5 1.2.1.Pháp luật là công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội mang tính quy phạm và tính bắt buộc chung, để tổ chức, quản lý các mặt khác nhau của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, xã hội,
Trang 1HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ
…… ***……
TIỂU LUẬN CUỐI KÌ
Học phần: Pháp luật đại cương
ĐỀ TÀI: VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
Nguyễn Hoài Hương
Họ và tên:
Lớp: KTQT48A1
Mã sinh viên: KTQT48A1-201 Giảng viên: Thầy Phạm Thanh Tùng và cô Hoàng Thị Ngọc Anh
Bắc Ninh, ngày 09 tháng 01 năm 2022
Trang 2Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
2
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 4
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÍ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT 4
1.1 Khái niệm pháp luật 4
1.2 Vai trò của pháp luật đối với đời sống xã hội 5
1.2.1.Pháp luật là công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội mang tính quy phạm và tính bắt buộc chung, để tổ chức, quản lý các mặt khác nhau của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, môi trường… vì sự tồn tại và phát triển của mỗi người và của cả xã hội 5
1.2.2 Là vũ khí chính trị giai cấp, là phương tiện để bảo vệ lợi ích cho giai cấp thống trị, lực lượng cầm quyền, thực hiện những mục đích mà Nhà nước, lực lượng cầm quyền đặt ra 6
1.2.3 Pháp luật là công cụ để bảo vệ công lý, thực hiện công bằng xã hội 6
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TẠI VIỆT NAM 8
2.1 Khái quát 8
2.2 Những thành tựu trong phát huy vai trò của pháp luật 9
2.3 Hạn chế trong phát huy vai trò của pháp luật 12
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT 12
3.1 Hạn chế “lỗ hổng pháp luật” 12
3.2 Tuyên truyền, giáo dục pháp luật 13
3.3 Tăng cường thực thi pháp luật nghiêm minh, công bằng 13
KẾT LUẬN 13
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 3Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
3
MỞ ĐẦU Bối cảnh hiện nay toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu, xâm chiếm mọi không gian địa lý giữa các quốc gia, các dân tộc Bên cạnh đó, chúng ta cũng đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ Sự phát triển ấy đã mang lại nhiều của cải vật chất và tiện nghi sinh hoạt cho loài người
Khi đời sống kinh tế - xã hội có những thay đổi đáng kể thì sự suy đồi về đạo đức xã hội trong xã hội ta ngày càng rõ nét và cụ thể hơn với những dấu hiệu “vô tiền khoáng hậu” Suy thoái đạo đức xã hội cũng có xu hướng gia tăng, mức độ ngày càng nghiêm trọng, được đề cập qua nhiều bài phát biểu của một số tác giả, phóng viên báo chí, truyền thông và đại biểu quốc hội : “Đạo đức xuống cấp ở mức đáng báo động!” , “Thực trạng xuống cấp của văn hóa, đạo đức xã hội đã ở mức độ nguy 1 hiểm”2
Do đó, quan hệ giữa con người với con người không thể chỉ là mối quan hệ trực tiếp, cảm tính, chịu sự chi phối bởi những chuẩn mực đạo đức" mà nó chịu sự chi phối của pháp luật với những quy tắc xử xự chung, bắt buộc với mỗi cá nhân trong xã hội Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay đặt ra yêu cầu khách quan là phải tăng cường vai trò của pháp luật Để con người tuân thủ pháp luật một cách tự giác thì cần làm cho họ hiểu được sự cần thiết và lợi ích xã hội của các quy định pháp luật Luật pháp muốn có hiệu lực, hiệu quả thì ngoài sức mạnh của công quyền, bằng cưỡng chế cần huy động cả sức mạnh của tư tưởng và của tinh thần, pháp luật phải được con người nhận thức như là sự cần thiết và có cơ sở, phải tạo niềm tin và sự kính trọng đối với pháp luật
Nhận thức được tầm quan trọng của việc nắm rõ vai trò của pháp luật đến việc nâng cao ý thức thực hiện pháp luật “ Vai trò của pháp luật trong đời sống xã hội” ,
là đề tài em quyết định nghiên cứu trong bài tiểu luận của mình
1 GS TS Lê Thị Quý (Viện trưởng Viện Nghiên cứu giới và phát triển), trả lời phỏng vấn báo Quân đội Nhân dân Cuối tuần, số ra ngày 14-7-2019
2 TSKH Phan Hồng Giang, báo Quân đội Nhân dân Cuối tuần, số ra ngày 14-7-2019
Trang 4Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
4
NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÍ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT 1.1 Khái niệm pháp luật
Mỗi một xã hội đều chứa đựng từng cá nhân, những mối quan hệ, những vấn
đề xoay quanh và những tác động trong đời sống của con người Để quản lí xã hội cần có những công cụ điều chỉnh hành vi như: pháp luật, tập quán, đạo đức, tín điều tôn giáo, Trong đó, pháp luật được xem là một công cụ quản lý xã hội hiệu quả nhất Mỗi nhà nước cần xây dựng và ban hành Pháp luật - hệ thống quy tắc xử sự chúng áp dụng cho mọi cá nhân, tổ chức khi tham gia vào các quan hệ xã hội, làm cho mọi hoạt động của cá nhân, tổ chức diễn ra trong vòng trật tự, ổn định Pháp luật
sở dĩ ưu việt hơn các công cụ điều chỉnh khác bởi bản chất và đặc trưng của nó Pháp luật mang bản chất giai cấp và xã hội Thứ nhất, Pháp luật mang bản chất giai cấp sâu sắc vì pháp luật do nhà nước, đại diện cho giai cấp cầm quyền ban hành
và bảo đảm thực hiện Các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành phù hợp với ý chí của giai cấp cầm quyền mà nhà nước là đại diện Thứ hai, pháp luật mang bản chất xã hội vì pháp luật bắt nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội, phản ánh nhu cầu và lợi ích của các tầng lớp trong xã hội, được họ chấp nhận và coi là quy tắc xử sự chung; được thực hiện trong thực tiễn để đảm bảo sự trật tự, ổn định của xã hội Đặc trưng của Pháp luật được thể hiện ở tính quy phạm phổ biến; tính quyền lực, bắt buộc chung và tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức Bởi pháp luật là những quy tắc xử sự chung, là khuôn mẫu chung, được áp dụng với tất cả mọi người,
ở mọi nơi, trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; được ban hành và đảm bảo thực hiện bàng quyền lực nhà nước, ai cũng phải xử sự theo pháp luật; hình thức thể hiện của pháp luật là các văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đảm bảo diễn đạt chính xác, một nghĩa, để ai đọc cũng hiểu và thực hiện chính xác
Như vậy trong bài tiểu luận này, Pháp luật được hiểu là hệ thống các quy phạm (quy tắc xử sự) có tính bắt buộc chung, được thể hiện dưới hình thức xác định, được nhà nước ban hành, thể hiện ý chí của nhà nước và được đảm bảo thực hiện bằng quyền lực của nhà nước, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, đảm bảo trật tự,
ổn định xã hội
Trang 5Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
5
1.2 Vai trò của pháp luật đối với đời sống xã hội
Theo định nghĩa, pháp luật là công cụ để điều tiết mọi hoạt động của từng cá nhân trong xã hội nhằm duy trì đời sống xã hội, quản lý hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, xã hội Pháp luật đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống xã hội Pháp luật có ba vai trò chính dưới đây 1.2.1.Pháp luật là công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội mang tính quy phạm và tính bắt buộc chung, để tổ chức, quản lý các mặt khác nhau của đời sống xã hội từ kinh
tế, chính trị, xã hội, văn hóa, môi trường… vì sự tồn tại và phát triển của mỗi người
và của cả xã hội
Thứ nhất, pháp luật là công cụ điều tiết và định hướng sự phát triển của các quan hệ xã hội mang tính quyền lực, bắt buộc chung Pháp luật do nhà nước ban hành
và đảm bảo thực hiện với tất cả mọi người Pháp luật tạo ra hành lang pháp lý, khuôn khổ cho các quan hệ xã hội vận hành Pháp luật còn giúp quy định quyền và nghĩa
vụ cụ thể cho chủ thể tham gia vào quan hệ xã hội cũng như các biện pháp bảo đảm thực hiện các quyền đó.Ví dụ: Pháp luật quy định công dân có quyền tự do kinh, đồng thời có nghĩa vụ nộp thuế nếu sản xuất, buôn bán hàng hóa Hay như Luật giao thông đường bộ quy định: Người tham gia giao thông phải đi bên phải theo chiều đi của mình, đi đúng làn đường, phần đường quy định của người đi bộ.3 Đây là quy tắc
mà mọi thành viên trong xã hội bắt buộc phải tuân theo Ai không tuân thủ quy tắc đều là vi phạm pháp luật
Thứ hai, Pháp luật là công cụ để nhà nước quản lý hiệu quả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Thông qua pháp luật nhà nước đề ra các chính sách phát triển, các biện pháp kiểm tra, giám sát đồng thời đưa ra các biện pháp xử lý những hành vi sai phạm Từ đó, tạo điều kiện phát triển những mặt tốt và kìm hãm những mặt xấu vì sự phát triển của xã hội và hạnh phúc của nhân dân Chẳng hạn, Chính phủ ban hành Nghị quyết 19/NQ-CP ngày 18/3/2014 về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; Luật số: 59/2020/QH14: Luật Doanh nghiệp, Điều 16 quy định các hành vi bị nghiêm cấm; Bộ luật Hình sự điều 188 đến 199 quy định các tội phạm trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại
3Luật 26/2001/QH10: Luật giao thông đường bộ, chương II, điều 9
Trang 6Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
6
Thứ ba, pháp luật là cơ sở để đảm bảo an toàn và sự phát triển bền vững của
xã hội Pháp luật đưa ra những quy tắc xử sự chung và thiết chế cho mọi người với nhiều bộ luật, như Bộ luật hình sự, Luật hôn nhân và gia đình, Luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em,… giúp tạo nên đất nước có một nền chính trị ổn định, một môi trường an toàn, không bị xâm phạm, đảm bảo an toàn cho người dân, tạo điều kiện để xây dựng
và phát triển bền vững đất nước
1.2.2 Là vũ khí chính trị giai cấp, là phương tiện để bảo vệ lợi ích cho giai cấp thống trị, lực lượng cầm quyền, thực hiện những mục đích mà Nhà nước, lực lượng cầm quyền đặt ra
Thứ nhất, pháp luật thể chế hoá chủ trương, đường lối, chính sách của lực lượng cầm quyền Ví dụ: căn cứ theo Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật doanh nghiệp “quy định về việc thành lập, tổ chức quản lý, tổ chức lại, giải thể và hoạt động có liên quan của doanh nghiệp” 4
Thứ hai, pháp luật là vũ khí chính trị của lực lượng cầm quyền để chống lại sự phản kháng, chống đối trong xã hội Chẳng hạn, Điều 78 và 80 của Bộ luật hình sự quy định án phạt đối với Tội Phản bội Tổ quốc và Tội Gián điệp Từ đó, pháp luật là phương tiện bảo vệ lợi ích cho giai cấp thống trị và lực lượng cầm quyền
Thứ ba, pháp luật tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho sự tồn tại của nhà nước; là công cụ bảo vệ nhà nước; và là cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Ví dụ: Luật tổ chức Chính phủ năm 2015
Ngoài ra, pháp luật là công cụ để cho nhà nước kiểm tra, kiểm soát hoạt động của các tổ chức, các cơ quan, các nhân viên và mọi công dân và là phương tiện để nhà nước kiểm tra tính đúng đắn trong đường lối lãnh đạo chỉ đạo của mình đối với
xã hội Ví dụ: Thông qua đường lối mở cửa của Đại hội VI chúng ta thấy chủ trương trên là đúng đắn đã thúc đẩy kinh tế phát triển đưa nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh
tế
1.2.3 Pháp luật là công cụ để bảo vệ công lý, thực hiện công bằng xã hội
4 Luật số: 59/2020/QH14 Luật Doanh nghiệp, Chương I, Điều 1
Trang 7Recommandé pour toi
Reading the News with Exam Preparation Tasks by
Sharma Pete (z-lib
1O DE TANG - ôn thi thpt
1.1 Phrasal- Verbs - pharasl verb practice
Ielts Speaking by Adam Smith.pdf by Adam Smith (z-lib
Suite du document ci-dessous
116
70
3
101
Trang 8Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
7
1.2.3.1 Pháp luật là phương tiện bảo đảm và bảo vệ quyền con người
Pháp luật là phương tiện bảo đảm và bảo vệ quyền con người pháp luật quy định cụ thể về quyền con người trong các lĩnh vực khác nhau, vừa quy định các biện pháp bảo đảm thực hiện quyền con người Pháp luật còn cấm những hành vi xâm hại tới quyền con người và quy định các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc đối với các chủ thể có hành vi đó, qua đó bảo vệ quyền con người tốt nhất
Ví dụ: Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em: Luật này quy định các quyền
cơ bản, bổn phận của trẻ em; trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em Một ví dụ về quy định các biện pháp trừng 5 phạt đó là theo BLHS 2015 quy định tội hiếp dâm tại Điều 141: “Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.”6
1.2.3.2 Pháp luật là phương tiện bảo đảm dân chủ, bình đẳng, công bằng và tiến
bộ xã hội
Bảo đảm dân chủ, bình đẳng, công bằng và tiến bộ xã hội là giá trị của nhân loại Dân chủ nghĩa là dân là dân, dân làm chủ Người dân có quyền quyết định các vấn đề của chính mình, của nhà nước và của toàn xã hội Nhà nước Việt nam là ‘Nhà nước của dân, do dân, vì dân”, “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương đều do dân cử ra ” 7 Pháp luật đảm bảo công bằng, bình đẳng Như đã được đề cập trong Hiến pháp năm 2013: “1 Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật 2 Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội” (Điều 16); “1 Công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt Nhà nước có chính sách bảo đảm quyền và cơ
Pháp luật thừa nhận quyền bình đẳng của mọi người trước pháp luật Đó là quyền được xác lập tư cách con người trước pháp luật; không bị pháp luật phân biệt đối xử, quyền có vị thế ngang nhau trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ như
5 Luật số 25/2004/QH11 của Quốc hội : Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Chương I, Điều 1
6 Bộ luật hình sự 2015, Chương XIV, Điều 114
7 Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính Trị quốc gia, Hà Nội, 2000,t 5, tr 698
8 Hiến pháp năm 2013
Trang 9Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
8
nhau Chẳng hạn Điều 6, 7 Hiến pháp 1946 quy định: "Tất cả công dân Việt Nam đều ngang quyền về mọi phương diện: chính trị, kinh tế, văn hoá”; "Tất cả công dân Việt Nam đều bình đẳng trước pháp luật, đều được tham gia chính quyền và công cuộc kiến quốc tuỳ theo tài năng và đức hạnh của mình”
Luật là công cụ quan trọng để ghi nhận và bảo vệ những cái mới, tích cực, tiến
bộ, thúc đẩy xã hội phát triển, bảo đảm đời sống vật chất và tinh thần của con người ngày càng được nâng cao, khuyến tài, phát triển toàn diện, giá trị con người ngày càng được tôn trọng , được đảm bảo và bảo vệ
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TẠI VIỆT NAM 2.1 Khái quát
Tại Việt Nam hiện nay, việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị nước ta giai đoạn 2021 - 2030 Tuy chung quanh khái niệm “Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa” còn có những quan điểm khác nhau, nhưng có một nhận thức thống nhất là trong Nhà nước pháp quyền, Nhà nước phải quản lý xã hội bằng pháp luật và pháp luật có vị trí thượng tôn 9
Hiện nay, pháp luật ngày càng lan tỏa sâu, rộng và phát huy hiệu quả trong đời sống xã hội, góp phần tích cực vào tiến trình phát triển KT-XH
Pháp luật bao phủ mọi lĩnh vực trong cuộc sống vì hầu như mọi hoạt động trong xã hội ngày nay đều cần đến pháp luật để bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển vững mạnh với các ngành luật như: luật Hiến pháp , luật tài chính, luật Ngân hàng, luật Đất đai, luật Dân sự, luật Lao động, luật Hình sự, luật Kinh tế,
Pháp luật đi sâu vào đời sống người dân với vai trò ngày càng tăng Pháp luật
đi vào trong chương trình giảng dạy của các trường phổ thông và đại học, cao đẳng
đề án “Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường” giai đoạn 2017-2021 (Đề án 1928) Ngoài ra pháp luật thực sự đến được với đông đảo các tầng lớp nhân dân; “phủ sóng” đến cả vùng nông thôn, đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa với Quyết định số 1163/QĐ-TTg ngày 8/8/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Đẩy mạnh công tác phổ biến, giáo dục
9 GS, TSKH Đào Trí Úc (chủ biên), Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb Tư pháp, H 2007, tr 251 - 271
Trang 10Nguyễn Hoài Hương – KTQT48A1-201
9
pháp luật và tuyên truyền, vận động đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2017 - 2021”
Tinh thần thượng tôn hiến pháp, pháp luật trong đời sống xã hội được lan tỏa sâu rộng thông qua Ngày Pháp luật Việt Nam Ngày 09/11 được coi là điểm mốc, là sợi chỉ đỏ kết nối xuyên suốt nhắc nhở, giáo dục người dân có ý thức tôn trọng pháp luật, mọi tổ chức, cá nhân tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp, pháp luật, thực hiện khẩu hiệu “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”
Ngành luật đang có sự phát triển mạnh mẽ và là một trong những ngành được
xã hội rất quan tâm, được xem là ngành “HOT” tại nước ta hiện nay, nó được thể hiện thông qua việc có ngày càng nhiều trường tổ chức đào tạo và số lượng chỉ tiêu tuyển sinh Một minh chứng nữa là bất kì một doanh nghiệp nào đều có bộ phận pháp chế để đảm bảo mọi hoạt động của doanh nghiệp đúng với quy định của pháp luật
Từ đó cho thấy rằng: Pháp luật với vai trò ngày càng tăng hiện hữu khắp mọi nơi trong cuộc sống, có sức lan tỏa sâu rộng trong cuộc sống của người dân khắp cả nước
2.2 Những thành tựu trong phát huy vai trò của pháp luật
Trong bài viết “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng xác định rõ: “Chúng ta cần sự phát triển kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội…”10 Như vậy, Đảng và nhà nước đã đã xác định nhiệm vụ chính của Việt Nam
là phát triển kinh tế và thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội Trong quá trình theo đuổi mục tiêu ấy “Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang dần , được hoàn thiện theo hướng hiện đại, đồng bộ và hội nhập” thúc đẩy nền kinh tế 11 của nước ta tăng trưởng vượt bậc, bên cạnh đó là đạt được nhiều thành tựu về quyền con người, hướng tới công bằng xã hội với mô hình “Không để ai bị bỏ lại phía sau” Sau gần 30 năm đổi mới, hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống pháp luật kinh tế nói riêng của Việt Nam đã đạt được một số thành tựu cơ bản Cho tới nay, đúng như đánh giá của Đại hội XIII của Đảng, “ Các yếu tố thị trường và các loại
10 Nguyễn Phú Trọng, Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam, Tạp chí Cộng sản số 966 (5-2021)
11 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t II, tr 31