Phân tích nội dung và cơ sở lý luận của quan điểm toàn diện và quan điểm lịch sử cụ thể trong phép biện chứng duy vật liên hệ với thực tiễn để minh họa

I §Æt vÊn ®Ò TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN QUẢN TRỊ KINH DOANH BÀI TIỂU LUẬN MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN Đề tài PHÂN TÍCH NỘI DUNG VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUAN ĐIỂM TOÀN[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN QUẢN TRỊ KINH DOANH

….    ….

BÀI TIỂU LUẬN

MÔN : NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA

CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN

Đề tài:

PHÂN TÍCH NỘI DUNG VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN VÀ QUAN ĐIỂM LỊCH SỬ CỤ THỂ TRONG PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT LIÊN HỆ VỚI THỰC TIỄN ĐỂ MINH HỌA

Sinh viên thực hiện : Doãn Mạnh Huy

Hà Nội, 2018

I- ĐẶT VẤN ĐỀ 1

II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2

1- Quan điểm toàn diện của phép biện chứng duy vật 2

2 Quan điểm lịch sử cụ thể trong phép biện chứng duy vật 6

IV- LIÊN HỆ THỰC TIỄN 9

III- KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

I- ĐẶT VẤN ĐỀ

Phép biện chứng là học thuyết triết học về biện chứng của thế giới Mà biện chứng của thế giới thì bao gồm: Biện chứng khách quan (hay biện chứng của thế giới vật chất) tức là các mối liên hệ các quá trình tương tác, biến đổi, phát triển của các sự vật, hiện tượng vất chất, và biện chứng chủ quan tức là biện chứng của ý thức với tư cách phản ánh biện chứng khách quan Do đó về mặt nguyên tắc thì biện chứng khách quan là cơ sở của biện chứng chủ quan (theo nguyên tắc chủ nghĩa duy vật) Vậy phép biện chứng duy vật được xác định là cơ sở của biện chứng ý thức

Với tư cách là học thuyết triết học về biện chứng của thế giới, thì phép biện chứng đã có một lịch sử ra đời và phát triển trên 1000 năm từ thời kỳ cổ đại và đã phát triển qua 3 hình thức cũng là 3 trình độ phát triển Dần dần đã trở thành hệ thống lý luận và phương pháp biện chứng sâu sắc Qua mỗi một thời kỳ phát triển thì nó trở nên hoàn thiện hơn, và trong phép biện chứng hiện đại thì Engels đã định nghĩa : Phép biện chứng duy vật là một khoa học

về các mối liên hệ phổ biến và về các quá trình phát triển của tất thảy mọi sự vật hiện tượng của giới tự nhiên, của xã hội và của tư duy

Trong phần tiểu luận này em xin được trình bày về cơ sở lý luận và nội dung của quan điểm toàn diện và quan điểm lịch sử cụ thể trong phép biện chứng duy vật

Tuy nhiên, do kiến thức còn hạn hẹp sẽ không tránh khỏi nhiều sai xót

Do vậy, em kính mong nhận được sự góp ý và hướng dẫn của các thầy cô trong khoa để bài viết của em có kết quả tốt hơn

II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1- Quan điểm toàn diện của phép biện chứng duy vật.

Phép biện chứng duy vật (phép biện chứng hiện đại): Do Marx và Engels sáng lập trên cơ sở kế thừa và cải tạo phép biện chứng của Hegel Triết học Marx đã thể hiện đó là sự thống nhất hữu cơ Ở đây phép biện chứng được kế thừa những nguyên lý của Hegel nhưng biện luận lý giải nó trên cơ sở duy vật Cũng chính vì vậy phép biện chứng duy vật được Engels định nghĩa là: “ Phép biện chứng chẳng qua chỉ là môn khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy”

Cơ sở của quan điểm này chính là nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và

về sự phát triển:

Thứ nhất nguyên lý về mối liên hệ phổ biến: Thế giới được tạo thành từ

vô vàn sự vật, hiện tượng, những quá trình khác nhau Giữa chúng có mối liên

hệ ảnh hưởng lẫn nhau, hay tồn tại độc lập tách rời nhau? Nhân tố nào quy định sự liên hệ giữa chúng? Xung quanh vấn đề này có những quan điểm khác nhau Quan điểm siêu hình cho rằng các sự vật và hiện tượng tồn tại một cách tách rời nhau, cái này bên cạnh cái kia, giữa chúng không có sự phụ thuộc, không có sự ràng buộc lẫn nhau; có chăng chỉ là những liên hệ hời hợt bề ngoài, mang tính ngẫu nhiên Chủ nghĩa duy tâm thừa nhận có mối liên hệ phổ biến, nhưng họ cho rằng nguồn gốc của nó là ở các lực lượng siêu tư nhiên (thần linh, thượng đế), cảm giác hay “ ý niệm tuyệt đối” sinh ra Đến triết học Mác- Lênin có khái niêm về mối liên hệ : Giữa các sự vật hiện tượng luôn luôn tồn tại những quy định lẫn nhau, do đó sự tương tác, ảnh hưởng và làm biến đổi lẫn nhau đó chính là mối liên hệ Vậy mối liên hệ chính là tính quy định, tương tác và biến đổi Trong đó tính quy định là cơ sở của mối quan

hệ nhân quả tương tác (nguyên nhân) và biến đổi (kết quả).Tính quy định là cái mà nhờ đó nó tồn tại Mối liên hệ phổ biến là mối liên hệ mà những tính chất của nó được thể hiện ở những mối liên hệ cụ thể Ngược lại mối liên hệ

cụ thể chính là thể hiện của những mối liên hệ phổ biến trong mỗi một trường hợp nhất định Mối liên hệ phổ biến có tính khái quát Đồng thời cũng có nhiều cấp độ, cấp độ phổ biến nhất là đối tượng nghiên cứu của phép biện chứng Tất cả các mối liên hệ của các sự vật hiện tượng đều tồn tại khách quan Ngay cả những mối liên hệ của đời sống, ý thức và tư tưởng cũng có tính khách quan Nghĩa là phản ánh mối liên hệ của vật chất.Và tất cả các sự vật hiện tượng của thế giới đều tồn tại trong những mối liên hệ nhất định chứ không có sự vật hiện tượng nào lại tồn tại biệt lập tuyệt đối với các sự vật, hiện tượng khác Và cũng đồng thời có nghĩa là bất cứ một cái gì cũng là một

hệ thống cấu trúc, tức là tồn tại trong những mối liên hệ bên trong của nó Như vậy mỗi sự vật bao giờ cũng là 1 hệ thống mở Với mỗi sự vật trong điều kiện nhất định là tập hợp của nhiều mối liên hệ, trong đó các mối liên hệ giữ

vị trí và vai trò khác nhau đối với sự vật đó Do vậy trong nhận thức và giải quyết trong thực tiễn đòi hỏi cần có sự phân loại cho các mối liên hệ bên trong và bên ngoài Mối liên hệ trực tiếp giữ vai trò quan trọng hơn gián tiếp Đứng trên quan điểm biện chứng thì sự vật hiện tượng luôn luôn biến đổi vì vậy có những mối liên hệ mà trong điều kiện này là quan trọng, quyết định thì trong điều kiện khác lại không phải là cơ bản và quan trọng Từ những luận giải nói trên có thể thấy trong mọi nhân thức và hoạt động thực tiễn cần phải thực hiện nguyên tắc toàn diện

Quan điểm toàn diện đòi hỏi khi xem xét sự vật, hiện tượng phải xem xét chúng trong mối liên hệ qua lại giữa các bộ phận, yếu tố, các thuộc tính của

sự vật, hiện tượng đó với các sự vật khác, đồng thời phải tránh quan điểm phiếm diện, xem xét qua loa một hoặc vài mối liên hệ đã vội đánh giá sự vật theo một khuynh hướng nào đó, chống quan điểm cào bằng, chiết trung, coi vị trí các mối liên hệ là như nhau; cũng cần chống quan điểm nguỵ biện bám vào những mối liên hệ không cơ bản, không chủ yếu để biện minh cho một khuynh hướng tư tưởng nào đó Quan điểm toàn diện cũng bao hàm quan

điểm lịch sử - cụ thể khi xem xét và giải quyết mọi vấn đề do hoạt động thực tiễn đặt ra Tóm lại toàn diện theo nghĩa thực tiễn có hai yêu cầu:

+ Một là cần phải phân tích và giải quyết trên nhiều mặt, nhiều mối liên

hệ tránh được sự phiếm diện

+ Hai là cần phải xác định được vị trí và vai trò khác nhau của các mối liên hệ trong các quá trình phân tích và giải quyết các vấn đề thực tiễn

Thứ hai là nguyên lý về sự phát triển, khi xem xét vấn đề này cũng có những quan điểm khác nhau Quan điểm siêu hình xem xét phát triển chỉ là sự tăng lên hay giảm đi thuần tuý về số lượng, không có sự thay đổi về chất, hoặc nếu có sự thay đổi về chất chăng nữa thì chỉ diễn ra theo một vòng tròn khép kín Quan điểm duy vật biện chứng cho rằng các sự vật hiện tượng không những có mối liên hệ biện chứng mà còn luôn vận động, phát triển không ngừng, nguồn gốc vận động nằm trong bản thân sự vật, do mâu thuẫn nội tại của sự vật quy định Vậy phát triển là một quá trình biến đổi về chất của các sự vật hiện tượng theo các xu hướng hoàn thiện và nâng cao về trình

độ Phát triển đó là quá trình khách quan và được thể hiện ở mọi lĩnh vực tồn tại của thế giới: Tự nhiên , xã hội, nhận thức tư duy Giới tự nhiên là quá trình biến đổi từ thế giới chưa có sự sống đến thế giới có sự sống Sự sống cũng là

sự phát triển từ giống tộc thấp đến giống loài bậc cao hơn Trong quá trình phát triển của thế giới cộng đồng người trong lịch sử là cộng đồng thị tộc bộ lạc hình thành mối quan hệ đối với con người Xu hướng phát triển là xu hướng diễn ra liên tục nhưng xu hướng đó lại được thực hiện thông qua tính chất đa dạng về phương thức, hình thức, con đường hay về mặt mô hình Nói cách khác con đường của sự phát triển không phải là con đường thẳng, không phải là con đường liên tục mà là con đường quanh co phức tạp dưới sự tác động của nhiều nhân tố khác nhau tới quá trình phát triển Như vậy trên con đường phát triển nó bao gồm cả những khả năng diễn ra những bước thụt lùi

tạm thời về chất Cho nên những bước thất bại trên con đường luôn luôn là một thực tế

Ngoài cơ sở của quan điểm là những nguyên lý như trên thì phép biện chứng duy vật còn có những phạm trù và quy luật cơ bản Phạm trù là những khái niệm chung nhất phản ánh những mặt những mối quan hệ, bản chất của sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan Có những phạm trù như sau: Cái chung và cái riêng, trong đó cái riêng là một phạm trù triết học dùng để chỉ một

sự vật, hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định Cái chung là một phạm trù triết học chỉ những thuộc tính những mặt những mối quan hệ giống nhau ở nhiều sự vật hiện tượng Phạm trù nguyên nhân và kết quả, trong đó nguyên nhân là một phạm trù triết học chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một

sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau để gây ra sự biến đổi nhất định Kết quả là một phạm trù triết học chỉ những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau của một sự vật hoặc những sự vật với nhau Phạm trù tất nhiên và ngẫu nhiên, trong đó tất nhiên là cái do bản chất hoặc do nhuyên nhân bên trong của sự vật hiện tượng nhất định, trong những điều kiện nhất định nó phải xảy ra như thế chứ không phải là cái khác Ngẫu nhiên là cái mà không do mối liên hệ bản chất bên trong của sự vật quyết định mà do những nguyên nhân bên ngoài, do

đó nó có thể xuất hiện hoặc không, có thể xảy ra hoặc không Phạm trù nội dung và hình thức, trong đó nội dung là phạm trù chỉ yếu tố tạo nên sự vật Hình thức là phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của nó Phạm trù bản chất và hiện tượng, bản chất là tập hợp những mặt những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật đó Hiện tượng là cái bộc lộ ra bên ngoài của bản chất Phạm trù khả năng và hiện thực, khả năng là cái chưa có chưa tới nhưng sẽ có sẽ tới Hiện thực là cái gì hiện có hiện tồn tại thực sự Còn quy luật là mối liên hệ bản chất, ổn định, phổ biến của

sự vật, hiện tượng hoặc giữa những mặt của sự vật hiện tượng.Có những quy

luật như: Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, đây là hạt nhân của phép biện chứng vạch ra nguồn gốc và động lực bên trong của sự phát triển Quy luật lượng chất, những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất, chỉ ra cách thức của sự vận động và phát triển Quy luật phủ định của phủ định đây là khuynh hướng của sự phát triển

2 Quan điểm lịch sử cụ thể trong phép biện chứng duy vật

Quan điểm lịch sử cụ thể bắt nguồn từ cơ sở lý luận là 2 nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật: nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến khẳng định rằng các sự vật, hiện tượng, các quá trình khác nhau vừa tồn tại độc lập, vừa qui định, tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau Cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật và hiện tượng

là tính thống nhất vật chất của thế giới Các sự vật, hiện tượng trong thế giới chỉ biểu hiện sự tồn tại của mình thông qua sự vận động, sự tác động qua lại lẫn nhau Bản chất, tính quy luật của sự vật, hiện tượng cũng chỉ bộc lộ thông qua sự tác động qua lại giữa các mặt trong bản thân chúng hay sự tác động của chúng với sự vật, hiện tượng khác

Mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng không chỉ có tính khách quan mà còn mang tính phổ biến Tính phổ biến của mối liên hệ thể hiện ở việc bất cứ

sự vật, hiện tượng nào cũng có mối liên hệ với sự vật, hiện tượng khác Không có sự vật, hiện tượng nào nằm ngoài mối liên hệ Trong thời đại hiện nay, không có một quốc gia nào không có quan hệ, không có liên hệ với các quốc gia dân tộc khác về mọi mặt của đời sống xã hội Chính vì thế, hiện nay trên thế giới đã và đang xuất hiện xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nhiều vấn đề đã và đang trở thành vấn đề toàn cầu như: đói nghèo, bệnh hiểm nghèo, môi trường sinh thái, dân số kế hoạch hóa gia đình, chiến tranh và hòa bình… Tính phổ biến của mối liên hệ còn được thể hiện ở chỗ: mối liên hệ biểu hiện dưới những hình thức riêng biệt, cụ

thể tùy theo điều kiện nhất định nhưng dù dưới hình thức nào, chúng cũng chỉ

là biểu hiện của mối liên hệ phổ biến nhất, chung nhất

Sự tác động qua lại giữa các yếu tố trong một sự vật hay giữa các sự vật làm cho sự vật vận động và phát triển Sự tác động đó diễn ra trong hiện thực quyết định mối liên hệ hữu cơ giữa nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển

Sự phát triển theo quan điểm biện chứng là một quá trình tiến lên từ thấp đến cao Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ Dù trong hiện thực khách quan hay trong tư duy, sự phát triển không phải lúc nào cũng theo đường thẳng mà rất quanh co, phức tạp, thậm chí có thể có những bước lùi tạm thời Theo quan điểm biện chứng,

sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đường “xoáy ốc” Điều đó có nghĩa

là, quá trình phát triển dường như sự vật ấy quay trở về điểm khởi đầu song trên cơ sở mới cao hơn

Trên cơ sở khái quát sự phát triển của mọi sự vật hiện tượng tồn tại trong hiện thực, quan điểm duy vật biện chứng khẳng định, sự phát triển là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật Theo quan điểm này, sự phát triển không bao quát toàn bộ sự vận động nói chung Nó chỉ khái quát xu hướng chung của sự vận động – xu hướng vận động đi lên của sự vật, sự vật mới ra đời thay thế sự vật cũ Sự phát triển chỉ

là một trường hợp đặc biệt của sự vận động Trong quá trình phát triển của mình, trong sự vật sẽ hình thành dần dần những quy định mới cao hơn về chất, sẽ làm thay đổi mối liên hệ, cơ cấu, phương thức tồn tại và vận động, chức năng vốn có theo chiều hướng ngày càng hoàn thiện hơn

Quan điểm duy vật khẳng định nguồn gốc sự phát triển nằm trong bản thân sự vật Đó là do mâu thuẫn trong chính sự vật quy định Nói cách khác,

đó là quá trình giải quyết liên tục mâu thuẫn trong bản thân sự vật, do đó cũng

là quá trình tự thân của mọi sự vật Như vậy, sự phát triển bao giờ cũng mang tính khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn, nguyện vọng, ý chí hay ý thức của con người Dù con người muốn hay không, sự vật vẫn luôn luôn phát triển theo khuynh hướng chung của thế giới vật chất

Sự phát triển cũng mang tính phổ biến Tính phổ biến của sự phát triển được hiểu là nó diễn ra ở mọi lĩnh vực: tự nhiên, xã hội và tư duy; ở bất cứ sự vật hiện tượng nào của thế giới khách quan Ngay cả các khái niệm, phạm trù phản ánh hiện thực cũng nằm trong quá trình vận động và phát triển, hoặc đúng hơn, mọi hình thức của tư duy cũng luôn phát triển

Ngoài tính khách quan và tính phổ biến, sự phát triển còn có tính đa dạng và phong phú Khuynh hướng phát triển là khuynh hướng chung của mọi sự vật, mọi hiện tượng Song mỗi sự vật, mỗi hiện tượng lại có quá trình phát triển không giống nhau Tồn tại ở không gian khác nhau, ở thời gian khác nhau, sự vật phát triển sẽ khác nhau Đồng thời trong quá trình phát triển của mình, sự vật còn chịu tác động của các sự vật hiện tượng khác, của rất nhiều yếu tố điều kiện Sự tác động đó có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của sự vật, đôi khi có thể làm thay đổi chiều hướng phát triển của sự vật, thậm chí có thể làm cho sự vật thụt lùi