Tài nguyên rừng- Rừng trở thành một nguồn tài nguyên giàu có của Đông Nam Á - Rừng có khá nhiều và được chia thành nhiều loại + Rừng xích đạo đầm lầy phân bố trong các bãi lầy ngập nước
Trang 1BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
BÁO CÁO HỌC PHẦN: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI
minh Đông Nam Á - Cổ Trung Đại
Giảng viên phụ trách: GS.TS Nguyễn Thái Yên Hương
Sinh viên thực hiện: Nhóm 21
Vũ Nguyễn Linh Nga - QHQT49-C1-1331
Lê Hồng Ngọc - QHQT49-C1-1338
Lớp: QHQTC1.4
Trang 2BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ:
1 VŨ NGUYỄN LINH NGA:
- Đọc giáo trình và tìm hiểu nội dung hai phần:
+ Phần 1: Điều kiện tự nhiên của nền văn minh Đông Nam Á - Cổ Trung Đại
+ Phần 3: Nền văn minh Đông Nam Á - Cổ Trung Đại đã tiếp thu ảnh hưởng của văn minh Trung Quốc và Ấn Độ
- Tìm kiếm tư liệu tham khảo
- Làm powerpoint và làm báo cáo
- Thuyết trình
2 LÊ HỒNG NGỌC:
- Đọc giáo trình và tìm hiểu nội dung hai phần:
+ Phần 2: Nền tảng văn hóa của nền văn minh Đông Nam Á - Cổ Trung Đại
+ Phần 4: Sơ lược tiến trình lịch sử Đông Nam Á
- Tìm kiếm tư liệu tham khảo
- Làm powerpoint và làm báo cáo
- Thuyết trình
Trang 3Hà Nội, 2022 NỘI DUNG
I Điều kiện tự nhiên
● Vị trí địa lý:
+ Đông Nam Á là một khu vực rộng lớn với diện tích 4,5 triệu km vuông + Bao gồm bán đảo Trung Ấn và quần đảo Mã Lai, nằm gần hai quốc gia lớn nhất phương Đông là Trung Quốc và Ấn Độ và nằm trên con đường biển quốc tế quan trọng nối giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, giữa Australia và các nước phía Bắc
+ Đông Nam Á hiện nay gồm có 11 nước: Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar, Malaysia, Singapore, Indonesia, Philippines, Brunei, Đông Timor với dân số khoảng 669 triệu người (2020)
=> Đông Nam Á được coi là hành lang, là cầu nối giữa Trung Quốc, Nhật Bản với Ấn
Độ, Tây Á và địa Trung Hải Một số nhà nghiên cứu vẫn gọi khu vực này là “ống thông gió” hay “ngã tư đường”
● Điều kiện tự nhiên: điều kiện tự nhiên của Đông Nam Á rất đa dạng Ở đây có
đủ các yếu tố: lục địa, hải đảo, biển, đồi núi và đồng bằng,… Những yếu tố này đan xen nhau rất thuận lợi cho cuộc sống của con người và tạo nên tính đa dạng trong văn hóa tộc người của cả khu vực
1 Hệ thống sông ngòi và biển
- Những con sông lớn được hình thành nhờ phần lục địa có nhiều hẻm núi sâu song song men theo những triền núi cao
- Năm con sông lớn: sông Mê Kông, sông Saluen, sông Mê Nam, sông Iraoadi
và sông Hồng
- Các dòng sông lớn không chỉ bồi đắp nên những vùng đồng bằng châu thổ phỉ nhiêu mà còn chắp nối liên kết đồng bằng với biển rộng
- Biển Đông Nam Á, ngoài là kho báu tài nguyên và thực phẩm, thì còn tác động như thể một chất kết dính giữa lục địa và hải đảo, giữa các vùng duyên hải với nhau, đồng thời là nơi gặp gỡ, hội tụ của nhiều luồng giao thương quan trọng trên thế giới trong lịch sử từ thời cổ đại đến nay
2 Tài nguyên khoáng sản
- Thiên nhiên cũng ưu đãi cho Đông Nam Á sự giàu có về tài nguyên khoáng sản Khoáng sản có đủ loại: sắt, đồng, vàng, bạc, kẽm, thiếc, chì,… được phân
bố tương đối đồng đều
- Các khoáng sản chính được sản xuất là niken, đồng, thiếc và vàng
Trang 43 Tài nguyên rừng
- Rừng trở thành một nguồn tài nguyên giàu có của Đông Nam Á
- Rừng có khá nhiều và được chia thành nhiều loại
+ Rừng xích đạo đầm lầy phân bố trong các bãi lầy ngập nước vào mùa mưa của Tây Irian, Kalimanta, Xumatơra
+ Rừng mưa xích đạo phân bố ở khu vực xích đạo và cận xích đạo (Indonesia), nơi có mưa quanh năm, rừng rậm bốn mùa xanh tốt + Rừng nhiệt đới gió mùa rụng lá về mùa khô, phân bố trên toàn bộ bán đảo Đông Dương
+ Rừng Xavan với cây mọc thưa thớt phân bố ở những nơi có mùa khô kéo dài từ 6-8 tháng ở Indonesia
- Đông Nam Á từ lâu đã trở thành quê hương của những cây gia vị, cây hương liệu đặc trưng như hồ tiêu, sa nhân, hồi, quế, đàn hương, trầm hương,…
- Đông Nam Á đồng thời là nơi sinh sống của nhiều loài động vật đặc trưng của vùng nhiệt đới như voi, heo voi, tê giác,…
4 Khí hậu
- Đông Nam Á có khí hậu nhiệt đới gió mùa với đặc điểm là bức xạ mặt trời phong phú, nhiệt độ cao quanh năm, lượng nước dồi dào và độ ẩm lớn
- Lý do: do có vị trí nằm gọn trong vành đai xích đạo và nhiệt đới hai bán cầu, lại được ảnh hưởng của đại dương
- Chịu ảnh hưởng của gió mùa, Đông Nam Á có hai mùa tương đối rõ rệt: mùa khô lạnh, mát; và mùa mưa tương đối nóng ẩm
- Chế độ gió mùa là đặc trưng quan trọng nhất của khí hậu Đông Nam Á Nó là sợi dây liên kết các nước Đông Nam Á lại làm một về mặt tự nhiên
- Hoàn lưu gió mùa đã gây nên sự phân hóa rõ rệt về chế độ mưa trong một năm,
có vai trò quan trọng đến hoạt động kinh tế, đặc biệt là kinh tế nông nghiệp của Đông Nam Á
- Đông Nam Á có lượng mưa trung bình lớn hơn các khu vực ở trên cùng một vĩ
độ => Đất đai không bị khô cần mà trở nên phì nhiêu, màu mỡ; cung cấp đủ nước cho con người dùng trong đời sống và sản xuất; tạo nên những cánh rừng nhiệt đới phong phú
===> TÓM LẠI: Điều kiện tự nhiên của Đông Nam Á đã tạo nên những không gian
và điều kiện sống lý tưởng cho con người, thuận lợi cho đời sống con người ở đây trong những thời kỳ đầu tiên Đó là lý do giải thích về sự có mặt của con người ở khu vực Đông Nam Á rất sớm
Trang 5● Di tích về sự xuất hiện của con người:
- 1891, bác sĩ quân y người Hà Lan là Đuyboa đã tìm thấy ở đảo Giava của Indonesia di cốt người vượn xưa nhất mà ông đặt tên là Pitêcantrôp Giava, có niên đại cách ngày nay 2 triệu năm
- Hóa thạch vượn bậc cao Pondaung (Mianma), niên đại 40tr năm và vượn khổng lồ (Indonesia) sống cách đây 5tr năm
- Sau đó, di cốt và những công cụ đồ đá của người vượn được tìm thấy ở nhiều nơi khác trong khu vực như ở Việt Nam, Myanmar, Thái Lan, Malaysia, Philippines và Indonesia,…
- Di cốt người cổ và người tinh khôn cũng được tìm thấy ở nhiều nơi ở Đông Nam Á
- Phát hiện sọ Người Tinh Khôn (niên đại 396.000 năm) và một chỏm sọ Hômô Sapiens (niên đại 30.500 năm) => quá trình chuyển biến từ vượn thành người ở Đông Nam Á là trực tiếp và liên tục
- Vì Đông Nam Á là khu vực tiếp giáp của hai đại chủng Môngôlôit (da vàng) và Ôxtralôit (da đen) nên ở đây dần hình thành tiểu chủng Đông Nam Á mang những đặc điểm của cả hai đại chủng trên Tiểu chủng này gồm hai nhóm chính: nhóm Anhđônêdiêng và nhóm Nam Á
- Nhóm Anhđônêdiêng:
+ Mang nhiều đặc điểm của đại chủng Ôxtralôit
+ Cư trú chủ yếu ở vùng Tây Nguyên (Việt Nam) và vùng rừng núi của các nước hải đảo
- Nhóm Nam Á:
+ Mang nhiều đặc điểm của đại chủng Môngôlôit
+ Thuộc phần lớn cư dân Đông Nam Á còn lại
+ Cư trú chủ yếu ở đồng bằng và ven biển
- Trong quá trình phát triển, mỗi nhóm trên đây lại hình thành những tộc người khác nhau, có ngôn ngữ và phong tục riêng, nhưng họ đều quây quần và gắn bó với nhau trong đời sống xã hội Trên bình diện văn hóa, đó là sự hội tụ các yếu
tố văn hóa rừng, núi, biển, đồng bằng, diễn ra chủ yếu trên các vùng đồng bằng
và lấy đồng bằng làm bối cảnh
II Nền tảng văn hóa
1 Nông nghiệp – nền tảng văn hóa Đông Nam Á
- Đông Nam Á là một trong những trung tâm nông nghiệp đầu tiên của loài người: Theo nhiều nhà khoa học Nhật, Mỹ, Hà Lan,… nông nghiệp ở Đông Nam Á xuất hiện cách đây 9000 – 10000 năm và 14000 – 16000 theo các học giả Mỹ Văn hóa Hòa Bình được tìm thấy ở hầu hết các nước Đông Nam Á và được coi là hiện tượng chung của khu vực cho thấy con người đã biết trồng nhiều loại cây có củ như khoai môn, khoai sọ, bầu, bí, … Từ đầu thời đại đồ
Trang 6sắt, các cư dân nơi đây đã bắt đầu chiếm lĩnh đồng bằng kết hợp thuần dưỡng trâu bò làm sức kéo từ đây lấy nông nghiệp lúa nước làm trung tâm và hoạt động kinh tế chính
Qua quá trình khảo sát, thám sát, khai quật, nghiên cứu, các nhà khoa học đã tìm ra trong các hang động của các sơn khối đá vôi Hoà Bình một nền văn hoá phát triển trong giai đoạn từ hậu kỳ đá cũ cho tới sơ kỳ đá mới, có niên đại từ 30.000 đến 4.000 năm cách ngày nay Ngư ời có công đầu trong việc phát hiện, nghiên cứu là nhà nữ khảo cổ học người Pháp Madeleine Colani Văn hoá Hoà Bình không chỉ tồn tại trên đất n ước Việt Nam mà còn phân
bố rất rộng ở khu vực Đông Nam Á (báo Hòa Bình)
- Trong khu vực có sự giao lưu, trao đổi về kinh tế và văn hóa: cư dân Đông Nam Á Biết làm thuyền từ rất sớm, họ dùng thuyền vượt biển để đi xa trao đổi hàng hóa, giao lưu văn hóa Sự giống nhau giữ nhiều hiện vật văn hóa ở các vùng khác nhau đã chứng tỏ điều đó ví dụ như mộ vò, gốm tô màu, khuyên tai của văn hóa Đông Sơn, Sa Huỳnh với văn hóa Kanalay (Philippines)
Trống Đồng – một sản phẩm văn hóa đặc sắc tiêu biểu nhất thời bấy giờ được tìm thấy không chỉ ở lục địa mà cả các hải đảo Đông Nam Á: là bằng chứng sự hiện diện của văn hóa khu vực đã có từ trước khi có sự xâm nhập của văn hóa Ấn Độ và Trung Hoa Trên nó có khắc mặt trời, bông lúa, gạo,… con người đang tổ chức lễ hội cũng như hăng say lao động Không chỉ thể hiện trình độ cao trong làm đồ đồng mà còn biểu hiện cả cuộc sống nông nghiệp
=> Nông nghiệp buổi sơ khai phụ thuộc vào tự nhiên nên quan điểm vạn vật hữu linh
và tín ngưỡng thờ các vị thần tự nhiên là tín ngưỡng phổ biến trong khu vực Lễ hội thường xuyên được tổ chức vào thời điểm đầu mùa vụ mới hoặc sau các vụ thu hoạch trước hết để tế lễ thần linh phù hộ cho các mùa vụ bội thu, sau đó là để người dân vui chơi sau những ngày lao động vất vả Đây là khu vực đa dạng các hình thức trình diễn dân gian như rối bóng, rối nước; âm nhạc truyền thống và các loại nhạc cụ rất gần gũi với thiên nhiên; văn hóa ẩm thực đa dạng và độc đáo
Việt Nam cũng có một nền văn hóa tiêu biểu trong văn hóa Đông Nam Á nói chung: Tên gọi Văn hóa Đông Sơn được đặt theo tên một ngôi làng cổ, bên bờ sông Mã, gần cầu Hàm Rồng, Thanh Hóa Một buổi sáng năm 1924 của thế kỷ trước, một người nông dân trong làng ra bờ sông câu cá, chợt thấy bên bờ đất lộ ra những đồ vật bằng đồng, trong đó có chiếc trống to hơn vòng tay người ôm, trên mặt trống có những hoa văn rất đẹp Ông báo với nhà chức trách ở xã Sau đó, có các nhà nghiên cứu của viện Viễn Đông Bác Cổ đã về xem hiện vật và khai quật hiện trường Chiếc trống đồng đầu tiên ấy được đưa về Hà Nội Một nền văn hóa, một thời kỳ lịch sử Việt Nam được thế giới biết đến với tên gọi Đông Sơn ra đời từ đấy (tạp chí khoa học xã hội Việt Nam)
Trang 7Recommandé pour toi
Speech X Practice - Huijhy - Auditing and Assurance Services: an Applied Approach
Beliefs in Society - Knowledge Organisers
Sauce and Spoon - As a a plan
PAD102 Final Soalan 2
intro to public administration 100% (3)
Suite du document ci-dessous
20
22
3
1
Trang 82 Những yếu tố khác tạo nên nét văn hóa riêng như nhà ở, cộng đồng, gia đình, thời trang và lễ hội
- Nhà sàn: xuất hiện ở nhiều dân tộc của Đông Nam Á là một phát minh phù hợp với những đặc điểm địa lý, khí hậu, sinh hoạt kinh tế trong khu vực
- Tổ chức xã hội: thôn xóm là đơn vị quan trọng duy trì được nhiều truyền thống dân chủ
- Gia đình: mẫu hệ, người phụ nữ có vai trò cao trong xã hội Về sau bị ảnh hưởng bởi Ấn Độ, Trung Quốc, Ả Rập, nên phụ hệ dần thay thế Tuy vậy, tàn
dư của chế độ mẫu hệ còn tồn tại khá nhiều nên ở Đông Nam Á vẫn có truyền thống về sự trân trọng người phụ nữ
- Trang phục: để thích nghi với khí hậu nóng ẩm thì đàn ông đóng khố, đàn bà mặc váy quấn, áo chui đầu, áo ngắn tay nam, áo yếm nữ Ngoài ra còn có mũ đội đầu lông chim dùng cho chiến binh khi ra trận, sinh hoạt tôn giáo
- Các lễ hội, trò chơi dân gian liên quan đến tín ngưỡng nông nghiệp diễn ra quanh năm: cầu mùa màng tươi tốt, cầu mưa, những trò chơi dân gian đặc sắc cùng những điệu hát giao duyên Chung quy lại đều thể hiện ước mong của người dân: mưa thuận gió hòa mùa màng tươi tốt
- Các nghi lễ thờ cúng: họ tin vào việc thờ sinh thực khí và tiến hành những nghi thức mang tính phồn thực để thờ (người Chăm, Khơme và Mường,…) hoặc thể hiện những hình tượng phồn thực trên những đồ vật linh thiêng như trống đồng, thạp đồng Họ tin rằng tiến hành những việc này sẽ giúp mùa màng bội thu, các con vật chăn nuôi sẽ được sinh sôi nảy nở và con đàn cháu đống
=> Trước khi chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa bên ngoài thì Đông Nam Á đã có một nền văn hóa riêng Về lao động sinh sống đã biết cày cấy, thuần dưỡng trâu bò, sử dụng kim loại thô sơ và có kĩ năng đi biển Về xã hội, nổi bật là tầm quan trọng của người phụ nữ và dòng dõi mẫu hệ, tổ chức theo chế độ canh tác lúa nước Về tôn giáo
có những vật linh, thờ cúng tổ tiên và thần đất, đặt đền thờ miếu mạo ở nơi cao, chôn vào vại sảnh hay trong đài đá,… Có thể nói những cư dân Đông Nam Á là những cư dân lúa nước sống trong môi trường sinh thái khí hậu nóng ẩm nhiệt đới gió mùa, có nền văn hóa đa dạng và nổi bật song vẫn mang đặc trưng riêng về bản chất đời sống tinh thần và kinh tế
III Tiếp thu ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ và Trung Quốc
- Là khu vực nằm cạnh hai nền văn minh lớn và lâu đời là Ấn Độ và Trung Quốc, nên trong quá trình hình thành và phát triển, các nước ĐNA đã tiếp nhận ảnh hưởng của hai nền văn minh này Những ảnh hưởng của Ấn Độ và Trung Quốc diễn ra trên nhiều lĩnh vực như: chữ viết, văn học, tôn giáo, nghệ thuật,…
Trang 9- Diễn ra từ rất sớm, có thể là vào những thế kỷ trước hoặc đầu Công nguyên và lan tỏa ra phần lớn các nước trong khu vực
- Diễn ra thông qua nhiều con đường, mà trước hết và chủ yếu là con đường trao đổi buôn bán
+ Đối với thương nhân Ấn Độ, Đông Nam Á là một khu vực giàu có, nhất
là hương liệu và gia vị
+ Nhiều thương nhân Ấn Độ đã đến buôn bán ở các hải cảng của Đông Nam Á, họ đồng thời cũng truyền bá văn hóa Ấn Độ vào đây Theo chân
họ còn có các nhà truyền giáo cũng truyền bá các tôn giáo của Ấn Độ vào Đông Nam Á
+ Nhiều thương nhân của khu vực Đông Nam Á, nhất là những thương nhân người Mã Lai cũng thường xuyên lui tới buôn bán tại các hải cảng của Ấn Độ và Sri Lanka, nhờ đó đã tiếp thu văn hóa Ấn Độ, sau đó lại mang truyền bá về trong nước
- Những ảnh hưởng của Ấn Độ đã thúc đẩy nhanh quá trình tan rã của xã hội nguyên thủy và sự hình thành xã hội có giai cấp và nhà nước ở Đông Nam Á + Từ khoảng đầu Công nguyên đến thế kỷ VIII, hàng loạt quốc gia được hình thành từ vùng ven biển phía nam Hải Vân (Việt Nam) đến bán đảo
Mã Lai và trên lưu vực sông Mê Kông, Mê Nam, Sêmun và Iraoađi + Tầng lớp thống trị của các quốc gia này đã xây dựng những thiết chế nhà nước quân chủ theo kiểu Ấn Độ, đồng thời tiếp nhận những tôn giáo
Ấn Độ, một bộ phận không thể tách rời với nhà nước, và tiếp nhận cả những thành tựu văn hóa khác của Ấn Độ nhằm củng cố địa vị của giai cấp thống trị
- Ảnh hưởng của nền văn minh Trung Quốc đối với Đông Nam Á ít hơn, chủ yếu
ở Việt Nam Sự truyền bá của văn minh Trung Quốc thường thông qua con đường chiến tranh xâm lược và mang tính áp đặt
+ Việt Nam là nước bị phong kiến Trung Quốc đô hộ hàng nghìn năm => Việt Nam bị ảnh hưởng nhiều bởi Trung Quốc
+ Thiết chế chính trị quân chủ, Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo, chữ Hán và nhiều kỹ thuật sản xuất của Trung Quốc đã được truyền bá vào + Ngoài việc tiếp nhận chọn lọc các giá trị văn hóa phù hợp và có tác dụng bồi bổ cho nền văn hóa dân tộc, người Việt còn có sự chống đối việc đồng hóa văn hóa thông qua cưỡng chế về chính trị Ví dụ: những cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40-43), Bà Triệu (248) đều mang tính chất của những cuộc đấu tranh chống đối sự xâm lăng, chính trị, văn hóa Đặc biệt, những cuộc khởi nghĩa của Lý Bí (thế kỉ VI), dựng nước Vạn Xuân và của Lý Phật tử lấy hiệu Hậu Lý Nam Đế là những cuộc đấu tranh khẳng định ý thức dân tộc
Trang 10- Ngoài Việt Nam, Trung Quốc còn có quan hệ buôn bán với nhiều nước Đông Nam Á như Campuchia, Lào, Indonesia, Myanmar
+ Trung Quốc mua về nhiều mặt hàng ngà voi, hương liệu, sáp ong,… và bán cho các nước Đông Nam Á các mặt hàng sành sứ, đồ sơn, tơ lụa, ô
đi mưa, mâm đồng, lược chải đầu, xạ hương,…
+ Nhiều sứ giả, nhà văn hóa, nhà truyền giáo và kiều dân của Trung Quốc
và các nước Đông Nam Á thường xuyên qua lại lẫn nhau đã mang văn hóa Trung Quốc truyền bá vào các nước Đông Nam Á
=> Do vậy, không thể không thừa nhận những ảnh hưởng sâu đậm của Ấn Độ và Trung Quốc đối với văn minh Đông Nam Á Nhưng điều quan trọng là cư dân Đông Nam Á đã biết tiếp thu một cách có chọn lọc trên cơ sở nền tảng và truyền thống đã có thể xây dựng cho mình những cấu trúc chính trị, xã hội và văn hóa thích hợp, làm nên bản sắc đa dạng của mình, song vẫn có những nét tương đồng giữa các nước trong khu vực
IV Sơ lược tiến trình lịch sử
1 Thời kì hình thành và bước đầu phát triển của các quốc gia Đông Nam Á (thế kỉ III TCN – VIII)
1.1 Văn hóa vật chất và tinh thần thời kỳ đầu
- Đầu thiên niên kỉ I TCN, cư dân Đông Nam Á đã sử dụng một cách phổ biến những công cụ và vũ khí bằng kim loại Hoạt động kinh tế quan trọng nhất của các bộ lạc là canh tác bằng cuốc trên các cánh đồng ngập nước và trên nương rẫy Các vũ khí bằng đồng bằng đá, đồ gốm thô sơ phát triển rộng rãi Dân cư sống thành từng gia tộc, đơn vị chính là công xã thị tộc gia trưởng Đông Nam
Á dần hình thành giai cấp và nhà nước
1.2 Sự hình thành các quốc gia Đông Nam Á
● Quốc gia người Việt cổ: quốc gia được hình thành sớm nhất ở Đông Nam Á
- Thế kỉ IV – III TCN ở vùng Bắc Bộ Việt Nam đã hình thành liên minh bộ lạc của người Lạc Việt gọi là Văn Lang, bộ lạc Lạc Việt liên minh Văn Lang tạo thành nước Âu Lạc Người Việt có tiến bộ về canh tác, lưỡi cày xuất hiện, nghề thủ công được phát triển thêm, trung tâm đô thị hình thành (Cổ Loa)
● Một số nhà nước Đông Nam Á khác:
- Hình thành vào khoảng đầu công nguyên đến thế kỉ VIII ở vùng ven biển từ phía nam Hải Vân (Việt Nam) đến bán đảo Mã Lai và các lưu vực sông Mê Kông, Mê Nam, … nổi bật lớn mạnh là vương quốc Phù Nam của người Khơme
- Các tộc người Nam Á đã xây dựng một loạt các quốc gia ở hạ lưu các con sông lớn: +Liên minh bộ lạc của người Tạng – Miến gọi là Prôme