Quản lý khủng hoảng và rủi ro trong thi công cầu khu vực miền nam,luận văn thạc sĩ xây dựng cầu hầm

Quản lý và phòng ngừa sự cố Kết quả quan trắc trong quá trình thi công hố đào giúp người thiết kế và thi công biết được sự ứng xử của đất và nước trong nền đất xung quanh hố đào để kiểm

LÊ VĂN DŨNG

QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG VÀ QUẢN LÝ RỦI RO

TRONG THI CÔNG CẦU KHU VỰC MIỀN NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG CẦU HẦM

LÊ VĂN DŨNG

QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG VÀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG THI CÔNG CẦU KHU VỰC MIỀN NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG CẦU HẦM

MÃ SỐ: 60 58 25

HÀ NỘI – 2011

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG DO SỰ CỐ TRONG XÂY DỰNG CẦU 5

1.MỤCĐÍCHNGHIÊNCỨU 5

1.1 Yêu cầu thực tiễn 5

1.2 Nhận diện những sự cố 6

1.3 Quản lý và phòng ngừa sự cố 7

2.PHẠMVINGHIÊNCỨUCỦAĐỀTÀI 9

3.PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 10

CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ SỰ CỐ CÔNG TRÌNH VÀ MỘT SỐ SỰ CỐ CÔNG TRÌNH CẦU TẠI VIỆT NAM 11

1.PHÂNLOẠIVÀNGUYÊNNHÂNSỰCỐCÔNGTRÌNH 11

1.1 Phân loại sự cố trong thi công công trình cầu 11

1.2 Nguyên nhân sự cố 12

2.VỀKHẮCPHỤCSỰCỐCÔNGTRÌNH 13

2.1 Nhiệm vụ của xử lý sự cố 13

2.2 Yêu cầu của xử lý sự cố 15

2.3 Nguyên tắc chung xử lý sự cố 16

3.MỘTSỐSỰCỐCÔNGTRÌNHCẦUTẠIKHUVỰCMIỀNNAM 16

3.1 Sập hai nhịp dẫn cầu Cần Thơ trong khi thi công 16

3.2 Sự cố tại cầu Trà Ôn 18

3.3 Sự cố cầu Chợ Đệm 19

3.4 Lún cầu Văn Thánh 2 19

3.5 Lún nứt nhà dân do thi công cầu Thủ Thiêm 20

3.6 Hỏng thiết bị cấp bê tông khi thi công cọc khoan nhồi cầu Nhu Gia 21

3.7 Nứt dầm Super- T 21

3.8 Lật cẩu khi thi công ép cọc 22

3.9 Công tác đổ bê tông cầu Cái Răng – Cần Thơ 23

CHƯƠNG 3: QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG 24

1.NHẬNDIỆNNHỮNGMỐINGUYHIỂMTIỀMTÀNG 24

1.1 Nguồn gốc của những khủng hoảng tiềm tàng 25

1.2 Nhận diện những khủng hoảng có thể xảy ra 28

1.3 Ưu tiên cho những khủng hoảng có khả năng xảy ra cao 30

2.PHÒNGTRÁNHNHỮNGNGUYCƠ 33

2.1 Chuẩn bị chương trình tránh khủng hoảng có hệ thống 33

2.2.Lưu ý những dấu hiệu khủng hoảng sắp xảy ra 33

3.LẬPKẾHOẠCHGIẢIQUYẾTSỰCỐBẤTNGỜ 35

3.1 Tổ chức một nhóm hoạch định 36

3.2 Đánh giá phạm vi và tầm ảnh hưởng của sự cố 36

3.3 Triển khai kế hoạch 37

3.4 Thử nghiệm kế hoạch 39

4.NHẬNDIỆNKHỦNGHOẢNG 39

4.1 Các dấu hiệu cảnh báo 40

4.2 Nguyên nhân của việc những lời cảnh báo không được chú ý 41

5.NGĂNCHẶNKHỦNGHOẢNG 43

5.1 Nguyên tắc 1: Hành động nhanh chóng và quyết đoán 44

5.2 Nguyên tắc 2: Con người là trên hết 44

5.3 Nguyên tắc 3: Có mặt tại hiện trường 44

5.4 Nguyên tắc 4: Giao tiếp tự do 45

5.5 Khi nghi ngờ, hãy hành động theo những kinh nghiệm, giá trị và bản năng mách bảo 47

6.GIẢIQUYẾTKHỦNGHOẢNG 48

6.1 Hành động nhanh chóng 48

6.2 Thường xuyên thu thập thông tin 49

6.3 Không ngừng giao tiếp 49

6.4 Lập hồ sơ hành động 50

6.5 Người lãnh đạo luôn ở tuyến đầu 50

6.6 Tuyên bố chấm dứt khủng hoảng 51

7.KIỂMSOÁTCÁCPHƯƠNGTIỆNTRUYỀNTHÔNG 52

7.1 Thận trọng khi tiếp xúc với giới truyền thông 52

7.2 Thông điệp cho giới truyền thông phải phù hợp với các đối tượng khác nhau 55

8.HỌCHỎIKINHNGHIỆMTỪKHỦNGHOẢNG 56

8.1 Đánh dấu kết thúc khủng hoảng 56

8.2 Ghi lại công tác đối phó khủng hoảng 57

8.3 Học hỏi bài học kinh nghiệm 58

CHƯƠNG 4 : SỰ CỐ KỸ THUẬT VÀ BIỆN PHÁP XỬ LÝ TRONG THI CÔNG CÔNG TRÌNH CẦU KHU VỰC MIỀN NAM 61

1.SỰCỐKHITHICÔNGKẾTCẤUPHẦNDƯỚI 61

1.1 Móng cọc đúc sẵn 62

1.2 Móng cọc khoan nhồi 71

2.2.Thi công khối đỉnh trụ 103

2.3 Lắp xe đúc 107

2.4 Công tác bê tông 109

2.5.Công tác cáp dự ứng lực 112

2.6 Công tác bơm vữa 114

2.7 Di chuyển xe đúc 117

2.8 Thi công khối hợp long 119

2.9 Khảo sát đo đạc trong thi công đúc hẫng 125

3.CÔNGTRÌNHPHỤTRỢ 126

3.1 Khái niệm chung 126

3.2 Sự cố bệ đúc 128

3.3 Sự cố công trình phụ tạm để thi công kết cấu nhịp 128

3.4 Sự cố đường công vụ 129

3.5 Sự cố mặt bằng thi công 129

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 131

1.KẾTLUẬN 131

1.1 Các bước trong quản lý khủng hoảng 132

1.2 Nhận biết các sự cố có thể xảy ra trong quá trình thực hiện

dự án xây dựng cầu 134

1.3 Quản lý khủng hoảng trong điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam 137

2.KIẾNNGHỊ 137

2.1 Về chính sách quản lý xây dựng 137

2.2 Về đào tạo và nghiên cứu quản lý khủng hoảng 138

2.3 Về ý thức của người thực hiện dự án 139

3.HƯỚNGNGHIÊNCỨUTIẾPTỤCCỦALUẬNVĂN 139

TÀI LIỆU THAM KHẢO 141

LỜI MỞ ĐẦU

Cầu đường bộ là bộ phận chính và quan trọng nhất của kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống kinh tế xã hội Thi công công trình cầu là công tác phức tạp và kéo dài tiềm ẩn rất nhiều rủi ro

Rủi ro kỹ thuật là một trong những nhóm nguyên nhân dẫn đến sự cố công trình Hầu hết các công trình xây dựng cầu đều xảy ra sự cố trong đó có những sự cố nghiêm trọng gây thiệt hại lớn về nhiều mặt để lại hậu quả nặng nề,

có sự cố do nguyên nhân khách quan cũng có sự cố do nguyên nhân chủ quan

Nói chung không có sự cố công trình cầu nào là hoàn toàn giống nhau Mặc dù vậy, người kỹ sư có khả năng dự đoán và kiểm soát các rủi ro có thể dẫn đến sự cố Hầu hết các rủi ro kỹ thuật trong xây dựng công trình cầu đều

có nguyên nhân chủ quan từ con người, vì vậy việc phân tích, phòng tránh, xử

lý rủi co kịp thời hoàn toàn có thể thực hiện được

Vì vậy quản lý khủng hoảng nói chung và quản lý rủi ro về mặt kỹ thuật trong thi công công trình cầu nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng Đó là

đi tìm nguyên nhân gây ra rủi ro và đưa ra các giải pháp kiềm chế và khắc

phục Chính vì vậy, hướng nghiên cứu của đề tài về “ Quản lý khủng hoảng

và rủi ro kỹ thuật trong thi công cầu khu vực miền Nam” là thật sự cần

thiết và có tính thời sự hiện nay

Do thời gian nghiên cứu có hạn, nên đề tài còn có nhiều thiếu sót, rất mong được sự đóng góp ý kiến của quý bạn đọc

Qua đây, tác giả muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giáo viên hướng dẫn khoa học GS.TS Nguyễn Viết Trung đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ về phương hướng cũng như nội dung của luận văn

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG DO SỰ

CỐ TRONG XÂY DỰNG CẦU

1 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

1.1 Yêu cầu thực tiễn

Sự cố trong xây dựng nói chung và trong xây dựng cầu nói riêng hiện nay đang là một vấn đề lớn cần giải quyết, khắc phục Trong một vài năm gần đây tại khu vực miền Nam Việt nam, không ít công trình xây dựng kể cả những công trình hiện đại, phức tạp đã xảy ra sự cố nghiêm trọng Những rủi

ro xẩy ra trong xây dựng cầu do nguyên nhân khách quan hay chủ quan đã và đang gây hậu quả rất nghiêm trọng cho cá nhân, tổ chức và xã hội Ngoài những nguyên nhân do thiên tai gây ra còn có những nguyên nhân đặc thù về

kỹ thuật, ví dụ như: sập dàn giáo cầu Cần Thơ, nứt hầm Thủ Thiêm, gãy dầm cầu chợ Đệm nó đã gây ra nhiều thiệt hại về con người và của cải

Sự thành công của một dự án công trình phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan Có nhiều yếu tố dẫn đến những sự cố và rủi ro cho

dự án Yếu tố khách quan như điều kiện khí tượng, thuỷ văn, điều kiện tự nhiên phức tạp, bão lũ, lụt Yếu tố chủ quan là do con người, điều tra đo đạc thiếu chính xác, thiết kế, tính toán không chính xác, không đầy đủ, thi công công trình chất lượng không đảm bảo, kỹ thuật thi công không an toàn

Đứng trước những nguy cơ do các yếu tố này gây ra thì các nhà quản lý

dự án phải làm gì để giảm thiểu đến mức tối đa những thiệt hại đồng thời dự đoán và ngăn chặn các rủi ro tiếp theo có thể xảy đến với dự án? Đây là vấn

đề vẫn luôn được quan tâm, nhưng cho đến nay chưa thể có câu trả lời chính xác và biện pháp triệt để Vì vậy cần phải có những nghiên cứu và trải nghiệm

để đưa ra các giải pháp khắc phục và hướng tới hoàn thiện

Một dự án thường bị đe dọa bởi các lý do không được nhận dạng một cách rõ ràng và các hành động kiểm soát chúng không được thực hiện một cách đúng đắn Do đó, nhà quản lý cần phải chủ động cảnh giác và đặt ra các tình huống đe dọa tiềm tàng đến dự án để có những phản ứng kịp thời, hiệu quả Nhà quản lý cần trang bị cho mình những kỹ thuật quản lý, phương pháp

tổ chức và giải quyết sự việc

Bất kỳ một sự cố công trình hay một tai nạn nghề nghiệp nào trong xây dựng, trước hết bản thân nó phải được coi là một phần hay là một mắt xích trong hệ thống nhiều mắt xích của hoạt động xây dựng Điều này không có nghĩa chúng ta coi trọng sự cố hoặc những sai phạm kỹ thuật là đương nhiên trong hoạt động xây dựng, mà chúng ta cần thừa nhận thực tế đó để chủ động phòng ngừa các rủi ro kỹ thuật

Chỉ có thể tránh khỏi các rủi ro đó khi đã xác định rõ các nguyên nhân của rủi ro và chủ động có các giải pháp phòng ngừa trong quản lý chất lượng công trình

Những rủi ro này khi xảy ra nó dẫn đến khủng hoảng trong công tác quản lý cũng như quá trình thực hiện dự án Vì vậy, để giải quyết vấn đề này các nhà quản lý cần có phương pháp điều hành, chỉ đạo để vượt qua khủng hoảng một cách an toàn nhất

1.2 Nhận diện những sự cố

Những sự cố xảy ra trong những năm vừa qua đều ở trong giai đoạn đang thi công và có chung nguồn gốc là sự hiểu biết của chúng ta còn chưa đầy đủ về những tác động đặc biệt của thiên nhiên, sự thiếu độ dự trữ về độ bền, độ ổn định của chính bản thân các giải pháp trong quá trình xây dựng

Việc điều tra, tìm ra nguyên nhân của bất kỳ sự cố nào đều phải hết sức khoa học, khách quan với sự tham gia của các chuyên gia có kinh nghiệm

sai lệch bức tranh toàn cảnh sự cố, sẽ đưa ra những kết luận không khách quan, hoặc thậm chí sai lầm, chẳng giúp ích gì cho việc giải quyết sự cố cũng như sự phát triển bền vững ngành xây dựng

Có thể chia nguyên nhân của sự cố công trình thành 3 nhóm cơ bản:

• Nhóm thứ nhất, gồm những lỗi và vi phạm nặng các tiêu chuẩn, định mức trong thiết kế và thi công Khi mắc phải những lỗi này thì sự phá hoại một phần hay toàn bộ công trình, về nguyên tắc sẽ xảy ra khi còn trong giai đoạn thi công

• Nhóm thứ hai, có thể gồm một loạt nguyên nhân mà sự kết hợp của chúng

có thể dẫn tới sự cố Đó là những thiếu sót và những lỗi lầm khác nhau trong thiết kế và thi công đã làm giảm mức dự trữ độ bền của các chi tiết kết cấu riêng lẻ, dù những công trình bị những lỗi lầm này cũng chưa đủ gây nên sự cố

• Nhóm thứ ba, là những tác động nguy hiểm từ môi trường địa kỹ thuật và môi trường thiên nhiên mà các kết cấu của công trình không được thiết kế

để sẵn sàng tiếp nhận và có xu hướng vượt quá những những gì mà tiêu chuẩn kỹ thuật quy định hoặc không quy định Những tác động thuộc nhóm thứ ba này hiện đang là nguy cơ lớn nhưng không dễ loại trừ

1.3 Quản lý và phòng ngừa sự cố

Kết quả quan trắc trong quá trình thi công hố đào giúp người thiết kế và thi công biết được sự ứng xử của đất và nước trong nền đất xung quanh hố đào để kiểm tra, khẳng định những giả thiết của thiết kế, đồng thời kiểm soát

sự an toàn nhờ thiết lập các hồ sơ quan trắc và cảnh báo sớm sự ứng xử bất lợi tiềm tàng và cung cấp các dữ liệu có liên quan tới những nguyên nhân gây ra

sự ứng xử bất lợi nhằm thực hiện những biện pháp phòng tránh, sửa chữa, phục hồi

Ngoài ra, cần bàn tới việc bảo đảm khả năng dự trữ an toàn của công trình trong công tác thiết kế, thi công Theo đó, trong quá trình điều tra sự cố, yếu tố quan trọng cho phép định hướng trong việc tìm kiếm nguyên nhân sự

cố là trình tự sập đổ

Những gì liên quan đến chất lượng vật liệu, kết cấu thì hoàn toàn có thể kiểm tra bằng thiết bị, nhưng khi kiểm tra thiết kế, kết quả tính toán có độ chính xác tương đối và không cho phép đánh giá khả năng dự trữ thực tế về

độ bền vững của công trình có tính đến toàn bộ hệ thống, đặc biệt tại thời điểm nằm ngoài thời điểm đàn hồi trước sự cố

Việc xác định rõ nguyên nhân của sự cố, rút ra các bài học để quản lý

an toàn công trình xây dựng là vấn đề hết sức quan trọng trong tiến trình đổi mới hệ thống tiêu chuẩn xây dựng tại Việt Nam

Bởi tất cả những sự cố như đã nói, không chỉ liên quan tới những tác động đặc biệt của thiên nhiên, của việc khai thác, sử dụng quá khả năng cho phép hoặc của các nhân tố chủ quan khác mà còn liên quan đến những quan niệm vốn đã lỗi thời về độ an toàn của chính bản thân công trình, như một hệ thống phức tạp bền vững lâu dài tổng thể trong quá trình xây dựng, khai thác

và sử dụng

Trên cơ sở đó, để quản lý khủng hoảng do sự cố xây dựng cầu tại Việt Nam về mặt kỹ thuật công trình, đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản sau:

• Xem xét, nhận định một số sự cố đã xảy ra trong thực tế và dự đoán các sự

cố và các rủi ro xảy ra trong dự án xây dựng cầu

• Nhận dạng các khủng hoảng khi xảy ra sự cố trong xây dựng cầu Đưa ra được các dạng khủng hoảng cơ bản, phổ biến khi xảy ra sự cố tại các công

trình thực tế ở miền Nam Việt Nam đồng thời dự báo các tình huống có thể xảy ra trong tương lai

• Đề ra các giải pháp quản lý khủng hoảng về mặt kỹ thuật khi xảy ra các tình huống sự cố trong xây dựng cầu

• Đưa ra các kết luận cơ bản và nêu những kiến nghị góp phần giảm thiểu tình hình xảy ra sự cố trong xây dựng tại miền Nam Việt Nam

2 PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Quản lý dự án gồm nhiều lĩnh vực, tuy nhiên trong đề tài này chúng ta chỉ xem xét, nghiên cứu một số khía cạnh kỹ thuật trong quản lý khủng hoảng

do sự cố dự án xây dựng cầu tại khu vực miền Nam Việt Nam Đề tài sẽ đi sâu phân tích về các sự cố xảy ra trong quá trình thi công xây dựng công trình cầu và các biện pháp xử lý cũng như kiểm soát sự cố, làm rõ thêm một số vấn

đề liên quan đến sự cố về mặt kỹ thuật trong xây dựng cầu

Một số sự cố vượt qua sự kiểm soát của con người, đó là những rủi ro

do thiên tai gây ra như tác động của động đất, sóng thần, sự phun trào núi lửa, bão lụt lớn Các sự kiện phi thường đó con người không đủ năng lực ngăn chặn được gọi là “tai hoạ tự nhiên” và nên được tách ra khỏi các sự cố kỹ thuật Sự cố kỹ thuật là những vấn đề mà nếu quản lý và thực hiện tốt thì con người hoàn toàn có thể khống chế được, như vấn đề lún nền móng, xói lở, gió lớn, va xô tàu thuyền, kỹ thuật thi công

Sự cố kỹ thuật là hoạt động hay quá trình thực hiện của con người trong xây dựng không hoàn thành như mục đích ban đầu lập dự án và thiết kế công trình, nó gây ra kết quả không mong muốn và việc khắc phục nó là khó khăn

và tốn kém đồng thời gây ra một cuộc khủng hoảng cho dự án

Như vậy: Quản lý khủng hoảng do sự cố xây dựng công trình Cầu là việc tiên đoán, nhận dạng, đo lường mức độ rủi ro, trên cơ sở đó tổ chức, lựa chọn biện pháp, triển khai các hoạt động nhằm khắc phục sự cố đó Một vấn

đề quan trọng nữa là cần phải lường trước sự việc, đặt ra được các tình huống

sự cố có thể xảy ra, từ đó lên kế hoạch và tổ chức sẵn các giải pháp và lực lượng đối phó hoặc ngăn chặn nếu có thể Quan trọng nhất trong công tác quản lý trường hợp này là phải luôn chủ động xử lý tình huống một cách chính xác và nhanh chóng

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ yếu là thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh và đánh giá

− Dựa trên việc rút kinh nghiệm các sự cố đã xảy ra

− Các vấn đề về kỹ thuật xây dựng cầu

− Các kỹ năng, kinh nghiệm trong quản lý

− Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá

CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ SỰ CỐ CÔNG TRÌNH VÀ MỘT SỐ

SỰ CỐ CÔNG TRÌNH CẦU TẠI VIỆT NAM

1 PHÂN LOẠI VÀ NGUYÊN NHÂN SỰ CỐ CÔNG TRÌNH

1.1 Phân loại sự cố trong thi công công trình cầu

Có nhiều cách phân loại sự cố công trình, có thể phân loại theo nguyên nhân, tính chất, thời điểm xảy ra, sự nguy hiểm hay phương pháp xử lý sự cố Khi phân loại theo tính chất của sự cố, chủ yếu có mấy loại sau:

1 Sự cố sập đổ: toàn bộ hay một phần công trình bị sập đổ Như sập đổ nhịp dẫn cầu Cần Thơ, đổ gãy dầm cầu Chợ Đệm

2 Sự cố nứt: bao gồm nứt kết cấu bê tông cốt thép, BTCT dự ứng lực, các vết rạn nứt vật liệu xây dựng như thép Ví dụ như sự cố nứt dầm cầu Kinh Xáng – Sóc Trăng

3 Sự cố sai lệch vị trí: bao gồm các sự cố như sai sót về vị trí, phương hướng, vị trí công trình, vị trí sai số quá lớn như sự cố mố A1 cầu Giá Rai bị lệch tim 20 cm

4 Sự cố công trình nền: bao gồm các sự cố như nền đất mất ổn định hoặc biến dạng, mất ổn định mái dốc và nền nhân tạo, lún trượt, sạt lở

5 Sự cố công trình móng: bao gồm móng sai lệch vị trí và biến dạng quá lớn, bê tông móng có lỗ rỗng, sự cố khi thi công móng cọc như sự cố gãy cọc dẫn đến xoay mố cầu Kỳ Hà trên đường dẫn vào cầu Phú Mỹ

6 Sự cố biến dạng: bao gồm những sự cố của kết cấu công trình như nghiêng, vặn, mất ổn định, biến dạng quá lớn, dao động lớn do quá trình thi công không đảm bảo kỹ thuật, sự va chạm trong quá trình thi công gây biến dạng kết cấu chính hay kết cấu phụ trợ phục vụ thi công

7 Sự cố do kết cấu hoặc cấu kiện phục vụ thi công không đủ khả năng chịu lực dẫn đến mất ổn định, biến dạng quá mức và sập đổ

8 Sự cố khác: sập đổ, trượt mái dốc trong các hố móng đào trần: Đó là những sự cố công trình thường xảy ra trong thực tế Trên cơ sở những sự cố

đó cùng với việc phân tích rõ nguyên nhân gây ra sự cố để có biện pháp trong quản lý nhằm đưa ra cách phòng tránh và xử lý khi sự cố xảy ra

1.2 Nguyên nhân sự cố

Có thể chia thành các nguyên nhân chính sau:

1 Vi phạm trình tự xây dựng cơ bản: Quá trình khảo sát thiết kế có nhiều sai sót, Thi công không có hay thiếu bản vẽ, đơn vị thiết kế hay thi công không đảm bảo yêu cầu, không thử tải đầy đủ và đúng mức các thiết bị tạm hay công trình phụ tạm trước khi thi công… như trong quá trình thi công nhịp dẫn cầu Cần Thơ

2 Có vấn đề trong khảo sát địa chất công trình: Như tiến hành khảo sát địa chất không cẩn thận, xác định tùy tiện các hệ số thí nghiệm dẫn đến thay đổi sức chịu tải của nền so với thực tế, khảo sát địa chất công trình không đủ, không tỉ mỉ, chính xác dẫn đến sai sót trong thiết kế và thi công nền móng

3 Có vấn đề trong tính toán thiết kế: Như phương pháp tính toán không đúng, sơ đồ tính toán không phù hợp với thực tế, tính sai, tổ hợp tải trọng sai, không kiểm tra ổn định kết cấu theo quy phạm, vi phạm quy định cấu tạo của kết cấu, cùng những sai sót trong tính toán

4 Chất lượng của vật liệu và chế phẩm xây dựng kém: Như tính năng

cơ học của vật liệu kết cấu không tốt, thành phần hóa học không đảm bảo, cường độ cốt thép thấp, cường độ bê tông không đạt yêu cầu Quản lý chất lượng vật tư trong quá trình thi công kém dẫn đến chất lượng bê tông giảm, cốt thép rỉ sét Đây là vấn đề thường xẩy ra khi thi công công trình cầu tại khu vực miền Nam do chất lượng cát đá tại khu vực thường không đảm bảo yêu

Super– T của cầu Kinh Xáng dẫn đến chất lượng bê tông không đảm bảo, buộc phải đập bỏ 4 phiến dầm, đồng thời môi trường nước thường nhiễm mặn

có tính xâm thực cao, rất nhanh han rỉ cốt thép

5 Trong thi công xem nhẹ lý thuyết kết cấu: Như không hiểu nguyên lý

cơ bản của cơ học đất, xem nhẹ tính năng ổn định của kết cấu, hiểu không đầy

đủ cường độ, độ cứng, tính ổn định trong các giai đoạn thi công, bố trí ván khuôn, đà giáo không hợp lý gây sự thay đổi cách truyền lực hoặc tính chất của nội lực

6 Công nghệ thi công không thỏa đáng: Như xuất hiện cát chảy khi đào

hố móng mà không có biện pháp xử lý hợp lý, tháo ván khuôn quá sớm gây nứt hay sập công trình Không tuân thủ yêu cầu kỹ thật về trình tự thi công

7 Quản lý tổ chức thi công không tốt: Không thuộc bản vẽ, thi công tùy tiện, không thao tác theo đúng quy trình thiết kế, thiếu nhân viên kỹ thuật thi công có chức danh, phối hợp thi công giữa các đơn vị thi công kém, xảy ra

sự cố, che giấu sự cố

8 Các sự cố có tính thiên tai vượt quá sự tính toán của con người: như

sự tổn thất do động đất, bão, lũ, va xô tàu thuyền, nổ, hỏa hoạn gây nên

2 VỀ KHẮC PHỤC SỰ CỐ CÔNG TRÌNH

2.1 Nhiệm vụ của xử lý sự cố

Nhiệm vụ chủ yếu xử lý sự cố kỹ thuật công trình bao gồm:

2.1.1 Tạo điều kiện thi công bình thường:

Theo các tư liệu thống kê cho thấy phần lớn sự cố công trình cầu xảy ra trong thi công và một số trường hợp đặc biệt xảy ra trong khai thác Nếu là sự

cố xảy ra trong thi công thì để tạo điều kiện thi công bình thường thì cần phải

xử lý kịp thời, chính xác, nhanh chóng khắc phục sự cố

2.1.2 Bảo đảm an toàn cho công trình:

Đối với những khiếm khuyết ảnh hưởng đến chất lượng rõ rệt như: nứt, biến dạng kết cấu, phải phân tích, kiểm tra, dự đoán một cách chính xác sự phát triển và mối nguy hiểm có thể xảy ra, đồng thời phải tính toán lại, xử lý thích đáng để đảm bảo an toàn cho kết cấu Đối với những khuyết tật bên trong kết cấu như: cường độ của bê tông hoặc vữa không đủ, đặt thiếu cốt thép, vị trí cốt thép sai, căng kéo cáp không đủ cường độ cần phải phân tích cẩn thận và tính toán lại về các mặt thiết kế và thi công, dùng những biện pháp thích đáng để loại trừ những tật đó để công trình được thi công và sử dụng an toàn

2.1.3 Đáp ứng yêu cầu sử dụng:

Đối với những sự cố như biến dạng công trình lớn, bề mặt cầu bị bong, gối cầu bị lệch làm dầm cầu nghiêng, cầu dao động lớn đều ảnh hưởng đến chất lượng khai thác nên phải xử lý một cách thích đáng

2.1.4 Ngăn ngừa sự phát triển của sự cố:

Ngăn không cho sự cố phát triển về số lượng cũng như tính chất, giảm nhẹ tổn thất vì có sự cố thay đổi theo thời gian và điều kiện bên ngoài, phải có biện pháp kịp thời tránh sự cố ngày càng phát triển dẫn đến những tổn thất không nên có Như hiện tượng lún không đều tăng dần, cầu dao động ngày càng lớn… đều phải xử lý kịp thời, tránh tạo thành những sự cố sập đổ công trình

2.1.5 Tuân thủ các quy định về công tác nghiệm thu:

Sự cố chất lượng xảy ra trong thi công, trước khi tiếp tục thi công công trình thì phải có kết luận cần thiết đối với các vấn đề như: nguyên nhân, tính nguy hiểm, kết luận và biện pháp và quá trình xử lý, đầy đủ các thông tin để bàn giao công trình được thuận lợi

2.2 Yêu cầu của xử lý sự cố

2.2.1 Nắm rõ tình hình sự cố

Bao gồm thời gian, tình huống xảy ra sự cố, các bản vẽ, thuyết minh, nhật ký quan trắc và quy luật thay đổi phát triển, có thể tập trung thành “kịch bản sự cố”

2.2.2 Hiểu rõ tính chất sự cố

Là vấn đề kết cấu hay vấn đề chung: ví dụ công trình nứt do tải trọng hay

do lún không đều, do thay đổi nhiệt độ hay độ cứng của kết cấu không đủ…

Là vấn đề có tính bên ngoài hay có tính thực chất: ví dụ vấn đề nứt ở bê tông đó là do co ngót hay do tải trọng tác động Cốt thép bị rỉ thì nguyên nhân

do đâu?

Sự cố do nguyên nhân khách quan hay chủ quan, do thiết kế hay do nhà thầu thi công

2.2.3 Phân tích chính xác, toàn diện nguyên nhân sự cố:

Như sức chịu tải của nền không đủ, trời mưa nên đất ẩm, yếu, kết cấu không được thử tải theo quy định, dỡ ván khuôn sớm nên đổ dầm…, tất cả các nguyên nhân gây ra sự cố đó cần được xem xét kỹ lưỡng và kịp thời

2.2.4 Đánh giá sự cố về cơ bản phải nhất trí:

Khi đánh giá sự cố công trình phải sử dụng các kỹ thuật đo kiểm tra tại hiện trường để xác định, khi tiến hành đòi hỏi các đánh giá của các đơn vị liên quan phải thống nhất

2.2.5 Phải xác định rõ ràng mục đích, yêu cầu xử lý:

Để kết cấu làm việc được như thời điểm ban đầu hay chỉ làm việc trong thời gian ngắn… Trước khi sử lý sự cố, các đơn vị có liên quan đối với yêu cầu xử lý cần cơ bản thống nhất để sau khi xử lý có được sự nhất trí

2.2.6 Tư liệu xử lý sự cố phải đầy đủ

Gồm các bản vẽ, tư liệu thi công, các ghi chép, báo cáo điều tra sự cố, ý kiến và yêu cầu của các đơn vị liên quan đến xử lý sự cố

2.3.3 Đáp ứng yêu cầu cơ bản của xử lý

− An toàn tin cậy, không để lại di chứng

− Đáp ứng yêu cầu sử dụng hoặc sản xuất

− Kinh tế hợp lý

− Đáp ứng yêu cầu điều kiện vật liệu, thiết bị và kỹ thuật

− Thi công thuận lợi, an toàn, nhanh chóng

2.3.4 Chọn phương án và thời gian xử lý

Dựa vào nguyên nhân sự cố và mục đích xử lý, chọn phương án và thời gian xử lý một cách chính xác

3 MỘT SỐ SỰ CỐ CÔNG TRÌNH CẦU TẠI KHU VỰC MIỀN NAM

Cho đến nay ở khu vực miền Nam đã xảy ra rất nhiều sự cố công trình cầu Những sự cố xảy ra ở các giai đoạn khác nhau và có các nguyên nhân khác nhau, có thể ở giai đoạn thi công hay giai đoạn khai thác Dưới đây là một số

sự cố xảy ra trong quá trình thi công và những nguyên nhân chính của chúng:

3.1 Sập hai nhịp dẫn cầu Cần Thơ trong khi thi công

Sự cố này xảy ra vào ngày 26 tháng 9 năm 2007 trong lúc đang thi công

Hiện trường sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ

Điều này dẫn tới hàng cọc thuộc trụ tạm T13 gần trụ P14 bị lún nhiều hơn hàng cọc gần trụ P13 làm đài móng trụ tạm T13 nghiêng về trụ P14 Độ lún lệch theo tính toán đạt 12 mm - gây mất ổn định trụ tạm T13 Các thanh giằng xiên 81, 64, 65 lần lượt bị đứt dẫn tới oằn thanh cột trụ 46 kéo theo sập đổ toàn bộ kết cấu đỡ tạm Ngay sau khi trụ tạm T13 khuỵu xuống, bản bê tông cầu bị gãy thành nhiều đoạn, phá vỡ liên kết bản bê tông với đỉnh trụ P13 và sau đó là sự sụp đổ của các kết cấu bên trên.Trên thực tế trụ tạm T13 không được thử tải

3.2 Sự cố tại cầu Trà Ôn

Sự cố này xảy ra vào ngày 12 tháng 4 năm 2009 trong lúc đang thi công Cầu Trà Ôn thuộc khuôn khổ dự án nâng cấp và cải tạo quốc lộ 54 đoạn km32 - km 85 thuộc tỉnh Vĩnh Long

Hình 6: Hiện trường s cầu Trà Ôn

Trong lúc đang thi công, khi bơm bê tông thì ống bị nghẹt Để khắc phục sự cố, công nhân lên cầu tạm khắc phục, bất ngờ một cáp treo cầu tạm bị đứt, nhịp cầu tạm bị nghiêng, khiến 7 công nhân rơi xuống sông Măng Thít Hai công nhân may mắn được dân chài cứu sống, 5 người còn lại bị nước cuốn trôi mất tích

3.3 Sự cố cầu Chợ Đệm

Vào lúc 15h23 phút ngày 10/3/2009, trong lúc Công ty cổ phần cầu 11 (Tổng Công ty Xây dựng cầu Thăng Long) đang thi công dầm thứ 142, cầu Chợ Đệm - thuộc tuyến Tân Tạo – Chợ Đệm (Dự án đường cao tốc TPHCM – Trung Lương) đã xảy ra sự cố dầm bị rơi xuống sông Cụ thể, trong lúc đang

hạ dầm vào gối và đang cân chỉnh cao độ, do công nhân sơ xuất trong thao tác

sử dụng thiết bị nâng hạ đã gây ra rung lắc, làm mất ổn định bụng dầm (dầm I 42) nên dầm bị xoắn và gẫy rơi xuống sông Chợ Đệm

Hình 7: Hiện trường cầu Chợ Đệm

Hậu quả sự cố đã làm gãy 01 dầm và 01 dầm bị nghiêng do va chạm mạnh, một người chết, một người bị thương

kết cấu tường chân đã bị nứt và xô nghiêng

Nguyên nhân khách quan là do địa chất yếu kết cấu nằm trên một khối trượt Nguyên nhân chủ quan là do chủ đầu tư, tư vấn cùng nhà thầu không thực hiện không đúng và triệt để các vấn đề để xử lý nền đất yếu

3.5 Lún nứt nhà dân do thi công cầu Thủ Thiêm

Trong quá trình thi công đóng cọc vào tháng 2 năm 2009 do không có biện pháp đảm bảo cho các khu vực xung quanh nên đã gây rung, lún và nứt nhà dân ở khu vực này

Hiện trường nhà dân

3.6 Hỏng thiết bị cấp bê tông khi thi công cọc khoan nhồi cầu Nhu Gia

Trong quá trình thi công đổ bê tông cọc, việc cung cấp bê tông bị gián đoạn dẫn đến thiếu 10m chiều cao bê tông thân cọc, buộc nhà thầu phải xử lý bằng cách đóng vòng vây cọc ván thép, đào đất đá rồi lắp dựng ván khuôn đổ

bê tông như thi công bệ trụ rất tốn kém

Xử lý cọc khoan nhồi A1-4 Cầu Nhu Gia

3.7 Nứt dầm Super- T

Do việc tính toán thiết kế không thỏa đáng, nên khi bóc ra khỏi khuôn hàng loạt dầm Super – Tee dùng cho cầu Kinh Xáng- Sóc Trăng bị nứt thớ trên, các vết nứt kéo dài 50cm ÷150cm tùy vị trí Sau khi chất tải kiểm tra khả năng chịu lực và khả năng mở rộng vết nứt chủ đầu tư quyết định bơm vữa lấp đầy khe nứt và đưa vào sử dụng

Nứt dầm Super – T

3.8 Lật cẩu khi thi công ép cọc

Trong quá trình thi công ép cọc, cẩu hàng nặng lại vươn quá tầm dẫn đến vỡ mâm quay và lật đổ, rất may không có thiệt hại lớn về tài sản và thương vong Sự việc đặt ra vấn đề các thiết bị phải thường xuyên kiểm tra, sửa chữa và kiểm định nghiêm túc đồng thời thợ vận hành phải có trình độ nhất định

Lật cầu bánh lốp 25 tấn khi ép cọc cầu Nhu Gia

3.9 Công tác đổ bê tông cầu Cái Răng – Cần Thơ

Quá trình đổ bê tông rất ẩu thiếu đầm lèn dẫn đến cấu kiện bị rỗng, rỗ

bề mặt Đặc biệt khi đầm lèn do sợ làm tổn thương các ống ghen đặt sẵn nên đơn vị thi công thường tránh đầm lèn tại vị trí gần ống ghen dẫn đến xung quanh ống ghen bị rỗng làm giảm rất nhiều khả năng chịu lực của cấu kiện

CHƯƠNG 3: QUẢN LÝ KHỦNG HOẢNG

Khủng hoảng là một sự thay đổi đột ngột hoặc là nguyên nhân của một quá trình, dẫn đến một vấn đề cấp bách cần phải giải quyết ngay lập tức Đối với một tổ chức, khủng hoảng có thể gây ra thiệt hại đột ngột và nghiêm trọng cho tổ chức và nhân viên của họ Một khủng hoảng lớn sẽ ảnh hưởng đến toàn

bộ tổ chức, và trong một số trường hợp khi lâm vào khủng hoảng, các nhà quản lý cần phải hành động nhanh chóng để tổ chức lại nguồn lực, kiềm chế khủng hoảng và cuối cùng giải quyết khủng hoảng với ít thiệt hại nhất Theo nghĩa này, quản lý khủng hoảng là một phần của một hệ thống tổng thể về quản lý rủi ro của tổ chức, bao gồm cả sự đa dạng hóa và bảo hiểm Chắc chắn ai cũng có thể nhớ lại một tình huóng khủng hoảng xảy ra ở tổ chức của mình hoặc một tổ chức khác, nhưng rất ít nhà quản lý chủ động lập kế hoạch cho những khủng hoảng có thể xảy ra cho tổ chức của mình, lại càng ít người được đào tạo về cách thức quản lý khủng hoảng Những thiếu sót này không gây ngạc nhiên vì quản lý khủng hoảng là một lĩnh vực nghiên cứu và đào tạo tương đối mới, chỉ mới phát triển trong ba, bốn thập niên qua Vì vậy, quản lý khủng hoảng đề cập ở đây sẽ đưa ra được những giải pháp thực tiễn để khống chế và làm chủ những khủng hoảng gây thiệt hại ngoài kế hoạch và không được báo trước

1 NHẬN DIỆN NHỮNG MỐI NGUY HIỂM TIỀM TÀNG

Việc quản lý khủng hoảng được bắt đầu từ trước khi khủng hoảng thực

sự xảy ra cũng như nên được thực hiện trong một bầu không khí bình tĩnh và khách quan Nó bắt đầu bằng những nguy cơ có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng

1.1 Nguồn gốc của những khủng hoảng tiềm tàng

Không thể liệt kê hết tất cả khủng hoảng có thể xảy ra, nhưng việc hiểu

rõ một số nguy cơ chính có thể giúp chúng ta xác định được những loại khủng hoảng mà chúng ta cần tránh nếu có thể và chuẩn bị để đối phó

Rất nhiều tổ chức đã tự rút ra bài học kinh nghiệm của chính mình là cần phải giám sát chặt chẽ những nguồn nguy cơ liên quan đến một ngành nghề đặc biệt và triển khai kế hoạch để giải quyết chúng Hãy xem xét những lĩnh vực sau:

Các Ban quản lý và các đơn vị thi công dự án xây dựng cầu luôn phải

đề phòng nguy cơ xảy ra các rủi ro trước, trong, sau quá trình xây dựng như:

bế tắc trong công tác giải phóng mặt bằng, các tai nạn, sự cố xảy ra khi xây dựng (nền yếu gây lún, sập đổ công trình; thời tiết mưa lũ, gió lớn bất ngờ có thể xảy ra; vị trí địa lý bất lợi, như gần biển đẫn đến không khí, nước nhiễm mặn làm thép bị gỉ, kết cấu bị ăn mòn gây hại cho công trình đang thi công; thiết bị thi công gặp những điều kiện bất lợi như gió lớn, mưa; sự cố xảy ra do

sơ suất của con người trong quá trình thao tác…), sự cố xảy ra trong quá trình vận hành, khai thác như kết cấu bị lún, thép gỉ, quá tải, lưu lượng tăng so với khi thiết kế, hoặc do con người, thiên nhiên phá hại… không có biện pháp can thiệp kịp thời sẽ dẫn đến những rủi ro có thể xảy ra

Các hãng hàng không lớn Theo thống kê, hành khách đi lại bằng phương tiện vận chuyển của các hãng hàng không lớn sẽ an toàn hơn bất kỳ loại phương tiện nào khác Tuy nhiên, chỉ một vụ tai nạn xảy ra cũng đã gây nên thảm họa Nhận thức rõ điều này, tất cả các hãng hàng không lớn đều chú

ý đến khả năng tai nạn của các chuyến bay, cách ngăn chặn chúng và cách giải quyết hậu quả nếu chúng xảy ra Đồng thời, hầu hết các hãng hàng không đều sẵn sàng đối phó với những vụ không tặc

Các công ty hóa chất và dầu khí Những công ty này luôn phải đề phòng nguy cơ cháy nổ và việc thải các chất độc gây ô nhiễm môi trường Bất

kỳ một sự kiện nào thuộc loại này xảy ra cũng có thể dẫn đến những khủng hoảng nghiêm trọng

Các công ty chế biến và đóng gói thực phẩm Nhằm đáp ứng thói quen tiêu dùng của mọi người, ngành công nghiệp chế biến thực phẩm đang ngày càng phát triển Điều này cũng đặt các công ty chế biến và đóng gói thực phẩm đứng trước nguy cơ khủng hoảng khi những sản phẩm ôi thiu hoặc nhiễm độc có thể nhanh chóng được vận chuyển đến những vùng địa lý rộng lớn và gây ra những điều tai hại trước khi người ta phát hiện ra vấn đề

Các công ty cung cấp dịch vụ tài chính Những nhà kinh doanh cổ phiếu đã nhiều lần trải qua những rắc rối về mối quan hệ với công chúng và khủng hoảng về lòng tin của khách hàng Hầu hết những vụ việc này đều do

sự gợi ý đầu tư không thích hợp của các nhà buôn bán cổ phiếu tư nhân Những trường hợp nghiên trọng hơn xảy ra khi các nhà kinh doanh cổ phiếu thất bại trong việc lựa chọn đầu tư mà họ khuyến khích các đại diện của mình giới thiệu cho khách hàng

1.1.1 Tai nạn và thiên tai

Những vụ tai nạn hoặc thiên tai gây thiệt hại nặng nề có thể xảy ra một cách bất ngờ như động đất, sóng thần, lũ quét, lốc xoáy, hỏa hoạn… Và đừng nghĩ rằng nó không thể xảy đến với chúng ta

Ảnh hưởng của tai nạn và thiên tai có thể đến một cách gián tiếp Do sự liên kết theo dây chuyền, một vụ hỏa hoạn hoặc lụt lội xảy ra ở một nơi nào đó cũng có thể gây ra một cuộc khủng hoảng cho tổ chức chúng ta Chẳng hạn như một cơn bão lớn xẩy ra ở khu vực miền trung làm tàu thuyền không thể hoạt động trong một thời gian, gián đoạn công tác cung cấp xi măng Nghi Sơn cho

1.1.2 Thảm họa về sức khỏe và môi trường

Không giống như thiên tai, các thảm họa liên quan đến sức khỏe và môi trường, mặc dù không nhất thiết do một tổ chức gây ra, nhưng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nó Tổ chức đó sẽ phải chịu trách nhiệm hoặc được cho là phải có trách nhiệm giải quyết chúng

1.1.3 Sự cố kỹ thuật

Khi xã hội ngày càng phát triển thì việc sử dụng máy móc thiết bị trong công việc càng được phổ biến Vì vậy sự cố về mặt kỹ thuật sẽ đem lại nhiều rủi ro và mất mát Ví dụ việc cúp điện bất ngờ trong giờ làm việc cũng có thể gây thiệt hại rất nhiều cho tổ chức, nó liên quan đến tất cả các khâu trong hoạt động của tổ chức như vận hành máy móc, thiết bị, thắp sáng cho điều kiện làm việc ban đêm (công tác đổ bê tông trong xây dựng chẳng hạn)

Khả năng gây khủng hoảng của các sự cố kỹ thuật sẽ tăng lên khi công việc ngày càng phụ thuộc vào hệ thống máy móc, thiết bị Rất nhiều tổ chức

sẽ ngưng trệ nếu thiếu đi các máy móc và phần mềm thông minh

1.1.4 Lực kinh tế và thị trường

Thực tế, sự thành bại của các tổ chức phần nào phụ thuộc vào sự thăng trầm của các chu kỳ kinh tế Những giai đoạn khó khăn sẽ cực kỳ nguy hiểm cho các tổ chức có chi phí cố định cao Trong trạng lạm phát cao, khủng hoảng nợ công tràn lan dẫn đến tình trạng thắt chặt tín dụng của chính phủ, hầu hết các tổ chức kinh doanh đều gặp ảnh hưởng nặng nề nhiều công ty thua

lỗ, đóng cửa rất nhiều công trình chỉ sản xuất cầm chừng thậm chí tạm ngừng thi công

1.1.5 Những nhân viên tệ hại

Tất cả các tổ chức đều phải dựa vào yếu tố con người để hoạt động và trong thời đại được đặc trưng bởi phạm vi điều khiển rộng hơn và yêu cầu về tốc độ cũng như sự linh hoạt cao hơn, các tổ chức đang dần trao cho người lao

động nhiều quyền tự quyết hơn Việc trao quyền cho nhân viên là một yếu tố tích cực, phát huy được sự cố gắng sáng tạo trong mỗi cá nhân mà trước đây không thể bộc lộ do sự quản lý có thứ bậc Nhưng sự trao quyền này cũng có nhược điểm Một nhân viên khi làm việc không được giám sát chặt chẽ và chỉ bảo kịp thời có thể sẽ đưa tổ chức lâm vào khủng hoảng

Thiên tai, sức khỏe và môi trường, công nghệ, lực thị trường và nhân viên tệ hại là những nguyên nhân có khả năng gây thiệt hại một phần hoặc toàn bộ tài sản của tổ chức: con người, cơ sở vật chất và danh tiếng Chúng không phải là những nguyên nhân duy nhất của những cuộc khủng hoảng, nhưng chúng cần phải được quan tâm khi kiểm tra các nguy cơ

1.2 Nhận diện những khủng hoảng có thể xảy ra

Nhận diện những khủng hoảng tiềm tàng là bước đầu tiên khi thực hiện việc kiểm toán khủng hoảng Nhiệm vụ tiếp theo là kiểm tra một cách hệ thống những căn nguyên này để phát hiện những điều có thể gây ra rắc rối trong tương lai Một số căn nguyên có thể đại diện cho những nguy cơ gây tồn kém nhiều hơn hoặc có khả năng xảy ra lớn hơn Đừng vội quan tâm đến phạm vi và các khả năng diễn ra của các nguy cơ khác nhau Bây giờ chỉ nên liệt kê những điều có khả năng dẫn đến những rắc rối lớn

1.2.1 Nhiều người cùng giải quyết

Khi xem xét khủng hoảng có thể xảy ra, hãy tìm nguyên nhân trên diện rộng Quan niệm của mọi người về rủi ro rất khác nhau, nên người này có thể tìm ra những hiểm họa tiềm tàng mà người khác bỏ qua Bằng việc nói chuyện với nhiều người – các thành viên nhóm dự án, các nhân viên ở bộ phận vận hành, đội ngũ quản lý, bộ phận dân cư có liên quan – chúng ta có thể thu thập được những thông tin đáng ngạc nhiên

Để làm được những điều này, mọi người phải cảm thấy thoải mái khi

họ đang gặp phải Nếu những người nói ra vấn đề thường bị phạt, nếu những người lãnh đạo luôn dọa dẫm thì nhân viên của họ sẽ không nói điều gì cả

1.2.2.Dùng cách tiếp cận có hệ thống

Cách tốt nhất để hoàn thành một cuộc kiểm định rủi ro kỹ lưỡng là tiếp cận thông qua các bộ phận vận hành, các phòng ban và các nhóm làm việc Ban lãnh đạo có thể đưa ra những hiểu biết quan trọng, nhưng những người được trang bị tốt nhất để phát hiện các tình huống gây khủng hoảng lại nằm trong nội bộ tổ chức Những nhân viên này thường xuyên gặp nhau để lập kế hoạch, đánh giá cạnh tranh và năng lực thực hiện của họ cũng như để xác định các cơ hội cải thiện Sự xác định nguy cơ cần nằm trong danh sách những việc phải làm của họ

Để có thể xem xét một cách hệ thống các khả năng khủng hoảng, những cuộc thảo luận nên được tổ chức ở tất cả các khu vực trong tôt chức của chúng ta và ở tất cả các cấp độ Đừng dành riêng việc này cho khu vực lãnh đạo Có những nguy cơ như là một quả bom nổ chậm sẽ phát nổ mà không báo trước, các vị lãnh đạo sẽ không biết hết được

Vậy quả bom nổ chậm trong tổ chức của chúng ta là gì? Hãy lập danh sách những điều tồi tệ nhất có thể xảy ra trong một biểu mẫu mà các thành viên của tổ chức có thể điền vào để xác định những nguy cơ và những việc làm cần tránh

1.2.3 Đặt bản thân chúng ta vào người phá hoại

Mọi người thường có khuynh hướng nghĩ đến những khủng hoảng mà

họ đã trải qua – hoặc đã nghe nói trên các bản tin thời sự khi xem xét đến những khả năng khủng hoảng có thể xảy ra với công ty của mình Việc suy nghĩ vượt ra ngoài kinh nghiện cá nhân khó hơn rất nhiều Nhưng đó mới là nơi các hiểm họa thực sự xuất phát Hãy đặt mình vào vị trí của một kẻ phá hoại Ví dụ yêu cầu các giám đốc điều hành tưởng tượng họ như những kẻ

phá hoại hoặc những kẻ khủng bố Điều này giải phóng họ khỏi những nguyên tắc đạo đức thông thường và cho phép họ dùng những hiểu biết của mình về sản phẩm, quy trình và các hệ thống trong tổ chức để nghĩ ra cách tiêu diệt nó, từ trong nội bộ và cả bên ngoài

Có thể những tình huống gây ra khủng hoảng chúng ta nghĩ ra khi đặt mình vào vị trí kẻ phá hoại sẽ là những tình huống mà tổ chức của chúng ta chưa có phương án để đối phó Và nếu bạn nghĩ được như vậy thì những kẻ khác có thể đã nghĩ ra rồi và chuhẩn bị thực hiện đối với tổ chức của bạn Vậy chúng ta hãy nghĩ ra thật nhiều tình hống với vai trò cảu kẻ phá hoại

1.2.4 Bí quyết xác định các khủng hoảng tiềm năng

Việc xác định rủi ro phải trở thành một phần thường xuyên trong công tác đánh giá và lập kế hoạch sản xuất, kinh doanh hay quá trình xây lắp Khi

đã trở thành một phần trong quá trình này, nhân viên tham gia sẽ nhận thức rõ hơn về những mối hiểm họa có thể phát triển thành những khủng hoảng ngày càng lớn

Tiến hành công tác nhận định rủi ro ở mọi cấp bậc từ trên xuống dưới Điều này sẽ thu hút mọi cá nhân có liên quan tham gia

Xem xét nội bộ cũng như bên ngoài tổ chức của bạn Điều đó có nghĩa

là bạn phải nghĩ đến cả khách hàng, nhà cung cấp, chuyên gia phân tích, kỹ thuật và nhiều người khác nữa

Hãy nghĩ đến mọi khả năng mà bạn có thể gây nên sự chao đảo cho chính công ty của mình Những gì bạn có thể nghĩ đến thì người khác cũng có thể đã tính đến

1.3 Ưu tiên cho những khủng hoảng có khả năng xảy ra cao

Chúng ta nên suy nghĩ kỹ về những rủi ro mà ta dồn tâm lưu ý Một vài rủi ro đáng để ta quan tâm hơn so với những thứ khác, và chúng ta chỉ dành

phải đặt trọng tâm vào những rủi ro có nhiều nguy cơ xảy ra hơn Tuy nhiên, một minh chứng cho thấy khả năng đối phó với rủi ro của con người không tốt lắm Ví dụ, họ sẽ lo lắng về việc bị sét đánh (một khả năng rất hiếm khi xảy ra) nhưng lại băng qua đường phố đông đúc (khả năng bị thương tật cao hơn rất nhiều) mà không hề suy nghĩ gì Một ví dụ khác, khi bộ phim Hàm cá mập được trình chiếu, nhiều người, theo bản năng, đã lo sợ không dám ra biển Họ tưởng tượng loài cá mập ăn thịt người đang ẩn nấp gần bờ, chỉ rình tấn công bất kỳ lúc nào! Thậm chí, nhiều người đã hủy bỏ kỳ nghỉ bên bờ biển và chuyển sang những hoạt động nghỉ nghơi khác Chúng ta biết rằng khả năng cá mập tấn công ăn thịt hay làm bị thương con người ở hầu hết các

bờ biển là rất hạn hữu Ngược lại, khả năng chịu mức thiệt hại tương đương trong vụ tai nạn do tự mình gây ra lại lớn hơn hàng nghìn lần Nhưng điều đó cũng chẳng thể ngăn cản được những người sợ cá mập phóng xe vượt tốc độ trên đường

Một phương pháp tránh được sai lầm này là sử dụng công thức toán học đơn giản gọi là giá trị có thể xảy ra Trong công thức này, giá trị có thể xảy ra là kết quả dự tính của một sự kiện (E) tính theo số lần khả năng sự kiện

ra vụ cá mập tấn công ước tính chỉ là một phần triệu (0,0001% hay 0,000001)

Để minh họa điều này, hãy giả sử rằng chi phí mất tay chân do tai nạn bất ngờ xảy ra trên đường tới nơi làm việc ngang bằng với chi phí tai nạn do cá mập tấn công Nhưng khả năng xảy ra tai nạn trên đường lại lớn hơn nhiều: một

phần nghìn lần (0,1% hay 0,001) Do đó, giá trị có thể xảy ra của vụ cá mập tấn công là: 2.000.000USD x 0,000001 = 2USD Quá ít để lo lắng! Ngược lại, giá trị có thể xảy ra của vụ tai nạn trên đường là 2.000USD, gấp một nghìn lần so với giá trị có thể xảy ra từ vụ tấn công cá mập Phép tính đơn giản này

có thể thuyết phục được người đó đi nghỉ ở bãi biển

Ta có thể sử dụng phương pháp này để dành ưu tiên hàng đầu cho những rủi ro phát hiện được trong bản kiểm toán khủng hoảng Bản kiểm toán

đó sẽ giúp ta nhận diện hàng tá rủi ro xảy ra với công ty hoặc bộ phận mà ta phụ trách Để loại bỏ những rủi ro ít xảy ra, bạn hãy thực hiện theo bốn bước sau đây:

Bước 1: Ước tính những tác động tiêu cực của mỗi rủi ro Hãy biểu

diễn những ước tính này dưới dạng tiền tệ Ví dụ: “Chi phí của sự đình đốn trong vòng một tháng sẽ là 200.000.000 đồng”

Bước 2: Quy khả năng xảy ra theo phần trăm (từ 0% đến 100%) Ví dụ:

“Rủi ro của việc đình đốn trong một tháng là 30% (tức là 0,3)”

Bước 3: Nhân số lần tác động được biểu diễn bằng tiền với số phần

trăm khả năng có thể xảy ra của tác động đó

Bước 4: Sắp xếp theo thứ tự danh sách kiểm toán theo giá trị mong đợi

Bảng danh sách sắp xếp theo thứ tự giúp ta nắm bắt kỹ càng hơn về những rủi ro gặp phải

Biện pháp tính toán này không phải lúc nào cũng là cách tối ưu để xác định quyền ưu tiên cho khủng hoảng tiềm tàng trong mọi trường hợp vì hai lý

do sau:

• Việc dành ưu tiên thấp cho một rủi ro có tác động lớn có thể không được chấp nhận trong công tác quản lý khủng hoảng vì một khả năng xảy ra cũng có thể gây thảm họa cho tổ chức, cho dù khả năng xảy ra

• Một số rủi ro có thể được vô hiệu hoá một cách dễ dàng và ít tốn kém hơn nhiều so với rủi ro khác Do đó, một rủi ro với giá trị có thể xảy ra

là 540 triệu nhưng dễ tránh thì có thể được ưu tiên thấp hơn một rủi ro khác có giá trị có thể xảy ra là 110 triệu nhưng lại khó tránh khỏi

Vì vậy, hãy sử dụng giá trị mong đợi như một công cụ định lượng, còn sau đó phải áp dụng việc đánh giá chất lượng để chọn ra những ưu tiên hàng đầu của bạn

2 PHÒNG TRÁNH NHỮNG NGUY CƠ

Việc xem xét những mối phát sinh rủi ro cho tổ chức và lập một bản kiểm toán những điều có thể biến thành khủng hoảng là các bước đầu tiên trong việc quản lý khủng hoảng Bước tiếp theo là xác định xem những khủng hoảng tiềm năng nào có thể tránh được Nhà quản lý giỏi nên rèn luyện công việc tránh khủng hoảng mỗi ngày

2.1 Chuẩn bị chương trình tránh khủng hoảng có hệ thống

Nếu chúng ta đã lập một bản kiểm toán khủng hoảng thì chúng ta đã sẵn sàng cho một chương trình có hệ thống để tránh khủng hoảng Chỉ cần rà soát danh sách của những căn nguyên gây khủng hoảng tiềm năng và đối với mỗi khủng hoảng, hãy gắn kết những người thích hợp tham gia trả lời câu hỏi: Chúng ta có thể làm gì để khắc phục hoặc vô hiệu hoá khủng hoảng vốn là nguồn phát sinh những vấn đề nan giải trong tương lai? Khi làm như vậy, sẽ

đi đến một kết luận không thể lờ đi được, đó là một số nguy cơ sẽ tốn nhiều chi phí hơn để tránh so với những nguy cơ khác

Hãy lập thành một bảng tổng kết rủi ro, trong đó tính toán “Giá trị có thể xảy ra” và “Chi phí ước tính để tránh rủi ro” Điều đó giúp nhà lãnh đạo đưa ra quyết định phù hợp

2.2.Lưu ý những dấu hiệu khủng hoảng sắp xảy ra

Có nhiều khủng hoảng nảy sinh từ những vấn đề rất nhỏ nhưng nếu

không chú tâm đến thì chúng sẽ trở nên nghiêm trọng Nếu ban lãnh đạo không thông báo và vô hiệu hoá chúng, vấn đề nhỏ sẽ trở thành khủng hoảng ngày một lớn mạnh Những dấu hiệu như vậy cần được lưu ý trong bối cảnh tránh khủng hoảng Sau đây là một số dấu hiệu cảnh báo khủng hoảng đang rình rập:

2.2.1 Bội thu thành công trong nháy mắt

Một nhân viên đại diện bán hàng mới bán được nhiều hàng hơn cả mong đợi Cấp trên của anh ta có lý do để mãn nguyện, nhưng ông cũng nên cảnh giác đến khả năng nhân viên bán hàng “ thành đạt ấy” có làm gì phi pháp, trái nguyên tắc hoặc đi ngược lại chính sách của công ty hay không khi đem lại doanh số bán hàng khổn lồ như vậy Như lời một nhà quản lý cho một công ty môi giới đã thổ lộ: “Tôi lo lắng khi thấy những nhân viên mới hoàn thành công việc quá xuất sắc”

2.2.2.Chi tiêu vượt quá mức đồng lương cho phép

Ví dụ một nhân viên giám sát thi công thuộc chủ đầu tư, với mức lương

và thưởng tương đối ổn định, nhưng anh ta lại tiêu xài hết sức phóng khoáng Anh ta mua ô tô, mua nhà đất và các đồ dùng đắt tiền Vậy có thể anh ta đã gian lận trong quá trình làm việc hay không? Anh ta có bao che cho nhà thầu xây lắp trong khi thi công, cắt giảm khối lượng so với thiết kế, làm giảm chất lượng công trình? Nhà quản lý phải nghĩ ra những tình tiết như vậy

2.2.3.Bỏ qua những chi tiết và chuẩn mực

Chúng ta đều nghe đến câu “Điều tệ hại nằm trong từng tiểu tiết” Ngay

cả những chi tiết vụn vặt nhất cũng có thể gây nên khủng hoảng nếu không để tâm đến chúng

Nên nhớ rằng, những khủng hoảng lớn thường được khơi mào từ những điều tầm thường Vì vậy phải hết sức cảnh giác đến những dấu hiệu khủng

hoảng đang lơ lửng trên đầu Hãy nhanh chóng và quyết đoán đối đầu với chúng và ta sẽ tránh được những vấn đề lớn sau này

2.2.4 Luôn cẩn trọng

Một số khủng hoảng là hậu quả tự gây ra, và các kết cục của những giải pháp quản lý mà hậu quả của chúng chưa từng được đánh giá một cách có hệ thống

2.2.5 Dùng bảo hiểm để quản lý rủi ro

Thiệt hại của những cuộc khủng hoảng lớn có thể được giảm thiểu hoặc thậm chí loại trừ bằng biện pháp mua bảo hiểm Bảo hiểm không thể giúp tổ chức tránh được khủng hoảng nhưng có thể giúp tổ chức tránh được một số hay hay thậm chí toàn bộ các hậu quả tiêu cực về mặt tài chính Một số hình thức bảo hiểm ít phổ biến có thể bảo vệ công việc của chúng ta trước những nguy cơ lớn Trong số đó có thể kể đến hình thức bảo hiểm nhân thọ cho các thành viên chủ chốt và bảo hiểm gián đoạn kinh doanh

3 LẬP KẾ HOẠCH GIẢI QUYẾT SỰ CỐ BẤT NGỜ

Trong nhiều trường hợp chúng ta không thể giảm thiểu tác động tiềm tàng hoặc khả năng xảy ra của một số khủng hoảng xuống mức có thể chấp nhận được thông qua một biện pháp duy nhất là lập kế hoạch giải quyết sự cố bất ngờ

Việc lên kế hoạch giải quyết sự cố bất ngờ có liên quan đến việc tổ chức và đưa ra càng nhiều giải pháp càng tốt trước khi khủng hoảng xảy ra Lập kế hoạch trước khi khủng hoảng xảy ra sẽ cho ta có đủ thời gian cần thiết

để cân nhắc các phương án, suy nghĩ thấu đáo mọi vấn đề, thảo luận hiệu quả các phản ứng khác nhau và thậm chí là cả thời gian để kiểm tra mức độ sẵn sàng hành động Mỗi nhiệm vụ kể trên dễ dàng được giải quyết trong những tình huống bình thường nhưng sẽ vô cùng khó khăn căng thẳng khi xảy ra khủng hoảng

Hầu như mọi tổ chức đều tiến hành lập kế hoạch phòng ngừa sự cố bất ngờ dưới hình thức này hay hình thức khác

Các kế hoạch dự phòng được lập ra không nhằm ngăn chặn khủng hoảng mà để có thể phản ứng thích hợp với tình huống Những kế hoạch như vậy có thể giảm thiểu những tác động tiêu cực của khủng hoảng và nhanh chóng lập lại trật tự bình thường

Ta có thể triển khai một kế hoạch giải quyết sự cố bất ngờ một cách hiệu quả theo các bước sau đây:

Bước 1: Tổ chức một nhóm hoạch định

Bước 2: Đánh giá phạm vi và tầm ảnh hưởng sự cố

Bước 3: Triển khai kế hoạch

Bước 4: Thử nghiệm kế hoạch

Bước 5: Thường xuyên cập nhật kế hoạch

Sau đây chúng ta xem xét từng bước một:

3.1 Tổ chức một nhóm hoạch định

Một tổ chức tốt luôn có những nhóm hoạch định, các nhóm công tác này đều có khả năng giải quyết hiệu quả các công việc phức tạp, bất ngờ Lập

kế hoạch dự phòng là một phần công việc của họ Một đội ngũ được lựa chọn

kỹ càng làm phong phú thêm cho quá trình lập kế hoạch thông qua kỹ năng và quan điểm sâu sắc của từng cá nhân Người lãnh đạo nhóm nên tranh thủ sự ủng hộ của các thành viên có kinh nghiệm hoặc có khả năng đặc biệt trong từng lĩnh vực cụ thể của cuộc khủng hoảng tiềm tàng Điều này đảm bảo rằng không có điều gì quan trọng bị bỏ sót

3.2 Đánh giá phạm vi và tầm ảnh hưởng của sự cố

Khi nhóm hoạch định đã được thành lập, cần phải tiến hành đánh giá phạm vi của sự cố Điều đó có nghĩa là phải xem xét toàn bộ những vấn đề có

thể xảy ra theo chiều hướng xấu và cần được quan tâm nếu sự cố chuẩn bị xảy

ra Sau đây là một vài kinh nghiệm khi đánh giá sự cố:

− Nhiều người đồng tâm hiệp lực vẫn tốt hơn một người

− Tổ chức các buổi bàn thảo thân mật để xác định những vấn đề quan trọng

− Cử một thành viên trong nhóm làm nhiệm vụ tập hợp ý kiến của mọi người bằng cách ghi lại các ý kiến lên bảng hoặc theo kiểu sơ đồ Hãy gom các ý kiến có mối liên hệ gần gũi vào một mục chung

− Sau khi nhóm đã đánh giá xong vấn đề, ta hãy phát biểu công khai những phát hiện của mình để mọi người có thể nhận ra và bổ sung những điều ta đã bỏ qua

3.3 Triển khai kế hoạch

Khi tất cả ý kiến về những vấn đề có thể phát triển theo những chiều hướng tiêu cực đã được tập hợp đầy đủ và chắt lọc thành một hệ thống các mục tiêu để hành động thì cũng là lúc nên triển khai kế hoạch giải quyết từng mục tiêu (hoặc nhiều mục tiêu tuỳ theo nguồn lực có trong tay) Mục đích của

kế hoạch là triển khai và chuẩn bị cho một loạt các hành động nhằm vô hiệu hoá hoặc chứa đựng các khía cạnh quan trọng của cuộc khủng hoảng tiềm tàng Bên cạnh đó các hành động cần phải do nhóm hoạch định tiến hành với

sự trợ giúp và tư vấn của các nhà quản lý và các nhân viên khác

3.3.1 Đừng quên việc giao tiếp

Bất cứ kế hoạch giải quyết sự cố nào cùng đều bao gồm một kế hoạch giao tiếp – một người có khả năng giao tiếp sẽ chịu trách nhiệm tiếp xúc các nhân vật chủ chốt Cần quyết định xem những đối tượng nào cần được thông báo về cuộc khủng hoảng, trong nội bộ cũng như ngoài tổ chức Sau đó hãy xây dựng kế hoạch để các đối tượng đó có đr thông tin cần thiết Kế hoạch giao tiếp có thể chỉ đơn giản là một bản danh sách những người cần tiếp xúc

trong trường hợp khẩn cấp hoặc cũng có thể được thực hiện ở hình thức phức tạp hơn như mô hình cây giao tiếp chỉ rõ luồng thông tin

Thực hiện tốt công tác giao tiếp nội bộ sẽ động viên tinh thần làm việc của nhân viên và dập tắt các tin đồn thất thiệt – một thứ luôn đi kèm các cuộc khủng hoảng nghiêm trọng như hình với bóng Tương tự như vậy, giao tiếp hiệu quả bên ngoài tổ chức sẽ giúp ngăn chặn các tin đồn và suy đoán vô căn

cứ, thông báo cho công chúng biết rằng ban quản lý đã biết rõ và có thái độ nghiêm túc với các vấn đề và đang tìm một giải pháp thích hợp

3.3.2.Một số điểm cần lưu ý về giao tiếp

Chỉ truyền đạt một số thông điệp đã được chọn lọc kỹ nhằm thông báo một cách chính xác vấn đề và các động thái của công ty Người nghe có thể sẽ

bị bối rối nếu có quá nhiều thông tin

Chọn một người quản lý (không nhất thiết phải là Giám đốc điều hành)

để thông báo các vấn đề chính yếu Hãy để cho các phát ngôn viên khác cung cấp thông tin chi tiết về các vấn đề chuyên môn vì họ biết rõ chúng hơn đồng thời điều này sẽ gây được lòng tin mạnh mẽ hơn

Đừng tìm cách giảm nhẹ tính nghiêm trọng của tình hình Không nên nói: “Vâng đúng là cầu A đã bị sập trong khi thi công Nhưng nếu so sánh với

vụ tai sập cầu B thì đây chỉ là một vụ nhỏ”

Đừng đổ lỗi cho các nạn nhân

Thông báo tất cả những tin xấu cùng một lúc Thà chịu đau một lần còn hơn là mỗi lần lại phải bị một vết thương khi nhận tin xấu

Không ngụy tạo hay tự biện minh, nếu bị lật tẩy thì uy tín của ta sẽ bị tổn thất nghiêm trọng

Đừng bao giờ quên nhân viên của bạn Hãy triển khai một kế hoạch cung cấp đầy đủ thông tin và thường xuyên tiếp xúc với họ