Bài giảng Quy trình thực hiện một luận văn cao học về phân tích rủi ro tài chính dự án xây dựng bằng mô phỏng monte-carlo ngành quản lý xây dựng

Bài giảng Quy trình thực hiện một luận văn cao học về phân tích rủi ro tài chính dự án xây dựng bằng mô phỏng monte-carlo ngành quản lý xây dựng

QUY TRÌNH THỰC HIỆN MỘT

TÍCH RỦI RO TÀI CHÍNH DỰ ÁN XÂY DỰNG BẰNG MÔ PHỎNG

• Bài gi ả ng này biên so ạ n theo lu ậ n v ă n th ạ c s ỹ

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 2

1 M Ụ C TIÊU NGHIÊN C Ứ U

Kiến nghị các biện pháp ứng phó với các yếu tố rủi ro có mức ảnh hưởng lớn đến tài chính của dự án và phân bổ rủi ro cho các bên tham gia dự án.

Phạm vi nghiên cứu

Địa điểm và không gian nghiên cứu:

 Phạm vi nghiên cứu là dự án đầu tư cảng khu vực Phía Nam.

Dự án cụ thể trong nghiên cứu này là: “Cảng Phước An,

Tuyến đường kết nối vào Cảng và Khu Dịch vụ Hậu cần Cảng”, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai.

 Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn lập dự án đầu tư

(FS).

(FS).

Tính chất dự án

 Các dự án cảng có tính chất chi phí đầu tư xây dựng ban đầu

lớn và thời gian xây dựng kéo dài.

 Chủ đầu tư thường nhà nước hay các tập đoàn lớn như:

Gemadept, Tập Đoàn Dầu Khí, Cảng Sài Gòn…

Quan điểm phân tích

 Quan điểm chủ đầu tư và quan điểm tổng mức đầu tư

2 CÔNG C Ụ NGHIÊN C Ứ U

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 6

Các công c ụ nghiên c ứ u

Dùng SPSS để phân tích độ tin cậy

(Cronbach’s Alpha) và phân tích nhân tố (EFA)

4

Đánh giá tác động đồng

thời của các yếu tố rủi ro

định lượng đến chỉ tiêu tài

chính dự án

Phân tích độ nhạy hai chiều

3 QUY TRÌNH TH Ự C HI Ệ N

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 8

Xác đị nh đề tài nghiên c ứ u

• Thông qua quá trình tìm hi ể u sách báo, các tài li ệ u

liên quan đế n l ĩ nh v ự c tài chính c ả ng bi ể n và các

ph ươ ng pháp phân tích, qu ả n lý r ủ i ro Tác gi ả đ ã

đề xu ấ t tên đề tài nghiên c ứ u là “ Phân Tích R ủ i

Ro Tài Chính D ự Án Đầ u T ư C ả ng Bi ể n Khu

Ro Tài Chính D ự Án Đầ u T ư C ả ng Bi ể n Khu

V ự c Phía Nam ”.

• T ừ tên đề tài, các v ấ n đề nghiên c ứ u, m ụ c tiêu và

ph ạ m phi nghiên c ứ u đượ c xác đị nh Ngoài ra,

các khái ni ệ m liên quan đế n c ả ng bi ể n, d ự án đầ u

t ư , r ủ i ro tài chính, nh ữ ng công c ụ phân tích r ủ i ro

c ũ ng đượ c đề c ậ p trong lu ậ n v ă n này.

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 10

Nh ậ n d ạ ng các y ế u t ố r ủ i ro

• Trên c ơ s ở tham kh ả o thông tin t ừ các ngu ồ n

nh ư : các nghiên c ứ u trên t ạ p chí, lu ậ n v ă n và các d ự án t ươ ng t ự , t ừ đ ó b ả ng câu h ỏ i s ơ

b ộ đượ c l ậ p

• Để đượ c b ả ng câu h ỏ i kh ả o sát hoàn thi ệ n,

• Để đượ c b ả ng câu h ỏ i kh ả o sát hoàn thi ệ n, tác gi ả đ ã ph ỏ ng v ấ n ý ki ế n chuyên gia và

hi ệ u ch ỉ nh các y ế u t ố r ủ i ro th ậ t s ự ả nh

h ưở ng đế n tài chính d ự án

• Sau đ ó, b ả ng câu h ỏ i đượ c phân phát đế n

đố i t ượ ng kh ả o sát, d ữ li ệ u thu đượ c s ẽ

đượ c dùng để phân tích r ủ i ro.

Phân tích r ủ i ro đị nh tính

• Các y ế u t ố r ủ i ro s ẽ đượ c phân tích độ tin

c ậ y (Cronbach’s Alpha) d ự a trên hai thang

Phân tích r ủ i ro đị nh l ượ ng

Phân tích r ủ i ro đị nh l ượ ng áp d ụ ng cho d ự án c ụ th ể

g ồ m có:

• Phân tích hi ệ u qu ả tài chính theo mô hình t ấ t đị nh

thông qua đ ánh giá các ch ỉ tiêu nh ư NPV, IRR d ự a

trên quan đ i ể m ch ủ đầ u t ư và t ổ ng m ứ c đầ u t ư .

• Phân tích hi ệ u qu ả tài chính có xét các y ế u t ố r ủ i

• Phân tích hi ệ u qu ả tài chính có xét các y ế u t ố r ủ i ro: nh ữ ng y ế u t ố r ủ i ro đị nh l ượ ng đượ c ch ọ n t ừ x ế p

h ạ ng r ủ i ro và phân tích độ nh ạ y

• Sau đ ó, s ử d ụ ng ph ầ n m ề m Crystall Ball để mô

ph ỏ ng Monte Carlo các bi ế n đ ó để đ ánh giá ả nh

h ưở ng tài chính d ự án thông qua các ch ỉ tiêu NPV,

IRR.

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 14

Đề xu ấ t các bi ệ n pháp ứ ng phó và phân b ổ

r ủ i ro

• C ă n c ứ t ừ s ự x ế p h ạ ng và phân nhóm các

y ế u t ố r ủ i ro, các bi ệ n pháp ứ ng phó r ủ i ro

ả nh h ưở ng đế n tài chính d ự án c ả ng khu

v ự c Phía Nam đượ c ki ế n ngh ị , đồ ng th ờ i

phân b ổ r ủ i ro cho các bên tham gia d ự án.

• Đố i v ớ i y ế u t ố r ủ i ro đị nh l ượ ng ả nh h ưở ng

• Đố i v ớ i y ế u t ố r ủ i ro đị nh l ượ ng ả nh h ưở ng

đế n d ự án c ụ th ể , d ự a vào bi ể u đồ t ầ n su ấ t

và phân tích độ nh ạ y c ủ a ch ỉ tiêu IRR k ế t

h ợ p v ớ i phân tích độ nh ạ y hai chi ề u để đ ánh giá m ứ c độ tác độ ng các y ế u t ố đ ó đế n tài

chính d ự án
đư a ra bi ệ n pháp phòng

ng ừ a và h ạ n ch ế r ủ i ro cho nh ữ ng r ủ i ro có

m ứ c ả nh h ưở ng l ớ n đế n tài chính d ự án

Mô ph ỏ ng Monte Carlo b ằ ng ph ầ n m ề m

Crystal ball

16

THU TH Ậ P D Ữ LI Ệ U

Thu th ậ p d ữ li ệ u

18

Thi ế t k ế b ả ng câu h ỏ i

B ả ng câu h ỏ i đượ c thi ế t k ế đ áp ứ ng các yêu c ầ u sau:

• S ử d ụ ng thang đ o đơ n gi ả n không quá ph ứ c t ạ p , có

gi ả i thích rõ ràng ý ngh ĩ a thang đ o giúp ng ườ i đọ c d ễ

dàng đ ánh vào b ả ng câu h ỏ i

• Các câu h ỏ i đượ c nhóm theo đề tài giúp cho ng ườ i

tr ả l ờ i b ắ t nh ị p câu h ỏ i d ễ dàng h ơ n

• Các câu h ỏ i đượ c s ắ p x ế p t ừ đơ n gi ả n đế n ph ứ c

t ạ p nh ằ m không gây m ệ t m ỏ i cho ng ườ i tr ả l ờ i

• Ph ầ n thông tin chung đượ c đặ t ph ầ n sau cùng

b ả ng câu h ỏ i nh ằ m gi ả m s ự khó ch ị u cho ng ườ i tr ả l ờ i

• Thi ế t k ế b ả ng câu h ỏ i đ áp ứ ng nh ữ ng yêu c ầ u trên

nh ằ m m ụ c đ ích nâng cao ch ấ t l ượ ng thông tin c ầ n thu

th ậ p.

Thi ế t k ế b ả ng câu h ỏ i

N ộ i dung b ả ng câu h ỏ i kh ả o sát g ồ m 2 ph ầ n: các

y ế u t ố r ủ i ro và thông tin chung.

• Các y ế u t ố r ủ i ro

• Thông tin chung

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 20

Ph ươ ng pháp l ấ y m ẫ u và s ố l ượ ng m ẫ u

Trong nghiên cứu này, tác giả dựa trên nghiên cứu của

Bollen (1989) chọn kích thước mẫu tối thiểu gấp 5 số biến rủi ro (tiêu chuẩn 5:1).

mẫu cần thiết là 130 mẫu.

Khoảng 300 bảng câu hỏi được phân phát qua hai hình

thức là gởi trực tiếp và gởi qua email Sau khoảng ba tháng phân phát bảng câu hỏi đến các công ty trong lĩnh vực cảng biển, kết quả thu hồi được khoảng 200 bảng.

dùng để phân tích là 177 mẫu > 130 mẫu Thỏa mãn số lượng mẫu cần thiết để phân tích.

4 Tóm tắt về phân tích mô

phỏng Monte-Carlo

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 22

CÁC BƯỚC XÂY DỰNG MÔ PHỎNG MONTE

CARLO

1 Mô hình toán học : bảng tính thẩm định dự án

2 Xác định các biến nhạy cảm và không chắc chắn

3 Xác định tính không chắc chắn

Xác định miền các lựa chọn (tối thiểu và tối đa)

Định phân phối xác suất, các phân phối xác suất thông thường nhất là :

Phân phối chuẩn, phân phối tam giác, phân phối đều, phân phối bậc thang

thang

4 Xác định và định nghĩa các biến có tương quan

Tương quan đồng biến hoặc nghịch biến

Độ mạnh của tương quan

5 Mô hình mô phỏng: làm một chuỗi phân tích cho nhiều tổ hợp giá trị

tham số khác nhau

6 Phân tích các kết quả

Các trị thống kê

Các phân phối xác suất

PHÂN TÍCH TẤT ĐỊNH VỚI PHÂN TÍCH MÔ PHỎNG

$

Phân tích mô phỏng

GiáSố lượng

Doanh thu (V1 x V2)Nguyên vật liệu

V1V2F1V3

Luu Truong Van, M.E 24

Nguyên vật liệu Tiền lương

Các chi phí khácChi phí hoạt động (V3+V4+V5)Định phí

Tổng chi phí (F2 + V6)Lãi/Lỗ (F1 - F3)

V4V5

F2

F3F4V6

CƠ SỞ CỦA CÁC PHÂN PHỐI XÁC SUẤT TRONG PHÂN TÍCH RỦI RO

1 Các phân phối xác suất đối xứng

2 Các phân phối linh động phi chuẩn mực

Các bước chạy mô phỏng sử dụng phần mềm vi tính

$Giá

F3F4

V6

CÁC KẾT QUẢ

Phân tích tất định Phân tích mô phỏng

Xác suất Xác suất tích luỹ

Luu Truong Van, M.E 28

Lợi nhuận Lợi nhuận

Trường hợp 1: (Xác suất N.P.V âm) = 0

Xác suất Xác suất tích luỹ

-Quyết định: Chấp thuận

+

Ghi chú: Đầu thấp hơn của phân phối xác suất tích luỹ nằm về bên

phải của điểm N.P.V zero

Trường hợp 2: (Xác suất N.P.V dương) = 0

Xác suất Xác suất tích luỹ

Luu Truong Van, M.E 30

-Quyết định: Bác bỏ

+

Ghi chú: Đầu cao hơn của phân phối xác suất tích luỹ nằm về phía

bên trái của điểm N.P.V zero

Trường hợp 3: (Xác suất N.P.V zero) lớn hơn 0 nhưng nhỏ hơn 1

Xác suất Xác suất tích luỹ

Trường hợp 4: Các dự án loại trừ lẫn nhau

Với điều kiện có cùng xác suất, một dự án luôn tỏ ra có lợi nhuận cao hơn

Xác suất Xác suất tích luỹ

Dự án A Dựa án B Dự án A Dự án B

Luu Truong Van, M.E 32

Trường hợp 5: Các dự án loại trừ lẫn nhau – Lợi

nhuận cao so với lỗ thấp

Xác suất Xác suất tích luỹ

Dự án A Dự án A

Cần biết thái độ đối với rủi ro :

A Nếu trung lập với rủi ro, thì không chắc chắn là tốt nhất.

B Nếu sợ rủi ro, thì thích B hơn A.

C Nếu thích rủi ro, thì có thể thích A hơn B.

5 Kết quả chi tiết của nghiên

cứu

Gi ả ng viên: PGS.TS L ư u Tr ườ ng V ă n, Đạ i h ọ c M ở TP.HCM 34

5.1 Phân tích định tính

 Đơn vị công tác của các đối tượng khảo sát chủ yếu là tư vấn thiết kế và

chủ đầu tư Phần lớn vị trí công tác của các đối tượng khảo sát là nhân viên

và trưởng/ phó phòng Hầu hết các đối tượng khảo sát điều có hiểu biết về

rủi ro trong lĩnh vực cảng biển Các đối tượng khảo sát từng tham gia ở các

dự án nhóm A (trên 1500 tỷ đồng) trong lĩnh vực xây dựng cảng biển chiếm tỷ

lệ cao Phần lớn các đối tượng khảo sát có quan tâm về rủi ro

Kiểm tra thang đo (Cronbach’s Alpha)

Khả năng xảy ra

Phân tích định tính

Reliability Statistics Cronbach's Alpha N of Items

Mức độ ảnh hưởng

Reliability Statistics Cronbach's Alpha N of Items

Theo George and Mallery (2003), nếu độ tin cậy 1 ≥ α ≥ 0.9 thang đo rất tốt; 0.9 > α ≥ 0.8 thang đo tốt.

Hậu cần sau cảng còn nghèo nàn (logistics, khu công nghiệp, trung tâm tài chính thương mại, dịch vụ hàng hải…)

Bảng xếp hạng nhân tố (tt)

Phân tích định tính

cảng

9 15 Thất thoát trong quá trình xây dựng cảng 3.42 3.44 11.74

14 18 Phương thức quản lý và nguồn nhân lực tại cảng

Phân tích định tính

Phân tích nhân tố khám phá (EFA)

 Trên cơ sở bảng ma trận xếp hạng các nhân tố và tham khảo ý kiến chuyên gia,tác giả chọn 14 nhân tố có tích khả năng xảy ra và mức độ ảnh hưởng lớn hơn 10 đểđưa vào phân tích

KMO and Bartlett's Test

Kaiser-Meyer-Olkin Measure of

Sampling Adequacy. 0.809Bartlett

Sig .000

Phân tích định tính

Phân tích nhân tố khám phá (EFA)

Nhóm1: Quá trình khai thác và kinh doanh (% of Variance = 21.50) Factor loading

Hệ thống giao thông kết nối cảng còn thiếu (đường bộ, đường sắt, đường thủy…) 0.731

Hậu cần sau cảng còn nghèo nàn (logistic, khu công nghiệp, trung tâm tài chính

thương mại, dịch vụ hàng hải…) 0.725

Thủ tục tại cảng còn nhiều phức tạp 0.701

Chiến lược quảng bá thương hiệu kém hiệu quả nên chưa thu hút nhiều chủ tàu, chủ

Phương thức quản lý và nguồn nhân lực tại cảng yếu kém 0.647

Nhóm 2: Quá trình xây dựng (% of Variance = 14.30) Factor loading

Thất thoát trong quá trình xây dựng cảng 0.724

Giá vật tư, thiết bị, nhân công tăng cao 0.678

Năng lực nhà thầu thi công yếu kém 0.565

Nhóm 3: Dự báo (% of Variance =13.27) Factor loading

Dự báo lượng hàng qua cảng chưa chính xác 0.863

Dự báo đội tàu đến cảng chưa hợp lý 0.822

Nhóm 4: Kinh tế vĩ mô (% of Variance = 11.68) Factor loading

Tỷ lệ lạm phát tăng cao 0.857

Tỷ giá ngoại tệ biến động 0.785

Phân tích định tính

Các nhóm nhân t ố chính ở trên th ể hi ệ n các y ế u t ố r ủ i ro

ả nh h ưở ng đế n tài chính c ủ a d ự án c ả ng bi ể n khu v ự c Phía

Nam có th ể g ặ p ph ả i Khi áp d ụ ng trong d ự án c ụ th ể : “C ả ng

Ph ướ c An, Tuy ế n đườ ng k ế t n ố i vào c ả ng Ph ướ c An và Khu

D ị ch v ụ H ậ u c ầ n C ả ng” c ầ n xem xét nh ữ ng nhân t ố r ủ i ro nào s ẽ ả nh h ưở ng đế n d ự án D ự a trên nh ậ n đị nh c ủ a các

bên tham gia d ự án c ụ th ể là ch ủ đầ u t ư thì nh ữ ng y ế u t ố

Dự báo lượng hàng qua cảng chưa chính xác

Dự báo đội tàu đến cảng chưa hợp lý

Quá trình xây dựng

Thất thoát trong quá trình xây dựng Giá vật tư, thiết bị, nhân công tăng cao

Quá trình khai thác và kinh doanh

Giá cước phí cảng giảm

4.2 Phân tích định lượng

• Cảng Phước An, Tuyến đường kết nối vào cảng

Phước An và Khu Dịch vụ Hậu cần Cảng.

Tên dự án

Phân tích định lượng

Phân tích hiệu quả tài chính dự án chưa xét yếu tố rủi ro

Các chỉ tiêu tài chính theo quan điểm của chủ đầu tư

Suất chiết khấu (i %) 15%

Các chỉ tiêu tài chính theo quan điểm của tổng mức đầu tư

Suất chiết khấu (i %) 14%

NPV (ngàn đồng) 3,864,830,528

Phân tích định lượng

Phân tích hiệu quả tài chính dự án xét yếu tố rủi ro

Thông qua bảng câu hỏi khảo sát và phỏng vấn chuyên gia, các biến rủi ro được xác định là:

Hạng mục tính

Hàm phân phối Tham sốPhí xếp dỡ Phí xếp dỡ

Hàng tổng hợp Container 20 feet

Tham khảo ý kiến nhân viên làm lâu năm trong lĩnh vực quản lý giá cước phí của cảng

Sài Gòn, tác giả đề xuất hàm phân phối chuẩn cho cước phí cảng.

Phân tích hiệu quả tài chính dự án xét yếu tố rủi ro

Hàng tổng hợp Container 20 feet Ôtô - tàu Normal Mean 43.4 Container đầy

Kho Normal Mean 2.2 Bãi –tàu Normal Mean 1264.8

Std.Dev 0.2 Std.Dev 89.2 Bãi Normal Mean 1.5 Ô tô - bãi Normal Mean 535.3

Std.Dev 0.3 Std.Dev 21.1

48

Phân tích định lượng

 Dự báo lượng hàng

Theo ý kiến chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực quy hoạch và dự báo lượng hàng thì lượng hàng đến cảng phổ biến ra là phương án cơ bản, ít khả năng xảy ra là phương án thấp và phương án cao Vì vậy, tác giả đề xuất hàm phân phối phù hợp cho biến dự báo lượng hàng là hàm phân phối tam giác.

Dự báo lượng hàng qua cảng Hàng container (teu)

Phân tích hiệu quả tài chính dự án xét yếu tố rủi ro

 Giá xăng dầu

Dựa vào dữ liệu thu thập được sử dụng công cụ Batch Fit trong phần mềmCrystal Ball để lựa chọn hàm phân phối phù hợp cho các biến giá xăng dầu

Hàm phân phối

Location -2.07 Anderson-Darling 0.34

Scale 16.98 Shape 5.12

Giá xăng dầu

P-Value: 0.33 Weibull

Tham số Kiểm định Hình

Phân tích định lượng

 Suất chiết khấu

Tham khảo các dự án đầu tư được lập trước đây và ý kiến chuyên gia thì suấtchiết khấu phổ biến nhất là 15%, giá trị thấp nhất là 12% và giá trị cao nhất là20% Đồng thời, theo Nguyễn Bá Thọ (2009), các tác giả đã chọn hàm phân phốitam giác cho suất chiết khấu nên tác giả đề xuất hàm phân phối tam giác chobiến suất chiết khấu

Theo quan điểm chủ đầu tư

Phân tích hiệu quả tài chính dự án xét yếu tố rủi ro

biến suất chiết khấu Hàm phân phối

Theo quan điểm tổng mức đầu tư

Tương tự như suất chiết khấu theo quan điểm chủ đầu tư, tác giả đề suất hàmphân phối tam giác cho biến suất chiết khấu theo quan điểm tổng mức đầu tư

Phân tích định lượng

b) Kết quả mô phỏng Monte Carlo

Theo quan điểm chủ đầu tư

Statistics: Forecast values

Phân tích định lượng

b) Kết quả mô phỏng Monte Carlo

Theo quan điểm tổng mức đầu tư

Phân tích hiệu quả tài chính dự

án xét yếu tố rủi ro

Statistics Forecast values Trials 100,000Trials 100,000Mean 2,569,112,256Median 2,214,631,259

-Standard Deviation 2,251,257,413

Variance 5,068,159,939,414,210,000Skewness 0.7988

Kurtosis 3.43Coeff of Variability 0.8763

Minimum -1,873,884,243

Maximum 13,402,730,094

Range Width 15,276,614,336

Phân tích định lượng

Nhận xét:

Biểu đồ phân phối xác suất NPV:

NPV>0 là 90.5 % theo quan điểm chủ đầu tư

NPV>0 là 89.4% theo quan điểm tổng mức đầu tư

=> Dự án có khả năng sinh lời, ít có khả năng thua lỗ.

Phân tích hiệu quả tài chính dự án xét yếu tố rủi ro

b) Kết quả mô phỏng Monte Carlo

54

=> Dự án có khả năng sinh lời, ít có khả năng thua lỗ.

Từ biểu đồ phân tích độ nhạy có một số nhận xét sau:

 Biến rủi ro suất chiết khấu ảnh hưởng lớn nhất đến tài chính của dự án Ngoài ra, biến rủi ro giá nhiên liệu (xăng, dầu), lượng hàng container qua khu hậu cần và cảng, phí xếp dỡ

và lưu kho bãi (cước phí ngoại) cũng ảnh hưởng lớn đến tài chính của dự án.

 Tuy nhiên, lượng hàng container có ảnh hưởng lớn còn lượng hàng tổng hợp ảnh hưởng không đáng kể đến tài chính dự án, điều đó cũng phù hợp với xu thế vận chuyển hàng hóa bằng container trong tương lai Đồng thời, cước phí ngoại có ảnh hưởng lớn đến tài chính dự án, còn cước phí nội ảnh hưởng không đáng kể, điều đó cho thấy lượng hàng xuất nhập khẩu ảnh hưởng đến doanh thu của cảng hơn là lượng hàng nội địa.