Báo cáo học phần lịch sử văn minh thế giới đề tài văn học và nghệ thuật nền văn minh ả rập

Văn học Ả rập giai đoạn giữa thế kỷ VII - giữa thế kỷ VIII Bối cảnh: Dưới triều của những caliph đầu tiên cai trị đến năm 661, đồng thời dưới triều đại của các caliph thuộc vương triều U

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ & NGOẠI GIAO

BÁO CÁO

HỌC PHẦN: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

Đề tài: Văn học và nghệ thuật nền văn minh

Ả rập

Giảng viên phụ trách: GS.TS Nguyễn Thái Yên Hương

Sinh viên thực hiện: Nhóm 19

Lê Chí Nam (QHQT49-C1-1327)

Trần Phạm Trà My (QHQT49-C1-1323)

Lớp: QHQTC1.4

Mục Lục

1 Văn h cọ 3

a Văn h c r p trọ Ả ậ ước khi nhà nướ Ả ậc r p ra đ iờ 3

b Văn h c r p giai đo n gi a thếế k VII - gi a thếế k VIIIọ Ả ậ ạ ữ ỷ ữ ỷ 3

c Văn h c r p giai đo n gi a thếế k VIII - gi a thếế k IXọ Ả ậ ạ ữ ỷ ữ ỷ 4

d Văn h c r p n a sau thếế k IXọ Ả ậ ử ỷ 6

e Văn h c r p thếế k X - XIIọ Ả ậ ỷ 6

2 Ngh thu tệ ậ 7

a Âm nh cạ 8

b H i h a:ộ ọ 9

c Ngh thu t t o hình: Ngh thu t viếết ch đ p (th pháp) và Arabesqueệ ậ ạ ệ ậ ữ ẹ ư 9

d Kiếến trúc 10

Tài li u tham kh o:ệ ả 12

Bảng phân chia công việc

Lê Chí Nam Văn học Ả rập cổ đại

Trần Phạm Trà My Nghệ thuật Ả rập cổ đại

1 Văn học

Ngôn ngữ Ả Rập đã là ngôn ngữ của thơ ca, mượt mà, ý nhị và tinh tế Người Ả Rập từ xưa

đã yêu thơ họ nói cũng như thơ với giọng điệu du dương, lời lẽ giàu hình ảnh, ý tứ sâu sắc Văn học Ả Rập có những dấu ấn đặc sắc, chủ yếu biểu hiện ở hai thể loại thơ và văn xuôi

a Văn học Ả rập trước khi nhà nước Ả rập ra đời

Trước khi nhà nước Ả rập ra đời, trên bán đảo Ả rập có nhiều thơ ca truyền miệng Lúc bấy giờ, trong dân gian có rất nhiều thi sĩ Họ thường ngâm thơ cho các bộ lạc du mục nghe Người

Ả Rập thích những cảm xúc mạnh mẽ, nên thơ ca của họ rất giàu hình ảnh và chất trữ tình Thời

đó chưa có in ấn vì vậy hầu hết các người Hồi giáo chỉ biết thứ văn thơ được nghe người ta ngâm lên hoặc kể lại Nội dung tư tưởng của thơ ca truyền miệng tiền Hồi giáo gắn liền với đặc trưng sống của bộ lạc Bedouin (tộc người lớn nhất trên bán đảo Ả rập) và không vượt quá khuôn khổ của những quan niệm chung chế độ thị tộc và bộ lạc Thơ truyền miệng này là nền tảng và kiểu mẫu để các nhà thơ Ả rập sau này bắt chước và kết hợp với những quan niệm mới của xã hội Ả rập thời trung đại

b Văn học Ả rập giai đoạn giữa thế kỷ VII - giữa thế kỷ VIII

Bối cảnh:

Dưới triều của những caliph đầu tiên cai trị đến năm 661, đồng thời dưới triều đại của các caliph thuộc vương triều Umayyad (661 – 750), người Ả Rập đã chinh phục được Lưỡng Hà, Syria, Palestine, Iran, Ai Cập, Bắc Phi, bán đảo Pyrenees, Trung Á, một phần Tây Bắc Ấn Độ, Armenia, Azerbaizhan và một phần Gruzia Kết quả của các cuộc chinh phạt đó là việc hình thành một đế quốc Caliphate rộng lớn Sự xuất hiện những người Ả Rập du mục ở các vùng văn minh cổ đại và sự tiếp xúc với các dân tộc có văn hóa cao dĩ nhiên đã tạo điều kiện cho sự phát triển văn hóa và chính trị của những kẻ chinh phạt Những người Bedouin hôm qua nhanh chóng

từ bỏ cuộc sống du mục trong các hoang mạc của bán đảo Arabia, chuyển sang sống định cư, tậu đất đai và những tài sản khác và bắt đầu làm quen với những phúc lộc của nền văn minh đô thị

Xu hướng văn học:

Trong giai đoạn này hai loại hình thơ chủ yếu là: thơ Chính trị và trữ tình Thơ chính trị được chia ra làm hai là Maddah (tụng ca) và Hija (thơ đả kích) Các đồng minh và đối thủ Umayyad, cũng như những môn đồ của phái Hồi giáo đều có những nhà thơ của mình Vị trí trung tâm trong lĩnh vực thơ chính trị gồm: Al Akhtal (640 - 710), Al-Farazdaq (641-732) và

Jarir (653-733) Hai nhà thơ Akhtal và Farazdaq có xuất thân là quý tộc và đứng về vương triều cầm quyền trong khi đó Jarir xuất thân từ một dòng tộc nghèo và chống lại quan điểm của vương triều thời đó Khác với hai nhà thơ còn lại, Jarir đấu tranh vì sự bình đẳng giữa các dân tộc Ả rập

và các dân tộc bản địa Hồi giáo hóa Ông là đối thủ cạnh tranh của hai nhà thơ Akhtal và Farazda Tác phẩm của ba nhà thơ này đã cung cấp cho các nhà sử học một kho tư liệu phong phú về môi trường xã hội và chính trị của Hồi giáo trong đầu thế kỷ thứ VIII

Thơ trữ tình thời đó cũng được chia làm hai khuynh hướng là khuynh hướng Bedouin và khuynh hướng thị dân Thơ tình Bedouin được sáng tác ở các bộ lạc du mục Arabia, truyền thuyết kể rằng bộ lạc Uzr ở Hijaz nổi tiếng về khả năng làm thơ, từ bộ lạc này sinh ra cả loạt nhà thơ Các nhà thơ khuynh hướng Uzr ca ngợi tình yêu trinh bạch của những cặp tình nhân bất hạnh bị bứt khỏi nhau bởi những luật lệ hà khắc của bộ lạc Về khuynh hướng thị dân, nhà thơ thị dân nổi tiếng nhất thời bấy giờ là Omar ibn Abi Rabia (665-712) Ông là bậc thầy của thơ trữ tình và sử dụng ngôn từ giản dị, trong sáng, nhưng đồng thời rất gợi cảm Đối thoại tình yêu là thủ pháp nghệ thuật chính trong những tác phẩm của ông

Văn xuôi trong giai đoạn này chưa được định hình Vào giai đoạn này, các loại văn xuôi phổ biến là tục ngữ, cách ngôn, ngụ ngôn, những bài hùng biện và cả những truyền thuyết và các chiến tích anh hùng lịch sử Ả rập Chúng được sưu tập trong nhiều tác phẩm của Kutaiba, Rabikhi và nhiều nhà sưu tập khác

c Văn học Ả rập giai đoạn giữa thế kỷ VIII - giữa thế kỷ IX

Bối cảnh:

Thời kỳ từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XII là thời kỳ thịnh vượng trong lịch sử Ả rập dưới sự trị vì của vương triều Abbasid Từ giữa thế kỷ VIII đến giữa thế kỷ IX, là thời kỳ “Cách tân” đối với nền văn học Ả Rập Các nhà thơ sáng giá nhất thời kỳ này phần nào từ chối bắt chước mù quáng những khuôn mẫu cũ kỹ của thơ ca cổ đại và mang vào tác phẩm của mình nội dung đương đại sinh động Các nhà thơ “Cách tân” tạo nên những thể loại mới và đưa vào những thể loại truyền thống những chủ đề nghệ thuật mới Nền tảng của “Cách tân” là cuộc đấu tranh chính trị và tư tưởng diễn ra ở Caliphate giữa một bên là giới quý tộc Ả rập muốn giữ lại những truyền thống Bedouin cổ xưa và bên kia là tầng lớp trí thức của các dân tộc bản địa, cả quý tộc lẫn thị dân

Recommandé pour toi

Xu hướng văn học:

Điều kiện sinh hoạt xa hoa của giới cung đình trong một đất nước bị tan nát bởi các cuộc chiến tranh, các cuộc khởi nghĩa và bởi sự tàn bạo những người cầm quyền đã làm nảy sinh hai hướng cảm nhận thế giới đối lập nhau – hưởng thụ khoái lạc và bi quan khổ hạnh

Nhà thơ xuất sắc nhất trong thời kỳ “Cách tân” với khuynh hướng hưởng thụ khoái lạc là Abu Nuwas (ông tóc xoăn) (756 –814) Abu Nuwas là người chống lại sự bắt chước các kiểu mẫu thơ ca Bedouin cổ xưa và cố gắng khắc phục tình trạng xa rời đời sống đương đại của thơ

ca Nhà thơ nổi tiếng với những bài tửu thi về rượu và lạc thú bên bàn tiệc Ông công khai tuyên

bố ái mộ sự xa hoa của thành thị đương thời và cho phép mình buông những lời xúc phạm đến những người Bedouin và đối với Hồi giáo Về cuối đời ông cải hoá, trọng đạo đức, đi đâu cũng mang theo một chuỗi hạt và kinh Koran Những bài thơ của ông cũng thay đổi từ phóng đãng thành những bài thơ mang tính chất giáo huấn, trong đó ông thể hiện sự ăn năn sám hối về cuộc đời phóng đãng của mình

Giữ một vị trí đặc biệt trong thơ ca giai đoạn đầu của thời đại Abbasid là nhà thơ thuộc dòng “Cách tân” xuất sắc thứ hai Abu-l-Atakhya (750-828) Atakhya là nhà thơ nhìn vào thế giới bằng cái nhìn triết học khổ hạnh, thế giới quan của ông hình thành như một phản ứng trước

những lối sống tự do ngập tràn Caliphate Trong thơ ông vừa bóc trần sự phóng đãng đồi trụy đang thịnh hành ở kinh đô Baghdad, vừa thể hiện, tuy gián tiếp, sự phê phán gay gắt lối sống của giới quý tộc cung đình Cũng như những nhà thơ “Cách tân” khác, ông chống lại sự khuôn mẫu, thậm chí bất chấp những cơn giận dữ của các nhà ngữ văn học giáo điều mà vượt qua những

chuẩn mực thi pháp truyền thống, cho rằng mình “cao hơn mọi thi luật” Chối bỏ sự hoa mỹ, cầu

kỳ, ông hướng tới tính đại chúng của ngôn ngữ thơ ca và tránh dùng những từ ngữ cổ

Khởi đầu thời đại Abbasid được đánh dấu không chỉ bởi sự thay đổi tính chất thi ca, mà còn là sự xuất hiện những thể loại văn xuôi mới Người được coi là ông tổ của văn xuôi nghệ thuật Ả rập là Abdallah ibn al-Mukaffa (724 – 759) Ông viết một số tác phẩm về các vấn đề

chính trị và thể chế nhà nước Ông cũng dịch nhiều tác phẩm văn học từ tiếng Ba Tư sang tiếng

Ả rập

Ả Rập đã lưu hành một tập truyện tên là “Kalila và Dimna”, có xuất xứ từ Ấn Độ mang tên “Panchatantra”, được dịch ra tiếng Ả Rập bởi Mukaffa vào giữa thế kỉ VIII

5

Suite du document ci-dessous

Speech X Practice - Huijhy - Auditing and Assurance Services: an Applied Approach

Beliefs in Society - Knowledge Organisers

Sauce and Spoon - As a a plan

PAD102 Final Soalan 2

20

22

3

1

d Văn học Ả rập nửa sau thế kỷ IX

Bối cảnh:

Sự đa dạng về trình độ phát triển kinh tế và đa đạng về sắc tộc làm cho nhà nước Abbasid trở thành một thể chế hết sức thiếu bền vững Bị chia rẽ bởi các khuynh hướng ly khai ở các tỉnh,

đế quốc Caliphate, sau một thời gian ngắn có được sự ổn định chính trị tương đối, đã bắt đầu tan

rã vào từ cuối thế kỷ VIII, chính truyền trung ương để mất uy tín trước kia và trong các tỉnh đã hình thành những quốc gia tự trị

Xu hướng văn học:

Thơ ca tiền Hồi giáo giờ đây được tiếp nhận như cội nguồn của những lý tưởng nghệ thuật và đạo đức, đối lập với tinh thần khủng hoảng, đôi lúc hoài nghi yếm thế của các nhà thơ giai đoạn trước Trong quá khứ anh hùng và trong văn hóa cổ xưa của những người Ả rập Bedouin, giới quý tộc cầm quyền muốn tìm kiếm sự nâng đỡ cho uy tín đạo đức và chính trị đang

bị suy yếu của những kẻ chinh phục

Vì nhu cầu đó, lối thơ truyền thống lại được phát triển Phục hưng các truyền thống cổ xưa, các nhà thơ và nhà văn thế kỷ IX đồng thời là những học giả ngữ văn học, những người lập nên những bộ hợp tuyển thơ ca Ả Rập cổ đại đầu tiên như Abu Tammam và al-Buhturi Abu Tammam đã sưu tầm và hiệu đính thành một tác phẩm gồm hai tập lấy đề là Anh Dũng Ca trong

đó bao gồm các tác phẩm của hơn 500 thi sĩ thời xưa

Buhturi cũng là một nhà thơ cung đình nổi tiếng Những bài thơ của ông miêu tả thiên nhiên và các đền đài, cung điện, … như những bức tranh mỹ lệ với đầy những ẩn dụ, hoán dụ phức tạp Theo gương người thầy của mình Abu Tammam, al-Buhturi lập hợp tuyển thơ ca Ả rập cũng được mang tên “Kitab al-khamas”, và cũng như hợp tuyển của Abu Tammam, nó trở thành một nguồn tư liệu quan trọng về thơ ca cổ Ả rập cho nhiều thế kỷ sau

e Văn học Ả rập thế kỷ X - XII

Bối cảnh:

Vào thế kỷ X, các caliph ở Baghdad mất nốt những tàn dư quyền lực cuối cùng Sự sụp

đổ của Caliphate lại được phản ánh trong tình hình văn học theo hướng thuận lợi, và thời kỳ từ thế kỷ X đến thế kỷ XII trở thành một trong những thời kỳ phát triển rực rỡ nhất của văn học

Cuộc đấu tranh gay gắt trong mọi lĩnh vực tư tưởng liên quan tới sự phát triển của các giáo phái

và các thuyết tà giáo đã tạo sức bật cho những hoạt động tinh thần đa dạng phong phú

Xu hướng văn học:

Sự hưng thịnh của văn học Ả Rập thế kỷ X – XII gắn liền với tính chất đa bộ lạc của văn hóa Caliphate Văn học thời kỳ này là kết quả của hoạt động tinh thần của nhiều dân tộc được viết bằng ngôn ngữ Ả Rập

Trong thời kỳ này nhiều nhà thơ nổi tiếng xuất hiện nhưng chiếm vị trí nổi bật nhất thời

đó là Al Maari (973 - 1057) Ông năm 4 tuổi bị đậu mùa nên bị mù nhưng ông vẫn cố gắng siêng năm học tập và đã trở thành một nhà thơ lớn hồi giữa thế kỉ XI Nhà thơ Al Maari theo chủ nghĩa khắc kỷ, ông không ngâm vịnh mỹ nữ và chiến tranh như các thi nhân khác mà thường bàn luận

về vấn đề triết lí như Chúa có không, có kiếp sau không, đời có đáng sống không, có nên theo những lời phán bảo của Chúa không? Ông còn phê phán cả xã hội đương thời vì chỗ đó đầy rẫy

sự xấu xa và tốt nhất con người ta không nên được sinh ra Ông được mệnh danh “nhà triết học trong nhà thơ và nhà thơ trong nhà triết học”

Một nhà thơ khác cũng không kém phần nổi tiếng là Al Mutanabbi ( 915 – 965) Ông được xem là thi sĩ tài nhất của người Ả Rập Ông viết về nhiều nội dung rất đa dạng: lúc thì ca tụng lòng quả cảm của bản thân, lúc thì nói lên nỗi buồn thất vọng, lúc thì ca ngợi cung đình Thơ ông sắc sảo, nhiều hình ảnh, nên vừa phổ biến ở Ả Rập nhưng cũng khó mà dịch ra được

Về văn xuôi, vào thời kỳ này đã hình thành nên tác phẩm nổi tiếng nhất của nền văn học

Ả rập đó là bộ “Nghìn lẻ một đêm” Tác phẩm này bắt nguồn từ một tập sách Ba Tư với nhan đề

“Hazar Afsama” (Ngàn truyện) rồi dần dần được bổ sung thêm nhiều thần thoại, truyền thuyết, truyền kỳ của Ấn Độ, Ai Cập, Hy Lạp Tập truyện phản ánh tất cả mọi mặt trong cuộc sống, phong tục tập quán, thói quen tham tàn của bọn vua quan thống trị và ước nguyện của nhân dân trong đế quốc Ả Rập Đồng thời phản ánh sức tưởng tượng phong phú và óc sáng tạo tuyệt vời của người Ả Rập

2 Nghệ thuật

Khi nhà nước Ả Rập mới ra đời, cơ sở nghệ thuật của người Ả Rập còn khá nghèo nàn vì mới thoát thai từ kinh tế du mục và buôn bán Ngoài ra, Muhammad còn cấm điêu khắc và hội họa vì ông sợ hai môn nghệ thuật này sẽ dẫn đến sự sùng bái ảnh tượng Ông cấm dùng tơ lụa

đẹp, các đồ trang sức đẹp làm bằng vàng bạc vì không muốn người dân ham thú vui khoái lạc mà sinh ra đồi bại Ngay cả âm nhạc cũng bị cấm ở Ả Rập vì tương truyền, Muhammad cho rằng lời

ca, điệu vũ của phụ nữ, tiếng nhạc cụ giống như là tiếng dụ dỗ của quỷ sứ để đày con người xuống địa ngục Chính những điều này đã làm cho nghệ thuật bị hạn chế Về sau, nhờ sự bành trướng, mở rộng về lãnh thổ của đế quốc Ả Rập, những cấm đoán dần được nới lỏng, đồng thời

đã học tập nghệ thuật của Ai Cập, Lưỡng Hà, Ba Tư, Byzantine, nghệ thuật Ả Rập có những tiến

bộ đáng kể, thăng hoa và đạt được những thành tựu rực rỡ

a Âm nhạc

Các nhà thần học và bốn trường phái luật chính đều chê bai âm nhạc là kích thích dục tình nhưng một số khác cho rằng lối sống của con người luôn luôn lành mạnh hơn tín ngưỡng của họ nên người Ả Rập có câu tục ngữ này: “Rượu như thể xác, âm nhạc như linh hồn, nhờ hai cái đó mà đời sống mới vui vẻ” Từ đó về sau, âm nhạc mới được mọi người ham mê tập luyện nhưng thân phận các nhạc sĩ và ca nữ vẫn rất thấp kém, trừ một số rất nổi danh và giới thượng lưu cũng ít ai chịu học bộ môn nghệ thuật này Về sau, do chịu ảnh hưởng của Hy Lạp và Ba Tư nên mới bớt thái độ khinh thường nhạc sĩ Vua ở các triều đại Umayyad và Abbasside cũng thưởng các nhạc sĩ tài năng rất rộng rãi Có thể một vài người thấy nhạc Ả Rập thường đơn điệu, buồn tẻ và nghe có vẻ hơi kỳ cục nhưng chính người Ả Rập lại cho rằng âm nhạc phương Tây thiếu tế nhị, rắc rối, ồn ào, khác với sự dịu dàng, trầm tĩnh, đa cảm của âm nhạc nơi này Bởi vậy, theo lời của một một sử gia rất có tài thì “so với Ả Rập, mọi xứ khác không đáng gọi là tôn trọng nghệ thuật, vì chỉ ở Ả Rập âm nhạc mới được mọi người ham mê luyện tập” Có lẽ vì thế

“không một người phương Tây nào có thể hoàn toàn thưởng thức được âm nhạc Ả Rập nếu không được luyện tai trong một thời gian lâu” [3, 291]

Ngoài ra, lúc đầu âm nhạc Ả Rập thường dùng những thể và âm điệu cổ của người Semite; nó phát triển thêm khi tiếp xúc với các điệu Hy Lạp mà gốc cũng từ châu Á; sau cùng chịu ảnh hưởng mạnh của Ba Tư và Ấn Độ Học mượn của Hy Lạp một lối ký âm và phần lớn lý thuyết âm nhạc Cuốn “The Great Book of Music” của al Farabi là một tác phẩm chính thời Trung cổ về lý thuyết âm nhạc Ông cũng viết một cuốn sách tên là “Đại thư âm nhạc”, chép tất

cả tiểu sử các nhà thơ, nhà soạn nhạc, ca sĩ, các loại nhạc cụ, nhịp, điệu và âm của các lời bài hát Thậm chí người Ả Rập cũng đã viết về thứ âm nhạc “có thể đo được” khi từ thế kỉ VII, người Arab đã biết cách ký âm thể hiện độ cao và độ dài của các nốt nhạc trong khi đó người châu u phải đến cuối thế kỉ XII mới bắt đầu biết đến