Báo cáo thuyết trình học phần lịch sử văn minh thế giới chủ đề tín ngưỡng và tôn giáo đông nam á

- Để tổ chức một nhà nước mang tính chất vương quyền theo kiểu Ấn Độ thì không thể tách rời tôn giáo.. ê Thân xác con người sống trong đá hang, và chết có khi cũng nằm trong đá chum đá c

BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

Giảng viên : GS Nguyễn Thái Yên Hương

Hà Nội, ngày 06 tháng 12 năm 2022

THÀNH VIÊN NHÓM 23

1 Văn Tú Phương QHQT49-B1 1382 - P Soạn nội dung tất cả những phần mở

rộng, nâng cao l ên hệ i trong bài

P Thiết kế Powerpoint

P Thuyết trình

P Chỉnh sửa và hoàn thiện báo cáo

2 Lâm Hiểu Phương QHQT49-B1 1383 - P Soạn nội dung cơ bản trong áo gi

trình

P Hỗ trợ tìm hình ảnh làm Powerpoint

P In ấn báo cáo và bản cứng Powerpoint

TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO CỦA VĂN MINH ĐÔNG N AM Á C Ổ ĐẠI

v Ảnh hưở mạ ng nh m ẽ củ vị a trí địa l ý đế n ăn hoá, tôn giáo t v ín ngưỡng ở Đông Nam Á

- Đông Nam Á từ lâu vẫn được coi là khu vực có ý nghĩa quan trọng trong toàn

bộ lịch sử khu vực và thế giới, là "ngã tư đường", cầu nối giữa Trung Quốc, Nhật Bản với khu vực Tây Á và Địa Trung Hải

è Không phải ngẫu nhiên mà mối liên hệ của khu vực này với thế giới đã được xác lập ngay từ thời cổ đại

v Con đường ảnh hưởng văn hoá Ấn Đ ộ vào ông Nam Á: Đ

- Trước h ở một số nơi thết, ương nhân Ấn Độ đã đến hoạt động làm cho nền kinh tế và việc trao đổi sản phẩm ở các khu vực này phát triển

ð Văn hoá Ấn Độ cũng theo ó truyđ ền vào, một số nhà truyền đạo cũng theo thuyền buôn đến Đông Nam Á

- Nhiều bộ tộc ở Đông Nam đang Á diễn ra quá trình tan r ủa xã c ã hội nguyên thuỷ và hình thành xã hội có giai cấp

ð Thủ lĩnh bộ tộc nhanh chóng tiếp nhận cách thức tổ chức xã hội và chính quyền

Ấn Độ

- Để tổ chức một nhà nước mang tính chất vương quyền theo kiểu Ấn Độ thì không thể tách rời tôn giáo

ð Khi tổ chức các quốc gia, tầng lớp trên của cư dân Đông Nam Á đã tiếp thu cả

chữ viết, văn bản, tôn gi để thiết lập và củng cố vương quyền áo

- Cùng sinh tụ trên m t khu vộ ực đ a líị , cư dân Đông Nam đã sáng t o nên Á ạmột nền văn hoá b n địa có cộả i nguồn chung từ thời văn hoá tiền sử trước khi ti p xúcế văn hoá Trung Hoa, Ấ Độ n

- Trong tính thống nhất khu vực thì nền văn hoá mỗi dân t c có ngu n g c và ộ ồ ốbản sắc riêng

- Xét về cội nguồn : cư dân đây có chung mở ột nề ản t ng văn hoá Nam Á, sản xuất nông nghi p là phương thệ ức hoạt động kinh tế chính

§ Tương đồng tro g canh tác , hn ệ thống thuỷ lợi

§ Đời sống văn hoá tinh th n bao trùm tầ ấ ả chu trình c a đt c ủ ờ ống i snông nghi p lúa nưệ ớc

§ Truyện th n thoầ ạ ếi đn lễ hội , phong tục tập quán, âm nhạc nghệ , thuật,… đều nh hư ng văn hoá đả ở ời sống của cư dân nông nghiệp lúa nước

A- CÁC TÍN NGƯỠNG

- Các giai đoạn phát tri n đ u tiên : khi nhà nưể ầ ớc chưa ra đờ thì cư dân chưa

có hệ thống tôn giáo hoàn chỉnh

- Thuyết “ vạn vật hữu linh” chỉ tấ ả t c hình thức tín ngưỡng ông Đ Nam Á

- Bái vật giáo xu t hi n sớm hơn cả ấ ệ

§ Người Xacuđai ở Indonesia tin rằng người, súc v t các v t vô tri ậ ậ

vô giác đ u có linh hề ồn

- Người Lào và Khmer thì thần đá và núi là quan tr ng hơn cọ ả

§ Người Lào đặt những hòn đá thiêng trên bàn thờ của gia đình

§ Người Pnông ở Campuchia cho rằng đá là nơi cư ngụ thần b n ảđịa, thần nhà

§ Vì sao lại thờ phụng và xem trọng thần đá? Tại sao l i khạ ông phải là các vị thần khác mà phả à thần đá? i l

P Đá là chất liệu đầu tiên, gắn với bước chân chập chững của con người từ xã hội nguyên thủy sang xã hội văn minh Trong buổi bình minh của lịch sử nhân loại, con người từ khi sinh ra đến khi chết đi đều gắn với hang (đá), đá tạo nên công cụ sản xuất, đá tạo ra lửa… Nói chung, đá tham gia vào mọi hoạt động sinh hoạt, lao động của con người

P Khi thuyết vật linh tồn tại phổ biến thì người ta thấy rằng: giữa đá và linh hồn con người có mối liên quan chặt chẽ

Đá cũng là sự sống, cũng có phần hồn, phần xác như con người và đá có thể là nơi trú ngụ cho linh hồn con người

ê Thân xác con người sống trong đá (hang), và chết có khi cũng nằm trong đá (chum đá của các dân tộc ở Lào, quan tài chèn đá của người Mường…) Theo huyền thoại về Prômêtê, ông tổ loài người, có các loại đá vẫn giữ được hơi người” (12/268)

P Con người thấy rằng mình có thể dựa vào tính cứng rắn của đá tạo ra hiệu quả trong lao động Tính cứng rắn được hiểu là có một vị thần ở trong đá tạo ra Vị thần Đá phản ánh nhận thức của con người về sự vật luôn có tính hai mặt là vật chất và linh hồn

ê Trong đó linh hồn mới là cái bất diệt, và chính nó tạo

bên mình là vật để trừ tà, để tránh ma quỷ không làm hại

P Đá lại là đặc trưng cơ bản của núi, mà núi là chốn linh thiêng, là nơi thông linh giữa trời và đất

ê Đá có thể là phương tiện để truyền đạt mong muốn của con người với các thế lực siêu nhiên khác

ð Thờ đá người Vi t ệ ở Quảng Tr đá bi u hi n nghi lị ( ể ệ ễ phồn thực, vầu t …) ự

§ Những i “múa dư i trăng” (hộ ớ Người Hmông, ngư i Dao, ờ )

§ Những tục thi đánh trống cho đ n thhế ủng tr ng cố ủa người Vi , ệtMường, Thái,…

- Phản ánh nghi thức phồ thực ( phồ thực n n là: )của một xã h i nông nghiộ ệp

- Bắt nguồn t quan niừ ệm “vạn vậ ữu linh” là d n tt h ậ ộc ĐNA cho r ng mằ ỗi người không ph i có m t mà c là m t nhóm hả ộ ả ộ ồn ma

§ Người Khơme thì tin một ngư i có 9 hờ ồn

§ Người Việt : 3 hồn, đàn ông có 7 vía đàn bà có 9 vía,

- So sánh quan niệm “linh h ” a ngồn củ ười Ai Cập cổ đại và Đông Nam Á cổ

đại:

- Mỗi ng i u có mườ đề ột hình bóng gọi là

“can” (linh hồn) hoàn toàn giống người ó đ

như cái bóng ở trong gương

- Mỗi người không ch ó mộỉ c t mà là cả một nhóm h n maồ

- Khi con người ra i thì linh hđờ ồn chui vào

trong x , khi con ng i ch t thì linh hác ườ ế ồn rời

khỏi xác

- Mối quan hệ hồn và xác mật thiết: nếu có chuyện gì x y ra vả ới hồn thì ng i ườ đó sẽ đau ốm, hồn rời kh i xỏ ác thì ng i ườ đó cũng chết

- Thi thể được bảo t n thồ ì linh hồn một lúc nào

đó sẽ nhậ ại vào thp l ể xác con người và s ng ố

lại

è Ai Cập có tục ướp xác

- Cuộc s ng không chấố m dứt sau khi ch t ế

mà ch à chia tay tỉ l ạm thờ ới v i người trần

è Con cháu thờ phụng tổ tiên

ð Ai Cập cổ đạ à Đông Nam Á cổ đạ đều quan niệm trong mỗi v i i con ng i ườ

đều hi n h u phệ ữ ần hồn và linh hồ ấ cn y ó mối liên hệ chặt chẽ với thân xác,

sau khi chết thì linh hồn n chvẫ ưa biến mất

v TIỂU KẾT:

- Tất cả những hình thức tín ngưỡng dân gian là được bả ồo t n và tác đ ng to ộ

lớn tới các tôn giáo đư c truyềợ n bá vào sau

- Một nhà nghiên c u ứ đã nhận xét “Từ khi phậ: t giáo và ấn đ giáo du nh p ộ ậ

vào ông Nam Đ Á, những quan niệm và nghi thức tôn giáo vẫn ti p tế ục đư c ợ

duy trì và có nh hư ng sâu sả ở ắc đến hai tôn giáo kia … và trong quá trình

tiếp xúc với tôn giáo tín ngư, ỡng b n đả ịa, chúng đã phải thay đ i khá ổ

nhiều”

ð Các yếu tố tín ngưỡng và tôn giáo đan xen vào nhau rất khó tách bạch Đó

là sự kế ợp, dung hoà git h ữa các yế ố u t tín ngưỡng b n đả ịa với cá tôn giáo

du nh p t bên ngoàiậ ừ

ê Ví d : ụ Người nông dân Indonesia cúng bái cầu khẩn các th n linh và thầ ực hiệ ậ ục truyền t p t n thống đ ng thồ ời cũng nghiêm túc tuân theo tập tục Hồi giáo đọc kinh Coran, chế độ li hôn dễ dàng theo luật h i giáo hay ngư i Phương Nam ồ ờ

thờ các vị thần n Đ giáo như nh ng tín Ấ ộ ữngưỡng b n đả ịa vẫ ồ ại và được lồn t n t ng vào các tôn giáo mới

B CÁC TÔN GIÁO

- Thế kỉ đầu công nguyên nh ng tôn giáo l n tữ ớ ừ Ấn Đ và Trung Quốc bắt ộ đầu du nh p và phát huy nh hư ng tậ ả ở ớ ời đ i sông văn hoá tinh thần của các dân tộc Đông Nam Á

- Trong buổi đầu l p nậ ước, người Phù Nam ã tiđ ếp thu và thờ các vị thần n Ấ

Độ giáo Song những tín ngưỡng b n ả địa vẫn t n tồ ại v được là ồng vào những

hình thức k ác nhau c a th ủ ôn giáo mới

- Rất có thể hình thức thờ vua núi bắt đầu từ Phù Nam đã lan snag Giava r i ồđược các vua chúa Khmer thời Angkor phát triển lên thành tôn giáo Thần Vua với những nghi th c và kiến trúc thứ ật uy nghiêm, hùng tráng

v Các tôn giáo Ấn Độ cũng có vai trò rất to lớ đối v i ng i Chn ớ ườ ăm

- Qua bia kí, nghệ thuậ điêu khắc,… Phật t giáo và Ấn Độ giáo đều có mặ ở t Chămpa Nhưng thịnh hành nhất là Siva giáo

- Ấn Đ giáo du nh p vào Chămpa tộ ậ ừ rất sớm Tạ ải bn quốc, n Đ giáo thẤ ộ ờ

“Tam vị nhất thể”, t c ba vứ ị thần tối cao là Brahma (Thần Sáng T o), ạVishnu (Thần B o T n) và Shiva (Th n H y Diả ồ ầ ủ ệt)

§ Tuy nhiên, theo thời gian, Ấn Đ giáo đã chuy n hóa và hòa nh p vào n n ộ ể ậ ềvăn hóa b n đả ịa c a cư dân Chămpa, hình thành nên mủ ột tôn giáo chuyên thờ Thần Shiva, được gọi là Shiva giáo

§ Thần Shiva được người Chăm đề cao và tôn sùng một cách tuy t đệ ối Thần Shiva được người Chăm suy tôn là "thần của các vị thần", là "chúa tể của muôn loài"

§ Đôi khi, Thần còn được đồng nhất v i vua Chăớ m

- Theo các nhà nghiên cứu, trong văn hóa n ĐẤ ộ giáo: Shiva - vị thần h y diủ ệt

và tái t o, đưạ ợc xem là đấng toàn năng (Isvara) Nhưng tại sao m t vộ ị thần biểu trưng cho sự hủy diệt l i đưạ ợc tôn sùng như thế?

o Theo ngữ nguyên, Shiva có nghĩa là thi n, là tệ ốt lành Ngư i Chăm ờxem cái chết là một m t cặ ủa sự sống S ng ố – chết không ch luân ỉ chuyển nhau t n tồ ại mà cùng song hành giữa dòng đời Và phá hủy lại là tiên đề của sáng tạo Phá h y thúc đ y sáng t o và phá h y đủ ẩ ạ ủ ể sáng tạo

o Trong vũ điệu Tândava bi u thể ị sự vận hành của vũ trụ, Shiva hiện thân là Đấng toàn năng (Isvara) gieo r c chi n tranh, bão t và phá ắ ế ố hủy, đ ng thồ ời mang t i cho trớ ần gian may m n, h nh phúc và ắ ạhoan lạc

o Bộ sinh th c khí, tưự ợng trưng cho th n Shiva trong nghầ ệ thuật Chăm, thường có 3 ph n: ph n dưầ ầ ới hình vuông, tượng trưng cho thần Brahma; ph n giầ ữa hình bát giác, tượng trưng cho th n ầVishnu; phần trên hình tròn, tư ng trưng cho th n Shiva.ợ ầ

ê Được gọi là “Tam vị nhất linh”, trong chừng mực nào đó lại mang ý nghĩa nhấn m nh y u tố ạ ếvương quy n ề ở Chămpa

o Con người đã biểu tư ng hóa (Linga và Yoni) đợ ể ờ th thần Siva, coi Linga là biểu hi n đệ ặc tính dương, Yoni là biểu hi n đệ ặc tính âm của thần D ng Linga kạ ết hợp với Yoni hay còn g i là Lingaọ -Yoni được coi là biểu tư ng sợ ự sáng tạo của thần Siva

ê Bộ phận sinh thực khí Linga –Yoni thường được thờ trong tháp Chăm, biểu tư ng cho th n ợ ầSiva và sự sinh sôi, phát triển

§ Do đó, trong ý nghĩa của sáng tạo, Shiva được coi là Đấng toàn năng lưỡng tính hay một hữu thể trung tính tự phân thân thành âm – dương

§ Âm dương giao hòa thì vũ trụ được tạo d ng, muôn vự ật hóa sinh Như Thần Thời gian (Kâla), Shiva hủy diệt t t cấ ả và không ngưng nghỉ – mộ ự hủt s y diệt gây phản t nh nơi tâm thỉ ức con người

§ Đó là sự hủy diệt cần thiết (“Có những sự phá hoạ ầi c n thiết” – A Rimbaud), mang ý nghĩa sáng tạo chân chính

v Người Khmer ban u ti p nh n c 2 tôn giđầ ế ậ ả áo c a ủ Ấ Độ n

- Họ kết hợp nhi u y u tề ế ố khác nhau lại thành hình tượng tôn giáo mới là Hari Hara – hình tượng kết hợp cả Shiva và Visnu

- Từ thời Jayavarman II (802-850) áp dụng mộ ôt t n giáo mới: th thần vua.ờ –

§ Đức vua nh n tậ ừ tay thầy Bà la môn chủ lễ một hình t ng ượlinga để đưa vào thờ ở trong tháp chính giữa hoàng cung

ð Linh tượng linga tượng trưng cho vương quyền và cũng từ đó mỗi vị vua thời Angkor u có trđề ách nhiệm xây cho mình m t ộ đền núi để đặt linga của vương triều

I Phật giáo

1 Phật giáo ở Mianma

- Là tôn giáo được truyền bá vào Đông Nam Á sớm nhất

- Từ ế kỉ th III TCN, được phép c a hoàng đủ ế Asoka 273-235 TCN), các v ( ị truyền đạo sư đã truy n bá phề ật giáo vào :

§ Nước Suvannabumi, là m t nưộ ớc nằm duyên hải đông nam Mianma và tây bắc bán đảo Mã Lai

- Những thế kỉ đầ cu ông nguyên, thành phố Thatơn và Prôme là trung tâm

phật giáo n i tiổ ế ng

- Phật giáo ở Mianma thời đó đã có vị thế vững vàng , dân chúng “ Yêu Phật pháp , có hàng trăm ngôi chùa l p ngói đợ ỏ liu ly , rát vàng bạc lộng lẫy , nền quét vôi màu tím phủ gấm ,th m Cung điả ện nhà vua ở cũng như vậy

- Từ TK IX thì Phật giáo Mianma b suy yếu nhưng bị ắ ầt đu từ thời

Pagan(1044-1287) Phật giáo lại hưng thịnh trở lạivà tr thành quốở c giáo c a ủMianma

§ Đời vua nào cũng tôn sùng và quy y Ph t giáo ậ

§ Xây dựng nhi u chùa tháp, đ n nay v n còn g n 5000 chùa tháp , trong đó ề ế ẫ ầ

có nhiều chùa tháp được xây dựng với quy mô r t đấ ồ sộ

§ 1948, Mianma dành được đ c lộ ậ ừ tay thực dân Anh, Liên bang Mianma p tđược thành lập Hi n pháp Mianma đã “ thế ừa nhận Phật giáo là đạo thù tôn giáo của đại đa số công dân”

2 Phật giáo ở Thái Lan

Phật giáo Ti u thừa có mặt cũng tể ừ rấ ớm vào kho nng TK I -TK III , vào TK t s ảVIII Phật giáo Đ i thạ ừa đư c truyợ ền bá vào và hưng th nh dưị ới th i cờ ủa Vương triều Srivigiaya

Phật giáo Thái Lan phát triển rực rỡ nhất trong khoảng năm TK của hai thờ ỳ i ksukhôthay(1239-1406) và Ayuthaya tôn giáo chính th ng ố của qu c giaố

- Phật giáo Thái Lan về phương di n giáo lí thì cũng gi ng như Sri Lanca và ệ ốMianma ( cùng chung giáo lí Tiểu thừa )

- 1767 Thái Lan bị Mianma xâm lược , vương triều Ayuthaya bị di t vong , ệPhật giáo suy yếu trong 1 thời gian ngắn Đ n 1782, Thái Lan khôi phục ếđược b cõi, lờ ập ra vương tri u Bangkok , Phề ật giáo cũng được ph c hụ ồi và phát triển

- Kinh điển Ph t giáo Thái Lan được gi n d hoá đậ ả ị ể phổ biến phật giáo sâu rông trong quần chúng Các trư ng hờ ọc đều được d y ti ng Bali , còn nhà ạ ếvua thì có nhi u bi n pháp và chính sách cho s phát tri n cề ệ ự ể ủa Phật giáo

3 Phật giáo ở Campuchia

- Phật giáo vào Campuchia ngay từ buổ đầu cùng vớ Ấn Độ giáo Trong suối i t thời kì Angkor, Phật giáo tồn tại song song v i tớ ôn giáo thần-vua

- Đến thời Angkor Ph t giáo m i thậ ớ ực sự phát triển

- Dưới th i trờ ị vì của Giayavacman VII (1181 1219) nhà vua đã cho xây d ng - ựrất nhiều chùa chi n và có nhi u biề ề ện pháp giúp cho Ph giáo Đật ại thừa thịnh hành ở khắp nơi

- Dưới ảnh hư ng cở ủa Phật giáo, nhà vua có nhiều quan tâm đ n dân chúng, ếphải khi có vi c lớệ n thư ng hỏi ý ki n các nhà sư ờ ế

- Bên cạnh Phật giáo Đ i thừa , Ph t giáo Tiểu thừa đư c truyạ ậ ợ ền vào các Campuchia bắ ầt đ u từ thời Giayavacman VIII ( 1243 – 1295)

- Sau đó diễn ra s pha tr n giự ộ ữa Đại thừa với Ti u thể ừa và cả những tôn giáo khác

ð Phật giáo Campuchia không ph i ph t giáo thuần tuý ả ậ

4 Phật giáo Vi t Nam ệ

- Được các nhà sư Ấn Độ theo con đư ng bi n tờ ể ừ đầu CN và nhanh chóng phát triển

- Phật giáo th i kờ ỳ này mang màu sắc Tiểu thừa

- Phật Thích Ca được hình dung như mộ ị t v thánh dân dã toàn năng có mặt ở

khắp nơi c u giúp ngưứ ời t t và trố ừng trị kẻ xấ u

- TK IV -V : lại có thêm luồng nh hư ng Phả ở ật giáo Đ i thạ ừa từ Trung Hoa nhanh chóng l n át và thay thấ ế Phật giáo Tiểu thừa

ð Thâm nhập một cách hoà bình nên ngay t thời Bừ ắc thu c Phộ ật giáo đã

ph biổ ến khắ p

- Thời Lý (1009-1225) và thời Trần (1226 1400) ,Ph- ật giáo VN phát triển tới mức c c thự ịnh:

+ Dân chúng theo Phật giáo r t đôngấ

+ Rất nhiều chùa tháp có quy mô to l n hay có kiớ ến trúc độc đáo

- Thời Lê : coi trọng Nho giáo nên Phật giáo suy thoái

5 Phật giáo ở Lào

- Được truyền bá vào Lào trong kho ng TK VIIả -TK VIII

- Chỉ đến thời vua Ph Ngừm xây dựng nhà nưạ ớc Lạn X ng ạ (1353) thì Phật giáo mới thực sự phát tri n và trể ở thành quốc giáo c a Lạng ủ

6 Phật giáo ở In don esia

- Phật giáo được truyền vào kho ng đ u CN , lúc đ u là Phả ầ ầ ật giáo Đ i thừa ạnhưng từ cuối TK XIII , Ph t giáo Tiậ ểu thừa từ phía Đông n ĐẤ ộ được truyền vào và phát triển

- Dần d n suy y u ầ ế ở các TK XV -XVII