Tiểu luận quản trị công ty đa quốc gia đề tài vụ bê bối công ty đại chúng lớn toshiba

Hình 1: Mô hình Hội đồng quản trị 7Hình 2: Cơ cấu quản trị công ty Toshiba 1 13Hình 3: Cơ cấu quản trị công ty Toshiba 2 13Hình 4 :So sánh toàn cầu về tính độc lập trong hội đồng quản tr

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM

KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ -

TIỂU LUẬN QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐA QUỐC GIA

ĐỀ TÀI:

VỤ BÊ BỐI CÔNG TY ĐẠI CHÚNG LỚN TOSHIBA

Giáo viên hướng dẫn: : Cô Nguyễn Thị Thanh Lam

Lê Duy Anh Hoàng Bảo Lam Nguyễn Thị Thùy Linh

Vũ Đức Quân Nguyễn Minh Quý

Hoàng Bảo Lam KDQT48C1-0051

Nguyễn Thị Thùy Linh KDQT48C1-0060

Vũ Đức Quân KDQT48C1-0084

Nguyễn Minh Quý KDQT48C1-0085

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

thị trường chứng khoán chính của Hoa Kỳ

CNBC Một kênh tin tức kinh doanh truyền hình

trả tiền của Mỹ

4 KIỂM TOÁN 12

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY TOSHIBA 13

CHƯƠNG 2: TOSHIBA VÀ VỤ GIAN LẬN TÀI CHÍNH LỚN NHẤT LỊCH SỬ

17

5 NHỮNG THAY ĐỔI CỦA HỆ THỐNG QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA

Hình 1: Mô hình Hội đồng quản trị 7Hình 2: Cơ cấu quản trị công ty Toshiba (1) 13Hình 3: Cơ cấu quản trị công ty Toshiba (2) 13Hình 4 :So sánh toàn cầu về tính độc lập trong hội đồng quản trị 34Hình 5: Lời tuyên bố dành lại niềm tin của CEO Satoshi Tsunakawa 36Hình 6 Tỉ lệ thành viên độc lập và nội bộ trong HĐQT hiện nay 36

LỜI CẢM ƠN

Bài tiểu luận được hoàn thành tại Học viện Ngoại giao Để có được bài tiểuluận này, nhóm 4 lớp QTCTĐQG (2) xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành vàsâu sắc nhất đến TS Nguyễn Vinh Thành và Ths Nguyễn Thị Thanh Lam, giảngviên bộ môn Quản trị Công ty Đa Quốc Gia đã hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ dạy chúng

em tận tình trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu để hoàn thành tiểu luận mộtcách tốt nhất

Trong quá trình triển khai thực hiện tiểu luận, dù đã cố gắng hoàn thiện bàitiểu luận một cách chỉn chu nhất, tuy nhiên sẽ không tránh khỏi những thiếu sót.Chúng em rất mong sẽ nhận được những góp ý, đánh giá của thầy và cô để nhóm rútkinh nghiệm và bài tiểu luận của nhóm được hoàn chỉnh hơn

Một lần nữa, chúng em xin được cảm ơn thầy cô đã đem đến cho chúng em

cơ hội được nghiên cứu và thực hiện bài tiểu luận này Kính chúc thầy cô và giađình luôn bình an và gặt hái được nhiều thành công trong sự nghiệp

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, các doanh nghiệp đang phải đối phó với các cuộc khủng hoảngchưa từng có và là đối tượng của các bình luận tiêu cực trong báo chí Một sốnguyên nhân thường thấy cho sự việc này gồm có các hành vi không theo chuẩnmực đạo đức của các giám đốc điều hành, sự bất cẩn trong công việc của các kiểmtoán viên, hành động thao túng các báo cáo tài chính và sự yếu kém, nhiều sai sóttrong công tác quản lý chiến lược Các công ty đều có thể là nạn nhân của nhữnghoạt động này và Toshiba cũng không phải là ngoại lệ Toshiba từng là một trongnhững nhà sản xuất thiết bị điện có ảnh hưởng nhất từ khi thành lập Tuy nhiên, vụ

bê bối về kiểm toán của công ty xảy ra vào năm 2015 đã gây mất niềm tin của cổđông vào doanh nghiệp cũng như các khách hàng tiềm năng của công ty Toshiba đãphóng đại lợi nhuận của họ, đặt ra kỳ vọng lợi nhuận trong tương lai trong khikhông ghi nhận các khoản lỗ sẽ phát sinh trong quá trình sản xuất Bài tiểu luận này

sẽ đưa những vi phạm của công ty về phương diện kế toán, xung đột lợi ích và cảnhân quyền, phân tích những tác động của vụ bê bối đến tên tuổi doanh nghiệp b•ngphương pháp thu thâ Žp số liê Žu, phương pháp phân tích, tổng hợp và phương pháplịch sư뀉 Đồng thời đưa ra những giải pháp khắc phục vị thế đối với trường hợp củaToshiba cũng như cách để ngăn chặn điều này trong tương lai

2 Mục tiêu nghiên cứu

Qua nghiên cứu có thể hiểu được điều gì khiến người khổng lồ một thời củanền kinh tế Nhật bản sụp đổ gây nên những khó khăn và thách thức sau này choToshiba Cũng như lý giải và chỉ ra mặt hạn chế trong đầu não cơ quan của công tynày Từ đó rút ra bài học và kinh nghiệm cho các công ty Việt Nam về sau

3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập số liệu: Sư뀉 dụng những thông tin có sẵn từ nhữngnguồn khác nhau nh•m bổ sung thông tin phục vụ cho quá trình phân tích và đánhgiá

Phân tích phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: Sắp xếp các tài liệu, thông tinthu thập, các cơ sở lý luận và những phân tích thành từng bộ phận riêng biệt rõ rệt

để có được cái nhìn sâu sắc vào từng phần của vấn đề, đối tượng

Phương pháp phân tích và tổng hợp: Nghiên cứu các tài liệu, lý luận khácnhau từng bộ phận, từng mặt của chúng và tổng hợp lại nh•m có cái nhìn tổng quan,sâu sắc về sự việc, hiện tượng

Phương pháp lịch sư뀉: Nghiên cứu b•ng cách đi tìm nguồn gốc phát sinh sựviệc, những tình hình, quy luật kinh tế được hình thành trong quá khứ để rút ra kếtluận và phân tích

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Bê bối của tập đoàn Toshiba

5 Cấu trúc tiểu luận

Tiểu luận có 4 phần: Mở đầu, nội dung, tổng kết và tài liệu tham khảo Trong

đó nội dung là phần chính, bao gồm:

- Cơ sở lý luận

- Vụ bê bối kiểm toán Toshiba (Tổng quan về công ty, chi tiết vụ bê bối)

- Hướng giải quyết và bài học cho doanh nghiệp Việt Nam

A CƠ SỞ LÝ LUẬN

Trước chiến tranh thế giới thứ II, nền công nghiệp Nhật Bản bị kiểm soát bởicác tập đoàn lớn, hay còn gọi là Zaibatsu Cho đến những năm 40 của thế XX, cácliên minh (Alliance) đã phá bỏ các Zaibatsu, tuy nhiên, các công ty được hình thànhnên từ việc phá bỏ các Zaibatsu lại liên kết với nhau thông qua việc mua cổ phần đểtạo nên các Liên minh liên kết theo chiều ngang giữa nhiều ngành nghề khác nhau.Sau Chiến tranh thế giới thứ II, Keiretsu đã hình thành trong thời kỳ nền kinh tếNhật Bản đang “phát triển thần kỳ” với 6 Keiretsu khổng lồ: Mitsubishi, Mitsui,Sumitomo, Dai- Ichi Kangyo, Fuyo và Sanwa Một Keiretsu gồm nhiều công ty liênkết dọc và ngang xoay quanh một Ngân hàng, từ khâu sản xuất, cung ứng nguyênliệu đến tiêu thụ Các công ty thành viên chia sẻ với nhau bí quyết, kinh nghiệmquản lý cách thức tiếp thị, thâm nhập thị trường và hỗ trợ nhau khi gặp khó khăn.Quy mô của Hội đồng quản trị thường lớn, gồm nhiều thành viên đại diện choquyền lợi của nhà cung cấp hoặc các đại diện, phân phối Mô hình quản lý công tykiểu Nhật về sau đã thay đổi theo hướng mô hình Hội đồng quản trị một cấp vớithành viên độc lập và các ủy ban trực thuộc

Hình 1: Mô hình Hội đồng quản trị

1 HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ

1.1 Khái niệm

Là những người đại diện cho cổ đông để thực hiện vai trò giám sát hoạt độngcủa công ty nh•m loại trừ những xung đột về lợi ích, nhắm tới lợi ích cao nhất của

cổ đông và nhà đầu tư khi sư뀉 dụng các tài sản của công ty

1.2 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn

●Xác định tầm nhìn và sứ mệnh của công ty

●Lựa chọn Ban điều hành

●Hỗ trợ và đánh giá Ban điều hành

●Thông qua kế hoạch của công ty

●Quản trị các nguồn lực của công ty

●Xác định sản phẩm, dịch vụ, chương trình của công ty

●Quản trị hình ảnh của công ty trước công chúng

●Điều chỉnh các quyết định đã ban hành

●Đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của HĐQT và các thành viên HĐQT

1.3 Các dạng thành viên hội đồng quản trị

●Thành viên HĐQT điều hành

●Thành viên HĐQT không điều hành

●Thành viên HĐQT độc lập

1.4 Các ủy ban thuộc HĐQT

●Ủy ban chính sách và phát triển: Nhiệm vụ xác định hướng phát triển củacông ty

●Ủy ban kiểm toán: Ủy ban kiểm toán thực hiện vai trò như ban kiểm soát ở

mô hình quản trị cấp II, chỉ khác là nó nhập vào trong ủy ban kiểm toán, cónhiệm vụ kiểm tra và báo cáo cho cơ quan đại diện chủ sở hữu công ty vềtính hợp lý, hợp pháp trong hoạt động điều hành công ty; trong việc ghichép sổ kế toán và báo cáo tài chính; kiến nghị biện pháp bổ sung, sư뀉a đổi,cải tiến cơ cấu tổ chức quản lý, điều hành hoạt động của công ty

●Ủy ban quản lý nhân sự: Nhiệm vụ tuyển dụng nhân sự

●Ủy ban lương thưởng: Nhiệm vụ phân chia lương thưởng cho các cấp bậc

1.5 Vai trò của thành viên hội đồng quản trị độc lập

Ngoài mô hình quản trị hai cấp có sự kiểm soát của BKS, thực tiễn quản trị tại công ty cổ phần cho thấy, các cổ đông lớn không chỉ chi phối các quyết định của ĐHĐCĐ mà còn tác động toàn diện trong quá trình chỉ đạo, giám sát điều hành của HĐQT Đòi hỏi tính minh bạch, khách quan trong hoạt động của HĐQT, bản thân HĐQT phải có thành viên độc lập HĐQT giám sát và tổ chức thực hiện kiểm soát đối với việc quản lý điều hành công ty, cụ thể:

Thành viên độc lập HĐQT không phải là thành viên HĐQT điều hành, là những người không có quan hệ lợi ích với công ty (ngoài thù lao) Các ý kiến của

họ sẽ đảm bảo tính khách quan, công b•ng, minh bạch nh•m vào lợi ích tổng thể củacông ty chứ không nh•m vào lợi ích riêng của một hoặc một số cổ đông lớn

Đặc biệt, trong công ty cổ phần luôn tồn tại nguy cơ xung đột về lợi ích giữa các cổ đông với tư cách là người sở hữu vốn Với bên kia là người quản lý điều hành công ty với tư cách là những người trực tiếp sư뀉 dụng vốn

Nhờ tiếng nói khách quan này, HĐQT tránh được những quyết định mang tính chất tư lợi, có thể gây xung đột lợi ích trong cổ đông, hoặc ngay trong HĐQT

1.6 Các ủy ban thuộc hội đồng quản trị

●Có chức năng tham mưu hoặc thay mặt HĐQT trong việc thực hiện cácnhiệm vụ, quyền hạn của HĐQT

●Quy chế quản trị công ty khuyến nghị thành lập gồm: Ủy ban chính sáchphát triển, Ủy ban kiểm toán, Ủy ban quản lý nhân sự, Ủy ban lươngthưởng

●Số lượng thành viên của mỗi Ủy ban do HĐQT quyết định, nhưng mỗi Ủyban nên có ít nhất ba thành viên và không nhất thiết phải là thành viênHĐQT

2 BAN ĐIỀU HÀNH

2.1 Khái niệm

Ban điều hành là tập hợp những thành viên trong công ty hay tổ chức cóchung một số nhiệm vụ như: đảm bảo tương tác giữa sản phẩm công ty và ngườidùng, cung cấp các phương tiện, dịch vụ để điều khiển doanh nghiệp, quản lý các tàinguyên của công ty và khai thác chúng một cách hiệu quả

2.2 Chức năng, nhiệm vụ

●Hoạch định

●Tổ chức triển khai

●Kiểm tra, đánh giá

●Điều chỉnh và đổi mới

3 BÁO CÁO TÀI CHÍNH

3.1 Khái niệm

Báo cáo tài chính là hệ thống thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán,được trình bày theo mẫu biểu quy định tại chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán,

cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kinh doanh và các luồng tiền của doanhnghiệp.

3.2 Vai trò

Đối với chủ doanh nghiệp, Hội đồng quản trị, Ban giám đốc: BCTC cung cấp thông tin để doanh nghiệp phân tích, đánh giá thực trạng, tiềm năng tài chính, khả năng thanh toán, tình hình và kết quả kinh doanh; từ đó hoạch định chính sách quản lý, sư뀉 dụng tài sản và huy động vốn, dòng tiền cho hợp lý

Đối với các nhà đầu tư, chủ nợ, ngân hàng: Thông tin trên BCTC giúp đánhgiá thực trạng và tiềm năng tài chính và các hoạt động kinh doanh, khả năng sinhlời, khả năng thanh toán và đánh giá rủi ro để có quyết định phù hợp

Đối với người lao động: Thông tin trên BCTC giúp NLĐ hiểu được tìnhhình hoạt động, khả năng tiếp tục duy trì và phát triển trong tương lai, cũng nhưkhả năng chi trả, thanh toán của doanh nghiệp để có quyết định việc làm phù hợp.Đối với cơ quản quản lý nhà nước: Thông tin trên BCTC để thực hiện chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ luật pháp, từ đó đề ra các quyết địnhquản lý phù hợp

4 KIỂM TOÁN

4.1 Kiểm toán độc lập

Kiểm toán độc lập là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán,chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam kiểm tra, đưa ra ý kiếnđộc lập của mình về báo cáo tài chính và công việc kiểm toán khác theo hợp đồngkiểm toán

4.2 Kiểm toán nội bộ

Kiểm toán nội bộ là một quan sát viên độc lập, nh•m đảm bảo hoạt động củacông ty tuân thủ các quy định pháp luật quốc gia, đạo đức kinh doanh và quy chếhoạt động của công ty

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY TOSHIBA

1 CÔNG TY ĐẠI CHÚNG TOSHIBA

1.1 Giới thiệu Toshiba

Toshiba được thành lập vào năm 1939 bởi sự hợp nhất của ShibauraEngineering và Tokyo Electric Company Trước khi dính vào vụ bê bối về kiểm toánnăm 2015, Toshiba được coi như một “người khổng lồ” của nền kinh tế Nhật Bản,

đi tiên phong trong việc phát triển thiết bị điện tại Nhật Bản và là thương hiệu toàncầu được thế giới công nhận Với tuổi đời 140 năm, Toshiba đã sản xuất nhiều nhómhàng hóa đa dạng, từ những thứ nhỏ, tiện lợi như: thiết bị gia dụng, máy tính, máyảnh đến những thứ lớn hơn như: nhà máy điện, lò phản ứng hạt nhân…

Trước Chiến tranh Thế giới lần thứ hai, Toshiba đã phát triển đèn huỳnhquang và radar đầu tiên ở Nhật Bản, với tham vọng trở thành một trong những nhàsản xuất máy móc điện hàng đầu thế giới Điều kiện thuận lợi sau Thế chiến đã giúptình hình tài chính của Toshiba vẫn được giữ ở mức ổn định Toshiba tiếp tục sảnxuất, thiết bị phát sóng đầu tiên của Nhật Bản vào năm 1952, ra mắt máy tính kỹthuật số đầu tiên của Nhật Bản vào năm 1954 và phát triển lò vi sóng đầu tiên củaNhật Bản vào năm 1959 Năm 2000 - năm mà Toshiba có vị thế trên toàn cầu khitrở thành nhà sản xuất chip lớn thứ tư thế giới và ngành công nghiệp sản xuất máytính xách tay đứng thứ ba Công ty sau đó đã được tổ chức thành sáu bộ phận Hai

bộ phận chiếm doanh thu lớn nhất là Thông tin truyền thông và Hệ thống côngnghiệp Tiếp đến là Truyền thông kỹ thuật số và Thiết bị linh kiện điện tư뀉, mỗi bộphận chiếm hơn 20% doanh số bán hàng

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 và trận động đất sóng thần năm

2011 đã tác động đáng kể đến hoạt động kinh tế của toàn thế giới và nước Nhật.Mặc dù vậy, doanh thu của Toshiba được báo cáo vẫn tiếp tục có lãi từ năm 2010-

2011 Vụ gian lận này của Toshiba kéo dài 7 năm và chấm dứt vào tháng 2 năm

2015 do những cáo buộc liên quan đến sự bất thường trong cả kế toán và kiểm toáncủa công ty

1.2 Mô hình quản trị trước khi xảy ra bê bối

Hình 2: Cơ cấu quản trị công ty Toshiba (1)

Hình 3: Cơ cấu quản trị công ty Toshiba (2) Nguồn: https://www.global.toshiba/

1.2.1 Bộ phận thực thi kinh doanh

Toshiba là một công ty có Hệ thống Ủy ban Đề cư뀉, trong đó nhấn mạnh chứcnăng giám sát của Hội đồng quản trị đối với việc thực hiện công việc kinh doanh và

ủy quyền nhiều quyết định về việc thực hiện công việc cho các Văn phòng Điềuhành Công ty xác nhận r•ng chức năng của Hội đồng quản trị là "theo dõi và giámsát hoạt động kinh doanh" và "xác định các chiến lược cơ bản của công ty"

Để đảm bảo tính hiệu quả của chức năng "theo dõi và giám sát việc thựchiện", công ty đã quyết định r•ng giám đốc độc lập sẽ chiếm hơn một nư뀉a số thànhviên Hội đồng quản trị, với bốn giám đốc nội bộ và bảy giám đốc độc lập

Chức năng và số lượng của Văn phòng Ủy ban Kiểm toán sẽ được mở rộng

để hỗ trợ các Giám đốc độc lập B•ng cách sư뀉 dụng các chuyên gia độc lập bênngoài (luật sư, kế toán được chứng nhận) và những người khác, Văn phòng Ủy banKiểm toán sẽ củng cố quyền điều tra và chuyển mình thành một tổ chức chủ động

thu thập thông tin Điều này sẽ cung cấp cho các Giám đốc độc lập khả năng thuthập và điều tra thông tin mạnh mẽ hơn và củng cố chức năng của họ.

1.2.2 Bộ phận giám sát

1.Có thể thấy việc bổ nhiệm các thành viên Ủy ban Kiểm toán có kiến thứcchuyên môn về tài chính và kế toán chưa được bổ nhiệm đầy đủ, công ty đã quyếtđịnh r•ng các thành viên của Ủy ban Kiểm toán phải là Giám đốc độc lập có trình

độ chuyên môn cao và kinh nghiệm dày dặn trong lĩnh vực kế toán, luật và quản lý.Bắt buộc phải có một số thành viên của Ủy ban kiểm toán là Giám đốc độc lập làcác chuyên gia về luật hoặc kế toán để củng cố các chức năng của kiểm toán kế toán

và kiểm tra tuân thủ

2.Tăng cường chức năng kiểm toán của Ủy ban kiểm toán

Để đảm bảo r•ng Văn phòng Ủy ban Kiểm toán có thể thu thập thông tin vàtiến hành điều tra dựa trên hướng dẫn của Ủy ban Kiểm toán, Công ty đã tăng quy

mô nhân viên của Văn phòng Ủy ban Kiểm toán, bổ nhiệm các nhân viên có kiến thức về kế toán và đảm bảo cung cấp kinh phí cần thiết để mở rộng cơ hội sư뀉 dụngcác chuyên gia bên ngoài Việc củng cố an toàn Văn phòng Ủy ban Kiểm toán sẽđược đảm bảo b•ng cách bổ nhiệm Cán bộ điều hành chịu trách nhiệm kiểm toáncho người đứng đầu Văn phòng Ủy ban Kiểm toán

3.Tăng cường chức năng kiểm toán của Ủy ban Kiểm toán thông qua việc thiếtlập hệ thống báo cáo nội bộ

Ngoài hệ thống tố cáo nội bộ về phía thực thi kinh doanh, Công ty cũng thiếtlập chức năng báo cáo bí mật trong Văn phòng Ủy ban Kiểm toán để cho phép báocáo trực tiếp các nghi ngờ đến Ủy ban Kiểm toán Công ty cũng sẽ làm rõ ràng vềtất cả các thành viên của Ủy ban Kiểm toán có quyền truy cập vào mọi báo cáođược gư뀉i cho phía thực thi kinh doanh thông qua hệ thống tố cáo

4.Xóa bỏ Bộ phận Kiểm toán Công ty, thành lập Bộ phận Kiểm toán Nội bộ vàkiểm soát trực tiếp của Ủy ban Kiểm toán

Công ty đã tách chức năng kiểm toán nội bộ của Bộ phận Kiểm toán Công tykhỏi bộ phận thực hiện hoạt động kinh doanh và thiết lập lại các chức năng nàytrong Bộ phận Kiểm toán Nội bộ dưới sự kiểm soát trực tiếp của Ủy ban Kiểm toán

CHƯƠNG 2: TOSHIBA VÀ VỤ GIAN LẬN TÀI CHÍNH LỚN

NHẤT LỊCH SỬ

2 DIỄN BIẾN VỤ BÊ BỐI

2.1 Diễn biến

2.1.1 Các cá nhân thực hiện vụ bê bối và sự đổi mới của bộ máy lãnh đạo Toshiba

Sau các tranh chấp kế toán liên quan đến khoản thu nhập 1,2 tỷ đô la và các

thông số không ngừng thay đổi, giám đốc điều hành Hisao Tanaka 1 (theo OTCBB : 2

TOSBF) đã từ chức vào ngày 21 tháng 7 năm 2015 sau khi bị phát hiện dính vào bêbối được tiết lộ sau bảy năm cùng với hai CEO tiền nhiệm

Ông Hisao Tanaka đã bày tỏ sự hối lỗi tại các cuộc họp báo sau bê bối: "Tôi

thực sự xin lỗi các cổ đông và tất cả các bên liên quan vì sự cố đã gây thiệt hại vô song cho danh tiếng của công ty" 3 Theo Hisao Tanaka, các quan chức của Toshibaphải gánh trách nhiệm rất lớn về sự việc bê bối lần này của cả tập đoàn, Ông cũngthừa nhận r•ng vụ việc có thể sẽ là "vết đen lớn nhất trong lịch sư뀉 140 năm của côngty."

Ông Hisao Tanaka tuyên bố r•ng ông Masashi Muromachi 4 sẽ tạm thời điều

hành Toshiba Ngoài ra, Toshiba cũng có kế hoạch thay thế hơn một nư뀉a số thànhviên hội đồng quản trị Cùng với ông Hisao Tanaka, Phó chủ tịch Norio Sasaki(trước đó giữ vai trò Chủ tịch tập đoàn) và cố vấn Atsutoshi Nishida cũng phải từchức

1 Hisao Tanaka là Giám đốc Điều hành kiêm Chủ tịch của Tập đoàn Toshiba kể từ tháng 6 năm 2013 Hisao Tanaka từng là Phó Chủ tịch Điều hành Cấp cao của Công ty tại Tập đoàn Toshiba.

2 Over-The-Counter Bulletin Board: một thị trường chứng khoán chính của Hoa Kỳ.

3 Ông Hisao Tanaka phát biểu tại một buổi họp báo ngày 21-7 sau một cuộc điều tra độc lập cho thấy ông đã thổi phồng lợi nhuận của tập đoàn trong vài năm qua

2.1.2 Diễn biến sự vạch trần Toshiba

Sai phạm n•m ở việc sư뀉 dụng phương pháp sản xuất theo hợp đồng, khi đóphía nhà sản xuất phụ tùng gốc phải chịu trách nhiệm mua các thành phần cần thiết

để bán lại cho bên mua theo hợp đồng Đây là những thông tin cần được tiết lộ vàminh bạch giữa các đối tác thương mại Tuy nhiên, để duy trì lợi thế chiến lượccũng như bí mật công ty, nhà sản xuất phụ tùng gốc đã sư뀉 dụng phương thức làm giảgiá, giấu chi phí khỏi các đối tác cung ứng của họ, từ đó họ bảo tồn lợi thế cạnhtranh so với đối thủ cũng như hưởng được những ưu đãi nhất định từ nhà cung cấp.Ngoài ra, các thành phần cần thiết được chuyển đi từ nhà sản xuất phụ tùnggốc tới nhà sản xuất khác theo hợp đồng thường vượt quá số lượng thành phẩmnhận lại, khiến Chi phí sản xuất tạo ra được nhiều khoản tín dụng có lợi hơn là ghi

nợ cho Toshiba Các báo cáo kế toán thuộc nội bộ bị buộc tội không chính xác saukhi được kiểm duyệt với thông báo r•ng thu nhập sẽ không bị tác động, do đó giúpToshiba phóng đại thu nhập sai lệch trong nhiều kỳ kế toán

Theo các nghiên cứu, không có bất kỳ yêu cầu sư뀉 dụng mánh khóe kế toán đểlàm cho kết quả tài chính của công ty trông tốt hơn từ phía các CEO, thay vào đó,

họ gây áp lực lên cấp dưới và chờ đợi kế toán kỹ thuật cung cấp kết quả theo yêucầu là kết quả những hành động được đề cập trong diễn biến bê bối lần này

Tuy nhiên, tập đoàn Toshiba đã bị phát hiện ra gian lận khi tuyển dụng mộtbên thứ ba công b•ng để xem xét hồ sơ kế toán Nguyên nhân là do năm tài chínhtrước, công ty này không thể khóa sổ kế toán và đã phải hoãn chia cổ tức cuối năm.Những nghi ngờ về báo cáo tài chính của Toshiba đã tăng lên kể từ khi công

ty tuyên bố vào tháng 4 năm 2015 r•ng họ đang xem xét các bất thường về kế toán

có thể xảy ra tại một trong các công ty con của mình Do một cuộc điều tra của cơquan quản lý tài chính, hàng chục triệu đô la trong kế toán bất thường đã được pháthiện, con số này nhanh chóng được mở rộng về mức độ

Toshiba thông báo r•ng một ủy ban gồm các chuyên gia độc lập do doanhnghiệp thành lập đã xác định được thêm 151 tỷ yên (1,2 tỷ USD) thu nhập thặng dư

Các vấn đề có thể được tìm thấy ở hầu hết mọi bộ phận của doanh nghiệp, từ tủ lạnhđến nhà máy điện hạt nhân.

2.2 So sánh với Enron

Có nhiều điểm tương đồng trong vụ bê bối của Enron, sụp đổ vào tháng 10năm 2001, dẫn đến sự phá sản của Enron Corporation, một doanh nghiệp nănglượng có trụ sở tại Houston, cũng như sự giải thể trên thực tế của Arthur Andersen,một trong năm công ty kế toán và kiểm toán hàng đầu thế giới Enron không chỉ làtập đoàn lớn nhất trong lịch sư뀉 Hoa Kỳ phá sản vào thời điểm đó mà còn là vụ kiểmtoán thất bại lớn nhất giữa vụ bê bối này với Enron

2.2.1 Sự giống nhau

Cả Enron và Toshiba đều lợi dụng lỗ hổng trong công tác giám sát của cácnhà quản lý, các tổ chức, nh•m che lấp các khoản nợ Các chi phí trong bảng cânđối kế toán đều không được công khai rõ ràng, hoặc được làm giả, với mục đíchphóng đại doanh thu thực tế của công ty, che giấu những khoản nợ lớn cũng nhưnhững chỉ số thấp hơn rất nhiều khỏi các cổ đông cũng như công chúng

Kế toán và kiểm toán đều là nhân tố góp phần lớn vào những thiếu sót trongcân đối kế toán của cả hai công ty Họ bỏ qua những nguyên tắc cơ bản trong kếtoán và kiểm toán, từ đó nh•m thực hiện các hành vi có mục đích đặc biệt, họ tạo ranhững báo cáo tài chính sai chuẩn, giấu giá hoặc gian lận để có thể che giấu số nợhàng tỷ đô từ các giao dịch, các dự án thất bại, những kết quả bắt nguồn từ nhữngtầm nhìn khó với tới được của các lãnh đạo

2.2.2 Sự khác nhau

Nhân tố phát hiện bê bối Các cổ đông của Enron

đã đệ đơn kiện sau khi

Bê bối này được phát hiệnbởi chính Tập đoàn

giá cổ phiếu của công ty

từ mức cao giảm mạnh

Enron đã nộp đơn xin phá sản theo Chương 11của Bộ luật Phá sản Hoa

Kỳ

Toshiba khi thuê một tổ chức thứ ba độc lập để tiến hành điều tra việc hạch toán sổ sách kế toán Nguyên do là vì trước đó, tập đoàn này đã không thểkhóa sổ kế toán trong nămtài khóa 2014 và phải hoãn việc chi trả cổ tức vào cuối năm

Đồng phạm thực hiện bê

bối

Enron cấu kết với công

ty kế toán Arthur Andersen Đây là công

ty có những tiêu chuẩn cao về kế toán tại Hoa

Kỳ, tuy nhiên lại bất chấp những thông lệ kế toán kém của Enron, đóng dấu chấp thuận và

ký tên để làm giả báo cáo trong nhiều năm

Sự cấu kết các thành viên CEO của hội đồng quản trị nh•m che giấu các khoản lỗ Họ tận dụng vănhóa doanh nghiệp để thuyết phục cũng như bắt buộc các kiểm toán viên nội bộ phê duyệt các bản báo cáo kế toán cho thu nhập vốn không chính xáccủa công ty

Bảng 1: So sánh sự khác nhau trong vụ bê bối của Toshiba và Enron

3 LÝ DO DẪN ĐẾN VỤ BÊ BỐI

3.1 Nguyên nhân vụ bê bối

Nguyên nhân sâu xa: Văn hóa doanh nghiệp là những giá trị, niềm tin, hìnhthức mà mọi người trong doanh nghiệp cùng công nhận và suy nghĩ, nói, hành động

như một thói quen, giống như đời sống tinh thần và tính cách của một con người, và

là phần quyết định đến sự thành bại về lâu dài của doanh nghiệp.5

Văn hóa doanh nghiệp của Toshiba nói riêng và văn hóa công ty Nhật Bảnthời đó, một trong những nơi cần phải tuân thủ nghiêm ngặt cấp trên, đã tạo điềukiện cho các hành vi gian lận trong kế toán Cùng với đó là quản trị kém và thườnghạn chế nhân viên đặt câu hỏi, văn hóa doanh nghiệp “tránh đi ngược lại mongmuốn của cấp trên”

Nguyên nhân trực tiếp: Tầm nhìn của lãnh đạo chưa hoàn toàn đúng đắn khi

họ luôn đặt ra những “thách thức" không tưởng, khó với tới được Khi ban lãnh đạocấp cao đưa ra 'thách thức', các chủ tịch bộ phận, quản lý tuyến và nhân viên dướiquyền của họ liên tục thực hiện các phương pháp kế toán không phù hợp để đạtđược các mục tiêu Đồng thời, cấp trên gây áp lực cho nhân viên, đe dọa sẽ sa thảikhi không thực hiện đúng như cấp trên đã đề ra Vì thế che dấu được những khuyếtđiểm của công ty, tạo ra một vỏ bọc cho việc gian lận các hoạt động kế toán

Bên cạnh đó, các nhà điều tra đã tìm thấy b•ng chứng trực tiếp về các thông

lệ kế toán không phù hợp và lợi nhuận phóng đại ở nhiều đơn vị kinh doanh củaToshiba, bao gồm đơn vị sản phẩm trực quan, đơn vị PC và đơn vị bán dẫn Hành visai trái trong kế toán bắt đầu dưới thời Giám đốc điều hành Atsutoshi Nishida(2005-2009) vào năm 2008 trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu ảnhhưởng sâu sắc đến lợi nhuận của Toshiba Lợi nhuận tiếp tục không suy giảm dướithời CEO tiếp theo, Norio Sasaki (2009-2013) Các nguồn tin cho biết trước đây,một trong những giả thuyết của các nhà điều tra là các giám đốc điều hành hàng đầu

vì lo lắng về tác động của thảm họa Fukushima 2011 đối với hoạt động kinh doanhhạt nhân, nên đã đặt ra các mục tiêu phi thực tế cho các hoạt động mới như đồng hồthông minh và các trạm thu phí điện tư뀉 Và cuối cùng kết thúc trong vụ bê bối dướithời Tanaka (2013-2015) Các kỹ thuật kế toán không phù hợp được sư뀉 dụng tạiToshiba có phần khác nhau giữa các đơn vị kinh doanh khác nhau Tanaka và Sasaki

5 Trương Đình Thái, Ảnh hưởng của văn hóa doanh nghiệp đến động lực làm việc của người lao động trong các

đã đặt ra các mục tiêu lợi nhuận hoạt động mà các trưởng bộ phận phải đáp ứng, gây

áp lực b•ng cách ám chỉ rút khỏi các lĩnh vực hoạt động kém hiệu quả Các nhà điềutra đã tìm thấy b•ng chứng về việc đặt trước lợi nhuận trong tương lai sớm, đẩy lùi

lỗ, đẩy lùi phí và các kỹ thuật tương tự khác dẫn đến báo cáo lợi nhuận quá cao, họ

đã chỉ ra r•ng: Điều này dẫn đến nhu cầu thực hiện kế toán không phù hợp với quy

mô lớn hơn, và khi điều này lặp đi lặp lại, quy mô của việc ghi chép sổ sách khôngphù hợp cũng mở rộng Toshiba đã không thể chốt sổ trong năm gần nhất vì cuộcđiều tra, điều này cũng buộc công ty phải hủy cổ tức hàng năm Ban điều tra cũngchỉ ra vấn đề quản trị công ty yếu kém và hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động kémhiệu quả ở mọi cấp độ của tập đoàn Toshiba Các kiểm soát nội bộ trong bộ phận tàichính, bộ phận kiểm toán công ty, bộ phận quản lý rủi ro và ủy ban công bố thôngtin chứng khoán đã không thực hiện đúng chức năng để xác định và ngăn chặn cáchành vi không phù hợp

3.2 Diễn giải chi tiết

Tập đoàn Toshiba của Nhật Bản đã phóng đại lợi nhuận hoạt động của mìnhlên 151,8 tỷ yên (1,22 tỷ đô la) trong nhiều năm do các sai phạm kế toán liên quan6

đến lãnh đạo cấp cao

Các nhà điều tra đã tìm thấy b•ng chứng trực tiếp về các thông lệ kế toánkhông phù hợp và lợi nhuận phóng đại ở nhiều đơn vị kinh doanh của Toshiba, baogồm đơn vị sản phẩm trực quan, đơn vị PC và đơn vị bán dẫn Hành vi sai trái trong

kế toán bắt đầu dưới thời Giám đốc điều hành Atsutoshi Nishida (2005-2009) vàonăm 2008 trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu ảnh hưởng sâu sắcđến lợi nhuận của Toshiba Nó tiếp tục không suy giảm dưới thời CEO tiếp theo,Norio Sasaki (2009-2013), và cuối cùng kết thúc trong vụ bê bối dưới thời Tanaka(2013-2015) Các kỹ thuật kế toán không phù hợp được sư뀉 dụng tại Toshiba có phầnkhác nhau giữa các đơn vị kinh doanh khác nhau Các nhà điều tra đã tìm thấy b•ngchứng về việc đặt trước lợi nhuận trong tương lai sớm, đẩy lùi lỗ, đẩy lùi phí và các

6 Theo Reuters "Toshiba đã lạm phát lợi nhuận lên 1,22 tỷ đô la với kiến thức của các nhân viên hàng đầu”