Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội liên hệ với vấn đề bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc việt nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế

Chính sự phát triển song hành của tồn tại xã hội và ý thức xã hội nên khi đất nước càng phát triển và đạt được nhiều giá trị mới thì càng nhiều thách thức đặt ra về những giá trị cốt lõi

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

Liên hệ với vấn đề bảo tồn phát huy

các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong

quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế

Họ và tên sinh viên: Nguyễn Hà Vy

Mã số sinh viên: QHQT48C1-1186

Lớp: Triết học Mác – Lê nin (2) – QHQT48C1

Ngành: Quan hệ quốc tế

Khóa học: 2021-2015

HÀ NỘI - 2022

1

MỤC LỤC

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ VỀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU: 3

PHẦN II: NỘI DUNG: 3

I LÝ THUYẾT: 3

1.Tồn tại xã hội: 3

2.Ý thức xã hội: 3

3.Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội: 5

4.Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội: 6

5.Ý nghĩa phương pháp luận: 7

II LIÊN HỆ THỰC TIỄN VÀ LIÊN HỆ BẢN THÂN: 8

1.Liên hệ thực tiễn: 8

2.Liên hệ bản thân: 10

PHẦN III: KẾT LUẬN: 11

PHẦN IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO: 11

NỘI DUNG TIỂU LUẬN PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ:

Xã hội loài người là một bộ phận đặc thù giới tự nhiên, đồng thời là một cấu trúc vô cùng phức tạp Mà trong xã hội hay đời sống của một cộng đồng người, ở những thời điểm xác định, luôn tồn tại các yếu tố của lĩnh vực vật chất và lĩnh vực tinh thần, đều đóng vai trò vô cùng quan trọng Trong đời sống xã hội, các quan hệ vật chất vốn đã rất phức tạp nhưng các quan hệ ý thức cũng vậy, thậm chí là phức tạp hơn rất nhiều Nhưng vật chất và tinh thần luôn có mối quan hệ chặt chẽ và gắn kết, bởi khi chính trị, kinh tế và xã hội càng phát triển thì bộ phận tinh thần của xã hội càng tiến hóa, càng được chú trọng, đó chính là ý thức xã hội Chính vì mối quan hệ giữa vật chất và ý thức như vậy, trong triết học Mac-Lenin, hai khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội luôn gắn liền với nhau

Chính sự phát triển song hành của tồn tại xã hội và ý thức xã hội nên khi đất nước càng phát triển và đạt được nhiều giá trị mới thì càng nhiều thách thức đặt ra

về những giá trị cốt lõi, mang đậm tính dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế Đặc biệt là với thế hệ trẻ, những người sẽ trực tiếp gây dựng và phát huy sự phát triển hiện nay, những thử thách về vấn đề giữ vững bản sắc dân tộc, vừa tận dụng

sự hiện đại hóa của thế giới, vừa không bị “hòa tan” luôn là những câu hỏi cần được tìm tòi và vạch ra những tư tưởng và biện pháp đúng đắn

PHẦN II: NỘI DUNG:

I LÝ THUYẾT:

1.Tồn tại xã hội:

Tồn tại xã hội là khái niệm triết học dùng để chỉ toàn bộ sinh hoạt và điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Tồn tại

xã hội của loài người là thực tại xã hội khách quan, là một kiểu vật chất xã hội, là các quan hệ xã hội vật chất được ý thức xã hội phản ánh

Các yếu tố cơ bản của tồn tại xã hội bao gồm: phương thức sản xuất vật chất, điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, dân số và mật độ dân số… rong đó, yếu tố cơ bảnT nhất và giữa vai trò quyết định là phương thức sản xuất vật chất bởi cơ sở nền tảng vật chất cho sự tồn tại của con người và cộng đồng xã hội loài người được tạo ra nhờ yếu tố này Toàn bộ gốc rễ của sự phát triển xã hội loài người, kể cả ý thức của con người, đều nằm trong và bị quy định bởi sự phát triển của các điều kiện kinh tế

- xã hội, của vật chất Đây chính là điểm cốt lõi của nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

3

2.Ý thức xã hội:

a, Khái niệm:

Ý thức xã hội, là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử, được vận dụng để giải quyết các vấn đề cơ bản của triết học trong lĩnh vực tinh thần liên quan đến xã hội Ý thức xã hội, với vai trò là bộ phận hợp thành của văn hóa tinh thần xã hội thì bao gồm các quan điểm, tư tưởng, tình cảm, tập quán, lối sống, thói quen của con người và cộng đồng người nhất định được hình thành trên một tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội đó

Ý thức xã hội, hay văn hóa tinh thần của xã hội đều được đặc trưng bởi hình thái kinh tế-xã hội của xã hội đó, và của các giai cấp tạo ra giá trị văn hóa tinh thần đó

b, Kết cấu của ý thức xã hội:

Ý thức xã hội bao gồm tâm lý xã hội (tình cảm, tâm trạng… của tồn tại xã hội ở những thời điểm nhất định) và hệ tư tưởng (các học thuyết, quan điểm, tư tưởng…)

Ý thức xã hội dù có mối quan hệ hữu cơ nhưng không đồng nhất với ý thức cá nhân vì chúng thuộc hai trình độ và cấp bậc khác nhau Ý thức xã hội và ý thức cá nhân tồn tại như cặp phạm trù cái chung-cái riêng, trong đó, cái chung là ý thức xã hội vì nó phản ảnh những nhận thức, quan điểm… của cả xã hội, còn cái riêng là ý thức cá nhân với hệ thống suy nghĩ, tình cảm… chỉ thuộc về mỗi người Tuy nhiên,

ý thức xã hội bao giờ cũng biểu hiện sự tồn tại của nó thông qua ý thức cá nhân Ví

dụ như việc mọi người chấp hành các quy định về phòng tránh dịch bệnh Covid-19

đã biểu hiện ý thức xã hội của người dân với các biện pháp chống dịch rất tốt và ý thức xã hội đó được biểu hiện thông qua từng hành vi và thái độ của từng người dân, và đó chính là ý thức cá nhân

Xét về mặt cấu trúc và hình thức, ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội dưới nhiều hình thức và thường được chia thành ý thức thông thường và ý thức lý luận; tâm lý xã hội và hệ tư tưởng

Trong đó, những quan điểm, tri thức được hình thành trực tiếp thông qua các hoạt động thường ngày, chưa được hệ thống, tổng hợp và khái quát hóa chính là ý thức xã hội thông thường Còn những tư tưởng, quan điểm đã được tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa và đúc kết thành một hay nhiều các học thuyết xã hội (khái niệm, các phạm trù, quy luật…) chính là ý thức lý luận Chính vì vậy, so với ý thức

lý luận, tuy ý thức thông thường phản ánh đa dạng hơn nhưng lại ở trình độ thấp hơn, nhưng ý thức thông thường lại là nền tảng cơ sở để hình thành nên ý thức lý luận Vì ý thức lý luận phản ảnh những hiện thực khách quan, bao quát, đồng thời chỉ ra được những mối quan hệ biện chứng, bản chất giữa các sự vật hiện tượng nên hoàn toàn có khả năng ý thức xã hội vượt trước hiện thực xã hội

Tâm lý xã hội bao gồm tình cảm, tâm trạng, tập quán, lối sống, thói quen… được hình thành trực tiếp từ đời sống hàng ngày và phản ánh sự đa dạng, phong phú của một người, một cộng đồng người trong một tồn tại xã hội nhất định Ví dụ như tâm trạng bất an, lo lắng của cộng đồng dân cư khi dịch bệnh xảy ra, tâm trạng phấn khởi, lạc quan khi Chính phủ đưa ra những biện pháp phòng dịch đúng đắn, phù hợp… Chính vì vậy, tâm lý xã hội rất dễ thay đổi bởi những tác động từ bên trong và bên ngoài Trong khi đó, hệ tư tưởng (tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng tôn giáo…) là sự phản ánh ở cấp độ cao hơn của tâm lý xã hội, có khả năng gạt bỏ những biểu hiện bên ngoài để đi sâu vào tìm hiểu những mối quan hệ bản chất bên trong của tồn tại xã hội Tuy nhiên, đã từng tồn tại những hệ tư tưởng không khoa học và kìm hãm sự phát triển của xã hội như là hệ tư tưởng triết học ở châu Âu thời

kỳ trung đại Tâm lý xã hội và hệ tư tưởng luôn có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Tâm lý xã hội có thể thúc đẩy hoặc cản trở sự hình thành và phát triển của hệ tư tưởng, cũng như làm bớt đi sự cứng nhắc trong những lý luận của hệ tưởng Còn hệ tư tưởng thì có thể bổ sung cho tâm lý xã hội tính lý luận và trí tuệ, định hướng sự phát triển đúng hướng hơn của tâm lý xã hội

c, Tính giai cấp của ý thức xã hội:

Vì xã hội được phân chia thành các giai cấp với những điều kiện khác nhau về vật chất, địa vị kinh tế-xã hội và lợi ích hướng đến… nên tính giai cấp đó cũng xuất hiện và biểu hiện trong ý thức xã hội Tính giai cấp biểu hiện ở cả tâm lý xã hội và hệ tư tưởng, và biểu hiện rõ rệt hơn qua hệ tư tưởng của các giai cấp Bởi, ở trình độ cao như hệ tư tưởng thì tồn tại sự đối lập càng lớn và không thể dung hòa giữa các giai cấp khác nhau Và trong xã hội có giai cấp thì ý thức, hệ tư tưởng của giai cấp thống trị chính là hệ tư tưởng giữ vai trò thống trị trong đời sống tinh thần của xã hội Nói cách khác, giai cấp nắm quyền thống trị về kinh tế, vật chất thì hệ

tư tưởng của giai cấp đó sẽ nắm vai trò thống trị lực lượng tinh thần của xã hội Các giai cấp khác dù muốn hay không thì đều phải chịu sự chi phối của hệ tư tưởng

từ giai cấp thống trị đó

Ý thức của các giai cấp trong xã hội có sự tác động qua lại, cả ý thức của giai cấp thông trị và bị trị đều có những ảnh hưởng lên nhau ở tại những thời điểm xác định Ví dụ như trong những cuộc cách mạng của giai cấp bị trị, hiện tượng những cá thể từ giai cấp thống trị sẵn sàng từ bỏ giai cấp của mình để đứng lên và đấu tranh cho giai cấp bị trị là không hề hiếm thấy, như C.Mac và Anghen ở quốc

tế, Hồ Chí Minh, Phan Bội Châu… ở Việt Nam

3.Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội:

Mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội xuất phát từ thế giới quan duy vật lịch sử, trong đó, tồn tại xã hội giữ vai trò quyết định đối với ý thức xã hội và ngược lại Tồn tại xã hội nào thì có ý thức xã hội ấy và tồn tại xã hội quyết định lên nội dung, tính chất, xu hướng vận động, phát triển của các hình thái

ý thức xã hội Bên cạnh đó, chính những giai cấp tồn tại trong xã hội đã tạo nên

5

tính giai cấp cho ý thức xã hội Mặt khác, khi tồn tại xã hội thay đổi, đặc biệt là sự thay đổi trong phương thức sản xuất vật chất, thì ý thức xã hội cũng có những thay đổi nhất định trong tâm lý xã hội và nhất là hệ tư tưởng với những quan điểm về chính trị, xã họi, pháp luật, triết học… mới

Tuy nhiên, ý thức xã hội là cái phản ảnh tồn tại xã hội, sự phản ánh ấy không phải là sao chép mà có tính tích cực, chủ động và sáng tạo Các hình thái ý thức xã hội không phải là yếu tố thụ động mà đều có sự tác động ngược trở lại tồn tại xã hội, và cơ sở kinh tế là yếu tố được tác động đầu tiên Không chỉ tác động trở lại tồn tại xã hội, các hình thái ý tưởng xã hội còn tự tác động lẫn nhau theo nhiều cách thức, quy luật nội tại riêng Vì vậy, trong quá trình tác động và phản ánh tồn tại xã hội thì ý thức xã hội có tính độc lập tương đối

4.Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội:

Tính độc lập trên được thể hiện trước hết qua việc ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội Điều này thể hiện rất rõ trong tiến trình lịch sử, khi nhiều tồn tại xã hội cũ dù đã mất đi nhưng ý thức xã hội tương ứng của nó vẫn còn tồn tại dai dẳng, biểu hiện rõ nhất trong các truyền thống, thói quen và tập quán của cộng đồng người Một trong những nguyên nhân của điều này là ý thức xã hội là cái phản ánh tồn tại xã hội nên thường chỉ biến đổi sau khi có sự biến đổi của tồn tại

xã hội Mà tồn tại xã hội thường biến đổi với tốc độ nhanh nên ý thức xã hội không phản ánh kịp sự thay đổi đó và dần trở nên lạc hậu Hơn nữa, sức mạnh của thói quen, truyền thống, tập quán cũng như do tính lạc hậu, bảo thủ của một số hình thái

ý thức xã hội cũng là nguyên nhân dẫn tới việc ý thức xã hội luôn đi sau tồn tại xã hội Mặt khác, do sự tồn tại của các giai cấp, và luôn có những giai cấp phản tiến

bộ, có xu hướng lưu giữ, bảo toàn những tư tưởng có lợi cho họ nhưng lại lạc hậu

so với thời cục, nhằm chống lại các lực lượng xã hội tiến bộ Từ những lý do trên, dẫn đến ý thức lạc hậu, tiêu cực khó bị loại bỏ và không mất đi một cách dễ dàng, trong thời gian ngắn

Biểu hiện thứ hai của tính độc lập là ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại

xã hội Với những tư tưởng khoa học tiên tiến của con người, ý thức xã hội có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội, dự báo được tương lai và có tác dụng tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người.Bởi tư tưởng khoa học hay ý thức

lý luận thường khái quát tồn tại xã hội đã và đang xảy ra để khái quát thành những quy luật phát triển chung nhất của xã hội, và áp dụng vào không chỉ quá khứ, hiện tại mà còn cả sự tộn tại xã hội trong tương lai sau này

Tính độc lập đó còn thể hiện ở việc ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển Thông qua quá trình phát triển của đời sống tinh thần xã hội, có thể thấy luôn luôn có sự kế thừa những tài liệu, cơ sở lý luận từ tồn tại xã hội cũ Thật vây, với cơ sở là sự kế thừa từ nền tảng triết học Đức, kinh tế học cổ điển Anh và chủ nghĩa không tưởng Pháp, C Mac và Anghen đã phát triển và xây dựng thành Chủ

nghĩa Mác Chính vì tính kế thừa này nên việc giải thích một tư tưởng mà chỉ dựa vào trình độ phát triển kinh tế và các quan hệ kinh tế xã hội đang xảy ra tại thời điểm đó là hoàn toàn không thể Trong xã hội có giai cấp, tính chất kế thừa của ý thức xã hội gắn với tính chất giai cấp của nó Những giai cấp khác nhau kế thừa những nội dung ý thức khác nhau của các thời đại trước Các giai cấp tiên tiến thường kế thừa những di sản tư tưởng tiến bộ của xã hội cũ để lại Như khi dành thắng lợi trong cách mạng tư sản, các nhà tư tưởng của giai cấp tư sản đã khôi phục những tư tưởng duy vật và nhân bản của thời đại cổ đại và loại bỏ nhưng tư tưởng triết học thần học của thời kỳ trung đại Ngược lại, những lý thuyết phản tiến bộ của thời kỳ lịch sử trước lại được những giai cấp lỗi thời, lạc hậu tiếp thu và cố gắng phục hồi Tựa như cách những thế lực tư bản chủ nghĩa bắt tay với nhau để đàn áp những phong trào cách mạng, dân chủ, dân tộc trong Hội nghị Vesailles-Washington và chống lại sự xuất hiện của nước Nga Xô viết Vì vậy, muốn tiến hành thành công những cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tinh thần thì nhất quyết phải chỉ ra được nguồn gốc của lý luận và phơi bày những điểm phản khoa học, phi logic của những tư tưởng phản cách

Biểu hiện tiếp theo của tính độc lập tương đối là sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội Xét theo phạm vi phản ảnh thì ý thức xã hội được chia thành ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức tôn giáo, ý thức thẩm mĩ, ý thức khoa học, ý thức triết học… Các hình thái ý thức xã hội này, một mặt chịu sự quy định của tồn tại xã hội nhưng mặt khác, bản thân các hình thái xã hội ấy cũng tác động lẫn nhau, ví dụ như ý thức chính trị tác động lên ý thức pháp quyền, pháp quyền tác động đến đạo đức,… Chính nhờ sự tác động đó đã tạo nên cho các hình thái những tính chất, đặc điểm không phải là sự phản ảnh lại tồn tại xã hội

Biểu hiện cuối cùng của tính độc lập tương đối là ý thức xã hội tác động trở

lại tồn tại xã hội Ph.Ăng ghen viết: “Sự phát triển về mặt chính trị, pháp luật, triết

học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật v.v đều dựa vào sự phát triển kinh tế Nhưng tất

cả chúng cũng có ảnh hưởng lẫn nhau và ảnh hưởng đến cơ sở kinh tế” (C.Mác và

Ph.Angghen: Toàn tập, Sđđ, t.39,tr.271) Từ đó, có thể khẳng định rằng những giá trị về tinh thần, ý thức hoàn toàn có những tác động ngược trở lại những giá trị vật chất Chủ nghĩa duy vật lịch sử không phủ nhận sự tác động của ý thức xã hội lên tồn tại xã hội như chủ nghĩa duy vật tầm thường, nhưng không tuyệt đối hóa như chủ nghĩa duy tâm Sự tác động của ý thức xã hội tới tồn tại xã hội có cả tính tiêu cực và tích cực Tùy theo tính chất mà sự tác động đó có thể thúc đẩy tồn tại xã hội phát triển hoặc cản trở sự phát triển của tồn tại xã hội

5.Ý nghĩa phương pháp luận:

Tồn tại xã hội và ý thức xã hội là hai phương diện thống nhất biện chứng của đời sống xã hội , vì thế, để nghiên cứu về đời sống xã hội thì cần phải phân tích cả hai lĩnh vực này Vì vậy, công cuộc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới phải được tiến hành đồng thời trên cả hai mặt tồn tại xã hội và ý thức xã hội

7

Nếu đã biết tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội thì phải tìm nguyên nhân của những thay đổi của ý thức xã hội từ những biến đổi của tồn tại xã hội, từ đời sống và các mối quan hệ vật chất Bởi quan điểm, tư tưởng, trạng thái… xét cho đến cùng thì đều bị chi phối bởi các điều kiện về kinh tế, chính trị, xã hội Thay đổi tồn tại xã hội là điều kiện và phương pháp cơ bản nhất để thay đổi ý thức xã hội Mặt khác, ngược lại, theo tính độc lập tương đối của ý thức xã hội thì những tác động của đời sống tinh thần xã hội, với những điều kiện xác định cũng có thể tạo ra những biến đổi mạnh mẽ, sâu sắc trong tồn tại xã hội

Muốn phát triển xã hội thì cũng phải quan tâm cả đời sống vật chất và tinh thần, làm cách nào để quần chúng, nhân dân vừa giàu có về vật chất vừa phong phú

về tinh thần Cần quán triệt nguyên tắc phương pháp luận trong sự nghiệp xây dựng và phát triển cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Một mặt phải coi trọng cuộc cách mạng trong tư tưởng, văn hóa và tinh thần, đồng thời phát huy sự tác động tích cực của đời sống tinh thần lên quá trình phát triển kinh tế và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Từ sự quan trọng của đời sống văn hoá tinh thần thì phải quan tâm xây dựng

ý thức xã hội mới, phù hợp hơn Để làm được như vậy thì trước hết phải cải tạo nền tảng vật chất và đặc biệt chú ý đến tính độc lập tương đối của ý thức xã hội để tác động vào và vận dụng đúng đắn Đó là đấu tranh chống lại những tàn tích cũ kĩ lạc hậu của xã hội cũ như tâm lý gia trưởng, trọng nam khinh nữ, cục bộ địa phương, nếp sống tùy tiện…, gạt bỏ những tư tưởng tiêu cực đang níu kéo và cản trở sự phát triển Đồng thời tạo điều kiện cho những ý thức, tư tưởng mới, khoa học, tiến bộ phát triển, bởi những ý thức khoa học, những tư tưởng tiến bộ đó phản ánh đúng nhất quy luật nội tại của tồn tại và ý thức xã hội, giúp con người hoạch địch tương lai và đưa ra các kế hoạch, hành động thực tiễn phù hợp và cần thiết Tuy cái mới ra đời trên nền tảng kế thừa cái cũ nhưng kế thừa cái gì và như thế nào thì lại phải phụ thuộc vào nhu cầu và lợi ích, thái độ của mỗi một chủ thể đối với di sản của quá khứ Thế nên, cần có thái độ đúng đắn với truyền thống, cần phải xác định những giá trị truyền thống cần bảo tồn và cần loại bỏ hoặc cải tạo những giá trị đã lỗi thời,lạc hậu cho phù hợp với tình hình mới Thấy được sự tác động qua lại lẫn nhau để khai thác sức mạnh, tiềm năng của các hình thái ý thức xã hội trong quá trình thúc đẩy sự phát triển của ý thức xã hội mới, trong đó, cần đặc biệt chú trọng hạt nhân và giá trị cốt lõi nhất là chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Cần khai thác và phát huy được sức mạnh cải tạo của ý thức xã hội đối với tồn tại xã hội, đặc biệt là ý thức khoa học, lý luận tiên tiến Phải biến ý thức khoa học và tiên tiến đó thành hành động và vật chất cụ thể để làm thay đổi hiện thực theo chiều hướng phát triển tiến bộ, phù hợp với nhu cầu và lợi ích của con người

II LIÊN HỆ :

1.Liên hệ thực tiễn:

Trước hết, mỗi người cần nhận thức rõ rằng thế giới đã và đang bước vào

“kỷ nguyên số” với những đổi mới về đặc điểm, tính chất,… lên toàn bộ các lĩnh vực từ kinh tế đến chính trị-xã hội và đặc biệt là văn hóa Để bắt kịp với xu thế của thế giới, các quốc gia đã và đang đưa ra và điều chỉnh những chiến lược phù hợp

và nhanh nhạy nhất, nắm bắt được xu hướng hội nhập toàn cầu, hội nhập quốc tế Việt Nam cũng không nằm ngoài dòng chảy hội nhập với hàng loạt các chỉ đạo, chính sách và văn kiện của Đảng về lợi ích, thách thức và cách thức hội nhập Những yêu cầu về xây dựng và cải tạo nền văn hóa, con người mới, hoàn thiện về

hệ giá trị cốt lõi cũng như đẩy mạnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, tập tring xây dựng môi trường văn hóa văn minh, lành mạnh,… được đưa ra và thảo luận để tìm ra phương pháp phù hợp nhất

Đầu tiên, cần hiểu rõ sự cần thiết của hội nhập quốc tế đối với sự phát triển của đất nước, đặc biệt là sự đi lên trong đời sống tinh thần và văn hóa của dân tộc Trong những thời điểm khác nhau của lịch sử, những nền văn hóa khác nhau giao thoa, kế thừa và học tập những giá trị truyền thống của nhau, đó chính là sự tiếp biến văn hóa Sự tiếp biến ấy có thể diễn ra theo nhiều hình thức khác nhau, và hội nhập quốc tế chính là một hình thức tiếp biến văn hóa vô cùng mạnh mẽ, thậm chí còn ở phạm vi toàn cầu Sự học hỏi, kế thừa và cải tiến những giá trị truyền thống của dân tộc khác đưa lại sự phát triển của ý thức xã hội, đời sống tinh thần của nước ta, từ đó có thể đưa lại sự phát triển của tồn tại xã hội và đời sống vật chất Nhận thức và hiểu được tầm quan trọng cũng như tính tất yếu xảy ra của quá trình hội nhập, Đảng ta đã liên tục có chủ trương “Chủ động hội nhập” không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, mà cả trong các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, trong đó

có lĩnh vực văn hóa Quan điểm đó cho thấy tầm quan trọng của hội nhập quốc tế trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa, đối với sự phát triển đất nước Từ những chính sách của Đảng, có thể thấy ýnghĩa phương pháp luận về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội đã được Đảng ta vận dụng triệt để và đúng đắn

Hội nhập quốc tế đã mang lại những kết quả vô cùng quan trọng, nhờ quá trình tiếp biến văn hóa mà văn hóa Việt đã lan tỏa đến nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ Đại diện Việt Nam xuất hiện ở hàng loạt các tuần lễ, hội nghị và sự kiện văn hóa như EXPO 2020 ở Dubai,… để chia sẻ, truyền bá văn hóa Việt đến bạn bè thế giới cũng như tiếp thu tinh hoa từ văn hóa nước khác Chính sự phát triển của văn hóa đã góp phần quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế-xã hội, “gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, giữ vững an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội; cải thiện đời sống nhân dân, củng cố niềm tin của các tầng lớp nhân dân vào công cuộc đổi mới; nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế” theo Nghị quyết số 22-NQ/TW, ngày 10-4-2013, của Bộ Chính trị Cũng nhờ hội nhập quốc tế một cách tích cực và chủ động, văn hóa và con người Việt Nam cũng đã và đang tiếp thu được những giá trị, tinh hoa văn hóa của nhân loại Từ đó, các loại hình văn hóa mới cũng xuất

9

hiện và góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần của con người Việt Nam Và kết quả là hình thành những con người Việt Nam hiện đại, văn minh với những phẩm chất mới, phù hợp với thời đại

Tuy nhiên, hội nhập quốc tế không chỉ đưa lại những lợi ích mà còn cả những thách thức vô cùng lớn Đó là những tư tưởng, thái độ sùng ngoại bài nội một cách thái quá; bản sắc văn hóa dần bị mai một và biến mất, nhất là bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số hay là sự du nhập của một số lối sống không phù hợp với thuần phong mỹ tục và những giá trị truyền thống của dân tộc… Bên cạnh đó, còn có thách thức của việc một bộ phận người bảo thủ, lạc hậu, không chịu thay đổi để thích nghi với sự thay đổi của xã hội và cả sự tồn tại của những phong tục đã lỗi thời, không còn phù hợp với tồn tại xã hội hiện nay Ví dụ như những tư tưởng phong kiến về giới tính, trọng nam khinh nữ, tư tưởng gia trưởng, hay là những thói quen bị ảnh hưởng bởi nền kinh tế nông nghiệp thời vụ nhưng vô quy tắc, không tuân theo pháp luật, làm việc kém kỷ lục và năng suất thấp…

Vì thế, cần tiếp tục học hỏi, nghiên cứu, thay đổi để xây dựng nên một ý thức xã hội, đời sống tinh thần mới phù hợp hơn với thời thế Đó là một ý thức xã hội kế thừa những giá trị truyền thống nhưng phù hợp và đáng bảo tồn như tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, tinh thần yêu nước quật cường cũng như sự hiền lành, thân thiện, tính sáng tạo và đổi mới không ngừng của người Việt Nam ta Đồng thời, loại bỏ những thói quen xấu, những quan niệm đã lỗi thời của tồn tại xã hội cũ, loại bỏ những tàn tích độc hại đang níu kéo và kìm giữ sự phát triển của xã hội Trong quá trình tiếp thu tinh hoa từ những nền văn hóa khác thì cần có sự chọn lọc kĩ càng, cần đối chiếu với những giá trị cốt lỗi của dân tộc để biết những giá trị nào cần được tiếp thu, giá trị nào cần được tinh chỉnh cho phù hợp hơn với thuần phong, mỹ tục của dân tộc

Để thực hiện tốt việc xây dựng và phát triển một ý thức xã hội mới, Đảng ta

đã đưa ra một số giải pháp sau đây Đầu tiên là cần nâng cao nhận thức của mỗi cá nhân và cả xa hội về việc xây dựng nền văn hóa mới, con người mới trong thời kỳ hội nhập quốc tế Biện pháp thứ hai là xây dựng và hoàn thiện hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế Giáo dục có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân và xã hội vì thế biện pháp tiếp theo là tiếp tục đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam Thứ tư là xây dựng môi trường văn hóa trong sạch, lành mạnh

2.Liên hệ bản thân:

Sau khi tìm hiểu và nghiên cứu về tồn tại xã hội, ý thức xã hội, tính độc lập của ý thức xã hội và những ứng dụng vào vấn đề bảo tồn những giá trị văn hóa trong thời kỳ hội nhập, bản thân tôi, với tư cách là một thanh niên thời đại mới, một sinh viên, nhận ra bản thân có những trách nhiệm và nhiệm vụ cụ thể