Tiểu luận đề tài cơ cấu xuất khẩu của việt nam 2011 2021

Tuy nhiên, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam mới chỉ thiên về bề nổi, còn xét về mặt chất thì xuất nhập khẩu của nước ta còn nhiều hạn chế.Chẳng hạn như cơ cấu hàng hóa xuất

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ

Học phần: Kinh tế Đối ngoại

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

Mục lục

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC BIỂU ĐỒ 6

CHƯƠNG I - CƠ SỞ LÝ LUẬN 10

1.1 Khái niệm 10

1.2 Đặc trưng 10

1.3 Phân loại 11

1.3.1 Cơ cấu thị trường xuất khẩu 11

1.3.2 Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu 12

CHƯƠNG II - CƠ CẤU XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011 – 2021 14

2.1 Bối cảnh 14

2.1.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực 14

2.2.2 Bối cảnh trong nước 16

2.2 Tình hình xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021 17

2.1 Kim ngạch xuất khẩu và tốc độ tăng trưởng 17

2.2 Cơ cấu mặt hàng chủ yếu 20

2.3 Các thị trường xuất khẩu chủ yếu 23

2.3 Đánh giá 25

2.3.1 Thành tựu 25

2.3.2 Hạn chế 27

CHƯƠNG III: NHỮNG PHƯƠNG HƯỚNG THÚC ĐẨY ĐẨY MẠNH CƠ CẤU XUẤT KHẨU 2022 – 2025 30

3.1 Bối cảnh giai đoạn 2022-2025 30

3.1.1 Quốc tế và khu vực 30

3.1.2 Bối cảnh trong nước 30

3.2 Dự báo 33

3.2.1 Cơ sở của dự báo 33

3.2.2 Dự báo về cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2022-2025 34

3.2.2.1 Thị trường xuất khẩu 34

3.2.2.2 Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu 36

3.3 Định hướng chiến lược xuất khẩu 37

KẾT LUẬN 39

DANH SÁCH TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

1 ASEAN The Association of Southeast

3 CPTPP The Comprehensive and

Progressive Agreement forTrans-Pacific Partnership

Hiệp định Ðối tác toàn diện

và tiến bộ xuyên Thái BìnhDương

4 EPA Economic Partnership

Agreement

Hiệp định Đối tác Kinh tế

6 EVFTA EU–Vietnam Free Trade Hiệp định Thương mại tự do

Việt Nam - EU

7 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài

8 FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do

9 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội

11 RCA Revealed Comparative

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU

Giai đoạn năm 2011 – 2021, thế giới đã có những diễn biến phức tạp.Điều này tạo ra những yếu tố thuận lợi nhưng cũng đặt ra rất nhiều thách thứctiềm ẩn, những rủi ro đã tác động không nhỏ đến cơ cấu xuất khẩu của ViệtNam Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa hội nhập kinh tế, đó vừa là cơ hội

mà cũng là một thách thức đối với nước ta, nhiều vấn đề kinh tế chịu ảnh hưởngtrực tiếp như xuất – nhập khẩu của Việt Nam Việc gia nhập tổ chức thươngmại, ký kết các hiệp định thương mại song phương và đa phương đã mở ranhiều cơ hội cho Việt Nam để phát huy những thế mạnh, tháo gỡ hạn chế về thịtrường xuất khẩu và tạo lập môi trường thương mại mới Sự tăng trưởng xuấtkhẩu và đóng góp của nó vào sự phát triển kinh tế trong thời gian qua như mộtminh chứng cho thấy Việt Nam đã biết tận dụng các cơ hội này một cách hiệuquả Tuy nhiên, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam mới chỉ thiên

về bề nổi, còn xét về mặt chất thì xuất nhập khẩu của nước ta còn nhiều hạn chế.Chẳng hạn như cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, những sản phẩm thô, phụ thuộcnhiều vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu dẫn đến giá trị xuất khẩu không cao.Đây là những vấn đề tuy không còn mới, song việc tìm ra lời giải cho nó vẫncòn là một bài toán cho các nhà lập chính sách, các nhà nghiên cứu, cũng nhưnhững ai quan tâm tới nền kinh tế Việt Nam

Thế giới đang tiếp tục thay đổi nhanh chóng và được dự báo biến độngkhó lường trong vòng một thập kỷ tới với nhiều nhân tố gây bất ổn mới, cả vềchính trị, kinh tế cũng như tài chính Việt Nam là một nền kinh tế mở đang hộinhập ngày càng sâu rộng với thế giới Những thay đổi về chính trị, kinh tế, tàichính, thế giới sẽ tiếp tục tác động toàn diện đến nước ta và đặt ra những tháchthức mới đối với sự phát triển bền vững của Việt Nam đặc biệt là lĩnh vực xuấtkhẩu hàng hóa vốn đang đóng vai trò không hề nhỏ trong việc phát triển tiềmlực kinh tế của đất nước Trong đó, việc nghiên cứu, phân tích cũng như đánh

giá tình hình và những kết quả của cơ cấu xuất khẩu trong quá khứ là vô cùngbức thiết và tác động trực tiếp, lâu dài đến các hoạt động cùng cơ cấu xuất khẩucủa Việt Nam trong tương lai Chính vì tầm chiến lược và thiết yếu đó, trongphạm vi giới hạn một bài tiểu luận, nhóm em xin phép được trình bày đề tài

“Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011 – 2021”

Về mục đích của bài nghiên cứu, nhóm chúng em tập trung tìm hiểu và

phân tích bối cảnh, thực trạng cũng như tình hình xuất khẩu để nắm được những

ưu, nhược điểm, thách thức trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam qua từng giaiđoạn từ 2011 - 2021 Từ đó đưa ra những phương hướng, giải pháp nhằm thúcđẩy và phát triển cơ cấu xuất khẩu của nước ta trong những năm tiếp theo Vàcũng qua đó, bài tiểu luận đưa ra những dự báo về cơ cấu xuất khẩu của nước tagiai đoạn 2022-2030

Để đạt được những mục đích nghiên cứu trên, bài tiểu luận cần có các

nhiệm vụ nghiên cứu như sau: nắm được bối cảnh (quốc tế, khu vực); tình hình

xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021 về giá trị xuất khẩu và tốc độtăng trưởng cũng như các mặt hàng và thị trường xuất khẩu chủ yếu của nướcta

Nghiên cứu về “Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021” làmột đề tài hấp dẫn, được nghiên cứu bởi nhiều tác giả qua các chủ đề liên quannhư: “Một số vấn đề chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam”; “Tác độngcủa đại dịch Covid - 19 đến thị trường xuất khẩu Việt Nam”; Và vì vậy để baoquát chung những chủ đề trên thì “Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn

2011 - 2021” là bao quát nhất

Về phương pháp nghiên cứu, bài tiểu luận sử dụng phương pháp thu

thập tài liệu từ nhiều trang uy tín như ITC, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hảiquan…cùng các tạp chí kinh tế, luận văn, tài liệu nghiên cứu trong và ngoàinước Bên cạnh đó bài sử dụng phương pháp thu thập và xử lý số liệu, phân tích

định tính và định lượng để xác định những nhóm hàng ưu tiên chiến lược thờik„ 2021-2030; phương pháp dự báo, phân tích SWOT; tham vấn các nhà quản

lý, các chuyên gia và DN xuất nhập khẩu; điều tra, khảo sát thực trạng phát triểncác ngành hàng xuất nhập khẩu

Kết cấu bài tiểu luận được chia thành 3 chương:

Chương I: Cơ sở lý luận

Chương II: Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021

Chương III: Những phương hướng thúc đẩy đẩy mạnh cơ cấu xuất khẩu 2022 2030

-CHƯƠNG I - CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm

Cơ cấu xuất khẩu là tổng thể những bộ phận giá trị hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu

và hợp thành tổng kim ngạch xuất khẩu của các vùng, các quốc gia cùng nhữngmối quan hệ ổn định, phát triển mạnh mẽ giữa các bộ phận đó dựa theo điềukiện về kinh tế – xã hội nhất định trong thời k„ nào đó Cơ cấu xuất khẩu phảnánh kết quả của quá trình lao động, sáng tạo ra các giá trị vật chất và dịch vụcủa nền kinh tế một cách chân thực nhất cũng như phản ánh về trình độ laođộng, các đối tượng tham gia vào sự phân công lao động quốc tế Cơ cấu xuấtkhẩu sẽ thay đổi theo sự phát triển của quốc gia đó

1.2 Đặc trưng

Cơ cấu xuất khẩu là kết quả quá trình sáng tạo ra của cải vật chất và dịch vụ củamột nền kinh tế thương mại tương ứng với một mức độ và trình tự nhất định khitham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế Nền kinh tế như thế nào thì

cơ cấu xuất khẩu như thế và ngược lại, một cơ cấu xuất khẩu phản ánh trình độphát triển kinh tế tương ứng với một quốc gia Chính vì vậy cơ cấu xuất khẩumang đầy đủ những đặc trưng cơ bản của một cơ cấu kinh tế tương ứng với nó,nghĩa là nó mang những đặc trưng chủ yếu sau đây:

Cơ cấu xuất khẩu bao giờ cũng thể hiện qua hai thông số là số lượng và chấtlượng Số lượng thể hiện thông qua tỷ trọng của từng bộ phận trong tổng thể và

là hình thức biểu hiện bên ngoài của một cơ cấu xuất khẩu Còn chất lượng phảnánh nội dung bên trong, không chỉ của tổng thể kim ngạch xuất khẩu mà còn làcủa cả nền kinh tế Sự thay đổi về số lượng vượt qua ngưỡng giới hạn nào đóđánh dấu một điểm nút thay đổi về chất của nền kinh tế

Cơ cấu xuất khẩu mang tính khách quan

Cơ cấu xuất khẩu mang tính lịch sử kế thừa Sự xuất hiện trạng thái cơcấu xuất khẩu sau bao giờ cũng bắt đầu và trên cơ sở của một cơ cấutrước đó, vừa kế thừa vừa phát triển

Cơ cấu xuất khẩu cần phải bảo đảm tính hiệu quả

Cơ cấu xuất khẩu có mục tiêu định trước

Cơ cấu xuất khẩu cũng như nền kinh tế luôn ở trạng thái vận động pháttriển không ngừng từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiệnhơn

Tóm lại, cơ cấu xuất khẩu là một đối tượng của công tác kế hoạch hóaphát triển kinh tế xã hội, và là một trong những tiêu thức quan trọng để đánh giátrình độ phát triển kinh tế của một quốc gia

1.3 Phân loại

Tổng kim ngạch xuất khẩu có thể được phân chia theo những tiêu thức khácnhau tùy theo mục đích nghiên cứu và cách thức tiếp cận Thông thường, có 2hướng tiếp cận: giá trị xuất khẩu đã thực hiện ở đâu (theo thị trường) và giá trịnhững gì đã được xuất khẩu (theo mặt hàng hay nhóm hàng) Vì vậy, có hai loại

cơ cấu xuất khẩu phổ biến: cơ cấu thị trường xuất khẩu và cơ cấu mặt hàng xuấtkhẩu

1.3.1 Cơ cấu thị trường xuất khẩu

Cơ cấu thị trường xuất khẩu là sự phân bổ giá trị kim ngạch xuất khẩu theo nước, nền kinh tế và khu vực lãnh thổ thế giới, với tư cách là thị trường tiêu thụ.Loại cơ cấu này phản ánh sự mở rộng quan hệ buôn bán với các nước trên thế giới và mức đội tham gia vào phân công lao động quốc tế

Xét về bản chất, cơ cấu thị trường xuất khẩu là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố: kinh tế, chính trị, khoa học công nghệ, chính sách đối ngoại của một quốc gia Thị trường xuất khẩu xét theo lãnh thổ thế giới thường được chia ra nhiều khu vực khác nhau: thị trường châu Á, Bắc Mỹ, Đông Nam Á, EU Do đặc điểm

kinh tế, chính trị, xã hội và truyền thống khác nhau nên các thị trường có những đặc điểm không giống nhau về cung, cầu, giá cả và đặc biệt là những quy định

về chất lượng Do đó khi thâm nhập vào những thị trường khác nhau cần tìm hiểu những điều kiện riêng nhất định của họ

1.3.2 Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu

Cơ cấu hàng xuất khẩu là tỷ lệ tương quan giữa các ngành, mặt hàng xuất khẩu hoặc tỷ lệ tương quan giữa các thị trường xuất khẩu Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu

là một phân hệ của cơ cấu thương mại, là tổng thể các mối quan hệ chủ yếu, tương đối ổn định của các yếu tố kinh tế hoặc các bộ phận của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc hệ thống kinh doanh thương mại trong điều kiện lịch sử cụ thể

Mặt hàng xuất khẩu của mỗi quốc gia rất đa dạng, phong phú nên có thể phân loại cơ cấu hàng xuất khẩu theo nhiều tiêu thức khác nhau như: Xét theo công dụng của sản phẩm; Căn cứ vào tính chất chuyên môn hóa sản xuất theo ngành; Căn cứ vào trình độ kỹ thuật của sản phẩm; Dựa vào hàm lượng các yếu tố sản xuất mà cấu thành nên giá trị của sản phẩm

Theo phân loại của WTO, các hàng hóa tham gia thương mại quốc tế được chia thành 10 nhóm theo mã số như sau:

0 - lương thực, thực phẩm 5 - hóa chất

1 - đồ uống và thuốc lá 6 - công nghiệp cơ bản

2 - nguyên liệu thô 7 - máy móc, thiết bị, giao thông vận tải

Nhóm 1: sản phẩm lương thực, thực phẩm, đồ hút, đồ uống, nguyên nhiênliệu thô và khoáng sản.

Nhóm 2: sản phẩm chế biến

Nhóm 3: sản phẩm hóa chất, máy móc thiết bị và phương tiện vận tải.Theo cơ cấu này cho thấy một cách tương đối đầy đủ về hàng hóa xuất khẩu củamột quốc gia Tuy nhiên, khi áp dụng vào điều kiện Việt Nam thì cơ cấu này trở nên không đầy đủ vì sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu nằm ở nhóm 0

và nhóm 2, 3, hơn nữa còn thể hiện ở nhóm sản phẩm thủ công mỹ nghệ (nhóm sản phẩm truyền thống của Việt Nam)

Khi định hướng chuyển dịch cơ cấu theo tiêu chuẩn này sẽ gặp nhiều khó khăn Để có thể phát huy được ưu điểm và khắc phục được nhược điểm khi áp dụng vào điều kiện Việt Nam, ta đưa ra các phân loại hàng xuất khẩu Việt Nam thành các nhóm sau:

1 - lương thực, thực phẩm 5 - dệt may, da giày

2 - nguyên liệu thô 6 - hàng chế biến tổng hợp

3 - nhiên liệu năng lượng 7 - thủ công mỹ nghệ

4 - cơ khí, điện tử 8 - hàng hóa khác

Trên đây là một số loại cơ cấu phân theo các tiêu thức khác nhau, mỗi đoạn cơ cấu có ưu điểm, nhược điểm khác nhau, thậm chí ưu điểm trong thời gian này lại là nhược điểm trong thời gian khác

CHƯƠNG II - CƠ CẤU XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011 – 2021

2.1 Bối cảnh

2.1.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực

Về bối cảnh thế giới

Trong những thập niên cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, bối cảnh thế giới đã

có những biến đổi to lớn và sâu sắc, ảnh hưởng toàn diện và mạnh mẽ đến mọimặt đời sống xã hội của các quốc gia, trong đó có Việt Nam, nổi bật như sau:Cuộc cách mạng khoa học công nghệ diễn ra ngày càng mạnh mẽ; khoa học vàcông nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học, tiếp tục cónhững bước nhảy vọt, ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, thúc đẩy

sự phát triển kinh tế, làm chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế và biến đổi sâu sắccác lĩnh vực của đời sống xã hội Tri thức và sở hữu trí tuệ có vai trò ngày càngquan trọng Kinh tế tri thức phát triển mạnh, do đó con người và tri thức càngtrở thành nhân tố quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia

Quá trình quốc tế hoá sản xuất và phân công lao động diễn ra ngày càng sâurộng; toàn cầu hóa kinh tế, với vai trò ngày càng lớn của các công ty quốc tếxuyên quốc gia ngày càng lớn, tiếp tục phát triển về quy mô, mức độ và hìnhthức biểu hiện với những tác động tích cực và tiêu cực, cơ hội và thách thức đanxen rất phức tạp Việc tham gia vào mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu

đã trở thành yêu cầu đối với các nền kinh tế

Chủ nghĩa tư bản còn tiềm năng phát triển, kinh tế thị trường ngày càng hiệnđại, nhưng vẫn tiếp tục tồn tại các mâu thuẫn; khủng hoảng chu k„ vẫn là mộthiện tượng gắn liền với sự tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản

Trong quan hệ quốc tế, cục diện đa cực với sự chi phối của các nước lớn ngàycàng thể hiện rõ thay thế cho cục diện hai cực trước đây; quan hệ quốc gia, dântộc và giữa các bộ phận, các nhóm dân cư… có nhiều điểm mới Hòa bình, hợp

tác và phát triển tiếp tục là xu thế lớn, bên cạnh đó vẫn tiếp tục diễn ra xung độtsắc tộc, tôn giáo, tranh giành tài nguyên, lãnh thổ

Nhiều vấn đề toàn cầu mới đòi hỏi sự tham gia giải quyết của tất cả các quốc gianhư thảm họa thiên nhiên, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, tội phạm, khủng bố,bùng nổ dân số, đói nghèo

Những vấn đề toàn cầu và an ninh phi truyền thống như: An ninh lương thực, anninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh tài chính, an ninh mạng, biến đổikhí hậu, thiên tai, dịch bệnh, diễn biến nghiêm trọng Chủ nghĩa dân túy, chủnghĩa cường quyền nước lớn, chủ nghĩa thực dụng gia tăng mạnh mẽ trong quan

hệ quốc tế Luật pháp quốc tế và các thể chế đa phương toàn cầu đứng trướcnhững thách thức lớn

Đặc biệt, từ đầu năm 2020, đại dịch COVID -19 đã xuất hiện và bùng phát ảnhhưởng rất nặng nề đến tất cả các lĩnh vực trên phạm vi toàn cầu, dẫn đến tìnhtrạng suy thoái kinh tế nghiêm trọng nhất kể từ sau đại khủng hoảng 1929 -

1933, hậu quả kéo dài nhiều năm trong đó có nhiều nước là đối tác lớn của ViệtNam

Trong 10 năm qua, những đặc điểm trên đây vẫn tiếp tục là những đặc điểm cơbản của thế giới đương đại Bên cạnh những đặc điểm cơ bản đó, còn có thêmmột số điểm như sau:

Tình hình thế giới đang thay đổi rất nhanh, phức tạp và khó lường.Quá trình tái cấu trúc các nền kinh tế và điều chỉnh các thể chế tài chínhtoàn cầu sẽ diễn ra mạnh mẽ; khủng hoảng còn để lại hậu quả nặng nề,chủ nghĩa bảo hộ trỗi dậy trở thành rào cản lớn cho thương mại quốc tế.Kinh tế thế giới tuy đã bắt đầu phục hồi nhưng đà tăng trưởng còn yếu, sựđiều chỉnh chính sách của các nước, nhất là những nước lớn, làm nảy sinhmâu thuẫn mới, độ rủi ro và tính bất định tăng lên

Sau khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu, thế giới sẽ bước vàomột giai đoạn phát triển mới Tương quan sức mạnh của các nềnkinh tế và cục diện phát triển toàn cầu thay đổi với sự xuất hiệnnhững liên kết mới.

Vị thế của châu Á, trong nền kinh tế thế giới tăng lên; Trung Quốc tiếp tục pháttriển mạnh mẽ

Những xu hướng này vẫn tiếp tục diễn ra trong 10 năm tới; đồng thời, các nướcASEAN bước vào thời k„ hợp tác mới theo Hiến chương ASEAN và xây dựngCộng đồng dựa trên ba trụ cột: chính trị - an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội; hợptác với các đối tác tiếp tục phát triển và đi vào chiều sâu

2.2.2 Bối cảnh trong nước

Ở trong nước, thời k„ đầu của giai đoạn, nền kinh tế tiềm ẩn nhiều rủi ro, lạmphát cao, nợ công tăng nhanh, tỷ lệ nợ xấu cao; sản xuất kinh doanh gặp nhiềukhó khăn Tác động, ảnh hưởng từ bên ngoài tăng, cạnh tranh ngày càng gaygắt, trong khi độ mở của nền kinh tế cao, sức chống chịu còn hạn chế Biến đổikhí hậu, thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp hơn

Mặt trái của kinh tế thị trường, thông tin giả, thông tin xấu, độc hại trên internet,đặc biệt là trên mạng xã hội ngày càng nhiều Nguy cơ các thế lực thù địch,phản động lợi dụng sự phát triển của công nghệ thông tin, các phương tiện

truyền thông mới để truyền bá văn hóa, kích động bạo lực, thù hận và thực hiện

"diễn biến hòa bình"

Đặc biệt trong năm 2020, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng rất nghiêm trọng đếnhầu hết các ngành, lĩnh vực, các hoạt động kinh tế, xã hội bị ngưng trệ, đời sốngnhân dân gặp nhiều khó khăn Trong bối cảnh dịch Covid-19 diễn biến phức tạp

và đã có tác động tiêu cực đến hoạt động thương mại trên phạm vi toàn cầu,xuất khẩu của cả nước vẫn có tăng trưởng dương nhưng tốc độ tăng trưởng vẫncòn những dấu hiệu chậm lại rõ rệt

2.2 Tình hình xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2021

Việt Nam đã trải qua 11 năm tăng trưởng xuất khẩu hàng hoá thần tốc, đạt đượcnhững k„ tích ấn tượng Nói tới kết quả đạt được trong xuất khẩu hàng hoá thờik„ 2011-2021, điểm nổi bật hơn cả lột tả sự khác biệt hoàn toàn so với giai đoạntrước chính là màn xoay chuyển ngoạn mục cán cân thương mại từ nhập siêutriền miên sang xuất siêu liên tục

2.1 Kim ngạch xuất khẩu và tốc độ tăng trưởng

Giai đoạn 2011-2015, xuất khẩu hàng hóa đã đạt tốc độ tăng trưởng cao, gấphơn 3 lần tốc độ tăng trưởng GDP Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa củaViệt Nam trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa thế giới đã tăng hơn gấp 3lần trong 15 năm từ mức 0,25% năm 2001 lên tới 0,8% năm 2015, đặc biệt lànhóm hàng nông sản Việt Nam Mặc dù tỷ trọng đóng góp còn ở mức thấp songđiều này cho thấy mức độ tham gia ngày càng sâu và rộng của Việt Nam trongchuỗi giá trị thế giới, cải thiện đáng kể vị thế của Việt Nam nói chung và hànghóa Việt Nam nói riêng

Kim ngạch xuất khẩu bình quân giai đoạn 2011-2015 đạt 131,1 tỷ USD, tăng

133,8% so với giai đoạn 2006-2010 Tăng trưởng bình quân xuất khẩu giai đoạn2011-2015 luôn cao hơn nhập khẩu và cán cân thương mại thặng dư nhẹ trong

năm 2012 (0,7 tỷ USD) và năm 2014 (2,4 tỷ USD) đã góp phần làm giảm mứcnhập siêu của giai đoạn này về còn 10,3 tỷ USD.

Tỷ lệ xuất khẩu so với GDP ngày càng tăng, giai đoạn 2011-2015 tỷ lệ nàykhoảng 78%, thể hiện độ mở rất lớn của nền kinh tế Xuất khẩu bình quân đầungười cũng tăng khá nhanh từ 657 USD/người lên 1457 USD/người vào giaiđoạn 2011-2015

Về chủ thế xuất khẩu, các DN FDI ngày càng tận dụng tốt hơn những ưu thế củahội nhập quốc tế Xuất khẩu khu vực này (kể cả dầu thô) luôn đạt mức tăngtrưởng cao và ngày càng chiếm tỷ trọng lớn so với tổng số Giai đoạn 2011-

2015 tăng trưởng bình quân năm đạt 23,9% và tỷ trọng chiếm tới 70,5% vàonăm 2015 Ngoài ra, cán cân thương mại hàng hóa của khối DN có vốn đầu tưnước ngoài luôn ở trạng thái xuất siêu, trong khi cán cân thương mại của các

DN trong nước luôn nhập siêu ở mức cao làm cho cán cân thương mại chungluôn nhập siêu

Biểu đồ 2.1: Kim ngạch và tăng trưởng cuất khẩu từ năm 2011-2015

Nguồn: Số liệu tổng hợp từ Tổng cục Thống kê

Biểu đồ 2.2: Kim ngạch xuất khẩu Việt Nam từ 2016-2021

Nguồn: Số liệu được tổng hợp từ Tổng cục Thống kê

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong giai đoạn 2016 – 2021 đã tăng trưởng vượt bậc từ 176,6 tỷ USD trong năm 2016 lên mức 336,31 tỷ USD năm 2021

Từ 2016 đến nay, cán cân thương mại xuất nhập khẩu hàng hóa liên tục thặng

dư, với mức xuất siêu năm sau cao hơn năm trước Năm 2021 là một năm đầy khó khăn với ảnh hưởng nặng nề của dịch COVID-19, nhưng thành tích xuất siêu tiếp tục được giữ vững

Tỷ lệ xuất khẩu hàng hóa so với GDP ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ, giaiđoạn 2016- 2020 ước khoảng gần 100%, cao hơn nhiều so với giai đoạn 2011-

2015 (khoảng 78%), thể hiện độ mở rất lớn của nền kinh tế Xuất khẩu bìnhquân đầu người cũng tăng khá nhanh từ 1.461 USD/người giai đoạn 2011-2015lên khoảng 2.479 USD/người giai đoạn 2016-2020

Về chủ thể xuất khẩu, hội nhập kinh tế đã thúc đẩy hoạt động xuất, nhập khẩuhàng hóa ngày càng phát triển Tuy nhiên, các DN có vốn đầu tư nước ngoài vẫn

là khu vực tận dụng tốt hơn ưu thế của hội nhập quốc tế Xuất khẩu của khu vựcnày (kể cả dầu thô) luôn đạt mức tăng trưởng cao và ngày càng chiếm tỷ trọnglớn với 72,34% so với tổng giá trị xuất khẩu trong năm 2020 Tốc độ tăng kimngạch xuất khẩu bình quân năm giai đoạn 2016-2020 của khu vực có vốn đầu tưnước ngoài đạt 12.32%/năm, cao hơn mức tăng chung 11,77%/năm của xuấtkhẩu Tổng trị giá xuất nhập khẩu của DN FDI trong tháng 12/2021 đạt 45,77 tỷUSD đưa trị giá xuất nhập khẩu của khối DN FDI trong năm 2021 đạt 463,43 tỷUSD, tăng 24,6%, tương ứng tăng 91,55 tỷ USD so với năm 2020 Ngoài ra,cán cân thương mại hàng hóa của khối DN có vốn đầu tư nước ngoài luôn ởtrạng thái xuất siêu và có xu hướng tăng mạnh qua các năm, trong khi cán cânthương mại của các DN trong nước luôn nhập siêu ở mức cao Tính riêng năm

2021, trị giá nhập khẩu của khối DN FDI trong tháng 12/2021 đạt 21,18 tỷ

USD, tăng 3,4% so với tháng trước, đưa trị giá nhập khẩu của khối này trongnăm 2021 đạt 218,21 tỷ USD, tăng 29,1% so với năm 2020

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn 2016-2021 thấp hơn tốc độ tăngtrưởng xuất khẩu giai đoạn 2011-2015 cho thấy những tác động tích cực của hộinhập đã có phần chững lại trong giai đoạn 2016-2021, đặc biệt là trong năm

2021 Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động, đặc biệt lànhững diễn biến phức tạp của đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng nghiêm trọngđến hoạt động ngoại thương của hầu hết các quốc gia trên thế giới thì đây là mộtkết quả khả quan khi so sánh với các năm trước, cũng như so sánh với các nướctrong khu vực

2.2 Cơ cấu mặt hàng chủ yếu

2.2.1 Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu

a Giai đoạn 2011-2015