Tiểu luận lịch sử văn minh thế giới chủ đề) luật pháp hy lạp la mã cổ đại

Luật pháp Hy Lạp cổ đạiNói đến nền văn minh của Hy Lạp cổ đại, thì chúng ta không thể không nhắc đến nhà nước Aten – nhà nước cộng hòa dân chủ đầu tiên trong lịch sử nhân loại.. Nhà nước

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

(Font Times New Roman, size 18, m CHỦ ĐỀ)

LUẬT PHÁP HY LẠP- LA MÃ CỔ ĐẠI

Giảng Viên Hướng Dẫn: Nguyễn Thái Yên Hương

NHÓM 8 NGUYỄN THỊ MINH HẰNG: QHQT49-B1-1192 NÔNG TIỂU HÀ: QHQT49-B1-1189 NGUYỄN HỒNG HẠNH: QHQT49-B1-1192

LỚP: QHQT49-B1.3

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU

I Luật pháp Hy Lạp cổ đại

1 Luật Dracong

2 Những pháp lệnh của Xôlông

3 Những pháp lệnh của Clixten

4 Cải cách của Pêriclet

II Luật pháp La Mã cổ đại

1 Pháp Luật La Mã thời cộng hòa Sơ Kỳ

2 Pháp Luật La Mã thời kỳ cộng hòa Hậu Kỳ

3 Nhận xét chung về Pháp Luật La Mã

III Mở rộng vấn đề khía cạnh pháp luật LỜI KẾT

LỜI MỞ ĐẦU

Văn minh của nhân loại là một quá trình phát triển liên tục từ thấp tới cao, được đóng góp qua quá trình lao động, sáng tạo của nhiều quốc gia, dân tộc trên thế giới, từ đó tạo ra những sản phẩm có ý nghĩa đặc biệt to lớn đối với lịch sử nhân loại

Nằm ở phương Tây xa xôi rộng lớn, hai nền văn minh Hy Lạp và La Mã đã ghi dấu vào lịch sử, trở thành hai trong những nền văn minh rực rỡ nhất của lịch sử thế giới cổ đại Những thành tựu tạo nên từ hai nền văn minh này đã cố hiến cho nhân loại những tài sản vô giá từ mọi lĩnh vực: văn học, kiến trúc, triết học, thiên văn học, khoa học tự nhiên, Chính những thành tựu cơ bản này đã là nền tảng cho các ngành khoa học hiện đại sau này, đồng thời góp phần hình thành nên một xã hội Phương Tây phát triển như hiện tại

Đặc biệt, khi nhắc đến lịch sử phương Tây cổ đại, không thể không nhắc đến hệ thống luật pháp đã được lưu hành, áp dụng và pháp triển trong suốt thời kì mấy ngàn năm đó Hệ thống luật pháp không chỉ là công cụ để giai cấp thống trị quản lí vùng đất của mình mà còn là cơ sở khẳng định nền văn minh một cách cụ thể và chính xác nhất Luật pháp phương Tây cổ đại cũng thể hiện sự phát triển tiến bộ hơn so với phương Đông cổ đại

I Luật pháp Hy Lạp cổ đại

Nói đến nền văn minh của Hy Lạp cổ đại, thì

chúng ta không thể không nhắc đến nhà nước

Aten – nhà nước cộng hòa dân chủ đầu tiên

trong lịch sử nhân loại Nhà nước Aten được

đánh giá là nhà nước dân chủ nhất thời kỳ cổ

đại, thậm chí đây còn là hình thức dân chủ sơ

khai nhất trong lịch sử từ khi có nhà nước và

pháp luật, tính chất dân chủ của nó đặt cơ sở cho nền văn minh Hy La cổ đại và cho toàn bộ nền văn minh Châu Âu thời kỳ cận hiện đại sau này Quá trình dân chủ hoá nhà nước Aten gắn liền với các cuộc cải cách của tầng lớp quý tộc chủ nô mới Điển hình là luật Dracông, pháp lệnh của Xôlông, pháp lệnh của Clixten, pháp lệnh của ephinantét và Pêriclét

Tương truyền rằng, trong quá trình ra đời của nhà nước, Têdê đã cho ra hiến pháp đầu tiên của Aten Theo hiến pháp này, bộ máy nhà nước của Aten gồm có 3 bộ phận chủ yếu là : Hội đồng quý tộc, Quan chấp chính và Đại hội công dân Tuy nhiên khi mới thành lập, nhà nước Aten đã là nhà nước dân chủ, nhưng tầng lớp quý tộc thị tộc vẫn là tầng lớp có thế lực nhất về chính trị và kinh tế Trong bộ máy nhà

nước, Hội đồng quý tộc có quyền về tư pháp , giám sát và quyết định mọi việc quan

trọng Về kinh tế, thông qua việc cho vay nợ lãi, tầng lớp quý tộc đã chiếm được

nhiều ruộng đất của nông dân, đồng thời biến nông dân hoặc vợ con họ thành nô lệ Tình hình đó làm cho mâu thuẫn xã hội ở Aten ngày càng gay gắt, đặc biệt là sự lũng

đoạn về pháp luật dẫn tới quần chúng đã nổi dậy đấu tranh

1 Luật Dracong

Do sự đấu tranh của quần chúng, năm 621 TCN, tầng lớp quý tộc đã giao cho quan chấp chính đương thời là Dracong và cho ra luật là luật Dracong Nguyên văn của bộ luật này không được truyền lại, chỉ biết rằng đây là một bộ luật hết sức khắc

nghiệt (Vd: Chỉ phạm tội ăn cắp vặt như lấy trộm rau quả cũng bị xử tử) Về sau, khi

nhắc đến “luật Dracong” thì ngta sẽ nghĩ đến ngay bộ luật hoặc các pháp lệnh hà khắc

2 Những pháp lệnh của Xôlông

Việc ban bố luật Dracong không giải quyết được các mâu thuẫn trong xã hội vì đạo luật này không đề cập đến vấn đề cải cách xã hội, do dó quần chúng lại tiếp tục đấu tranh Và họ đã bổ nhiểm Xôlông làm quan chấp chính với nhiệm vụ cải tổ lại chế

độ chính trị của Aten Ngay sau khi Xô lông lên cầm quyền, ông đã ban hành các pháp lệnh như:

Pháp lệnh về ruộng đất: trả lại cho nông dân thửa ruộng Đồng thời quy định mức chiếm hữu ruộng đất tối đa

Pháp lệnh trả lại tự do cho nô lệ vì nợ, cấm chỉ việc lấy thân mình hoặc vợ con để trừ nợ

Pháp lệnh phân chia đẳng cấp và quyền lợi nghĩa vụ đẳng cấp

Pháp lệnh về việc thành lập “Hội đồng 400 người” và tòa án nhân dân

Pháp lệnh về việc thừa nhận quyền chuyển nhượng tài sản, cầm xuất khẩu nông sản nhưng khuyến khích xuất khẩu rượu nho và dầu ôliu

Như vậy, những pháp lệnh của Xô lông đã hạn chế một phần quyền lợi của tầng lớp quý tộc, đem lại nhiều quyền lợi cho nông dân, chấm dứt vĩnh viễn việc biến nông dân thành nô lê, thúc đẩy sự phát triển của công thương nghiệp và làm cho tính chất dân chủ của nhà nước Aten được hoàn thiện thêm một bước

3 Những pháp lệnh của Clixten

Tuy nhiên, đến cuối thế khỉ VI TCN, tầng lớp quý tộc một lần nữa giành được chính quyền, và quyền dân chủ bị xóa bỏ Clitxten là người thuộc tầng lớp quí tộc chủ nô mới, sau cuộc cải cách của Xôlông, Clixten được bầu và giữ chức vụ quan

trọng Cuộc cải cách của Clixten chủ yếu trên lĩnh vực chính trị xã hội: chia Aten thành 3 phân khu, mỗi phân khu chia thành 10 phân khu nhỏ, cứ 3 phân khu ở 3 đơn

vị hành chính khác nhau hợp thành 1 bộ lạc mới; mở rộng hội đồng 400 người thành Hội đồng 500 người; thành lập một cơ quan mới có tên là Hội đồng 10 tướng lĩnh, mỗi người đại diện cho 1 bộ lạc mới với điều kiện: có thu nhập lớn nhất trong bộ

lạc, đảm bảo về tài sản, và có tài năng về quân sự; đặt ra Luật bỏ phiếu bằng vỏ sò: Trong phiên họp đầu tiên của Hội nghị công dân họp vào mùa xuân, buộc tất cả công dân Aten có đủ điều kiện tham gia Trong vỏ sò ghi tên kẻ chống phá nền dân chủ, nếu

có 6000 vỏ sò thì kẻ đó bị kết tội là chống đối lại nền dân chủ và bị trục xuất khỏi

Recommandé pour toi

Aten trong thời gian là 10 năm Sau cuộc cải cách này thì chính thể cộng hoà dân chủ chủ nô đã chính thức ra đời Trong chính thể này, quí tộc chủ nô mới nắm giữ hầu hết các vị trí quan trọng, công dân tự do được tham gia chính trị một cách rộng rãi Đồng thời cuộc cải cách này tạo điều kiện cho sự lớn mạnh của nhà nước Aten

4 Cải cách của Pêriclet

Pêriclét đã có công lao lớn nhằm xây dựng Aten thành một thành bang và phát triển về nhiều mặt Cuộc cải cách của Pêriclét cũng diễn ra chủ yếu trên lĩnh vực chính trị - xã hội Pêriclét đã có công lao rất lớn trong

việc tăng quyền lực cho Hội nghị công dân Hội nghị công dân là cơ

quan hoạt động thường xuyên, cứ 10 ngày tiến hành họp một lần Trong Hội nghị công dân, các thành viên đều có quyền thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng của nhà nước Qui định này tạo điều kiện cho mọi công dân đều có thể tham gia giữ các chức vụ trong bộ máy nhà nước Ông cũng

là người đầu tiên tiến hành việc cấp lương cho nhân viên cơ quan nhà nước như sĩ

quan, binh lính Đồng thời thường xuyên tiến hành thực hiện trợ cấp, phúc lợi cho

công dân nghèo gặp khó khăn

Thành quả rõ nét nhất của nhà nước Aten chính là xây dựng được một nhà nước dân chủ chủ nô đầu tiên trong lịch sử nhân loại, là nhà nước đầu tiên khai sinh ra hình thức

dân chủ trực tiếp, khai sinh ra hình thức chính thể Cộng hoà Một trong những nguyên

nhân quan trọng khiến nhà nước Aten có thể phát triển và đạt đến trình độ văn minh cao ở thời cổ đại là do nhà nước này đã liên tục có các cuộc cải cách rất toàn diện từ kinh tế, chính trị, đến văn hoá - xã hội

II Luật pháp La Mã cổ đại

“Bán đảo Italia-nơi gặp gỡ của các luồng văn minh Đông và Tây Địa Trung Hải, Bắc Phi Vì vậy, dù ra đời muộn hơn so với nhiều nền văn minh khác nhưng nền văn minh La Mã đã phát triển rất nhanh chóng” , đồng thời cũng là một nền văn [3] minh cực kỳ rực rỡ Và một trong những đóng góp vĩ đại nhất của La Mã cho văn

minh nhân loại là lĩnh vực Pháp Luật “Luật pháp hay luật học La Mã” đã đặt nền tảng cho luật pháp phương Tây về sau cũng như cho cả thế giới” Theo như nhận [6] định của TS Nguyễn Văn Ánh trong cuốn sách “Lịch sử văn minh thế giới”, có thể nói lịch sử hình thành và phát triển của La Mã cũng là lịch sử không ngừng tích lũy và hoàn thiện hệ thống pháp luật Hệ thống luật pháp của La Mã bao gồm các đạo luật

Suite du document ci-dessous

Speech X Practice - Huijhy - Auditing and Assurance Services: an Applied Approach

Beliefs in Society - Knowledge Organisers

Sauce and Spoon - As a a plan

PAD102 Final Soalan 2

intro to public administration 100% (3)

20

22

3

1

hay quyết định của Đại hội công dân, Viện nguyên lão, những đạo dụ của nhà vua, những quyết định của thẩm phán nơi tòa án và cả ý kiến của các nhà luật học Sau khi Junius Brutus lật đổ vương triều Tarquin năm 509 TCN, La Mã bước

vào kỷ nguyên của nền cộng hòa, thể chế cai trị bởi Viện nguyên lão và quốc hội

Trong thời gian đó, sự chuyển biến về mặt kinh tế - xã hội đã tác động không nhỏ tới luật pháp La Mã, được chia thành 2 giai đoạn: giai đoạn thứ nhất: Thời cộng hòa sơ

kỳ và giai đoạn thứ hai: Thời cộng hòa hậu kỳ trở đi và bước vào thời kỳ quân chủ

1 Pháp Luật La Mã thời cộng hòa sơ kỳ:

1.1 Tình hình KT-XH:

Về Xã hội, khoảng năm 514 TCN, nhà nước cộng hòa La Mã đã được thành lập Khi đó, lãnh thổ La Mã chưa vượt ra khỏi bán đảo Italia, phạm vi lãnh thổ nhỏ, chỉ nằm vỏn vẹn trên bán đảo hình chiếc ủng Vì thế, việc xuất hiện các quan hệ xã hội cần có pháp luật điều chỉnh chưa nhiều Tình hình kinh tế - xã hội đương thời chưa có nhu cầu cao trong việc xây dựng 1 bộ luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội Bên cạnh đó, quan hệ nô lệ vẫn còn mang tính chất gia trưởng Bởi số lượng nô lệ chưa nhiều do thời kỳ này La Mã chưa tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược Vì vậy, nô lệ lúc này chưa trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, đồng thời cũng chưa

là đối tượng trực tiếp bị bóc lột

Về kinh tế, ngành kinh tế chủ đạo là nông nghiệp dẫn tới việc các quan hệ xã hội đặc biệt là quan hệ dân sự sẽ ít Chỉ tới khi nền kinh tế công nghiệp và thủ công nghiệp phát triển do sự giao lưu, buôn bán thì các quan hệ xã hội trong dân sự mới

phát triển Khi đó sẽ cần tới pháp luật để điều chỉnh do vậy đã hình thành Bộ luật 12 bảng - bộ luật thành văn đầu tiên của La Mã.

1.2 Pháp Luật thời kỳ cộng hòa sơ kỳ:

Hoàn cảnh ra đời bộ luật 12 bảng: Năm 454 TCN, chính

quyền La Mã cử 3 người sang Hi Lạp để tìm hiểu luật pháp Hi Lạp,

tham khảo những kỹ thuật làm luật trong luật Xô-lông Năm 452

TCN, khi 3 người này trở về, La Mã thành lập ủy ban gồm 10 người

để soạn luật Năm 450 TCN, sau 2 năm làm việc và phê chuẩn, ủy

ban công bố bộ luật của La Mã, khắc trên 12 bảng đồng và được đặt

tại quảng trường, những nơi đông dân cư qua lại để họ có thể nắm

bắt được nội dung của bộ luật Mỗi bảng sẽ là 1 chế định nhất định

(Tuy đã thất truyền do thành La Mã bị phá hủy vào năm 390 SCN , nhưng nội dung trên tấm bảng vẫn được khôi phục bởi các học giả La Mã ở thời kì sau đó_ Ảnh minh họa)

( Luật 12 bảng đặt tại quảng trường để người dân nắm được nội dung bộ luật_ Ảnh minh họa)

Bộ luật 12 bảng là kết quả của 1 quá trình đấu tranh lâu dài của tầng lớp bình dân chống lại sự xét xử tùy tiện, độc đoán của tòa án Tuy nhiên, văn bản của bộ luật không còn giữ lại được đến ngày nay, nó chỉ được ghi lại từng đoạn trong những thư tịch cổ khác nhau, nhưng nhờ đó, nội dung của bộ luật này vẫn được biết đến 1 cách tương đối hệ thống và đầy đủ

Nội dung luật 12 bảng đề cập đến nhiều mặt trong đời sống

xã hội như thể lệ tố tụng, xét xử, việc kế thừa tài sản, việc cho vay nợ, quan hệ gia đình, địa vị phụ nữ,… Tinh thần chủ yếu của bộ luật là bảo vệ tính mạng, tài sản và danh dự cho mọi người Luật 12 bảng đề cập đến 1 số mặt quan trọng trong đời sống

xã hội, nhiều mức hình phạt quy định quá khắc nghiệt, nhưng nó có tác dụng hạn chế

sự xét xử độc đoán của quý tộc, đồng thời đặt cơ sở cho sự phát triển của luật pháp ở

La Mã cổ đại [11]

VD về chế định có thể coi hà khắc so với xã hội hiện đại ngày nay trong luật 12 bảng [7] BẢNG IV(LUẬT GIA ĐÌNH - FAMILY LAW)

1 Nếu một đứa trẻ sinh ra với một hình hài dị dạng, đứa trẻ đó sẽ bị giết +Cito necatus insignis ad deformitatem puer esto.

+If a child is born with a deformity he shall be killed.

+Ein offensichtlich verstümmeltes Kind muss umgehend getötet werden.

Luật 12 bảng có nhiều giá trị, đặc biệt nhất là đã tạo dựng được nền tảng dân luật cổ Về nội dung, Luật 12 bảng chứa đựng nhiều qui phạm tiến bộ về tố tụng, về luật tư và luật hình sự Không những thế, bộ luật còn có ý nghĩa rất lớn trong việc giải quyết vụ án Nhưng nội dung được đánh giá là không có nhiều tiến bộ so với các quy định ở Phương Đông thời kỳ cổ đại [8]

Tuy nhiên, luật 12 bảng vẫn còn nhiều hạn chế nên giữa thế kỉ V TCN, nhà nước La Mã phải ban hành nhiều pháp lệnh bổ sung: pháp lệnh cho phép bình dân được kết hôn với quý tộc, bình dân được bầu làm tư lệnh quân đoàn có quyền lực ngang cơ quan chấp chính (445 TCN); Những món nợ bình dân vay nếu trả cả lãi phải coi như được trả gốc, số còn thiếu sẽ trả hết trong 3 năm, và 1 số pháp lệnh khác

2 Pháp Luật La Mã thời kỳ cộng hòa Hậu Kỳ:

2.1 Tình hình KT-XH:

Về xã hội, có thể nói thời kỳ cộng hòa hậu kỳ trở đi là giai đoạn phát triển hưng thịnh nhất của luật pháp La Mã bởi sự chuyển biến mạnh mẽ trong kinh tế cũng như đời sống xã hội Do sự chinh phục và bành trướng lãnh thổ của La Mã, lãnh thổ mở rộng, toàn bộ Địa Trung Hải trở thành cái hố nằm gọn trong lãnh thổ La Mã Với lãnh thổ rộng lớn như vậy, cần một bộ luật hoàn chỉnh để điều chỉnh thống nhất toàn bộ lãnh thổ

Về kinh tế, kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, toàn bộ hoạt động giao thương trong khu vực Địa Trung Hải đều nằm trong tay người La Mã Do đó xuất hiện nhu cầu phải có pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội, quan hệ dân sự phát sinh trong nền kinh tế Quan hệ nô lệ đã phát triển tới đỉnh cao do sự xâm lược, bành trướng của

La Mã và mang tính chất điển hình nô lệ trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất Việc này càng đòi hỏi La Mã cần có sự hoàn thiện về hệ thống Pháp Luật

2.2 Hệ thống Pháp Luật trong thời kỳ cộng hòa hậu kỳ và bước vào thời kỳ quân chủ:

Hệ thống “Vạn dân luật” (Jus gentium): sự chinh phục và bành trường lãnh thổ

của La Mã nên đã xuất hiện mối quan hệ giữa người La Mã với người không phải là

La Mã (ngoại tộc), và mối quan hệ giữa nhân dân các nước bị chinh phục với người

La Mã Vì lẽ đó, hệ thống Dân Luật (Jus civile) - luật liên quan đến La Mã và công dân La Mã không còn thích hợp nữa Hệ thống Vạn dân luật ra đời được xây dựng vẫn trên cơ sở hệ thống luật La Mã, nhưng được bổ sung bằng các luật lệ và tập quán pháp của những cư dân vùng đất bị chinh phục Có thể coi đó là bộ luật quốc tế đầu tiên trong phạm vi thống trị của người La Mã

Pháp Luật La Mã bước vào thời kỳ quân

chủ: Do phải tăng cường sự thống trị của nền

quân chủ, do các mối quan hệ xã hội ngày càng

phức tạp và các mẫu thuẫn xã hội trở nên gay gắt,

Nhà luật học Marcus Antistius Labeo [9]