MỞ ĐẦU Trong trong xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay thì luật quốc tế có vai trò và tầm quan trọng trong việc giao lưu toàn cầu Toàn cầu hoá làm cho hệ thống pháp luật Việt Nam trở thành hệ thống pháp.
Trang 1MỞ ĐẦU
Trong trong xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay thì luật quốc tế có vai trò và tầm quan trọng trong việc giao lưu toàn cầu Toàn cầu hoá làm cho hệ thống pháp luật Việt Nam trở thành hệ thống pháp luật mở Các điều ước quốc tế mà Việt Nam kí kết hoặc tham gia cùng với các tập quán quốc tế mà Việt Nam thừa nhận trở thành một bộ phận trong hệ thống pháp luật Việt Nam Thực tiễn đó buộc chúng ta phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa các nguồn của pháp luật quốc
tế và các nguồn của pháp luật quốc gia Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin trình bày đề bài số: “Phân tích tác động của luật quốc tế đổi với quá trình hoàn thiện các quy định của hệ thống pháp luật Việt Nam trong một lĩnh vực cụ thể, cụ thể lĩnh vực pháp luật hình sự”
NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
1 Khái niệm về Luật Hình sự
Luật Hình sự là một ngành luật trong hệ thống pháp luật quy định tội phạm, xác định hình phạt với các tội phạm nhằm đấu tranh chống tội phạm, loại trừ mọi hành vi nguy hiểm cho xã hội Luật Hình sự bao gồm hệ thống những quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành, xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm, đồng thời quy định hình phạt đối với những tội phạm ấy
2 Luật Quốc tế có tác động đến sự phát triển và hoàn thiện của Luật quốc gia
Khi tham gia quan hệ quốc tế, quốc gia có nghĩa vụ phải tận tâm thiện chí thực hiện các cam kết quốc tế của mình Điều này được quốc gia thể hiện thông qua nhiều hành vi cụ thể khác nhau trong đó có hành vi sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật quốc gia sao cho các quy định của pháp luật quốc gia
Trang 2vừa mang tính đặc thù của mỗi quốc gia vừa phù hợp với các cam kết quốc tế của quốc gia
Điều ước quốc tế được Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết với danh nghĩa Nhà nước, Chính phủ hoặc cấp ngành Do vậy, khi một điều ước quốc tế được phía Việt Nam ký kết hoặc gia nhập thì có nghĩa là Nhà nước, Chính phủ hoặc ngành liên quan có trách nhiệm thực hiện điều ước quốc tế đó bằng cách nội luật hóa hoặc quy chiếu trực tiếp, có nghĩa là nó sẽ nằm trong hệ thống pháp luật quốc gia, khi đó, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia quan hệ
xã hội được nó điều chỉnh phải tuân theo Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập quy định những vấn đề mà pháp luật trong nước chưa điều chỉnh thì nó có thể trở thành căn cứ pháp lý để ban hành những văn bản quy phạm pháp luật trong nước, đặc biệt là các văn bản của bộ, ngành Trường hợp điều ước quốc tế và luật nội địa cùng quy định về một vấn đề thì về nguyên tắc, luật nội địa phải phù hợp với điều ước quốc tế bằng cách phải sửa đổi, bổ sung hoặc dẫn chiếu áp dụng điều ước quốc tế Như vậy, điều ước quốc
tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập là căn cứ cho việc ban hành văn bản Chính vì vậy mà các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên nói riêng và pháp luật quốc tế nói chung là cơ sở, căn cứ quan trọng
để chúng ta phát triển, hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước
II Tác động của Luật quốc tế tới quá trình hoàn thiện các văn bản luật của Việt Nam trong lĩnh vực đấu tranh phòng chống tội phạm
- Tác động của quốc tế thể hiện trong chính sách hình sự của Việt Nam
BLHS năm 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung quan trọng, thể hiện những chuyển biến căn bản trong chính sách xử lý hình sự Trong đó, những thay đổi rõ rệt nhất là việc ghi nhận trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với pháp nhân thương mại, chính sách nhân đạo trong quy định về hình phạt và chính sách xử lý thân
Trang 3thiện đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Đây đều là những biểu hiện sự tác động của luật quốc tế đối với pháp luật hình sự Việt Nam
Trước hết, việc quy định TNHS của pháp nhân thương mại trong BLHS năm 2015 nhằm đáp ứng những khuyến nghị của các điều ước quốc tế về chống tham nhũng, rửa tiền, buôn bán người, khủng bố, tài trợ khủng bố mà Việt Nam là thành viên
Trên tinh thần đáp ứng các nguyên tắc của Công ước của LHQ về quyền trẻ
em và thể hiện tinh thần nhân đạo tại Điều 37 Công ước về quyền trẻ em, BLHS
2015 nước ta đã bổ sung quy định về áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục thay thế xử lý hình sự Theo đó, khi xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, cơ quan tiến hành tố tụng quyết định miễn TNHS và áp dụng biện pháp này khi có các điều kiện như: (i) thuộc trường hợp phạm tội lần đầu (thường là tội phạm ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng), có nhiều tình tiết giảm nh , tự nguyện khắc phục phần lớn hậu quả (ii) người chưa thành ni n và người đại diện hợp pháp của họ đồng
ý với việc áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục này Biện pháp thay thế xử lý hình sự gồm có: khiển trách; hòa giải tại cộng đồng và giáo dục tại xã, phường, thị trấn Đây là quy định nhằm đưa người chưa thành ni n ra khỏi quy trình tố tụng hình sự và áp dụng các biện pháp xử lý khác mang tính giáo dục - phòng ngừa với ý nghĩa giúp các em nhận rõ được lỗi lầm, có thái độ ăn năn hối cải, khắc phục sai phạm Việc bắt, giam giữ hay bỏ tù trẻ em chỉ được dùng đến như một biện pháp cuối cùng và trong thời hạn thích hợp ngắn nhất
- Tội phạm hóa một số hành vi nguy hiểm cho xã hội trên cơ sở yêu cầu của những điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên
Thứ nhất, quy định tội phạm đối với hành vi sử dụng người dưới 16 tuổi
vào mục đích khi u dâm (Điều 147), hành vi mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người (Điều 154)
Trang 4Thứ hai, bổ sung quy định tội bắt cóc con tin (Điều 301), tội cướp biển
(Điều 302) trên tinh thần các quy định của Công ước Chống bắt cóc con tin năm
1979 và Công ước quốc tế về Luật Biển năm 1982 mà Việt Nam là thành viên
Thứ ba, phạm vi các tội tham ô tài sản (Điều 353), nhận hối lộ (Điều 354),
tội đưa hối lộ (Điều 364) và tội môi giới hối lộ (Điều 365) đã được mở rộng sang khu vực ngoài Nhà nước
- Bổ sung nội dung cấu thành của một số tội phạm
Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung quy định về tội mua bán người (Điều 150) và tội
mua bán người dưới 16 tuổi (Điều 151) phù hợp với Nghị định thư về phòng, chống buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (ban hành kèm theo Công ước của LHQ về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia); sửa đổi, quy định
rõ các dấu hiệu pháp lý về hành vi, thủ đoạn và mục đích của tội phạm
Thứ hai, sửa đổi, bổ sung quy định về tội rửa tiền theo Điều 324 (trong đó
quy định rõ ràng các dạng hành vi rửa tiền, vấn đề chủ thể của tội phạm và hành
vi tự rửa tiền, lỗi của người phạm tội) và bổ sung quy định về trách nhiệm hình
sự của pháp nhân đối với tội rửa tiền nhằm đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) mà Việt Nam cần tuân thủ với tư cách là thành vi n Nhóm châu Á – Thái Bình Dương về chống rửa tiền
Thứ ba, sửa đổi, bổ sung quy định về tội dùng nhục hình (Điều 373) và tội
bức cung (Điều 374) trên tinh thần đáp ứng những yêu cầu, khuyến nghị của Công ước Chống tra tấn mà Việt Nam đã chính thức là thành viên
Thứ tư, sửa đổi, bổ sung quy định tại Chương XXVI BLHS năm 2015 về
các tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược và tội phạm chiến tranh, trong đó nội dung cấu thành phù hợp hơn với chuẩn mực pháp lý quốc tế và đáp ứng được yêu cầu của quan hệ ngoại giao trong tình hình mới
Trang 5III Một số hạn chế ngăn cản sự tác động của Luật quốc tế tới quá trình hoàn thiện các văn bản luật của Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật hình sự
Thứ nhất, việc triển khai thực hiện các hiệp định đã được ký kết còn nhiều
hạn chế, chưa phù hợp với pháp luật quốc tế, với quy định của pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế Để tăng cường phòng, chống tội phạm, công cụ đầu tiên là BLHS và BLTTHS Thực tiễn mấy năm qua cho thấy có nhiều chậm trễ, bất hợp lý trong pháp luật hình sự Việt Nam Những kinh nghiệm từ nhiều quốc gia phát triển đang rất cần cho xã hội Việt Nam, đã từng được đề xuất nhưng chưa được áp dụng
Thứ hai, Việt Nam còn ít kinh nghiệm, nhiều quy định của Công ước còn
tương đối mới đối với Việt Nam Pháp luật Việt Nam tuy cơ bản phù hợp với Công ước của Liên hợp quốc, song bản thân hệ thống pháp luật đó đang trong giai đoạn hoàn thiện
KẾT LUẬN
Qua phần trình bày trên, có thể thấy luật quốc tế có tác động mạnh mẽ và toàn diện đến việc cải cách, hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam trong thời gian gần đây Xu hướng này được tiếp cận và phát triển trong luật hình sự Việt Nam bởi yêu cầu thực hiện nghĩa vụ quốc gia thành viên của các điều ước quốc tế, bởi nhu cầu của hội nhập quốc tế và việc hài hòa hóa pháp luật Ảnh hưởng của xu hướng này đang đem đến những kết quả tích cực cho sự phát triển của luật hình sự Việt Nam, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi tiếp theo nước ta cần chú trọng hơn nữa đối với việc hoàn thiện luật hình
sự quốc gia
Trang 6DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Bộ luật hình sự 2015
2 http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=210569 , truy cập ngày 10/11/2020
3 https://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/120/793 , truy cập ngày 10/11/2020
4 https://www.unicef.org/vietnam/vi , truy cập ngày 10/11/2020
Trang 7BẢNG TỪ VIẾT TẮT
Trang 8MỞ ĐẦU
Trong trong xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay thì luật quốc tế có vai trò và tầm quan trọng trong việc giao lưu toàn cầu Toàn cầu hoá làm cho hệ thống pháp luật Việt Nam trở thành hệ thống pháp luật mở Các điều ước quốc tế mà Việt Nam kí kết hoặc tham gia cùng với các tập quán quốc tế mà Việt Nam thừa nhận trở thành một bộ phận trong hệ thống pháp luật Việt Nam Thực tiễn đó buộc chúng ta phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa các nguồn của pháp luật quốc
tế và các nguồn của pháp luật quốc gia Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin trình bày đề bài số: “Phân tích tác động của luật quốc tế đổi với quá trình hoàn thiện các quy định của hệ thống pháp luật Việt Nam trong một lĩnh vực cụ thể, cụ thể lĩnh vực pháp luật hình sự”
NỘI DUNG
IV Cơ sở lý luận
1 Khái niệm về Luật Hình sự
Luật Hình sự là một ngành luật trong hệ thống pháp luật quy định tội phạm, xác định hình phạt với các tội phạm nhằm đấu tranh chống tội phạm, loại trừ mọi hành vi nguy hiểm cho xã hội Luật Hình sự bao gồm hệ thống những quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành, xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm, đồng thời quy định hình phạt đối với những tội phạm ấy
2 Luật Quốc tế có tác động đến sự phát triển và hoàn thiện của Luật quốc gia
Khi tham gia quan hệ quốc tế, quốc gia có nghĩa vụ phải tận tâm thiện chí thực hiện các cam kết quốc tế của mình Điều này được quốc gia thể hiện thông qua nhiều hành vi cụ thể khác nhau trong đó có hành vi sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật quốc gia sao cho các quy định của pháp luật quốc gia
Trang 9vừa mang tính đặc thù của mỗi quốc gia vừa phù hợp với các cam kết quốc tế của quốc gia
Điều ước quốc tế được Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết với danh nghĩa Nhà nước, Chính phủ hoặc cấp ngành Do vậy, khi một điều ước quốc tế được phía Việt Nam ký kết hoặc gia nhập thì có nghĩa là Nhà nước, Chính phủ hoặc ngành liên quan có trách nhiệm thực hiện điều ước quốc tế đó bằng cách nội luật hóa hoặc quy chiếu trực tiếp, có nghĩa là nó sẽ nằm trong hệ thống pháp luật quốc gia, khi đó, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia quan hệ
xã hội được nó điều chỉnh phải tuân theo Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập quy định những vấn đề mà pháp luật trong nước chưa điều chỉnh thì nó có thể trở thành căn cứ pháp lý để ban hành những văn bản quy phạm pháp luật trong nước, đặc biệt là các văn bản của bộ, ngành Trường hợp điều ước quốc tế và luật nội địa cùng quy định về một vấn đề thì về nguyên tắc, luật nội địa phải phù hợp với điều ước quốc tế bằng cách phải sửa đổi, bổ sung hoặc dẫn chiếu áp dụng điều ước quốc tế Như vậy, điều ước quốc
tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập là căn cứ cho việc ban hành văn bản Chính vì vậy mà các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên nói riêng và pháp luật quốc tế nói chung là cơ sở, căn cứ quan trọng
để chúng ta phát triển, hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước
V Tác động của Luật quốc tế tới quá trình hoàn thiện các văn bản luật của Việt Nam trong lĩnh vực đấu tranh phòng chống tội phạm
- Tác động của quốc tế thể hiện trong chính sách hình sự của Việt Nam
BLHS năm 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung quan trọng, thể hiện những chuyển biến căn bản trong chính sách xử lý hình sự Trong đó, những thay đổi rõ rệt nhất là việc ghi nhận trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với pháp nhân thương mại, chính sách nhân đạo trong quy định về hình phạt và chính sách xử lý thân
Trang 10thiện đối với người dưới 18 tuổi phạm tội Đây đều là những biểu hiện sự tác động của luật quốc tế đối với pháp luật hình sự Việt Nam
Trước hết, việc quy định TNHS của pháp nhân thương mại trong BLHS năm 2015 nhằm đáp ứng những khuyến nghị của các điều ước quốc tế về chống tham nhũng, rửa tiền, buôn bán người, khủng bố, tài trợ khủng bố mà Việt Nam là thành viên
Trên tinh thần đáp ứng các nguyên tắc của Công ước của LHQ về quyền trẻ
em và thể hiện tinh thần nhân đạo tại Điều 37 Công ước về quyền trẻ em, BLHS
2015 nước ta đã bổ sung quy định về áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục thay thế xử lý hình sự Theo đó, khi xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, cơ quan tiến hành tố tụng quyết định miễn TNHS và áp dụng biện pháp này khi có các điều kiện như: (i) thuộc trường hợp phạm tội lần đầu (thường là tội phạm ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng), có nhiều tình tiết giảm nh , tự nguyện khắc phục phần lớn hậu quả (ii) người chưa thành ni n và người đại diện hợp pháp của họ đồng
ý với việc áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục này Biện pháp thay thế xử lý hình sự gồm có: khiển trách; hòa giải tại cộng đồng và giáo dục tại xã, phường, thị trấn Đây là quy định nhằm đưa người chưa thành ni n ra khỏi quy trình tố tụng hình sự và áp dụng các biện pháp xử lý khác mang tính giáo dục - phòng ngừa với ý nghĩa giúp các em nhận rõ được lỗi lầm, có thái độ ăn năn hối cải, khắc phục sai phạm Việc bắt, giam giữ hay bỏ tù trẻ em chỉ được dùng đến như một biện pháp cuối cùng và trong thời hạn thích hợp ngắn nhất
- Tội phạm hóa một số hành vi nguy hiểm cho xã hội trên cơ sở yêu cầu của những điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên
Thứ nhất, quy định tội phạm đối với hành vi sử dụng người dưới 16 tuổi
vào mục đích khi u dâm (Điều 147), hành vi mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người (Điều 154)
Trang 11Thứ hai, bổ sung quy định tội bắt cóc con tin (Điều 301), tội cướp biển
(Điều 302) trên tinh thần các quy định của Công ước Chống bắt cóc con tin năm
1979 và Công ước quốc tế về Luật Biển năm 1982 mà Việt Nam là thành viên
Thứ ba, phạm vi các tội tham ô tài sản (Điều 353), nhận hối lộ (Điều 354),
tội đưa hối lộ (Điều 364) và tội môi giới hối lộ (Điều 365) đã được mở rộng sang khu vực ngoài Nhà nước
- Bổ sung nội dung cấu thành của một số tội phạm
Thứ nhất, sửa đổi, bổ sung quy định về tội mua bán người (Điều 150) và tội
mua bán người dưới 16 tuổi (Điều 151) phù hợp với Nghị định thư về phòng, chống buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (ban hành kèm theo Công ước của LHQ về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia); sửa đổi, quy định
rõ các dấu hiệu pháp lý về hành vi, thủ đoạn và mục đích của tội phạm
Thứ hai, sửa đổi, bổ sung quy định về tội rửa tiền theo Điều 324 (trong đó
quy định rõ ràng các dạng hành vi rửa tiền, vấn đề chủ thể của tội phạm và hành
vi tự rửa tiền, lỗi của người phạm tội) và bổ sung quy định về trách nhiệm hình
sự của pháp nhân đối với tội rửa tiền nhằm đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) mà Việt Nam cần tuân thủ với tư cách là thành vi n Nhóm châu Á – Thái Bình Dương về chống rửa tiền
Thứ ba, sửa đổi, bổ sung quy định về tội dùng nhục hình (Điều 373) và tội
bức cung (Điều 374) trên tinh thần đáp ứng những yêu cầu, khuyến nghị của Công ước Chống tra tấn mà Việt Nam đã chính thức là thành viên
Thứ tư, sửa đổi, bổ sung quy định tại Chương XXVI BLHS năm 2015 về
các tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược và tội phạm chiến tranh, trong đó nội dung cấu thành phù hợp hơn với chuẩn mực pháp lý quốc tế và đáp ứng được yêu cầu của quan hệ ngoại giao trong tình hình mới