Bình luận các trường hợp áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn được quy định trong blds 2015

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ ĐỀ BÀI 10 Hà Nội, 2020 HỌ VÀ TÊN LÊ HOÀNG HOA MSSV 432109 LỚP N08 – TL1 NHÓM 01 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1 I Một số vấn đề lý.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ BÀI: 10

Hà Nội, 2020

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Một số vấn đề lý luận chung 1

1 Một số khái niệm 1

1.1 Hệ thuộc luật 1

1.2 Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài 2

2 Giải quyết xung đột pháp luật trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và việc áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn 2

II Bình luận các trường hợp áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn theo BLDS 2015 4

1 Áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn trong quan hệ hợp đồng 4 2 Áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn trong quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 7

3 Một số trường hợp khác 9

a) Thực hiện công việc không theo ủy quyền 9

b) Quyền sử hữu và quyền khác đối với động sản đang trên đường vận chuyển 9

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

Nguyên tắc thoả thuận chọn luật áp dụng luôn là một trong những nguyên tắc cơ bản của Tư pháp quốc tế để chọn luật áp dụng điều chỉnh quan

hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Nhằm tiếp tục ghi nhận và mở rộng việc áp dụng nguyên tắc chọn luật áp dụng, góp phần hoàn thiện hệ thống quy phạm xung đột của tư pháp quốc tế, BLDS năm 2015 đã có nhiều tiến bộ quan trọng trong việc ghi nhận nguyên tắc này Để hiểu rõ hơn về sự thỏa thuận chọn luật của các bên trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, em xin lựa chọn đề

bài số 10: “Bình luận các trường hợp áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa

chọn được quy trong Bộ luật dân sự 2015” cho bài làm của mình Do kiến

thức còn hạn chế nên không thể tránh khỏi những sai sót trong quá trình làm bài, rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô để bài làm của em có thể hoàn thiện hơn Em xin cảm ơn

NỘI DUNG

I Một số vấn đề lý luận chung

1 Một số khái niệm

1.1 Hệ thuộc luật

Hệ thuộc luật là một bộ phận cấu thành của quy phạm xung đột, đây là phần chỉ ra hệ thông pháp luật nước nào sẽ được áp dụng để điều chỉnh quan

hệ liên quan Hệ thuộc luật chính là phần đặc biệt tạo nên sự độc đáo của quy phạm xung đột so với các loại quy phạm pháp luật khác Về lí luận cũng như thực tiễn, khi tiên hành xây dựng quy phạm xung đột cơ quan có thẩm quyền của quốc gia bao giờ cũng phải dựa trên những nguyên tắc nhất định Những nguyên tắc này phải đảm bảo tính tối cao của lợi ích quốc gia; của các chủ thể tham gia quan hệ; của mới quan hệ quốc tế cũng như xu hướng pháp luật chung trên thế giới Vì thế sau khi quy phạm được xây dựng thì các cơ quan

thực thi, áp dụng pháp luật cũng như các đương sự cần phải tuân thủ sự dẫn chiếu của quy phạm xung đột bằng cách áp dụng hệ thuộc luật mà quy phạm chỉ tới mà không có sự lựa chọn hoặc không rơi vào các trường hợp đặc biệt

khác

1.2 Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Bộ luật dân sự 2015 đưa ra tiêu chí để xác định quan hệ dân sự, đó là: “các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản

và tự chịu trách nhiệm” Theo Khoản 2 Điều 663 BLDS 2015, quan hệ dân sự

có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự thuộc một trong các trường hợp sau

đây:

a) Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; b) Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài;

c) Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài

Như vậy, các quan hệ dân sự trong tư pháp quốc tế điều chỉnh luôn có đặc trưng là mang “yếu tố nước ngoài” Qua những phân tích trên chúng ta có thể

hiểu: “Quan hệ có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự có ít nhất một trong

ba yếu tố: Yếu tố nước ngoài về mặt chủ thể; yếu tố nước ngoài về mặt khách thể và yếu tố nước ngoài về mặt pháp lý”

2 Giải quyết xung đột pháp luật trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và việc áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn

Có thể thấy, do đặc điểm của quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là sự tham gia của hai hay nhiều hệ thống pháp luật Và mỗi quốc gia trên thế giới

có hệ thống pháp luật riêng của mình, do điều kiện phát triển kinh tế xã hội,

từ quan điểm chính trị, phong tục tập quán… Vì vậy quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài tồn tại như một điều tất yếu và làm phát sinh xung đột pháp luật Trong tư pháp quốc tế, khi xuất hiện xung đột pháp luật tức là xuất hiện hiện tượng hai hay nhiều hệ thống pháp luật của các nước cùng có thể tham gia điều chỉnh một quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Và cần phải lựa chọn quan hệ một trong các hệ thống pháp luật đó để giải quyết các quan hệ pháp luật trên Pháp luật Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới về TPQT ghi nhận hai phương pháp điều chỉnh, đó là: Phương pháp xung đột và phương pháp thực chất

Tuy nhiên, không phải lúc nào các quan hệ này cũng được điều chỉnh bằng các quy phạm thực chất, nên các cơ quan có thẩm quyên phải chọn trong

số hai hay nhiều hệ thống pháp luật liên quan lấy một hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ đang xem xét Quy phạm xung đột chính là căn cứ pháp lý của

sự lựa chọn này Có thể định nghĩa, quy phạm xung đột là quy phạm ấn định pháp luật nước nào cần phải áp dụng để điểu chỉnh quan hệ pháp luật dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài trong tình huống cụ thể Khác với các quy phạm pháp luật thông thường thì quy phạm xung đột được cấu thành bởi hai bộ phận là phần: Phạm vi và phần Hệ thuộc Hai bộ phận này không thể tách rời trong bất kỳ quy phạm nào

Trước hiện tượng xung đột pháp luật, đối với một số quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài thường dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng thỏa thuận hai bên, trong pháp luật của các quốc gia thường có những quy định áp dụng

hệ thuộc luật do các bên lựa chọn để giải quyết các quan hệ trên Có nghĩa là khi hệ thống pháp luật nào sẽ điều chỉnh quan hệ có yếu tố nước ngoài phụ thuộc vào việc lựa chọn của chủ thể liên quan thì các bên chủ thể được quyền chọn luật áp dụng theo thỏa thuận

Căn cứ vào tính chất, hệ thuộc do các bên lựa chọn có thể là một phần cấu thành của quy phạm xung đột tùy nghi, là các quy phạm cho phép các đương

sự được quyền lựa chọn luật để điều chỉnh quan hệ của mình Loại quy phạm này thường xuất hiện trong lĩnh vực hợp đồng có yếu tố nước ngoài chính là

sự thỏa thuận của các bên, và trong hợp đồng các bên có thể thỏa thuận hầu như mọi vấn đề, trong đó có cả vấn đề luật áp dụng Vì vậy khi trong pháp luật có xuất hiện quy phạm xung đột này thì các bên có thể thỏa thuận về việc lựa chọn pháp luật áp dụng để giải quyết xung đột pháp luật trong quan hệ này Ví dụ như, trong các hệ thuộc luật cơ bản của Tư pháp quốc tế, hệ thuộc luật do các bên kí kết hợp đồng lựa chọn có thể được coi là hệ thuộc luật do các bên lựa chọn Đây là hệ thống pháp luật của nước mà các bên trong hơp đồng quốc tế thỏa thuận lựa chọn Vì hợp đồng bản thân là sự thỏa thuận, nguyên tắc tự do hợp đồng là một trong những nguyên tắc rất quan trọng trong hầu hết các văn bản pháp lí cả quốc gia lẫn quốc tế, nên trong lĩnh vực này việc các quốc gia quy định giành cho các bên tham gia quan hệ hợp đồng quốc tế sự tự thỏa thuận về hệ thống pháp luật sẽ được áp dụng nếu có tranh chấp xảy ra

II Bình luận các trường hợp áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn theo BLDS 2015

Dựa trên nguyên tắc chung, Bộ luật dân sự (BLDS) 2015 cũng có các quy định cho phép các chủ thể trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài được lựa chọn pháp luật áp dụng Để có thể hiểu rõ hơn về vấn đề này, em đưa ra những bình luận về các trường hợp áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn theo BLDS 2015 như sau:

1 Áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn trong quan hệ hợp đồng

Theo khoản 1 Điều 683 BLDS 2015 thì: “Các bên trong quan hệ hợp đồng

được thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng đối với hợp đồng Trường hợp

các bên không có thỏa thuận về pháp luật áp dụng thì pháp luật của nước có

mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng đó được áp dụng”

Trong quan hệ hợp đồng có yếu tố nước ngoài, việc cho phép các bên tự

do lựa chọn pháp luật áp dụng là một quy định rất quan trọng được thừa nhận rộng rãi trên thế giới và nguyên tắc này luôn được đề cao và tôn trọng Để đảm bảo nguyên tắc đó thì BLDS 2015 đã sử dụng hệ thuộc luật do các bên

lựa chọn để xây dựng Điều luật này

Khoản 1 Điều 683 BLDS 2015 trong quan hệ hợp đồng quy định tại khoản

1 Điều 683 BLDS 2015 này có hai hệ thuộc luật là luật do các bên lựa chọn (Lex voluntatis) và luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất (Lex propria) với hợp đồng Điều luật này chứa quy phạm cho phép các bên được thỏa thuận chọn luật áp dụng đối với hợp đồng mà không cần phải quan tâm, phân biệt

đó là hợp đồng gì Pháp luật do các bên lựa chọn sẽ áp dụng cho toàn bộ thỏa thuận trong hợp đồng Khi không thỏa thuận được luật áp dụng thì cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định pháp luật áp dụng cho hợp đồng là luật có mối liên hẹ gắn bó nhất Cũng giống mọi quyền dân sự khác, quyền của các bên lựa chọn pháp luật áp dụng cho hợp đồng cũng được Điều 683 BLDS 2015 ghi nhận không phải là một quyền tuyệt đối Khoản 4,5,6 Điều 683 là những trường hợp ngoại lệ của quyền thỏa thuận chọn luật sẽ không được áp dụng lựa chọn

luật đó là:

+ Trường hợp hợp đồng có đối tượng là bất động sản thì pháp luật áp dụng đối với việc chuyển giao quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản là bất động sản, thuê bất động sản hoặc việc sử dụng bất động sản để bảo đảm thực hiện

nghĩa vụ là pháp luật của nước nơi có bất động sản

+ Trường hợp pháp luật do các bên lựa chọn trong hợp đồng lao động, hợp đồng tiêu dùng có ảnh hưởng đến quyền lợi tối thiểu của người lao động,

người tiêu dùng theo quy định của pháp luật Việt Nam thì pháp luật Việt Nam

được áp dụng

+ Các bên có thể thỏa thuận thay đổi pháp luật áp dụng đối với hợp đồng nhưng việc thay đổi đó không được ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba được hưởng trước khi thay đổi pháp luật áp dụng, trừ trường hợp người thứ ba đồng ý

Về cơ bản, so với trước đây, Khoản 1 Điều 683 BLDS 2015 đã được bổ sung, chỉnh sửa hoàn thiện, phù hợp hơn trong việc khẳng định quyền tự do ý chí như một quyền cơ bản trong hợp đồng, phù hợp với bản chất quan hệ hợp đồng là tự do thỏa thuận Nếu như trước đây Khoản 1 Điều 769 chỉ cho phép các bên thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng đối với quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng; còn đối với vấn đề hình thức hợp đồng thì các bên không được thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng mà phải tuân theo pháp luật của nước nơi giao kết hợp đồng Để khắc phục được hạn chế của điều luật trước đây, Khoản 1 Điều 683 đã mở rộng phạm vi thoả thuận luật áp dụng là toàn bộ các vấn đề có liên quan đến quan hệ hợp đồng trừ hình thức của hợp đồng được xác định theo pháp luật áp dụng đối với hợp đồng đó Giá trị thành công của Khoản 1 Điều 683 là ở chỗ, đã xây dựng được nguyên tắc xác định luật áp dụng điều chỉnh các vấn đề pháp lý thuộc nội dung hợp đồng, trước hết phải dựa trên nền tảng của nguyên tắc tự do ý chí (Principle of party autonomy) Đây là nguyên tắc chủ đạo được ghi nhận hầu hết trong các hệ thống pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực hợp đồng Đồng thời, quy định này cũng phù hợp với các quy định chung của luật pháp quốc tế và quy định của tư pháp quốc tế các nước Ví dụ Công ước Rome ngày 19/6/1980 về Luật áp dụng đối với những nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng cũng như trong Điều 3 Nghị định Rome I (Regulation (EC) No 593/2008 of the European Parliament and of the Council of 17 June 2008 on the law applicable to contractual obligations), Nghị định điều chỉnh về nghĩa vụ hợp đồng tại Liên minh châu Âu thay thế

Công ước Rome 1980 quy định:“Hợp đồng sẽ được điều chỉnh bởi luật do các bên thỏa thuận lựa chọn Sự lựa chọn phải được thể hiện rõ ràng hoặc được chứng minh rõ ràng bởi các điều khoản trong hợp đồng hoặc tùy theo từng trường hợp cụ thể” Tương tự, các công ước quốc tế đa phương được ban hành trong khuôn khổ của Hội nghị La Haye về TPQT như: Công ước La Haye ngày 15/6/1955 về Luật áp dụng đối với mua bán hàng hóa quốc tế, Công ước La Haye ngày 14/3/1978 về Luật áp dụng cho chi nhánh, văn phòng đại diện, Công ước La Haye ngày 22/12/1986 về Luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế1 , Luật hợp đồng của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/1999 cũng thừa nhận nguyên tắc thỏa thuận chọn luật áp dụng trong các hợp đồng quốc tế mà không giới hạn phạm

vi thoả thuận lựa chọn2

Tuy nhiên, theo Điều 683 BLDS 2015, việc công nhận quyền tự do chọn luật trong hợp đồng vẫn là quy định mang tính chân nguyên tắc chung như một loại quyền Vì vây nó vẫn còn bộc lộ một số vấn đề chưa rõ ràng như: Về phạm vi của luật do các bên được thỏa thuận là luật gì? Hình thức của sự thỏa thuận? Do đó, để đảm bảo tính thực thi của quyền lựa chọn pháp luật các bên trong quan hệ hợp đồng có yếu tố nước ngoài, cần tiếp tục bổ sung, hoàn thiện hơn các quy định của pháp luật trong tương lai

2 Áp dụng hệ thuộc luật do các bên lựa chọn trong quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Theo Khoản 1 Điều 687 BLDS 2015 thì:“Các bên được thỏa thuận lựa

chọn pháp luật áp dụng cho việc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Trường hợp không có thỏa thuận thì pháp luật của nước nơi phát sinh hậu quả của sự kiện gây thiệt hại được áp dụng”

1 Xem thêm: Roy Goode, Herbert Kronke, Ewan McKendrick, Jeffrey Wool (2007) - Transnational

Commercial Law -Oxford University Press, (tiểu mục 2.30), p 72

2 V contract law of the People’s Republic of China, Adopted and Promulgated by the Second Session of the

Tại đây, hệ thuộc luật do các bên lựa chọn (Lex voluntatis) đã được sử dụng Theo quy định tại khoản 1 Điều 687 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng để giải quyết các vấn đề liên quan tời bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có yếu tố nước ngoài Trong trường hợp có hành vi trái pháp luật phát sinh và gây thiệt hại cho một chủ thể khác, thì chủ thể gây ra thiệt hại và chủ thể bị thiệt hại có quyền tự thỏa thuận thương lượng với nhau về lựa chon pháp luật áp dụng giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Trường hợp các bên thỏa thuận được luật áp dụng thì Tòa án có thẩm quyền xét xử sẽ thụ lý vụ việc và giải quyết theo pháp luật mà hai bên đã lựa chọn Tuy nhiên, sự lựa chọn pháp luật áp dụng của các bên bị giới hạn Trong trường hợp các bên không thỏa thuận hoặc không thể thỏa thuận được, quy phạm ở Điều 687 đã dự liệu sẵn một hệ thuộc luật để điều chỉnh quan hệ này đó là hệ thuộc luật của nước nơi phát sinh hậu quả của sự kiện gây thiệt hại

Khoản 1 Điều 687 BLDS 2015 đã thể hiện sự tôn trọng quyền tự do định đoạt của các bên trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài trên nguyên tắc nền tảng là sự thỏa thuận giữa các bên So với quy định trước đây, Khoản 1 Điều 687 BLDS 2015 đã mở rộng phạm vi, áp dụng nguyên tắc thoả thuận chọn luật đối với quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Đây là một sự thay đổi lớn so với quy định tương tự Điều 773 BLDS 2005 khi mà quy định này không cho phép các bên thỏa thuận chọn luật Có thể thấy, Khoản 1 Điều

687 BLDS năm 2015 đã có sự thay đổi tiến bộ, khắc phục được những hạn chế của khoản 1 Điều 773, đồng thời một lần nữa khẳng định pháp luật Việt Nam trong điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài đang dần được hoàn thiện, phù hợp hơn với các chuẩn mực quốc tế trong việc tạo điều kiện, cũng như tôn trọng quyền định đoạt của các bên trong việc xác định pháp luật điều chỉnh quan hệ của họ Việc pháp luật Việt Nam cho phép các bên thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng điều chỉnh quan hệ bồi thường thiệt hại