Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn giải quyết tình trạng người hai hay nhiều quốc tịch tại việt nam

CÔNG PHÁP QUỐC TẾ Đề tài: Phân tích Ucác vấn đề pháp lý và thực tiễn giải quyết tình trạng người hai hay nhiều quốc tịch tại Việt Nam”. MỞ ĐẦU Trong luật pháp quốc tế, hiện tượng người đồng thời mang hai hay nhiều quốc tịch là một hiện tượng thường gặp trong đời sống quốc tế. Cùng với sự phát triển của xã hội, mỗi quốc gia lại có một chế định riêng về vấn đề quốc tịch và Việt Nam cũng không phải ngoại lệ. Hiện nay, phần lớn các quốc gia áp dụng nguyên tắc một quốc tịch là chủ yếu. Tuy nhiên, việc áp dụng nguyên tắc một quốc tịch giữa các quốc gia là rất khác nhau, trong đó có Việt Nam. Để làm rõ vấn đề trên, em xin chọn bài tập lớn của mình là đề số : “Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn giải quyết tình trạng người hai hay nhiều quốc tịch tại Việt Nam”.

CÔNG PHÁP QUỐC TẾ

Đề tài: Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn giải quyết tình trạng người hai hay nhiều quốc tịch tại Việt Nam”.

MỞ ĐẦU

Trong luật pháp quốc tế, hiện tượng người đồng thời mang hai hay nhiều quốc tịch là một hiện tượng thường gặp trong đời sống quốc tế Cùng với sự phát triển của xã hội, mỗi quốc gia lại có một chế định riêng về vấn đề quốc tịch và Việt Nam cũng không phải ngoại lệ Hiện nay, phần lớn các quốc gia áp dụng nguyên tắc một quốc tịch là chủ yếu Tuy nhiên, việc áp dụng nguyên tắc một quốc tịch giữa các quốc gia là rất khác nhau, trong đó có Việt Nam Để làm rõ vấn đề trên, em xin

chọn bài tập lớn của mình là đề số : “Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn giải quyết tình trạng người hai hay nhiều quốc tịch tại Việt Nam”.

NỘI DUNG

I, Một số vấn đề pháp lý về người hai hay nhiều quốc tịch tại VN

1, Cơ sở pháp lí

Tại Việt Nam, nguyên tắc một quốc tịch là nguyên tắc cơ bản, chủ đạo của pháp luật quốc tịch kể từ sau 1945 đến nay Trải qua một số lần sửa đổi, bổ sung,

để phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của đất nước trong mỗi giai đoạn phát triển, Luật Quốc tịch Việt Nam đã thể hiện ngày càng rõ nguyên tắc một quốc tịch “theo hướng mềm dẻo” Luật Quốc tịch đã ghi nhận, từ chỗ Nhà nước chỉ công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam (nguyên tắc một quốc tịch cứng)1, đến chỗ Nhà nước cho phép một số trường hợp ngoại lệ do Luật quy định công dân Việt Nam được đồng thời có quốc tịch nước ngoài (hai hay nhiều quốc tịch).2

Điều 4 Luật Quốc tịch Việt Nam 2008 quy định về nguyên tắc quốc tịch như sau:

“Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận công dân Việt Nam có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam, trừ trường hợp Luật này có quy định khác” Những trường hợp được Luật quy định khác bao gồm:

Thứ nhất, tại khoản 2 Điều 13 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quốc

tịch Việt Nam 2008 (Luật Quốc tịch năm 2014) quy định “Người Việt Nam định

cư ở nước ngoài chưa mất quốc tịch Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam trước ngày Luật này có hiệu lực thì vẫn còn quốc tịch Việt Nam Người Việt Nam định cư ở nước ngoài chưa mất quốc tịch Việt Nam mà không có giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam theo quy định tại Điều 11 của Luật này thì đăng

ký với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để được xác định có quốc tịch Việt Nam và cấp hộ chiếu Việt Nam” Trong khi pháp luật Việt Nam không quy định về việc công dân Việt Nam sẽ đương nhiên mất quốc tịch Việt Nam khi nhập quốc

1 Xem thêm Điều 3 Luật quốc tịch Việt Nam năm 1988

2 Luật 2008, Luật sửa đổi một số điều của Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2014

tịch nước ngoài theo bất cứ hình thức nào và như vậy, nếu pháp luật nước ngoài không bắt buộc công dân Việt Nam phải thôi quốc tịch Việt Nam khi nhập quốc tịch nước ngoài thì những công dân này vẫn được mang quốc tịch Việt Nam Điều luật này cũng khẳng định công dân Việt Nam vẫn mang quốc tịch Việt Nam bất kể

có quốc tịch nước ngoài hay không và nếu không có giấy tờ chứng minh quốc tịch thì vẫn có thể đăng ký với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để xác định quốc tịch Việt Nam và cấp hộ chiếu Việt Nam

Thứ hai, người xin nhập, xin trở lại quốc tịch Việt Nam, trong trường hợp đặc biệt,

nếu được Chủ tịch nước cho phép thì không phải từ bỏ quốc tịch nước ngoài khi được nhập, trở lại quốc tịch Việt Nam (khoản 3 Điều 19, khoản 5 Điều 23) Thực tiễn thi hành Luật Quốc tịch cho thấy, cho đến nay, số người được nhập, được trở lại quốc tịch Việt Nam mà được Chủ tịch nước cho giữ quốc tịch nước ngoài không nhiều, vì thực tế, rất nhiều trường hợp xin nhập, xin trở lại quốc tịch Việt Nam đều không chứng minh được thuộc trường hợp đặc biệt để xin giữ quốc tịch nước ngoài nên đều bị Bộ Tư pháp trả lại hồ sơ

Thứ ba, trẻ em Việt Nam được người nước ngoài nhận làm con nuôi và có quốc

tịch nước ngoài nhưng vẫn giữ quốc tịch Việt Nam(khoản 1 Điều 37); trẻ em nước ngoài được công dân Việt Nam nhận làm con nuôi và có quốc tịch Việt Nam theo cha mẹ nuôi nhưng vẫn giữ quốc tịch nước ngoài (khoản 2 Điều 37)

Như vậy có thể nói, từ chỗ chỉ công nhận công dân có một quốc tịch Việt Nam, đến chỗ cho phép có hai quốc tịch (trong một số trường hợp ngoại lệ, nguyên tắc quốc tịch Việt Nam đã trở nên mềm dẻo hơn, linh hoạt hơn Song, điều quan trọng nhất phải khẳng định là, nguyên tắc một quốc tịch Việt Nam vẫn được coi là nguyên tắc chủ đạo của pháp luật quốc tịch Việt Nam từ sau 1945 đến nay

2, Nguyên nhân

Việc đưa đến tình trạng hai quốc tịch do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng phổ biến có các nguyên nhân sau:

-Do sự quy định khác nhau về quốc tịch trong pháp luật các nước Nguyên nhân xuất phát từ chủ quyền của quốc gia đối với dân cư; đông thời gắn với các điều kiện kinh tế, chính trị xã hội làm xuất hiện xung đột về pháp luật giữa các quốc

gia: là hiện tượng nhiều hệ thống pháp luật cùng điều chỉnh một vấn đề nhưng kết quả điều chỉnh lại khác nhau, khi quy định về các trường hợp hưởng và mất quốc tịch

-Do những thay đổi về điều kiện thực tế của cá nhân, ví dụ, một cá nhân được hưởng quốc tịch mới nhưng không đương nhiên bị mất quốc tịch cũ Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do luật quốc tịch của nước họ không có quy định về việc đương nhiên mất quốc tịch khi vào quốc tịch mới

-Do hưởng quốc tịch mới từ việc kết hôn hoặc được nhận làm con nuôi hoặc được quốc gia nước ngoài tặng thưởng quốc tịch do công lao của họ đóng góp cho quốc gia đó

3, Hệ quả pháp lí của người hai hay nhiều quốc tịch tại Việt Nam

Tình trạng hai quốc tịch đưa đến những hệ quả pháp lý thuận lợi và khó khăn như sau:

Thuận lợi: Sẽ được hưởng quyền lợi kinh tế chính trị, phúc lợi của các quốc gia

mà họ là công dân Có những thuận lợi rất lớn trong việc xuất- nhập cảnh, cư trú đi lại trên lãnh thổ các quốc gia mà họ là công dân một cách thuận tiện, và cùng một lúc được nhiều nước bảo hộ khi họ ở nước ngoài

Bất lợi: Sự khó khăn trong việc bảo hộ ngoại giao cho công dân → mang tính

quyết định

Thứ nhất, việc tiến hành bảo hộ ngoại giao người hai quốc tịch Điều này xuất

hiện tình huống một quốc gia thực hiện bảo hộ ngoại giao đối với công dân của mình ở quốc gia mà người đó cũng có quốc tịch, việc bảo hộ này là không có cơ

sở.3

Thứ hai, hai quốc gia tiến hành bảo hộ ngoại giao đối với một người coi là

công dân của hai nước ở nước thứ ba Đối với trường hợp này, nước thứ ba sẽ có quyền quyết định quốc gia là công dân của ai

III Thực tiễn giải quyết tình trạng người hai hay nhiều quốc tịch tại Việt Nam

Ở Việt Nam hiện nay, vẫn chưa có cơ chế giải quyết tình trạng người hai

(nhiều) quốc tịch.

Do Luật quốc tịch Việt Nam chưa quy định các biện pháp hữu hiệu để đảm bảo thực thi nguyên tắc một quốc tịch (là nguyên tắc chủ đạo) mà chỉ sửa đổi cho

“mềm dẻo” hơn để phù hợp với nhiệm , hoàn cảnh thực tế của đất nước về quản lí công dân nên chưa thể hiện tính chiến lược, tính chủ quyền quóc gia trên lĩnh vực quốc tịch trong mối liên hệ với các thiết chế quóc tế về lĩnh vực này Bởi mặc dù

đã có quy định tài Điều 12 về xử lí các vấn đề phát sinh từ tình trạng công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài nhưng thực tế Việt Nam lại chưa kí kết các điều ước quốc tế song phương hay đa phương nào liên quan đến vấn đề này Tập quán và thông lệ quốc tế về vấn đề này chưa được quan tâm nghiên cứu, tổng hợp, tham khảo đúng mức Điều này sẽ dẫn đến nhiều bất cập bởi tình trạng đa quốc

3 Xem: Điều 4 Công ước La Haye năm 1930

tịch tất yếu dẫn đến những hệ luỵ phát sinh giữa các quốc gia về vấn đề bảo hộ ngoại giao đối với người đa quốc tịch

Cùng với đó, việc quản lí quốc tịch của công dân còn nhiều hạn chế như: Chưa có

cơ quan đầu mối cũng như chưa có cơ sở dữ liệu dùng chung chính xác để quản lí, cung cấp thông tin về tình trạng quốc tịch của một người… đã ảnh hưởng nhiều đến công tác quản lí Nhà nước về dân cư, đảm bảo an ninh, trật tự nhất là đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài về Việt nam cư trú, người xin thội quốc tịch Việt Nam, người xin nhập quốc tịch Việt Nam… và xác định thẩm quyền bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài

Luật quốc tịch Việt Nam năm 2008 chưa giải quyết triệt để vấn đề: Quốc tịch của trẻ là con của công dân Việt Nam và người nước ngoài và vấn đề giữ quốc tịch nước ngoài: Về việc xác định quốc tịch cho trẻ em là con của công dân Việt Nam với người nước ngoài Đặc biệt, một số quy định liên quan đến nguyên tắc quốc tịch trong Luật quốc tịch Việt nam chưa rõ ràng cụ thể, khó triển khai thực hiện như:

Khoản 2 Điều 37 Luật quốc tịch Việt Nam năm 2008 quy định: “Trẻ em là người nước ngoài được công dân Việt Nam nhận làm con nuôi thì có quốc tịch Việt Nam,

kể từ ngày được cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam công nhận việc nuôi con nuôi” Tuy nhiên chưa có hướng dẫn việc công nhận/ xác nhận quốc tịch Việt Nam, cho các trẻ này

Khoản 3 Điều 19 Luật quốc tịch Việt Nam 2008 quy định: “Người nhập quóc tịch Việt Nam thì phải thôi quốc tịch nước ngoài, trừ những người quy định tại khoản 2 Điều này, trong trường hợp đặc biệt, nếu được Chủ tịch nước cho phép” Nhưng lại chưa cụ thể hoá về “trường hợp đặc biệt” trong các văn bản hướng dẫn thi hành, nên dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau

Luật quốc tịch Việt Nam quy định khá rõ về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết các việc về quốc tịch Việt Nam, nhưng chưa có quy định về cơ chế thu hồi các quyết định về quốc tịch Do xung đột pháp luật về quốc , nên trong trường hợp công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài mà không phải thôi quốc tịch Việt Nam, hoặc người nước ngoài được nhập quốc tịch Việt Nam mà chưa

thôi qu tịch nước, thì chúng ta cũng chưa có cơ chế thu hồi quyết định liên đến quốc tịch để đảm bảo tôn trọng nguyên tắc một quốc tịch Việt Nam.4

4 Bàn về nguyên tắc quốc tịch theo Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008 / Nguyễn Thu Hương /Nghề Luật.Học viện Tư pháp,2019 - Số 7, tr 78-83, 9

IV, Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về vấn đề người hai hay nhiều quốc tịch

ở Việt Nam

Để hoàn thiện pháp luật về quốc tịch của Việt Nam, em xin đưa ra một số kiến nghị sau:

Thứ nhất, là cần bổ sung quy định để xử lý xung đột trong việc bảo hộ đối với

người có hai quốc tịch Thực tiễn thi hành pháp luật quốc tịch Việt Nam cũng như pháp luật và thông lệ quốc tế cho thấy, tranh chấp/xung đột quốc tế thường xảy ra xung quanh việc bảo hộ đối với người có hai quốc tịch (tức là khi có hai quốc gia sẵn sàng đứng ra bảo hộ cho người có quốc tịch của cả hai quốc gia đó)

Thứ hai, đối với trẻ em sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam, nên cho hưởng quy chế

của công dân có hai hay nhiều quốc tịch để bảo đảm tốt nhất quyền lợi cho trẻ Đồng thời cần có quy định yêu cầu đến một độ tuổi nhất định (ví dụ 18 tuổi), trẻ

em phải cam kết và lựa chọn tư cách công dân (theo một quốc tịch do trẻ em lựa chọn) Đặc biệt, trên cơ sở nghiên cứu, tham khảo pháp luật nước ngoài, để bảo đảm quyền quốc tịch của trẻ em được nhận làm con nuôi và xử lý những hệ quả phát sinh, đề nghị bổ sung quy định cho phép công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài được lựa chọn quốc tịch khi đến tuổi trưởng thành

Thứ ba, tiếp tục duy trì nguyên tắc một quốc tịch linh hoạt (mềm dẻo) như hiện

nay và quy định rõ hơn về các ngoại lệ được phép, nhằm bảo đảm các đặc trưng của nguyên tắc quốc tịch Việt Nam phù hợp với hoàn cảnh lịch sử, kinh tế, chính trị xã hội của đất nước; kế thừa được những quy định trước đó về nguyên tắc quốc tịch và bảo đảm giải quyết những đòi hỏi mà thực tế vấn đề hai hay nhiều quốc tịch đang tồn tại ở Việt Nam hiện nay

KẾT LUẬN

Hiện nay, ở Việt Nam tình trạng người hai (nhiều) quốc tịch ngày càng phổ biến hơn do quy định của pháp luật nước ta về quốc tịch có nhiều kẽ hở Việc xác định quốc tịch có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với từng cá nhân Vậy nên, đã đến lúc chúng ta cần khẳng định lại nguyên tắc quốc tịch của mình là nguyên tắc một quốc tịch có ngoại lệ mang tính pháp lý hơn là nguyên tắc “mềm dẻo” hay là nguyên tắc đa quốc tịch để nghiên cứu xử lý các vấn đề liên quan và hoàn thiện pháp luật theo định hướng đã lựa chọn Bài viết trên là toàn bộ nghiên cứu của em

về thực trạng và giải quyết thực trạng người hai (nhiều) quốc tịch tại Việt nam Bài viết còn nhiều thiếu xót, mong nhận được sự góp ý của thầy cô để baì viết được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Luật Quốc tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, 2019

2 Luật quốc tịch Việt Nam năm 1988

3 Luật quốc tịch Việt Nam năm 2008

4 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quốc tịch Việt Nam 2008

5 Công ước La Haye năm 19390

6 Bàn về nguyên tắc quốc tịch theo Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008 / Nguyễn Thu Hương /Nghề Luật Học viện Tư pháp, 2019

7 https://lsvn.vn/phap-luat-mot-so-nuoc-ve-van-de-da-quoc-tich-va-kien- nghi-hoan-thien-phap-luat-quoc-tich-cua-viet-nam.html

8 https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat/nguyen-tac-quoc-tich-theo-phap- luat-viet-nam