TS VŨ TRỌNG TÍCH, TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THƠNG VAN TACO S02 "THỦ VIÊN ¬ Phd, prays a aa | Fe, 4# t » anaes ni sÌ - , LY THUYET HE THONG VA DIEU KHIEN HỌC (ỨNG DỤNG TRONG HỆ THỐNG KINH TẾ) NHÀ XUẤT BẢN GIÁO THÔNG VẬN TẢI HÀ NỘI - 2004 Chịu trách nhiệm xuât ban UTS NGUYEN | | : XUAN T HUY Bién tap va sua bai KS NGUYEN TRUNG KIÊN ` GTVT - 04 Fe NHA XUAT BAN GIAO THONG VAN | L TAI 80B- Trần Hưng Đạo — Hà Nội DT: 9423346 — 9423345 * Fax 8224784 In 520 cuon khé 14.5x20.5cm, tai xudng in Truong Dai hoc GTVT Giấy chấp nhận KHXB số [05/XB-QLXB ngày 9/2/2004 In xong va nop lưu chiếu tháng năm 2004 ˆLtht.2 | | LỜI NĨI ĐẦU Giáo trình Uy thuyết hệ thống va điều bhiên học biên soạn nhăm phục vụ việc day va hoc cho sinh viên Khoa Vận tải kinh tế Trường đại học Giao thơng vận tai _' nói riêng trường đại học kinh tế nói chung Giáo trình nhằm cung cấp cho sinh viên kiến thức chung hệ thống có chất vật lý khác nhau, song có chung qui luật tổ chức hoạt động Để nghiên cứu điều khiển hệ thống này, lý thuyết hệ thống điều khiển học xây dựng quan điểm và, phương pháp đặc thù cho phép tiếp cận hệ thống dé dàng hơn, rút kết luận mang tính định lượng xác cao Trên sở vận dụng vào hệ thống kinh tế Nội dung lý thuyết hệ thống điều khiển học rộng, giáo trình giới thiệu nội dung nhất, chủ yếu mang tính phương pháp luận Vì sách làm tài liệu tham khảo cho tất cán quan lý kinh tế xã hội GIáo trình gốm chương: -_ -_ Chươngl: Những vấn đề lý thuyết hệ thống Chương II: Thông tin Chương III: Những vấn để điều khiển học : - _ Chương IV: Hệ thống kinh tế, Ltht.3 Lần mắt bạn đọc trình khơng tránh khỏi hạn chế Tác gla cho chân tình cảm ơn đóng góp thẳng thắn bạn - nhằm bổ sung, sửa chữa cho, giáo trình đạt chất lượng, khoa-hoc hon hd Tae gia Ltht.4 _ MỞ ĐẦU Trong tiến trình phát triển khoa học xuất hai xu hướng trái ngược nhau, q trình phân chia trình liên kết Một mặt khoa học ngày phát triển khối lượng trì thức lồi người tăng lên nhanh chóng vấn để tần nghiên cứu ngày nhiều phức tạp buộc nhà khoa học lúc nghiên cứu nhiều lĩnh vực khoa học khác họ phải chun mơn hóa vào một vài lĩnh vực chun mơn hẹp để có kết qua nghiên cứu sâu sắc Điều đẫn đến đời nhiều ngành ban- đầu hẹp chuyên sâu từ ngành khoa học Mặt khác chun mơn hóa nghiên cứu ngày sâu, nhà khoa học ngày tiếng nói chung nghiên cứu “Đồng thời có vấn để khoa học lại trở nên giải dược sử dụng kiến thức công cụ ngành khoa học Từ sinh q trình lên kết khoa học hình thành nên mơn khoa học có tính chất liên ngành để giải vấn để chung nhiều ngành oa khoa học khác Môn lý thuyết hệ thống điều khiển học đời xu hướng thứ Nó sử dụng kết nghiên cứu đạt nhiều ngành khoa Học khác làm sở để tổng qt hóa thành tính qui luật chung dồng thời kết tổng quát hóa lại phục.vụ trỏ lại cho việc giải vấn để chung cho nhiều ngành khoa học, khác : Ltht.5 Sự đời lý thuyết hệ thống điều khiển học diễn vào năm 40.của kỷ XX, sở phát triển khoa học lĩnh vực kỹ thuật, sinh lý, sinh vật, - toán học, kinh tế học Lý thuyết hệ thống và: điều, khiển học khoa học tính chung qui luật hoạt động điều khiển hệ thống Tính chung eác qui luật tổ chức hoạt động hệ thống khác có chất q.trình trong, hệ thống q trình thơng tin Mơn hoc nghién cứu, q trình thơng, tin tr ong hệ thống qu1 luật: chụng VỀ vận động và, biến đổi: thong tin dién thống vận động phat, tr ién ‘Do cé' ban- chat théng:tin’ gidng qui luật: diều khiển ' ‘he: thống giống rihau:.Điều khiển học Ae be phát hiện⁄ nghiên cứu và:thiết lập qui luật ehụng điểu khiểií hệ thống: Nó xây: dựng nguyên lý chung điều khiển, ‘ap dụng phương thức điều khiển hoàn chỉnh phát: hệ thống có tổ chức 'eao vào hệ thống khác có tổ chức thấp hơn, từ thiết lập phương pháp chung để điều khiển hệ thống có chất bat kỳ: - ''Với phát triển kinh'tế, khối lượng thông tin: - cần thu nhận xủ lý tăng lên nhanh chóng Với-cách tiếp cận hệ.thống nguyên lý phương pháp, đặc thù cho phép thiết, kế áp dụng phương tiện kỹ thuật dé thực hiện, công nghệ xử lý thong tin Điều cho, phép nang cao suất lao, động qua việc nâng cao tính linh hoạt định ¬ Có thể nói mơn khoa học: này-trang bị: chơ chúng ` ta phương pháp tư hệ thống với đặc trưng cở bản: là:tïm đường nét chung: cua hiện:tượng hoàn toàn khác từ.đó rút nguyên tắc chủng chø vận động hiện: tượng đó; ra.khả sử dụng: số: phương pháp điều khiển giống nhảu Hệ thống đó.:' ` Ltht.6 €S—————— - —— ~ — - - - ee a _ CHƯƠNGL NHỮNG VẤN ĐỂ CƠ BẢN CUA LY THUYET HE THONG 1.1 KHÁI NIỆM HỆ THỐNG Hệ thống tập hợp phần tử, có xếp có liên hệ với theo quy luật thực chức năng, nhiệm vụ định Dấu hiệu để nhận biết tính quy luật mối liên hệ phần tử mặt làm số thuộc tính phần tử, mặt khác lại làm xuất số thuộc tính đặc trưng cho hệ thống khơng có phần tử Những thuộc tính chung xuất gọi tính trồi Nhờ tính trồi hệ thống thực chức năng, nhiệm vụ đặt cho hệ thống | Như vậy, hệ thống phép cộng giản đơn phần tử nó, mà phần tử cần phải xếp theo trật tự định tương quan tương tác với cách chặt chẽ Điều có nghĩa thay đổi một:hay số phần tử thay đối hay số mối liên hệ phần tử dân đến thay đổi chuyển phần tử khác, mối liên hệ khác Ltht.7 Hệ thống khái niệm tương đối Cũng tập _hợp trường hợp coi hệ thống, trường hợp khác lại coi phần tử hệ ——-—— - - bậc cao hơn, — Ở cần lưu ý mục tiêu nghiên cứu đặt tập hợp nào, tập hợp phải coi la hệ thống, cònn phần t tử phận cấu thành Hệ thống tồn mơi trưởng Mơi trường khơng nằm thống lại có tác động qua lại với hệ thống hệ _ ee ee hệ thống tập hợp tất Một hệ thống tổn.tại phat triển bình thường có quan hệ chặt chẽ với môi trường v môi trường phải đồng chất vvới hệ thống ————_— _B_ Các mối liên hệ hệ thống với mơi trường liên hệ vật chất, liên hệ thơng ‘tin, t có the la hen hệ: nang lượng ¬ Sự tac động qua Tại hệ thống: VỐI môi trường thực thông qua đầu vào đầu hệ thống Đầu vào hệ thống tác động môi trường lên hệ thống Đầu hệ thống tác:- động hệ: thống - đối VỚI môi trường thường ký hiệu Y Phép biến đổi:của hệ thống khả thực tế khách: quan hệ thống việc biến đầu vào thành đầu:-ra Phép biến đổi hệ thống thường dược đặc trưng toán tử biến đổi ký hiệu: là: E Khi hệ thống biểu diễn qua phép biến đổi sau: Y= “FX Ltht.8 hay F:X Y tạ thường ký, hiệu làX Độ đa: dạng hệ thống mức độ khác trạng thái phần tử hệ thống Nếu hệ thống có n phần tử trạng thái có độ đa đạng xác định công thức: _V= Mục log,n tiêu thống mong (b9): hệ muốn thống trạng thái mà hẹ cần đạt tới Trong vũ trụ tổn vô số hệ thống khác Tùy thuộc vào tiêu chí chọn người ta chia hệ thống thực tế thành loại sau: - Căn vào khả xác định hệ thống don vi cu thé phan hệ thống vật chất hệ thống trừu tượng Hệ thống vật “chat hệ thống mà ta đo trạng thái đại lượng vật lý ngược lại hệ trừu tượng Chăng hạn, hệ kinh tế hệ vật chất 'các sản phẩm nguyên vật liệu cân đong đo đếm Cịn hệ thống quan điểm triết học hệ thống trừu tượng: - Căn vào ngưồn gốc xuất hiện: hệ thống, hệ thống phân thành hệ thống tự nhiên hệ thống nhân tạo ¬ ga : Hệ thống tự nhiên hệ thống vốn tự có tự nhiên, nghĩa là,sự xuất khơng c có tham gia người - mo : Hệ thống nhân tạo hệ ‘thong doc người tạo - Dựa vào mức độ quan hệ với môi trường, thống phan he thong mở hệ thống đóng hệ Hệ thống mở hệ thống có “chịu tác động mội trường Đối với hệ thống mở hoạt động xác c ‘Ltht.9 định ca thong tin bén, thống thơng tin bên ngồi mội trường Mức độ mở khác hệ thống định qaức: độ, chủ động khác hệ thống sự.tác, động qua lại với môi trường,.: Trong hệ thống mo trạng thái sau hệ thống phụ thuộc vào trạng thái ban đầu mà cịn: phụ thuộc vàó nhiều yếu tố: khác: ¡ nhu tac động từ mơi trường ` ms ae ¬ “Hệ thống, đồng hệ thống khơng c có ó quan “he với môi ti udne - Đối với hệ thống đồng ‹ trình biến đối hệ thống hồn tồn thơng tin nội định Trong hệ thống đóng thường trạng thái sau, cua, hệ thống tr ang thai ban dau quy định ‘Theo độ: đa, dang, cac hệ thống “phân, chia thành hệ thong đơn giản, hệ thống lớn; và, he thong phức tạp He thong don:gian dài hệ thống gồm phair, tử mối ¡ liên hệ chúng không phức tập vì: vậy: hoat động nghiên cứu nguyên thể, không cần chia nhỏ thành các,bộ phận Hệ thống lớn hệ thống bao ¿ gồm số ‘Jon phần tử tương:quan tương tác với-nhau Các mối liên hệ thường chồng chéo, do.vậy: để nghiên cứu ‘thudng phải phân chia thành phận nhỏ Các phận coi nhự hệ, thống độc lập tương đối nghiên cứu cách riêng rẽ sau tập hợp lại để có kết qua’ nghiên cứu ca hệ: thống ' Hệ thống phức tap khac thong lớn chỗ cấu tric nó: ; chặt: chế méi hen hệệ phụ thuộc giữa: "cáo phan Đảm bảo kỹ thuật cho trung tâm thông.tin đơn vị sở bao gồm đảm: bảo thuật thuộc bốn nhóm: tồn phương tiện kỹ - Thu thap sé liệu; - Truyền thông tin; - Xử lý thông tin; - Bảo quản và.tra cứu thông tin Cấu trúc trung tâm mô tả sơ đồ sau: Thuật tốn chương trình T " x“ Cơ quan lãnh đạo "¬ ¬ thơng tin đơn vị SỞ - Hàm mục tiêu mơ hình tốn tiểu chuẩn tối ưu ¬ ý — x f oy Phuong tién :- điều khiến Nguyén —* vật liệu——T Ltht.106 Ỷ Trungtâm xử lý thông tin » >) >! Bo phan sản xuất Các phương tiện thu thập, kiém tra, đo lường AA „ Sản > pham 4.5 QUÁ TRÌNH ĐIỀU KHIỂN HỆ THỐNG KINH TẾ 4.5.1 Hé thong kinh tế hệ thống điều khiển Với hệ thống kinh tế xây dựng hệ thống thơng tin mơ tả ngược lại hệ thống thơng tin kinh tế tổn hệ thống kinh tế Khi nghiên cứu hệ thống kinh tế, điều khiển học nghiên cứu mối liên hệ thông tin phần tử Theo quan điểm hệ thống kinh tế mơ tả sơ đồ sau : Dau vao A Tac dong — Bộ phận thực Lệnh điều khiển Nhiễu y Đối tượng - Đầu diéu khiéu Thông tin sản xuất y Chủthể |Thông tin sản | phẩm Thong tin vé nhiéu |, điều khiéu |g Ké hoach hi dan Chủ thể hệ thống kinh tế thu nhận thông tin đầu ra, đầu vào đối tượng điều khiển thông tin thân đốt tượng điều khiến - Đối tượng điều khiển hệ thống kinh tế bao gồm hai phận vốn cố định vốti lưu động Luht 107 Vốn cố định: nhạy cảm "khơng biến đổi nhiều trình sản xuất Bộ phận có tính ổn định cao theo khơng gian thời gian Vốn cố định chịu ảnh hưởng tác động điều khiển thay đổi tương đối khó khăn Vốn lưu động phận nhạy cảm hệ thống kinh tế Vốn lưu động VỚI người tạo nên đối tượng tác động điều khiển sản xuất Cac phần tử biến động, theo không gian thời, gian Chủ thể điều khiển hệ thống kinh tế bao người phương hình thành từ phận sau: gồm tiện kỹ thuật - Hệ thống thu thập truyền thơng tin; - Hệ thống tính toán định; - Hệ thống truyền đưa thông tin tới phận thực _ Hoạt động chủ thể điều khiển nhằm thực -eác chức: sau: Soot, - Vach kế hoạch: dự kiến lên chuong trình cho hoạt động tương lai hệ ‘thong kinh té theo muc tiéu da định vi - Tổ chức: tập hợp phương tiện để thực chức hệ thống thiết lập cấu hệ thống mối liện hệ hệ thống với môi trường - Đố trí cần bộ: lựa chọn, đào tạo cân bộ, đánh gla va xếp cán - Điều khiển: động viên phần tử để phần tử hơạt động đạt hiệu qủả cao - Kiểm tra điểu chỉnh: so sánh kết thực tế :đạt với kế hoạch điểu chỉnh cần thiết Ltht.108 đặt ra, tiến hành đánh: giá 4.5.2 Quá trình điều khiển hệ thống kinh tế Quá trình điều khiển hệ thống kinh tế gồm ba gial đoạn chủ yếu sau: - Xác định mục tiêu hoạt : động; - Xây dựng kế hoạch thực mục tiêu; - Điều khiển linh hoạt trình thực mục tiêu; a Xác định mục tiêu hoạt động Việc xác định mục tiêu hoạt động hệ thống kinh tế dựa sở thông tin trạng hệ thống, môi tr ường tác động qua lại hệ thống với môi trường Xác định mục tiêu xây dựng tập hợp phương án hoạt động có, đánh giá phương án theo thứ tự ưu tiên chọn phương ấn tối ưu Đối với kinh tế quốc dân có nhiều cách tiếp cận khác nhau, từ thấp đến cao, tùy thuộc vào khả xử lý thơng tin hình thức hóa mục tiêu Cách phương tiếp cận án cho phép thứ xác định tập hợp Đó giao tập hợp phương án thực-hiện tập hợp phương án mong muốn Trong cách tiếp cận đầu hệ thống thường giá trị tổng san phẩm xã hội Ở việc xác định ưu tiên tập hợp phương án khơng đặt q trình chọn phương án người làm kế hoạch tự định Cách tiếp cận thứ hai, mức độ cao hơn, mục tiêu hệ'thống kinh tế quốc dân xây dựng dạng khối lượng cấu sản phẩm cuối cà — Để đảm bảo tính thống mục tiêu chi tiết mục tiêu tổng quát, trình tiếp cận sử dụng phương pháp mục tiêu : Ltht.109 _ Cách tiếp cận thứ ba, mực tiểu định lượng được:dưới: dạng hàm lợi.ích có: thé dat van đề cực - trị mục tiêu Với tập hợp ràng buộc có thể, tiến hành tối ưu hóa véc tơ thu dude mot: tập hợp: tối ưu, từ tiến hành lựa chọn mục tiêu nhất: ~-Cach tiếp cận thứ tư, 'có thể xếp “tht tự mục tiêu theo mức độ quan trọng chúng trên.cơ sở dấu hiệu ưu tiên hay tiêu chuẩn định, lúc cơø-quan lập kế hoạch xác định rõ ràng, trật tự ưu tiên cho mục tiêu poe ty fe Lo Cách tiếp cận thứ rnăm, dây cách tiếp cận cao VỚI HỘI dung xác định tiêu chuẩn tối ưu _b, _ Xây dựng kế hoạch thực muc £ tiều ` c eee - Quá, trình xây dựng kế hoạch thực mục tiểu hệ thống kinh tế quốc, dân trải qua giai đđoạn sau: - Dự đoán: dự đoán: quỹ: đạo phát : triển kinh tế trình liên quan Dự đốn.có hai loại: _+.Dự đốn tài ngun: xác định phương áán, mở rộng sử dụng nguồn lực kinh tế: theo ngành, vùng lãnh thổ cu os Ở gồm dự đoán xã hội, tiến khoa hoe ky thuật, dân số, tài nguyên thiên 'nhiên kinh tế đối ngoại -Những dự đoán cho phép xác định khả, hăng kinh tế tương lai; + Dự đoán mực tiêu::xác định phương án: “nhu cần xã hội, củã nhóm dân số tượng la.-: Mỗi dự đoán mục tiêu đặt yêu cầu:đối với loại tàI nguyên: Mặt: khác, ›mỗi dự đoán: tài nguyén.cho thấy - khả phát triển SỬ dung titai nguyên đểể đạt mục tiêu tương ứng Ltht.110 - | Vấn đề khó khăn kết hợp mục tiêu với _ tài nguyên vì: + Phải từ mục tiêu đến nhiệm phẩm, có tính đến bổ sung sản phẩm vụ sản xuất sản thay lẫn + Phải từ cấu kinh tế xã hội đến cấu cơng nghệ q trình biến đổi tài nguyên thiên nhiên thành sản phẩm, có tính đến tiến khoa học kỹ thuật, công nghệ biến động tài nguyên + Yếu tế trễ trình kinh tế Các yếu tố gây khó khăn cho việc thể trực tiếp mục tiêu vào cấu ngành vùng lãnh thổ Vì trước kết hợp chúng lại thành kế hoạch cụ thể cần phải xây dựng chương trình liên ngành tổng hợp - Chương trình: Mỗi chương trình xác định tổ hợp biện pháp liên quan với nhạu để đạt hay số mục tiêu Chương trình có hai loại: + Chương trình mục tiêu liên quan đến biện pháp nhằm đạt hay nhóm mục tiêu đó, có yêu cầu sản phẩm cuối cớ tính xã hội chương trình nhà ở, bảo vệ sức khỏe, phát triển giáo dục, khoa học kỹ thuật + Chương trình tài nguyên xác định phát triển tổ hợp ngành sản xuất có chung nguồn ngun liệu, cơng nghệ hay lãnh thể Như vậy, chương trình xác định phương hướng quan trọng kinh tế quốc dân, bước chuẩn bị để xây dựng kế hoạch - Kế hoạch: kế hoạch kinh tế quốc dân có chức kết hợp tụ thể hóa chương trình Ltht.111 - “Xây dựng:kế hưạch trình kết hợp đánh giá lựa chọn phương án để đạt mục tiêằ nhằm dam bao phù hợp mục'tiêu: tài nguyén Trên sở chuyển mục tiêu thành- nhiệm vu" sari: xuất ‹cụ thể, thành tổ hợp định kinh tế ': '.'*-: Mặt tài nguyên kế hoạch dude xác định' dựa ¿ở cấu công righệ sản xuất nổ hình thành nên tổ hợp tài ngun: thè mối liên hệ vật chất phần tử Các tổ họp t tài nguyên ' chĩa thành: ba’ nhém co ban sau: it ¬ - Gác tổ hợpktiến: đổi tài ngun thiên nhiên: gồm: khat khống, mơng: nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp “Cae tổ hợp chế binĐ gm: cụng nghiộp, xay ng - Cỏc' t ‘op thuộc kết cấu hạ ‘tang | cung cấp -dịch vụ cho sản xuất đời: sống goin nang lượng, giao thong liên lạc văn hóa, giáo dục, y tee s¬— Kế hoạch "kinh tế quốc “dan, tùy thuộc vào si ~ qui: mô thời hạn giải ¿các nHiệm: vụ' kinh: "tế xã hoi; chia ké hoạch đài hạn; trung hạn ngắn hạn: Kế hoạch ‘dai hạn (thường 1ð, 20 năm) đưa ` tá phương hướng phát triển chủ yếu, kinh tế thời gian đài, phương hướng phát triển khoa học kỹ thuật và- sách đâu ‘tu: dai han cho kinh tế Trong kế-hoạch đài hạn độ bất: định chỉ-tiêu kinh: tế cao khả nội ¡ suy dự án bị hạn chế nhiều : ¬ " & yy mức o : Kế hoa’ trung hạn năm} e cụ -thể hóa kế hoạch: dài hạn:1 Trong kế hoạch trung 'hạn số liệu ‘chi: tiêu nhiều hon, -tap trung: chủ-yếu Vào việc phân: phối vốn đầu tư | chương trình xây dựng bản, - xác định :các tịnh: :mức kinh tế, ; phát triển tổ hợp tài nguyên Ltht 119 Kế hoạch ngắn hạn (hàng năm) chủ yếu tiến hành điểu chỉnh tiêu kế hoạch năm trước hết là, vốn đầu tư sử dụng nguồn lực Để xây dựng kế hoạch kinh tế quốc dân người ta sử dụng hàng loạt mơ hình q trình kinh tế hóa gồm: tốn kinh tế làm sở cho cân - Mơ hình tối du ngành để lập kế hoạch phát triển phân bổ ngành sản xuất, tổ hợp tài nguyên - Mỏ hình quản hệ liên ngành liên lãnh thổ trước het ja cac bang cân đối liên ngành, liên lãnh thể - Mơ hình kinh tế vĩ mô xác định nhịp độ tỷ lệ phát triển cân đối quan trọng kinh te Công cụ chủ yếu mô hình hàm sản xuất, - Mơ hình phân phối thu nhập hình thành nhu cau tiêu dùng nhân dân - Các mơ hình dân số Q trình xây dựng kế hoạch thực mục tiêu két hợp mục tiêu với tài ngun mơ ta sơ đồ sau: Mục tiêu .w'! fot - Dudodn ty Chương trình pe — Kế hoạch ˆ Sản xuất Ot, _11 Tài nguyên 7” hân hệ thông tin liên hệ vật chất Ltht.118 c Điều khiển linh-hoạt uiệc thực hế hoạch Điều khiển linh hoạt (còn gọi điều chỉnh :.) bao gồm tập hợp chức ‘cu thé chu thé điều khiến tiến hành để thực kế hoạch vạch ˆ' Điều khiển linh hoạt hệ thống kinh té la dam bảo su hoat dong thống cá nhân hoạt động biến đổi tài nguy en Vật chất theo kế hoạch Để làm điều dó điểu khiển chức sau đây: linh hoạt phải thực - Tổ chức: Thiết lập cấu hệ thống định mức hoạt động cho phần tử cấu Cụ thể phải xác định dược tập hợp nhiệm vụ đối tượng điều khiến phân chia tập hợp thành nhiệm vụ nhỏ; xác dịnh khối định phân phối nhiệm, vụ cho khối sở đảm bảo hạn nguồn lực cần thiết để thực nhiệm vụ Xác định mối liên hệ phụ thuộc khối định; xây dựng mơ hình thơng tin nhiều cấp cho đối tượng) diều khiến - Tùy thuộc vào qui mô tính chất liên hệ khối định áp dụng hình thức tổ chức như: cấu trực tuyến: cấu chức năng: cấu trực tuyến chức năng: cấu trực tuyến tham mưu; cấu ma trận;.cơ cấu teo'chương-trình - mục tiêu - Kích thích: Thúc đẩy phan tu thực hoạt động bắt buộc có ích đối VỚI hệ thống Trong hệ thống kinl h tế kích thích gồm hai loại: -Thứ kích thích trực tiếp lên cá nhân người lao động Loại kích thích gồm giáo dục kích thích vật chất kích thích hành chính; kích thích tình thần, kích thích pháp chế Luht.114: Thứ hai kích thích dối với tập thể người lao động Loại kích thích gồm: qui định pháp chế xác lập sở hoạt động cho doanh nghiệp: điều kiện kinh tế cho hoạt động doanh nghiệp mức thuế, mức trợ giá lã: suất doanh doanh nghiệp vay ngân hàng, nhiệm vụ sản xuất nghiệp; lợi nhuận hoạt động - Phối hợp: xác lập giữ vững mối liên hệ theo câu định theo đõi kết thực hoạt động so: sánh kết với định mức, điều chỉnh thay đối tham số có sai lệch Ltht.115 “+ - \ : yt tà “4 , fe i bee TAI LIEU THAM KHAO {1} VU TRONG TICH Tập giảng lý thuyết hệ thống diều khiển học (ứng dụng quản lý kinh tế) Truong Đại học GTVT, Hà Nội, 1991 HỒNG TỤY Phân tích hệ thống ứng dụng Nxb Khoa học - Kỹ thuật 1987 PTS NGUYEN CAO VAN Nhập môn Xibecnetic kinh tế Nxb Lao động, Hà Nội, 1994 [4] OSKARLANGE Nhập điểu khiên học kinh tế Viện Toán hoc 1972 COBRINSKI Cø sở điều khiển học kinh tế Viện toán học 1977 O.LAUGE Nhập Mockba môn 1971 điểu khiển học kinh tế (tiếng Ngà) [‘r] “ROSSASDY Nhap mén diéu khién hoc Viện Toan hoc 197A Ltht.t] — —— —, ———-——-— — ——— ' MỤC LỤC -7 - Lời nói đầu Mở đầu Chương Những I: vấn đề lý thuyết hệ thống _ 1.1 Khái niệm hệ thống Mô tả bệ thống ngơn ngữ tốn học 1.3.1 Phương pháp mơ tả | 2.2 Phương pháp mơ tả ngồi Các đặc trưng cla thong | 1.3.1 Phần tử hệ thống 1.3.2 Liên kết hệ thống 1.3.3 Cấu trúc hệ thống 1.3.4 Hành hệ thống 1.3.5 Trạng thái hệ thống - 1.4 Các phương thức tổ chức hệ thống 1.4.1 Phương thức ghép phần tử hệ thống Hiệu tổ chức hệ thống 1.5 “Nghen cứu hệ thống 1.5.1 Một số quan điểm lý thuyết hệ thống Một số phương pháp tiếp cận hệ: thống 1.õ.3 Phân tích hệ thống _ 1.5.4 Một số phương pháp nghiên cứu hệ thống Ltht.118 , Chương II: Thong tin - 42 2.1 Khát niệm thông tin 2.2 Các đặc trưng thơng tìn | 2.3 Ðo số lượng giá trịthôngtn — 3.4 Tổ chức trình thơng tin 3.4.1 Mã hóa 42 43 ˆ o 44 số 49 ¬ 49 3.4.3 Hệ thống truyển tin _49 2.4.3 Bảo quản tìm thơng tịn 2.5 Ngân hàng hiệu Chương _ : 50 ¬ 92 II]: Những vấn đề điều khiển học 54 3.1 Khái niệm điều khiển 54 3.2 Các đặc trưng điều khiển 3.3 Cac loai hinh diéu khién ' | 56 58 3.4 Cae nguyén ly co ban cha diéu khién hoc 61 3.4.1 Nguyên lý thông tin phan hồi (Nguyên lý liên hệ ngược) 3.4.2 Nguyén 61 ly dé da dang tudng ứng | 64 3.4.3 Nguyên lý phân cấp 3.4.4 Nguyên lý bổ sung 65 : 66 3.4.ð Nguyên lý dự trữ 3.4.6 Nguyên lý cân nội 3.5 Quyết định điều khiển _ 67 _— 68 69 Ltht.119 IV: Hệ thống kinh tế 71 _:4,1, Khái niệm hệ thống kinh tế - ¬ 71 4.9 Các đặc điểm đặc trưng hệ thống kinh tế 4.3 Tổ chức hệ thống kinh tế 74 - _ 4.3.1 Phần tử sở hệ thống kinh tế ¬ : T7 77 4.3.2 Lién két théng kinh tế „ gg 4.3.3 Tiêu dùng xã hội 830 oe 4.3.4, Su phat trién cua thong kinh té 4.4 Théng tin kinh té - oo 90 4.4.1 Khái niệm thông:tin kinh tế - 4.4.2 Các luồng thông tinkinhtế °_- / 4.4.3 Tổ chức khối thông tin kinh tế 4.5 Qua trinh _ tế hệ thống điều khiển dược 4.5.2 Qua trinh diéu khién thong kinh té Tài liệu tham khảo a Đ0 93 điều khiển hệ thống kinh tế 4.5.1 Hé théng kinh Ltht.120° BF 99 107 107 109 LT ————~————_———_~————-¬ Chương