Báo cáo thuyết trình vấn đề mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức liên hệ thực tiễn

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO BÁO CÁO THUYẾT TRÌNH Vấn đề Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Liên hệ thực tiễn Giảng viên TS Đặng Thị Phương Duyên Nhóm sinh viên[.]

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

-BÁO CÁO THUYẾT TRÌNH

Vấn đề: Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức.

Liên hệ thực tiễn.

Giảng viên: TS Đặng Thị Phương Duyên Nhóm sinh viên thực hiện:

quan điểm triết học Mác Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, hãy lựa chọn một vấn đề thực tiễn và xem xét theo quan điểm đó.

A MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

I

Định nghĩa của vật chất:

* V.I Lênin định nghĩa :

“Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và t

ồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.”

* Định nghĩa vật chất của V.I Lênin bao hàm các nội dung cơ bản sau đây:

1 Vật chất là thực tại khách quan

* Thực tại khách quan là gì?

 tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức

 không lệ thuộc vào ý thức

+ Nói đến vật chất là nói đến tất cả những gì đã và đang hiện hữu thực sự bên ngoài ý thứ

c của con người

+ Vật chất là hiện thực chứ không phải hư vô và hiện thực này mang tính khách quan chứ không phải mang tính chủ quan

+ Xã hội loài người cũng là một dạng tồn tại đặc biệt của vật chất

V

í dụ : các sự vật như nguyên tử, hạt nhân, thiên hà, các hiện tượng như mưa, thủy triều,

… chúng tồn tại một cách khách quan mà không lệ thuộc vào ý thức con người

2 Vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan con người thì đem lại cho con người cảm giác.

- Vật chất luôn biểu hiện đặc tính hiện thực khách quan:

 Sự tồn tại không lệ thuộc vào ý thức của các sự vật, hiện tượng cụ thể

 Sự tồn tại dạng thực thể

- Các thực thể này do những đặc tính bản thể luận vốn có:

 Khi trực tiếp hoặc gián tiếp tác động vào các giác quan

 Đem lại cho con người những cảm giác

V

í dụ : Những bài nhạc với những giai điệu nhẹ nhàng, trầm bổng nó cũng đã tác động tới

bộ não của con người chúng ta Qua sự phản ánh của bộ não mà ta có thể đánh giá được b

ài nhạc đó êm tai, đem lại sự thư thái trong giác quan

3.Vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của nó

- Có một thế giới duy nhất là thế giới vật chất Trong nó tồn tại hai hiện tượng – hiệ

n tượng vật chất là hiện tượng tinh thần

- Các hiện tượng vật chất luôn tồn tại khách quan, không lệ thuộc vào hiện tượng ti

nh thần

- Các hiện tượng tinh thần (cảm giác, tư duy, ý thức, ) lại luôn luôn có nguồn gốc t

ừ các hiện tượng vật chất và những gì có được trong các hiện tượng tinh thần ấy, th

ật ra là cũng chỉ là chép lại, chụp lại, là bản sao của các sự vật, hiện tượng đang tồn tại với tư cách là hiện thực khách quan

Ví dụ: Ví dụ: Hiện tượng mưa (thực tại khách quan) được thị giác chụp lại và phản ánh vào bộ não của ta làm ta nhận thức được trời đang mưa Như thế có nghĩa ta bi

ết được trời mưa là nhờ “sự chụp ảnh” của thị giác

II

Định nghĩa về ý thức:

- Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.

- Tuy nhiên, không phải cứ thế giới khách quan tác động vào bộ óc người là tự nhiên trở thành ý thức

- Sự phản ánh năng động, sáng tạo về thế giới, do nhu cầu của việc con người cải biến giới tự nhiên và được thực hiện thông qua hoạt động lao động

- Ý thức là cái vật chất được đem chuyển vào trong đầu óc con người và được cải biến đi ở trong đó

Ví dụ: Những phát minh khoa học kĩ thuật vĩ đại của thế giới đặc biệt là phát minh “ Độn

g cơ hơi nước” của James Watt - phát minh quan trọng nhất trong công cuộc cách mạng c ông nghiệp ANh cuối thế kỉ 18, đầu thế kỉ 19 Sự sáng tạo của ông James Watt đã làm cả t

hế giới thay đổi nhờ vào những động cơ hơi nước của ông

III Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

 Tinh thần của con người tách khỏi h

iện thực thành một lực lượng thần b

í, tiên thiên

 Ý thức tồn tại duy nhất – tính thứ nh

ất

 Thế giới vật chất là bản sao ý thức –

tính thứ hai

 Tuyệt đối hóa vật chất, nhấn mạnh v

ai trò 1 chiều của vật chất

 Phủ nhận tính độc lập tương đối của

ý thức, không thấy vai trò ý thức tro

ng HĐTT

 Cho rằng vật chất sinh ra ý thức

1 Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm và duy vật siêu hình về mối quan hệ vật chất và

ý thức:

2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ vật chất và ý thức :

a.

Vật chất quyết định ý thức:

 Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức:

 Vật chất “sinh ra” ý thức, vì ý thức xuất hiện gắn liền với sự xuất hiện của con người cách đây 3-7 triệu năm

 Con người do giới tự nhiên- vật chất sinh ra , cho nên lẽ tất nhiên, ý thức- một t huộc tính thuộc bộ óc con người cũng do tự nhiên, vật chất sinh ra

 Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của não bộ trong quá trình p hản ánh hiện thực khách quan

 Ví dụ: Từ 1200 – 800 năm trước Công nguyên, người Tru

ng Quốc bắt đầu sử dụng những vỏ sò như một loại tiền tệ Một người được cho là có quyền lực khi họ có rất nhiều v

ỏ sò → Đơn vị tiền tệ ngày xưa nó khác mình, điều kiện h oàn cảnh kinh tế khác bây giờ nên hình thành tư duy cũng khác biệt hoàn toàn thế giới hiện đại → do sự phát triển củ

a hoạt động con người kéo theo tư duy,nhận thức

 Vật chất quyết định nội dung của ý thức:

 Ý thức là phản ánh của hiện thực khách quan trong đầu óc của con người

 Có thế giới hiện thực vận động, phát triển theo những quy luật khách quan của nó được phản ánh vào ý thức mới có nội dung của ý thức

Recommandé pour toi

 Sự phát triển hoạt động của con người quyết định nội dung của tư duy, ý thức của con người qua các thế hệ, qua các thời đại từ mông muội đến văn minh

 Ví dụ: người nguyên thủy nhìn thế giới, cảm nhận cuộc số

ng khác với người hiện đại vì vật chất khác xa nhau

 Vật chất quyết định bản chất của ý thức:

 Phản ánh và sáng tạo là hai thuộc tính không tách rời trong bản chất của ý t hức

 Chủ nghĩa duy vật biện chứng xem xét thế giới vật chất là thế giới của con người hoạt động thực tiễn

 Trong thực tiễn, ý thức con người vừa phản ánh vừa sáng tạo; phản ánh tron

g sáng tạo và sáng tạo trong phản ánh

 Ví dụ: Các doanh nghiệp đều trải qua một hiện tại khách quan là dịch covid 19 căng thẳng, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của

họ Nhưng sự phản ánh hiện thực vào ý thức của mỗi doanh nghi

ệp là khác nhau Chẳng hạn như các doanh nghiệp mua bán trực t uyến như là Grab, Shopee, Tiki xem covid như một thời cơ để ph

át triển sự năng động sáng tạo trong ý thức để đề ra các chiến lượ

c marketing, phục vụ tận nơi → tăng doanh thu đáng kể

 Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức:

 Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất; vật chất thay đổi thì sớm hay muộn, ý thức cũng thay đổi theo

 Loài người nguyên thủy sống bầy đàn dựa vào sản vật của tự nhiên tư duy đơn

sơ giản dị

 Tiếp đó, sự vận động, biến đổi không ngừng của thế giới vật chất làm tư duy co

n người cũng biến đổi theo: con người ý thức được hiện tại, quá khứ và tương l

ai Sự phát triển có thể thấy qua 5 hình thái kinh tế xã hội: Hình thái công xã n

Suite du document ci-dessous

561026256 Giải Thich Từ Vựng Destination b2

222

guyên thủy→ Hình thái chiếm hữu nô lệ→ Phong kiến→ Tư bản chủ nghĩa→

và đỉnh cao nhất là cộng sản chủ nghĩa

b

Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất:

 Ý thức phản ánh thế giới vật chất vào trong bộ não con người:

 Khi đã ra đời thì ý thức của “đời sống” riêng, quy luật vận động phát triển riên

g, ko lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất

 Ý thức thì nhìn chung thường thay đổi chậm hơn so với sự biến đổi của thế giớ

i vật chất:

 Sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con n gười

 Bản thân ý thức không thể tự biến đổi hiện thực được, con người có nhận thức

sẽ đề ra mục tiêu, phương hướng, ý chí quyết tâm thực hiện

 Đặc biệt, ý thức tiến bộ, cách mạng một khi thâm nhập vào quần chúng- lực lư ợng vật chất của xã hội thì có vai trò rất to lớn

 Ví dụ: Hai vợ chồng Karim được trao giải Vinfuture khi tìm ra gel ngừa HIV Xuất phát từ lòng nhân ái và ý chí quyết tâm tìm ra phương cách đ

ể chống lại căn bệnh HIV nguy hiểm Để đạt được thành công đó thì chắ

c chắn hai nhà dịch tễ học này không thể chỉ dựa vào niềm tin được mà học đã phải trải qua 30 năm nghiên cứu trăn trở và 6 năm thử nghiệm vớ

i nhiều thất bại (ý thức tác động thông qua hành động thực tiễn) Và cuố

i cùng sáng chế ra gel Tenefovir được trao giải khoa học danh giá Vinfut ure



 Ý thức chỉ đạo,hướng dẫn hoạt động của con người đúng hay sai, thành công hay thấ

t bại

 Khi có nhận thức đúng đắn sẽ góp phần động viên, cổ vũ, khai thác mọi tiề

m năng sáng tạo, từ đó sức mạnh vật chất được tăng lên gấp bội

 Ngược lại ý thức có thể tác động tiêu cực khi nó phản ánh sai lạc, xuyên tạc hiện thực

 Ví dụ: Bây giờ, sinh viên ai cũng mong muốn ra trường sẽ có công việc ổn định Thì họ cần có tri thức đúng về xu thế phát t riển của kinh tế, nhu cầu của thị trường lao động đang cần gì

→ có được hiểu biết đúng về quy luật khách quan của thị trườ

ng (yếu tố ý thức) lúc này những tri thức ấy sẽ định hướng đế

n hoạt động học tập và trải nghiệm của sinh viên như vừa học vừa làm để có kiến thức hàn lâm vừa có trải nghiệm thực tế

Và nếu những hiểu biết và kế hoạch đúng thì sẽ dẫn đến thành công

 Xã hội càng phát triển, vai trò của ý thức ngày càng to lớn:

 Thời đại của thông tin, kinh tế tri thức, thời đại của cuộc CM KHCN hiện đ

ại khi mà tri thức khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

 Toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa học, tư tưởng chính trị, tư tưởng nhâ

n văn hết sức quan trọng

 Ví dụ: Nhờ có tri thức, sự quyết tâm mà những người lao độn

g trí óc cũng có thể tạo ra khối lượng hàng hóa khổng lồ, các t

ỉ phú trên thế giới cũng đều là những người có bản lĩnh, có tư duy vượt trội

IV Ý nghĩa phương pháp luận

- Phương pháp luận là mặt học thuyết hay lý luận về phương pháp hay hệ thống nhữn

g quan điểm, các nguyên lý đã được công nhận là chuẩn xác và sử dụng hiệu quả

- Theo như quan điểm của triết học mác Lênin thì phương pháp luận là lý luận về phư ơng pháp là hệ thống các quan điểm, các nguyên tắc chỉ đạo con người tìm tòi, xây dự

ng lựa chọn và vận dụng các phương pháp vào trong thực tiễn và nhận thức

1 Phân tích phương pháp luận:

- Từ mối quan hệ giữa vật chất - ý thức trong triết học Mác-Lênin: vật chất có trước, ý th

ức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức, song ý thức có thể tác độn

g trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người; vì vậy, con người phải tôn

trọng khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan của mình

- Mọi chủ trương, đường lối phải xuất phát từ thực tế khách quan, từ những điều kiện tiền

đề vật chất hiện có

- Có thái độ tôn trọng và hành động theo hiện thực khách quan để tránh những tai hại khô

n lường

- Luôn phải lấy thực tế khách quan làm cơ sở, phương tiện; phải tìm ra những nhân tố vật chất, tổ chức những nhân tố cấu thành lực lượng vật chất để hành động; tránh tô hồng hoặ

c bôi đen đối tượng

- Phát huy tính năng động chủ quan là phát huy vai trò tích cực, năng động, sáng tạo củ

a ý thức và phát huy vai trò nhân tố con người trong việc vật chất hóa tính tích cực, năng động ấy Điều này đòi hỏi con người phải tôn trọng tri thức khoa học; tích cực học tập, ng hiên cứu để làm chủ tri thức khoa học và truyền bá nó vào quần chúng để nó trở thành tri thức, niềm tin của quần chúng, hướng dẫn quần chúng hành động Mặc khác phải tự giác

tu dưỡng, rèn luyện để hình thành, cũng cố nhân sinh quan cách mạng, tình cảm, nghị lực cách mạng để có sự thống nhất hữu cơ giữa tính khoa học và tính nhân văn trong định hư ớng hành động

- Thực hiện nguyên tắc tôn trọng khách quan, phát huy tính năng động chủ quan trong nhận thức và thực tiễn đòi hỏi phải tránh những hành động lấy ý chí áp đặt thực tế, lấy ảo tưởng thay cho hiện thực, lấy ý muốn chủ quan làm chính sách, lấy tình cảm làm điểm xu

ất phát cho chiến lược, sách lược đây cũng là quá trình chống chủ nghĩa kinh nghiệm, x

em thường tri thức khoa học, xem thường lý luận, bảo thủ, trì trệ, thụ động trong hoạt đ ộng nhận thức và thực tiễn

- Luôn phải biết hài hòa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội để tránh những thái

độ thiếu khách quan, không vụ lợi trong nhận thức và hành động của mình

2 Ý nghĩa phương pháp luận :

a Trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người luôn luôn xuất phát k

hách quan, tôn trọng khách quan, hoạt động theo quy luật khách quan đồng thời phát huy nhân tố chủ quan( con người phát huy tính năng động của ý thức)

*Tôn trọng khách quan là gì?

- Là: Mục đích đường lối, chủ trương của con người đặt ra không xuất phát từ ý muốn ch

ủ quan mà phải xuất phát từ hiện thực, phản ánh nhu cầu chín muồi và tất yếu của đời sốn

g và vật chất trong từng giai đoạn cụ thể

Ví dụ: Đầu 8/1945 nước ta bước vào ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng Tình thế v

à thời cơ của cách mạng đã tới, chủ tịch Hồ Chí Minh gọi nó là :" Thời cơ ngàn năm có m

ột "Nhận định này xuất phát tình hình cụ thể nó không xuất phát từ của yếu tố chủ quan c

ủa bất cứ ai mà nó là kết quả khách quan chín muồi và tất yếu của cuộc sống giai đoạn 19 45

+ Chúng ta tôn trọng khách quan sẽ được kết quả tốt đẹp nhưng nếu cố ý kh ông tôn trọng yếu tố khách quan thì sẽ phải trả giá Thực tiễn Việt Nam là một ví dụ điển hình : việc chúng ta học theo anh cả Liên Xô tăng cường đầu

tư công nghiệp nặng, Xô Viết làm thế nào mình làm thế đó đã khiến chúng

ta thất bại trong khi Liên Xô lại thành công => Là do chúng ta không tôn tr ọng yếu tố khách quan :Hoàn cảnh mỗi nước mỗi khác Liên Xô là một cườ

ng quốc trong khi Việt Nam là một nước thuộc địa Đó chính là cái giá cũng

là bài học khi không tôn trọng khách quan mà chỉ nhìn nhận chủ quan duy ý chí

b Vận dụng phương pháp luận trong triết học để đánh giá sự việc khách quan, có thể đượ

c thực hiện như sau:

- Trong đời sống hàng ngày, để đảm bảo tính hiệu quả trong công việc mà không bị các yếu tố khác ảnh hưởng Trước khi đề ra kế hoạch hoạt động, cần phải dựa vào những điều kiện cũng như quy luật khách quan làm bước tiền đề