Trình bày quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập từ đó anh (chị) liên hệ quy luật này vào việc giải quyết mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên ở việt nam hiện nay

Hơn 30 năm qua, kể từ khi bước vào thực hiện mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng nhanh, đạt được nhiều thành tựu lớn, làm thay đổi khá rõ tình hình đất nước. Kinh tế ra khỏi tình trạng khủng hoảng, hoạt động ngày càng năng động và có hiệu quả. Của cải xã hội ngày càng nhiều, hàng hóa ngày càng phong phú. Đời sống nhân dân từng bước được cải thiện. Đất nước chẳng những giữ vững được ổn định chính trị trước những chấn động lớn trên thế giới mà còn có bước phát triển đi lên.

ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI

KHOA CHÍNH TRỊ - QPAN - GDTC

*****

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Câu hỏi tiểu luận: “Trình bày quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập? Từ đó anh (chị) liên hệ quy luật này vào việc giải quyết mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên ở Việt Nam

hiện nay?”

(Đề số 03)

HÀ NỘI – 2022

M C L C Ụ Ụ

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 Cơ sở lý luận 2

1.1 Nội dung quy luật 2

a) Mâu thuẫn 2

b) Các mặt đối lập của mâu thuẫn vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau 3

c) Sự đấu tranh và chuyển hoá của các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của sự phát triển 5

1.2 Vai trò của quy luật 5

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 6

2 Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên ở Việt Nam hiện nay 7

2.1 Tác động của tăng trưởng kinh tế đến bảo vệ môi trường 7

2.1.1 Mặt tích cực 7

2.1.2 Mặt tiêu cực 7

2.2 Tác động của vấn đề môi trường đến tăng trưởng kinh tế 9

2.2.1 Tích cực 9

2.2.2 Tiêu cực 10

2.3 Thực trạng mối quan hệ của môi trường và kinh tế ở nước ta 10

2.4 Giải pháp cải thiện môi trường, phát triển kinh tế bền vững 11

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Hơn 30 năm qua, kể từ khi bước vào thực hiện mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN, nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng nhanh, đạt được nhiều thành tựu lớn, làm thay đổi khá rõ tình hình đất nước Kinh tế ra khỏi tình trạng khủng hoảng, hoạt động ngày càng năng động và có hiệu quả Của cải xã hội ngày càng nhiều, hàng hóa ngày càng phong phú Đời sống nhân dân từng bước được cải thiện Đất nước chẳng những giữ vững được ổn định chính trị trước những chấn động lớn trên thế giới mà còn có bước phát triển đi lên

Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng cao của nền kinh tế, chúng ta đang phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm môi trường đang xảy ra với quy mô ngày càng rộng và mức độ ngày càng nghiêm trọng Việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên, sử dụng các hoá chất độc hại trong công - nông nghiệp, các chất thải không được xử lý trước khi thải ra môi trường, khói bụi và tiếng

ồn từ các nhà máy, phương tiện giao thông đang dẫn tới tình trạng môi trường ngày càng kiệt quệ và ô nhiễm Do vậy, có thể nói giữa tăng trưởng kinh tế và vấn đề bảo vệ môi trường có mối liên hệ tác động qua lại mật thiết

NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận.

Những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật bao gồm quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (quy luật mâu thuẫn), quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại, quy luật phủ định của phủ định Nghiên cứu những quy luật này giúp ta hiểu rõ hơn, cụ thể hơn nội dung của phép biện chứng duy vật, đồng thời hiểu được nội dung, bản chất và vai trò của mỗi quy luật trong sự tồn tại, phát triển của các sự vật hiện tượng

Trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập có một ví trí đặc biệt quan trọng Nó được coi

là “hạt nhân của phép biện chứng” bởi nói lý giải một cách khoa học nguồn gốc, động lực của sự vận động và phát triển trong thế giới, đẩy lùi quan niệm duy tâm: vận động phát triển là do lực lượng thần thánh đưa vào

1.1 Nội dung quy luật

a) Mâu thuẫn.

Là hiện tượng khách quan và phổ biến Mâu thuẫn là mối liên hệ tác động qua lại giữa các mặt đối lập trong cùng một sự vật

Mặt đối lập là những mặt, những thuộc tính có xu hướng phát triển ngược chiều nhau, tồn tại trong cùng một sự vật hiện tượng tác động biện chứng với nhau làm cho sự vật động phát triển

Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến Mâu thuẫn là khách quan có nghĩa là mâu thuẫn là cái vốn có ở mọi sự vật hiện tượng Mâu thuẫn hình thành phát triển là do cấu trúc tự thân bên trong của sự vật quy

định nó không phụ thuộc vào bất kỳ một lực lượng siêu tự nhiên nào và không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người

Mâu thuẫn là hiện tượng phổ biến có nghĩa là mâu thuẫn tồn tại trong tất cả các lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy Mâu thuẫn tồn tại từ khi sự vật xuất hiện cho đến khi kết thúc Mâu thuẫn tồn tại ở mọi không gian, thời gian, mọi giai đoạn phát triển Mâu thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành Trong mỗi sự vật không phải chỉ có một mâu thuẫn mà có thể có nhiều mâu thuẫn vì sự trong cùng một lúc có thể có nhiều mặt đối lập

Trong những điều kiện cụ thể khác nhau, mâu thuẫn thể hiện ra dưới nhiều hình thức đa dạng và phong phú khác nhau:

+ Mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

+ Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

+ Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

+ Mâu thuẫn đối kháng và không đối kháng

Cần chú ý: Trong tư duy thông thường khi nói đến hai mặt đối lập là nói lên mâu thuẫn Còn trong tư duy biện chứng, không phải hai mặt đối lập nào cũng tạo nên mâu thuẫn mà chỉ những mặt đối lập tác động biện chưngs với nhau tạo nên sự vật hiện tượng và tạo lên sự phát triển mới được gọi là mâu thuẫn- mâu thuẫn biện chứng

b) Các mặt đối lập của mâu thuẫn vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau.

Sự thống nhất của các mặt đối lập là sự nương tựa, ràng buộc quy định lẫn nhau làm tiền đề tồn tại cho nhau của các mặt đối lập Không có sự thống nhất của các mặt đối lập thì không tạo ra sự vật Theo nghĩa hẹp sự thống nhất là sự đồng nhất, phù hợp ngang nhau của hai mặt đối lập đó là trạng thái cân bằng của mâu thuẫn

Sự thống nhất của các mặt đối lập là tạm thời tương đối, nghĩa là nó chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định, đó chính là trạng thái đứng im, ổn định tương đối của sự vật, tính tương đối của sự thống nhất của các mặt đối lập làm cho thế giới vật chất phân hoá thành các bộ phận, các sự vật đa dạng phức tạp, gián đoạn

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là sự bài trừ gạt bỏ phủ định biện chứng lẫn nhau của các mặt đối lập (Sự đấu tranh hiểu theo nghĩa tác động ảnh hưởng lẫn nhau của các mặt đối lập chứ không phải theo nghĩa đen) Sự đấu tranh của các mặt đối lập là tuyệt đối vĩnh viễn Nó diễn ra liên tục trong suốt quá trình tồn tại của sự vật kể cả trong trang thái sự vật ổn định cũng như khi chuyển hoá nhảy vọt về chất Sự đấu tranh của các mặt đối lập tạo nên tính chất tự thân, liên tục của sự vận động phát triển của sự vật Cũng vì vậy muốn thay đổi sự vật thì phải tăng cường sự đấu tranh

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là một quá trình phức tạp diễn ra từ thấp đến cao, gồm nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại có những đặc điểm riêng

+ Giai đoạn đầu: Mâu thuẫn biểu hiện ra ở sự khác nhau của hai mặt đối lập song không phải sự khác nhau nào cũng là mâu thuẫn mà chỉ hai mặt khác nhau nào liên hệ hữu cơ với nhau trong một chỉnh thể có khuynh hướng phát triển trái ngược nhau mới tạo thành giai đoạn đầu của mâu thuẫn, trong giai đoạn này sự đấu tranh chưa rõ và chưa gay gắt

+ Giai đoạn sau: Trong quá trình phát triển của mâu thuẫn, sự khác nhau biến thành đối lập, khi đó hai mặt đối lập càng rõ, càng sâu sắc thì sự đấu tranh giữa chúng ngày càng gay gắt và quyết liệt, nếu có điều kiện chín muồi thì hai mặt chuyển hoá lẫn nhau và mâu thuẫn được giải quyết

c) Sự đấu tranh và chuyển hoá của các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của sự phát triển.

Đấu tranh của các mặt đối lập gây ra những biến đổi của các mặt đối lập khi cuộc đấu tranh của các mặt đối lập trở nên quyết liệt và có điều kiện chín muồi thì sự thống nhất của hai cái cũ bị phá huỷ, các mặt đối lập chuyển hoá lẫn nhau Sự chuyển hoá của các mặt đối lập chính là lúc mâu thuẫn được giải quyết, sự vật cũ bị mất đi, sự vật mới xuất hiện Các mặt đối lập có thể chuyển hoá lẫn nhau với ba hình thức

- Các mặt đối lập chuyển hoá lẫn nhau: mặt đối lập này thành mặt đối lập kia và ngược lại nhưng ở trình độ cao hơn về phương diện vật chất của sự vật Ví dụ, mâu thuẫn giữa vô sản và tư sản biểu hiện thành cuộc cách mạng

vô sản lật độ giai cấp tư sản

- Cả hai mặt đối lập đều mất đi và chuyển hoá thành mặt đối lập mới

Ví dụ: Giải quyết mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ (chế độ phong kiến)

xã hội lại xuất hiện mâu thuẫn mới là mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản (Chế

độ TBCN)

- Các mặt đối lập thâm nhập vào nhau, cải biến lẫn nhau

Trong sự vật mới lại có mâu thuẫn mới, các mặt đối lập trong mâu thuẫn mới lại đấu tranh với nhau, làm cho sự vật ấy lại chuyển hoá thành sự vật khác tiến bộ hơn, cứ như vậy mà các sự vật hiện tượng thường xuyên biến đổi và phát triển không ngừng, vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc động lực của mọi quá trình vận động phát triển của sự vật hiện tượng

1.2 Vai trò của quy luật.

Mỗi một sự vật, hiện tượng đang tồn tại đều là một thể thống nhất được tạo thành với các mặt, các khuynh hướng các thuộc tính phát triển ngược chiều nhau, đối lập nhau chúng tạo thành những mâu thuẫn tồn tại trong sự vật hiện tượng Sự vận động và phát triển bao giờ cũng là sự thống

nhất giữa tính ổn định và tính thay đổi Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập quy định tính thay đổi và ổn định của sự vật Do vậy mâu thuẫn chính

là nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Mặt khác không có thống nhất của các mặt đối lập thì cũng không có đấu tranh giữa các mặt đó Do vậy cũng không có mâu thuẫn nói chung Hơn nữa, sự vận động và phát triển bao giờ cũng là sự thống nhất giữa tính ổn định và tính thay đổi Sự ổn định là điều kiện cho sự phân hoá, cho sự thay đổi và phát triển

Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến Nó tồn tại ở trong tất cả các sự vật hiện tượng, ở mọi giai đoạn tồn tại và phát triển của sự vật

và hiện tượng Nhưng ở các sự vật hiện tượng khác nhau ở các giai đoạn phát triển khác nhau của một sự vật, ở mỗi lĩnh vực, mỗi yếu tố cấu thành một sự vật sẽ có những mâu thuẫn khác nhau

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Vì mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến, nên trong nhận thận thức và thực tiễn phải tôn trọng mâu thuẫn, tức là không được lẩn tránh mâu thuẫn cũng như không được tạo ra mâu thuẫn

Vì mâu thuẫn là động lực của sự phát triển nên muốn thúc đẩy sự phát triển phải nhận thức được mâu thuẫn và tìm cách giải quyết mâu thuẫn, phải tạo ra điều kiện thúc đẩy sự đấu tranh của các mặt đối lập theo chiều hướng phát triển

Vì mọi mâu thuẫn đều có quá trình phát sinh, phát triển và biến hoá

Vì sự vật khác nhau thì mâu thuẫn khác nhau, mỗi mâu thuẫn lại có những đặc điểm riêng của nó Do đó phải biết phân tích một cách cụ thể mâu thuẫn

và tìm cách giải quyết mâu thuẫn

2 Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên ở Việt Nam hiện nay.

2.1 Tác động của tăng trưởng kinh tế đến bảo vệ môi trường.

2.1.1 Mặt tích cực.

Khoa học công nghệ là nguồn lực quan trọng để tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững chính vì vậy trong quá trình tăng trưởng, tất yếu khoa học công nghệ phải được chú trọng đầu tư phát triển Nhờ sự phát triển cao của khoa học công nghệ, các vấn đề về cải tạo môi trường, tìm và sử dụng các nguồn năng lượng sạch gặp nhiều thuận lợi và được đẩy nhanh

Tăng trưởng kinh tế cao làm cho mức thu nhập cũng như chất lượng cuộc sống của dân cư tăng, giảm tỷ lệ mắc các loại bệnh tật, đó cũng là một yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường

Tăng trưởng kinh tế cao đòi hỏi chất lượng giáo dục phải tăng, từ đó nâng cao ý thức của người dân về bảo vệ môi trường

Tăng trưởng kinh tế tạo ra nguồn chi phí cho các hoạt động bảo vệ môi trường như: nghiên cứu xử lý chất thải; xây dựng các khu xử lý chất thải; đầu

tư phát triển các khu bảo tồn thiên nhiên; bảo tồn các loại động thực vật quý hiếm

2.1.2 Mặt tiêu cực.

Tài nguyên thiên nhiên là cơ sở để phát triển nông nghiệp và công nghiệp, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động Điều này thực sự quan trọng với các nước đang phát triển ở thời kỳ đầu công nghiệp hoá như Việt Nam Tuy vậy, tình trạng khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên đã và đang diễn ra ở nước ta Các loại tài nguyên khoáng sản, rừng, đất, nước, năng lượng đều bị khai thác và sử dụng bừa bãi, vô kế hoạch dẫn đến tình trạng cạn kiệt, suy thoái tài nguyên, gây ảnh hưởng rất xấu đến môi trường đồng thời xảy ra các hiện tượng như mất cân bằng sinh thái, giảm đa

dạng sinh học Chẳng hạn như việc khai thác dầu mỏ tại các vùng biển với các thiết bị không đảm bảo chất lượng có thể gây ra rò gỉ dầu ra biển, vừa gây lãng phí dầu, vừa gây ô nhiễm môi trường biển, làm chết các loại sinh vật biển dẫn đến mất cân bằng sinh thái ở khu vực ô nhiễm

Muốn tăng trưởng kinh tế cao thì phải đầu tư phát triển mạnh cho công nghiệp Điều này dẫn tới sự ra đời của hàng loạt khu công nghiệp và các xí nghiệp công nghiệp Những xí nghiệp, khu công nghiệp này hàng ngày, hàng giờ thải trực tiếp vào môi trường các loại khí độc, nước thải, rác thải hầu như chưa qua xử lý gây ô nhiễm trầm trọng không khí, đất, nguồn nước xung quanh Sự ô nhiễm này tác động lớn đến sức khoẻ con người, gây ra các bệnh

về đường hô hấp, tiêu hoá, thần kinh, thậm chí là các bệnh hiểm nghèo như ung thư Ngoài ra, nhiều loài sinh vật sống trong vùng bị ô nhiễm sẽ chết hoặc bị biến dạng, gây tác động tiêu cực đến cân bằng sinh thái

Sự đòi hỏi phải đạt năng suất cao trong nông nghiệp dẫn đến việc nhiều người lạm dụng các loại phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật Các loại chất này khi bị sử dụng qua liều lượng cho phép không những làm cho nhiều loại thực phẩm tích tụ độc tố, gây ra nhiều bệnh tật cho con người mà còn làm môi trường nước, đất bị ô nhiễm nghiêm trọng, rất khó để cải tạo

Tăng trưởng kinh tế cao giúp đời sống nhân dân nâng cao, do đó nhu cầu về giải trí, du lịch cũng tăng lên Điều này có thể dẫn tới việc đất nông nghiệp, đất rừng bị cắt xén để làm các khu vui chơi giải trí, khu du lịch gây

ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường do nhiều loại sinh vật mất chỗ trú ngụ dẫn đến bị tiêu diệt, cảnh quan tự nhiên bị huỷ hoại Các hoạt động vui chơi giải trí, du lịch còn làm ô nhiễm môi trường do sự vứt rác bừa bãi

vô ý thức của người dân khi tham gia các hoạt động này Chẳng hạn như Vịnh Hạ Long, đây là một thắng cảnh đẹp nổi tiếng ở nước ta nhưng chủ yếu

do các hoạt động du lịch cùng việc khai thác tài nguyên quá mức đã gây ô nhiễm cho khu vực này

Tăng trưởng kinh tế làm cho dân cư giàu lên, nhưng đồng thời cũng có thể làm cho sự phân hoá giàu nghèo tăng lên Như vây, một bộ phận dân cư

có thể lâm vào tình trạng nghèo đói, sống trong những nơi tồi tàn, không đảm bảo về vệ sinh, dễ mắc các bệnh tật làm tăng nguy cơ gây ô nhiễm môi trường

Một khi đời sống nhân dân ta đuợc nâng cao thì khả năng các loại phương tiện giao thông như xe máy, ô tô, máy bay sẽ được sử dụng ngày càng nhiều Khí thải và tiếng ồn của các loại phương tiện này sẽ gây ra tình trạng ô nhiễm không khí và ô nhiễm tiếng ồn, đặc biệt là tại các đô thị lớn

Tăng trưởng kinh tế cao có thể dẫn đến tình trạng đô thị hoá diễn ra ồ

ạt, dân số tăng nhanh cùng hàng loạt vấn đề xã hội khác, gây sức ép lên môi trường, khiến môi trường trở nên quá tải và ngày càng ô nhiễm

2.2 Tác động của vấn đề môi trường đến tăng trưởng kinh tế.

2.2.1 Tích cực.

Môi trường cung cấp các yếu tố cơ bản cho quá trình sản xuất:

Nền kinh tế nước ta vẫn còn phải dựa chủ yếu vào tài nguyên thiên nhiên Riêng giá trị sản lượng nông nghiệp còn chiếm tới 23% tổng giá trị GDP Nếu tính cả các lĩnh vực khác, thì có thể thấy tài nguyên thiên nhiên đã đóng góp tới 50% tổng giá trị GDP, 60-70% tổng giá trị hàng xuất khẩu, và mang lại việc làm cho hàng triệu người lao động

Các yếu tố rất quan trọng trong sản xuất như nước, không gian, nơi tiếp thu và xử lý rác thải đều do môi trường cung cấp Thiếu hụt các yếu tố này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sản xuất, kìm hãm sự phát triển Chẳng hạn nói về nước, nếu thiếu nước sạch thì đời sống người lao động sẽ mất ổn định gây ảnh hưởng lớn đến quá trình sản xuất xã hội, thiếu nước cho các hồ thuỷ điện sẽ dẫn tới tình trạng cắt điện thường xuyên gây nhiều thiệt hại cho hoạt động kinh doanh, sản xuất