Trong khoảng 5 năm trở lại đây, việc đọc sách, báo trên internet đã nhanh chóng phổ biến ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, minh chứng cho sự phát triển mạnh mẽ của xuất bản điện tử. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ kỹ thuật cũng góp phần giúp cho các nhà sản xuất cho ra đời hàng loạt các thiết bị điện tử, kỹ thuật số cung cấp cho người sử dụng khả năng truy cập internet mọi lúc, mọi nơi, dễ dàng và thuận tiện hơn.
Trang 1ra đời hàng loạt các thiết bị điện tử, kỹ thuật số cung cấp cho người sử dụngkhả năng truy cập internet mọi lúc, mọi nơi, dễ dàng và thuận tiện hơn
Năm 2007 đánh dấu sự ra đời của các thiết bị chuyên đọc sách điện tửhoàn chỉnh đầu tiên, khi Sony cho ra mắt thiết bị Sony Reader và cho tớitháng 11 năm 2007, thì nhà sách trực tuyến lớn nhất thế giới Amazon cũngcho ra mắt thiết bị Amazon Kindle Trong những năm gần đây, các thiết bịđọc sách điện tử đang bị cạnh tranh mạnh mẽ bởi các máy tính bảng (tablet)như iPad, Samsung Tab… khi mà chúng được tích hợp thêm nhiều chức nănghọc tập, giải trí khác Tuy vậy, sự cạnh tranh này góp phần mang lại lợi íchcho người sử dụng, khi giúp cho việc tiếp cận với sách điện tử trở nên dễ dànghơn và sách điện tử ngày càng được phổ biến trên toàn thế giới và nhanhchóng trở thành trào lưu ở nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, Anh, Pháp, Đức,
…
Trong năm 2011 thì nhà bán sách trực tuyến lớn nhất Amazon đã tuyên
bố rằng lượng sách điện tử bán được nhiều hơn sách in truyền thống, cứ 100cuốn sách in bán ra thì có 143 cuốn sách điện tử bán ra tương ứng Số lượngsách điện tử bán ra trong 33 tháng xung quanh thời điểm đó bằng 15 năm bánsách giấy Theo số liệu điều tra thường niên của Hiệp hội các nhà xuất bản
Trang 2Mỹ (AAP) thì số lượng sách điện tử tiêu thụ năm ngoái là 457 triệu bản (tăng
4456 % so với 10 triệu bản năm 2008), còn đối với sách in truyền thống là
557 triệu bản sách bìa cứng (chưa tính sách bìa mềm)
Cũng theo số liệu BookStats của AAP và Tổ chức Nghiên cứu NgànhCông nghiệp Sách (Book Industry Study Group – BISG) cho thấy doanh thu
từ sách điện tử tăng một cách chóng mặt từ năm 2008 cho tới 2012, khi tỷ lệtăng lần lượt hàng năm là 354%, 198%, 142% và 44% (từ 64 triệu đôla năm
2008 lên 3 tỷ 42 triệu đôla năm 2012) Nhưng đến năm 2013 và 2014 thì sựtăng trưởng của sách điện tử lại đang có dấu hiệu chững lại, khi mà trong năm
2013 chỉ tăng 3.8% so với 2012 (1.3 tỷ và 1.25 tỷ) Còn sáu tháng đầu năm
2014 theo báo cáo của Nielsen cho thấy doanh thu sách điện tử chiếm 23%,sách bìa mềm phổ biến nhất với 42% và sách bìa cứng là 25%
Một trong những nhà xuất bản điện tử lớn nhất thế giới – Bookboon(Đan Mạch) đã thực hiện một cuộc khảo sát nghiên cứu trên 13 thị trườngsách điện tử lớn nhất thế giới trong năm 2013, với 40.377 người tham gia Kếtquả cuộc khảo sát cho thấy sách điện tử đang có một tương lại rất sáng lạn khikhoảng 75% người trả lời rằng họ sẽ đọc sách điện tử trong năm 2015, vànăm 2015 được dự đoán là năm quyết định cho sách điện tử khi được kỳ vọng
sẽ sẽ vượt qua doanh số sách in truyền thống
Trang 3Biểu đồ 2.1: Dự kiến tỷ lệ sách điện tử trong tổng lượng sách tiêu thụ
trong vòng 3 năm tiếp theo
tử lớn thứ hai thế giới sau Mỹ vào năm 2017, chiếm 35% tổng doanh thu sáchđiện tử tại khu vực châu Á
Trang 4Biểu đồ 2.2: Xu hướng đọc sách trong vòng 3 năm tiếp theo tại 4 quốc gia
lớn – Sách in truyền thống với sách điện tử
40% sách điện tử và 60% sách in
50% sách điện tử và 50% sách in
60% sách điện tử và 40% sách in
80% sách điện tử và 20% sách in
100% sách điện tử
Nguồn: www.bookboon.com
Biểu đồ trên cho thấy kết quả điều tra xu hướng người sử dụng trong banăm tới tại bốn quốc gia lớn nhất trên thị trường sách, chỉ ra tỷ lệ lựa chọn sẽđọc giữa sách điện tử hay sách in truyền thống Khi khảo sát bốn thị trườngtiêu thụ sách điện tử lớn trên thế giới, thì 57.6% người được khảo sát ở Mỹ và56.2% ở Anh trả lời rằng hơn một nửa số sách họ sẽ mua trong vòng ba nămtới là sách điện tử Ở Đức thì số lượng người đọc sách in truyền thống vẫnnhỉnh hơn so với 44.6% số người sẽ đọc sách điện tử
Hiện nay trên thế giới có “năm gã khổng lồ” (big five) trong lĩnh vựcxuất bản - phát hành sách gồm Penguin Random House (đồng sở hữu bởiBertelsmann của Đức và Pearson của Anh), Hachette Livre (còn có tên khác
Trang 5là Lagardère Publishing, trụ sở ở Pháp), HarperCollins (chi nhánh của tậpđoàn Mỹ-Anh-Úc News Corp), Simon & Schuster (một bộ phận của tập đoànCBS, trụ sở ở New York) và Macmillan (trực thuộc tập đoàn Holtzbinck củaĐức)
Bảng 2.1: Những số liệu liên quan đến kinh doanh sách điện tử của năm
nhà xuất bản “Big Five” năm 2012 - 2013
Penguin Random House
Hachette Livre
Harper Collins
Macmillan Simon &
Schuster
Doanh thu 2655 triệu
euro
2066 triệu euro
1189 triệu euro
1608 triệu euro
809 triệu euro
Doanh thu
từ sách
điện tử
531 triệu euro (20%
trên tổng doanh thu,
100 triệu cuốn sách điện tử được bán)
214,864 triệu euro (10.4%
trên tổng doanh thu, trong đó 30% từ Mỹ, 27% từ Anh)
463,71 triệu euro (39%
trên tổng doanh thu)
434,16 triệu euro (27%
trên tổng doanh thu)
202,25 triệu euro (25% trên tổng doanh thu)
Nguồn: Global Ebook Report 2014 – Báo cáo Ebook
Toàn cầu 2014, Rudiger Wischenbart
Cũng theo đánh giá của Báo cáo Ebook Toàn cầu 2014, thì doanh thucủa Big Five tăng đều từ 2011 cho tới 2014, nhưng chủ yếu ở những thịtrường trọng điểm của mỗi nhà xuất bản, điển hình như Hachette tại Pháp,Simon & Schuster tại Mỹ Và thậm chí cả những nhà xuất bản lớn này cũng bị
lu mờ bởi những tập đoàn công nghệ thông tin dựa trên nền tảng internet, vốntrực tiếp kiểm soát khả năng tiếp cận của người sử dụng hay bạn đọc tới sáchđiện tử - điển hình là Amazon, Apple, Google và Facebook Những tập đoànnày chiếm lĩnh thị trường nội dung số, bao gồm nhạc, video, và cả sách điện
tử Bên cạnh năm nhà xuất bản lớn thì theo tạp chí Publishers Weekly ước
Trang 6tính có 300-400 nhà xuất bản tầm trung và 86.000 nhà xuất bản nhỏ và tự xuấtbản theo năm 2014
Điểm qua một vài con số đủ để minh chứng rằng, chỉ khoảng trongvòng 10 năm trở lại đây, cục diện thị trường sách trên thế giới đã bắt đầu có
sự chuyển hướng rõ nét với lợi thế cạnh tranh đang nghiêng về sách điện tử.Như vậy với sự cộng hưởng của công nghệ thông tin thì xuất bản sách điện tử
đã nhanh chóng xoay chuyển cán cân thị phần nghiêng lợi thế về mình vàchiếm lĩnh hiệu quả thị trường sách
2.1.2 Ở Việt Nam
Khi sách điện tử đang dần chiếm lĩnh thị trường thế giới thì ở ViệtNam, sách điện tử cũng đang manh nha và mở ra nhiều triển vọng mới chongành xuất bản Do hoàn cảnh lịch sử cũng như cơ sở hạ tầng chưa phát triểnnên việc xuất bản sách điện tử cũng chỉ mới phát triển ở nước ta không lâu,chủ yếu 5 năm trở lại đây Khi mới bắt đầu xuất hiện, sách điện tử chủ yếuthông qua quá trình tự phát và kinh doanh nhỏ lẻ, chưa được đầu tư đúng đắncũng như nhận được sự quan tâm của người sử dụng Một vài năm gần đây,cùng với những điều kiện phát triển về kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa– xã hội, giáo dục, và sau khi được nâng tầm quan trọng và chuyên môn hóatrong quy trình xuất bản, sách điện tử đã có sự phát triển vượt bậc cả về sốlượng lẫn chất lượng
Việt Nam đang dần từng bước hội nhập vào nền kinh tế thế giới và đạtđược những thành tựu nhất định, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và tạo thunhập cho người lao động trong nước Điều này góp phần nâng cao chất lượngđời sống của người dân, đảm bảo được những nhu cầu sinh hoạt và hướng tớinhững nhu cầu cao hơn, điển hình là nhu cầu nhận thức Bên cạnh đó, sự pháttriển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và đầu tư xây dựng mạng lưới cơ sở
hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho lĩnh vực khoa học – công nghệ, đặc biệt là mạnglưới internet cũng đóng một vai trò không nhỏ trong việc tạo điều kiện chosách điện tử phát triển Theo báo cáo về tình hình internet tại khu vực Đông
Trang 7Nam Á tính đến cuối tháng 7/2013 của hãng nghiên cứu thị trường comScore,với 16,1 triệu người dùng Internet hàng tháng, Việt Nam là quốc gia có dân sốtrực tuyến lớn nhất tại khu vực ASEAN Trong Sách Trắng về Công nghệthông tin và Truyền thông Việt Nam 2014 do Bộ Thông tin và Truyền thôngphát hành, tính đến hết năm 2013, Việt Nam có hơn 33 triệu người dùnginternet, tăng từ 31 triệu năm 2012, chiếm 37% tổng dân số Số thuê baointernet băng rộng đạt 22,3 triệu trong khi số thuê bao truy cập internet quamạng kết nối di động 3G là 17,2 triệu Giá cước viễn thông và internet củaViệt Nam được xếp hạng 8/148, tức gần như thấp nhất thế giới.
Ở Việt Nam, sách điện tử đã manh nha xuất hiện từ những năm cuốithập niên 90 Cuốn sách điện tử đầu tiên ở Việt Nam với tên gọi Những ngôichùa nổi tiếng Việt Nam dưới dạng CD, do Nhiếp ảnh gia - giảng viên trườngNghệ thuật TP.HCM Võ Văn Tường thực hiện trong vòng 15 năm, giới thiệu2.200 bức ảnh màu tư liệu 300 ngôi chùa nổi tiếng tọa lạc ở 45 tỉnh, thành phốViệt Nam Được xuất bản và phát hành tháng 3/1996, CD-ROM này đượcxem là sách điện tử đầu tiên tại Việt Nam với tiêu chuẩn Multimedia, doCông ty Tin học Tin Việt (TP HCM) hợp tác với NXB Văn hóa - Thông tin.Năm 2012, NXB Tổng hợp TP.HCM trở thành nhà xuất bản đầu tiên chínhthức xuất bản sách điện tử, chủ yếu là các gói cung cấp sách điện tử cho cácthư viện trên địa bàn thành phố
Thư viện Quốc gia Việt Nam cũng triển khai rất nhiều dự án số hóa lớnnhằm đưa các sách và văn bản in truyền thống lên dạng số với mục đích bảotồn và giúp người sử dụng có trình độ công nghệ dễ dàng tiếp cận với nguồnlực số hóa Bảng dưới đây thống kê số tài liệu được số hóa tại Thư viện Quốcgia Việt Nam:
Trang 8Bảng 2.2: Kết quả số hóa các bộ sưu tập tài liệu tại Thư viện Quốc gia
Nguồn: Thư viện Quốc gia Việt Nam
Hiện nay, sách điện tử ở Việt Nam đa dạng ở nhiều thể loại, cấp độkhác như sách giáo khoa, sách văn học, sách văn hóa – xã hội, sách khoahọc… Nhưng một bộ phận lớn được lưu trữ và chia sẻ là các tài liệu phục vụhọc tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa được số hóa Các tài liệu này được cácthành viên trong trang web xây dựng lên và chia sẻ Những trang web chia sẻtài liệu này rất nhiều, có thể kể đến như doc.edu.vn, ebook.edu.com haytailieu.vn… Một số tài liệu có tính phí để tài về, người sử dụng phải chi trảqua các cổng thanh toán trực tuyến hoặc chuyển khoản tài khoản điện thoại(MobiFone, Vinaphone, Viettel)
Cho đến nay, có trên dưới 15 đơn vị tham gia số hóa và phát hành sáchđiện tử Đây cũng là một tất yếu của sự phát triển sách điện tử đã được chứngminh trên thế giới khi khởi đầu có rất nhiều đơn vị tham gia xuất bản sáchđiện tử, và dần dần thu hẹp số lượng lại khi doanh số sách điện tử tăng lên.Nếu mảng kinh doanh sách in truyền thống trong năm 2013 - 2014 vấp phảinhiều nỗi lo âu như giá in, giấy, chi phí phát hành… tăng dẫn đến giá sáchtăng theo, sức mua giảm xuống thì với thị trường sách qua mạng, đặc biệt làvới sách điện tử, lại là một cơ hội do không tốn kém các khoản chi phí pháthành, in ấn, vận chuyển, không lo lắng sách bán chậm, tồn kho ứ đọng
Trang 9Có thể thấy, thị trường sách điện tử ở Việt Nam là một thị trường mới
mẻ, có nhiều điều kiện thuận lợi và rất nhiều tiềm năng cơ hội để cho cácdoanh nghiệp khai thác và phát triển Hầu như các cuốn sách mới phát hành
và đang ăn khách trên thị trường đều nhanh chóng được số hóa Với sự pháttriển không ngừng của công nghệ thông tin, sự bùng nổ của internet cũng nhưcác trang mạng xã hội, nhiều nhà nghiên cứu thị trường dự báo rất có thể sẽtạo ra hiện tượng lội ngược dòng về việc phân chia lại thị phần sách điện tử vàsách in truyền thống trong tương lai gần khoảng 5-10 năm tới
2.2 Thực trạng ảnh hưởng của sách điện tử tới sách in truyền thống ở Việt Nam hiện nay
2.2.1 Ảnh hưởng tới thị phần
Theo Số liệu về tình hình phát triển lĩnh vực xuất bản năm 2013 đượcCục Xuất bản, In và Phát hành thống kê thì tính đến ngày 26/12/2013, Ngànhxuất bản đã xuất bản được gần 25.000 cuốn sách, với 274 triệu bản; xuất bảngần 1.000 loại văn hóa phẩm, với 15 triệu bản, trong đó xuất bản gần 300 mẫulịch với 5,5 triệu bản Ngành In dự kiến đạt khoảng 1.000 tỷ trang in13x19cm Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 21 triệu USD Trong đó, nhậpkhẩu 50 triệu bản sách, kim ngạch nhập khẩu đạt 18 triệu USD; xuất khẩu350.000 bản sách Tổng số sách phát hành là 369 triệu bản; tổng số văn hoáphẩm phát hành là 100 triệu bản; tổng doanh thu đạt 2.600 tỷ đồng Còn theothống kê tình hình phát triển lĩnh vực xuất bản, in, phát hành năm 2014 thìtính đến ngày 25/12/2014, ngành đã xuất bản được hơn 25.000 cuốn sách vớitrên 361 triệu bản; xuất bản 859 loại văn hóa phẩm với gần 28 triệu bản, trong
đó xuất bản trên 210 loại mẫu lịch với 18 triệu bản Ngành in dự kiến đạtkhoảng hơn 1.000 tỷ trang in 13x19cm Tổng doanh thu toàn ngành xuất bản,
in, phát hành ước đạt 2.465,4 tỷ đồng Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu củalĩnh vực xuất bản và phát hành ước đạt 22,3 triệu USD, trong đó nhập khẩu là18,8 triệu USD; xuất khẩu là 3,5 triệu USD
Trang 10Số lượng người đọc sách điện tử cũng đang tăng vọt, theo thống kê tạiThư viện Quốc gia số lượng bạn đọc yêu cầu về sách điện tử là 6.500 trongkhi số lượng 2.000 từ sách truyền thống cho thấy xu thế phát triển của sáchđiện tử trong thời gian gần đây Cho dù sách điện tử tại Việt Nam ước tínhchiếm 10% thị phần, chưa đạt đến 1% so với doanh số của sách in truyềnthống, nhưng dư địa rất lớn nên số lượng doanh nghiệp tham gia ngày càngnhiều và trong 5 năm tới dự tính sẽ đạt tỷ lệ 50% ngang với sách in truyềnthống
Hiện nay, đã có rất nhiều đơn vị tham gia kinh doanh sách điện tử ởViệt Nam, điển hình là Vinabook, Alezaa, Lạc Việt… Các hoạt động liên kết
và lên kế hoạch đẩy mạnh việc ký kết hợp đồng bán nội dung số cho các nhàsản xuất sản phẩm công nghệ và các nhà mạng di động tại Việt Nam đã bắtđầu xuất hiện từ 2010, khi Trí Việt thỏa thuận với Samsung Vina về việc bánnội dung số của 50 trong số 170 đầu sách thuộc tủ sách Hạt Giống Tâm Hồn.Vinabook đã triển khai chiến lược liên kết với các công ty sách trong nướcnhư Đông A, Nhã Nam, Trí Việt, NXB Trẻ nhằm hợp tác cung cấp nội dung
số cho các sản phẩm điện thoại di động, máy tính bảng Đồng thời Vinabookcũng nhập các thiết bị đọc sách điện tử như Kindle, Nook, iPad để phục vụ hỗtrợ cho khách hàng
Công ty cổ phần tin học Lạc Việt cũng là công ty khá mạnh trong hoạtđộng bán sách điện tử trực tuyến với trang web Sachbaovn.vn Ra đời từtháng 3/2008, Sachbaovn.vn sở hữu khoảng trên 5.000 đầu sách đủ thể loại.Đây là những đầu sách có bản quyền được cung cấp từ hơn 50 nhà xuất bản,nhà phát hành sách trong cả nước như: Văn Lang Books, Nhã Nam, NXBGiáo Dục, NXB Lao Động… Hiện nay Lạc Việt đã tự phát triển định dạngsách điện tử riêng và phần mềm đọc riêng LacViet-reader nhằm tránh hiệntượng sao chép và ăn cắp bản quyền Alezaa trực thuộc Vinapo cũng đã thiếtlập trang web www.alezaa.com bán sách điện tử trực tuyến kèm với sách intruyền thống, với giao diện khá bắt mắt, nhiều tính năng tự động giúp bạn đọc
Trang 11sử dụng rất dễ dàng và tiện lợi Hiện trang web này đã ký kết hợp tác với 15đơn vị xuất bản, làm sách trong nước như: NXB Trẻ, NXB Tư pháp, NXBThời đại, các công ty First News, Alphabooks, Thái Hà Books… Alezaa hiệnđang có hơn 1.200 đầu sách có bản quyền, một số đã được đưa vào kinhdoanh, còn lại đang trong quá trình số hóa Nếu như cuối năm 2011, lượngsách điện tử trên Alezaa mới chỉ có 800 cuốn thì đến năm 2013 con số ấy đãtăng lên tới hơn 5.000 cuốn với đủ các thể loại như: văn học nước ngoài, vănhọc Việt Nam, khoa học xã hội, gia đình, kỹ năng sống…
Bắt nhịp với sự khởi động của các công ty tư nhân, một số đơn vị nhànước cũng đã nhanh chóng vào cuộc như Nhà xuất bản Tổng hợp, Nhà xuấtbản Bách khoa, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia – Sự thật, Nhà xuất bản Trẻ
Cụ thể, Công ty Sách điện tử Trẻ (Ybook) của Nhà xuất bản Trẻ đã liên kếtvới Thư viện Khoa học tổng hợp TPHCM để cung cấp 20.000 đầu sách điện
tử, cung cấp nhiều tài liệu miễn phí và khai thác kinh doanh các tài liệu cóbản quyền Hiện nay trung bình mỗi tháng Ybook cập nhật 1.000 đầu sáchvào kho trên trang web Trong tương lai, NXB Trẻ đang số hóa toàn bộ cácbản sách của đơn vị này trong suốt 31 năm hoạt động Nhà xuất bản Tổng hợpTPHCM với trang sách điện tử sachweb.vn cũng có 782 tựa sách đa dạng
Trong lĩnh vực sách giáo dục, thì năm 2014 NXB Giáo dục Việt Namcũng đã tổ chức ra mắt Sách giáo khoa điện tử (Classbook) do NXB nghiêncứu và phát triển với phương châm thiết bị chỉ dành riêng cho mục đích họctập Classbook cài đặt sẵn trọn bộ sách giáo khoa và sách bổ trợ theo chươngtrình phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12, đảm bảo đáp ứng đúng yêu cầu về khungchương trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo NXB Giáo dục đang kỳvọng Classbook có thể áp dụng phổ cấp tới hơn 15 triệu học sinh Việt Nam từlớp 1 cho đến lớp 12 và dần thay thế sách giáo khoa in
Còn đối với các trang web chia sẻ sách điện tử và tài liệu trực tuyếncũng thu hút một lượng lớn người theo dõi và tham gia đăng ký thành viên.Điển hình nhất là trang tailieu.vn có khoảng 5.500.000 thành viên và chia sẻ
Trang 12hơn 1.200.000 tài liệu phong phú và bổ ích Một trong những diễn đàn chia sẻsách điện tử lớn nhất là e-thuvien.com, theo ước tính có khoảng 750.000thành viên, theo như số liệu được đưa lên công khai Nếu tính đến khả năngmột người đăng ký nhiều tài khoản khác nhau, thì ít nhất cũng có khoảng300.000 đến 400.000 thành viên là người thực Ở đây, e-book được chia thànhcác thể loại khác nhau: Văn học trong nước, Văn học nước ngoài, Thi ca, Tùybút – Biên khảo, Lịch sử, Triết học, Tôn giáo, Kinh tế, Khoa học, Kiếm hiệp –
Dã sử…
Theo một cuộc phỏng vấn của công ty Thái Hà Books thực hiện vớihơn 10 nghìn người, những người trên 40 tuổi thích đọc sách in truyền thống,còn độc giả dưới 40 tuổi thích đọc sách điện tử hơn Đối tượng chủ yếu màsách điện tử ngắm tới là đối tượng độc giả trẻ, ưa thích sự tiện dụng của sáchđiện tử, sở hữu thiết bị điện tử tiếp thu nhanh nhạy và không nhạy cảm vớicông nghệ thông tin Bên cạnh đó, Thái Hà Books cũng gửi bảng câu hỏi tới
300 người và nhận được phản hồi, câu trả lời của 263 người 71% trong số họchọn phương án trả lời “Có” với câu hỏi “Các thiết bị điện tử có cần thiết vớibạn không?”
Nhìn chung, sự xuất hiện của sách điện tử đã khiến cho thị phần tiêudùng sách có sự chuyển dịch nhỏ từ sách in truyền thống chuyển sang sáchđiện tử, cả từ số lượng thành phần doanh nghiệp tham gia cho tới số lượngngười sử dụng
2.2.2 Ảnh hưởng tới giá cả
Sách điện tử với giá thành thấp chỉ bằng 2/3, thậm chí là 1/3 so với giáthành một phiên bản sách in truyền thống nên cũng thu hút được rất nhiềudoanh nghiệp kinh doanh xuất bản phẩm tham gia thị trường này Việc giáthành sản xuất thấp cũng góp phần khiến cho giá cả sách điện tử chỉ 1/2 hoặc1/3 so với sách in Ví dụ như cuốn “Người Nam Châm” phiên bản điện tử chỉ
có 18.000 đồng (so với giá bìa 43.000 đồng), “Nóng, Phẳng, Chật” phiên bảnđiện tử có giá 39.900 đồng (so với giá bìa 165.000 đồng), “Quẳng Gánh Lo
Trang 13Đi Và Vui Sống” có giá 18.000 đồng (giá bìa 60.000 đồng), “Nhà Lãnh ĐạoKhông Chức Danh” có giá 24.900 đồng (giá bìa 70.000 đồng), “Thuật Xử ThếCủa Người Xưa” có giá 9.900 đồng (giá bìa 30.000 đồng), “Kotler Bàn VềTiếp Thị” tái bản có giá 40.000 đồng (giá bìa 125.000 đồng), “Con ĐườngSteve Jobs - Lãnh Đạo Cách Tân Cho Thế Hệ Mới” có giá 24.900 đồng (giábìa 76.000 đồng),… Thậm chí ở kho sách và ứng dụng trực tuyến Classbook,giá sách điện tử còn giảm 70% so với sách in truyền thống
Để làm rõ hơn, giá của một cuốn sách in truyền thống được tính nhưsau:
Giá = Chi phí sản xuất + chi phí kinh doanh + mTrong đó:
Chi phí sản xuất bao gồm: Chi phí sáng tác, chi phí biên tập, chi phí in,chi phí quản lý
Chí phí kinh doanh bao gồm: Chi phí bán hàng, thuê địa điểm nhâncông, quản lý doanh nghiệp
(m): Lợi nhuận cho nhà sản xuất và lợi nhuận cho nhà kinh doanh.Sách điện tử có giá thành thấp hơn sách in truyền thống bởi nhà sảnxuất tiết kiệm được rất nhiều chi phí (bao gồm chi phí sản xuất và chi phí kinhdoanh), đặc biệt là chi phí in và chi phí thuê địa điểm nhân công Đơn cử nhưvới một doanh nghiệp kinh doanh sách in truyền thống, họ phải đầu tư mộtkhoản tiền lớn vào mở rộng kênh phân phối tại các địa phương bằng cách thuêhay mua hẳn mặt bằng để đầu tư nhà sách, kinh phí ban đầu để đầu tư chomột nhà sách khoảng vài trăm m2 là khoảng 10 tỷ đồng, nhưng nếu chọn hìnhthức mua mặt bằng thì phải nhân con số này lên 5-10 lần Ví dụ như Fahasavào thời điểm năm 2010 khai trương 7 nhà sách tại TP.HCM, Bình Dương,
Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ với kinh phí từ 7-10 tỷ đồng/nhà sách Còn đốivới sách in điện tử, chỉ với 20 triệu đồng là có thể khởi tạo một trang webthương mại điện tử bán sách điện tử với máy chủ, tên miền và đầy đủ cácchức năng Ngoài ra, sách điện tử còn có thời gian xuất bản rất nhanh, không
Trang 14phải tốn chi phí in ấn, phát hành và được đánh giá cao bởi yếu tố bảo vệ môitrường (vì không phải tốn giấy in) Giá cả cuốn sách in truyền thống cũng phụthuộc vào bìa mềm (paperback) hay bìa cứng (hardcover), kích cỡ sách, chấtliệu giấy được sử dụng, ví dụ như nếu sách (hay sách tranh ảnh) được in trênchất liệu giấy couche, giấy Bristol vốn có bề mặt bóng mịn, sáng, bắt mực tốt
sẽ có giá thành cao hơn là in trên giấy ford (giấy thông thường)… Còn vấn đềnày trên sách điện tử không phải là một vấn đề lớn, bởi sách điện tử đượcđồng bộ hóa bằng các định dạng tiêu chuẩn nhất định
Sức hút của kinh doanh sách điện tử là ở chỗ dù giá bán chỉ dao động ởmức 5.000-10.000 đồng/bản sách nhưng nếu đạt được khoảng 1.000 lượt muathì doanh thu đạt được cũng từ 5-10 tỷ đồng Điều này đặt ra vấn đề rằngđang có rất nhiều doanh nghiệp kinh doanh xuất bản phẩm đang quan tâm tớimảng sách điện tử, và với giá rẻ của mình thì sách điện tử cũng đang cạnhtranh với sách in truyền thống Tuy vậy, sách điện tử sẽ không khiến cho sách
in truyền thống hạ giá mà ngược lại vì muốn cạnh tranh được thì sách in phảiđược thiết kế đẹp hơn, chất lượng tốt hơn, bởi vậy sẽ tăng giá sách in truyềnthống Bên cạnh đó các nhà kinh doanh sách in truyền thống buộc phải cóbiện pháp khuyến mại, khuyến mãi, dịch vụ hậu mãi nhằm thu hút kháchhàng
Sau đây là số liệu điều tra tham khảo tác giả phỏng vấn được từ 100 emhọc sinh khối 12 trường THPT Đống Đa đánh giá về giá cả của sách điện tử:
Biểu đồ 3.3: Đánh giá của bạn về giá cả của sách điện tử?
Trang 1548
10
Rẻ Chấp nhận được Đắt
Khác
Có tới 42 trên tổng số 100 học sinh được hỏi trả lời rằng giá cả sáchđiện tử rẻ, 48 người nhận xét là chấp nhận được và chỉ có 10 người cho rằnggiá sách điện tử vẫn là đắt Các em cũng cho biết các thể loại sách điện tử phổbiến mà các em lựa chọn là sách văn học trẻ, đặc biệt là truyện ngôn tình Sốliệu cho chúng ta thấy hiện tại phần lớn một bộ phận giới trẻ đánh giá giá cảcủa sách điện tử là phù hợp và phải chăng
2.2.3 Ảnh hưởng tới phương thức kinh doanh
Sự phát triển của sách điện tử gắn liền với sự phát triển nhanh chóngcủa công nghệ thông tin Và với sự phát triển nhanh chóng này, đòi hỏi cácdoanh nghiệp kinh doanh xuất bản phẩm phải nhanh chóng thích nghi, thayđổi tập quán và ứng dụng công nghệ mới vào trong phương thức kinh doanhhoạt động của mình Thay đổi để làm gì? Thay đổi để có thể mang lại nhiềulựa chọn hơn tới khách hàng, đáp ứng phục vụ tối đa nhu cầu khách hàng vàkinh doanh có hiệu quả Đó là quy luật tất yếu của kinh doanh và các doanhnghiệp kinh doanh xuất bản phẩm không nằm ngoài quy luật đó
Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào kinh doanh xuất bản phẩm vốnkhông còn là vấn đề lạ lẫm với các doanh nghiệp kinh doanh xuất bản phẩm.Mặt khác các công ty sách cũng nhận thấy ưu điểm của việc ứng dụng này vàtriển khai một cách rộng rãi, trong khi người tiêu dùng cũng đã bắt đầu làmquen với việc sử dụng công nghệ thông tin trong mua bán sách Kinh doanhsách nói chung hay sách điện tử nói riêng, chủ yếu dựa trên nền tảng đó là