Lý luận về tuần hoàn và chu chuyển của tư bản vận dụng lí luận này đối với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước

I Trường Đại học Kinh tế Quốc dân II Khoa Marketing III Bài tập lớn IV Môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – LêNin 2 V Đề tài Lý luận về tuần hoàn và chu chuyển của tư bản Vận dụng lý luận nà[.]

I Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

II Khoa: Marketing III. Bài tập lớn

IV. Môn: Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – LêNin 2

V Đề tài: Lý luận về tuần hoàn và chu chuyển của tư bản Vận dụng lý

luận này đối với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp

VI. Người thực hiện _ Sinh viên: Phạm Thanh Hải

VII. Lớp: (210)_29

VIII Người hướng dẫn: PGS.TS Tô Đức Hạnh

IX. Hà Nội, tháng 5 năm 2011

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

A Đặt vấn đề:

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay – nền kinh tế quá độ lên chủ nghĩa xã hội có sự quản lý của Nhà nước, việc quản lý và sử dụng vốn của từng doanh nghiệp là một vấn đề phức tạp và hết sức bức thiết Đặc biệt trong vài năm trở lại đây kinh tế thị trường đã tạo ra một môi trường kinh tế hết sức sôi động và cạnh tranh gay gắt Do đó để tồn tại và phát triển và đứng vững trên thị trường, các doanh nghiệp cần kết hợp phân tích lý thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản với điều kiện hiện có của doanh nghiệp để từ đó có những quyết định đúng đắn đối với việc phân bổ các nhân tố sản xuất sao cho phù hợp

Xuất phát từ thực tiễn của vấn đề đó, cùng với sự tâm đắc ý nghĩa của đề tài

và lòng ham thích tìm hiểu sâu hơn về môn kinh tế chính trị nói chung, vấn đề

tuần hoàn và chu chuyển nói riêng, em đã quyết định chọn đề tài: “Lý luận về tuần hoàn và chu chuyển của tư bản Vận dụng lí luận này đối với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Nhà nước”.

Với lí luận và thực tiễn như trên, đề tài của em gồm có các nội dung chính như sau:

Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Tô Đức Hạnh đã giúp em hoàn thành

đề tài này

A LÝ LUẬN VỀ TUẦN HOÀN VÀ CHU CHUYỂN CỦA TƯ BẢN:

I Tuần hoàn của tư bản:

Tư bản công nghiệp (với nghĩa là tư bản trong các ngành sản xuất vật chất) trong quá trình tuần hoàn đều vận động qua ba giai đoạn, tồn tại dưới ba hình thức và thực hiện ba chức năng:

1 Giai đoạn thứ nhất: Nhà tư bản dùng tiền để mua tư liệu sản xuất và sức

lao động Quá trình lưu thông đó được biểu thị như sau:

SLĐ

T - H … SX … H’ – T’

TLSX

Chức năng giai đoạn này là biến tư bản tiền tệ thành hàng hóa dưới dạng tư liệu sản xuất và sức lao động để đưa vào sản xuất, gọi là tư bản sản xuất

2 Giai đoạn thứ hai: Nhà tư bản tiêu dùng những hàng hóa đã mua, tức là

tiến hành sản xuất Trong quá trình sản xuất, công nhân hao phí sức lao động, tạo ra giá trị mới, còn nguyên liệu được chế biến, máy móc hao mòn thì giá trị của chúng được bảo tồn và chuyển dịch vào sản phẩm mới Quá trình sản xuất kết thúc, lao động của công nhân làm thuê đã tạo ra những hàng hóa mới mà giá trị của nó lớn hơn giá trị các yếu tố sản xuất mà nhà tư bản đã mua lúc ban đầu,

vì trong đó có giá trị hặng dư do công nhân tạo ra

Sự vận động của tư bản ở giai đoạn này biểu thị như sau:

TLSX

T - H SX H’

SLĐ

Trong công thức này H' chỉ tư bản dưới hình thái hàng hóa mà giá trị của

nó bằng giá trị của tư bản đã hao phí để sản xuất ra nó cộng với giá trị thặng dư

Kết thúc của giai đoạn thứ hai: tư bản sản xuất chuyển hóa thành tư bản hàng hóa

3 Giai đoạn thứ ba: Nhà tư bản trở lại thị trường với tư cách là người bán

hàng Hàng hóa của nhà tư bản được chuyển hóa thành tiền Công thức vận động của tư bản ở giai đoạn thứ ba biểu thị như sau: H' - T'

Kết thúc giai đoạn ba, tư bản hàng hóa chuyển hóa thành tư bản tiền tệ.

Đến đây mục đích của nhà tư bản đã được thực hiện, tư bản quay trở lại hình thái ban đầu trong tay chủ của nó, nhưng với số lượng lớn hơn trước

Số tiền bán hàng hóa đó, nhà tư bản lại đem dùng vào việc mua tư liệu sản xuất và sức lao động cần thiết để tiếp tục sản xuất và toàn bộ quá trình trên được lặp lại

 Tổng hợp quá trình vận động của tư bản công nghiệp trong cả ba giai đoạn

ta có sơ đồ sau đây:

SLĐ

T - H SX - H' - T'

TLSX

Trong sơ đồ này, với tư cách là một giá trị, tư bản đã trải qua một chuỗi biến hoá hình thái có quan hệ với nhau, quy định lẫn nhau Trong các giai đoạn

đó, có hai giai đoạn thuộc lĩnh vực lưu thông và một giai đoạn thuộc lĩnh vực sản xuất

Tuần hoàn của tư bản là sự vận động của tư bản trải qua ba giai đoạn, lần lượt mang ba hình thái, thực hiện ba chức năng rồi trở về hình thái ban đầu với giá trị không chỉ được bảo tồn mà còn tăng lên (có kèm theo giá trị thặng dư – m)

 Tuần hoàn của tư bản chỉ có thể tiến hành bình thường trong điều kiện các giai đoạn khác nhau của nó không ngừng được chuyển tiếp Nếu ngừng trệ giai đoạn I, thì tiền tệ không chuyển thành hành hoá được và sẽ không có được các điều kiện sản xuất hàng hoá Nếu ngừng trệ giai đoạn II, thì tư liệu sản xuất không kết hợp được với sức lao động, do đó không thể có sản phẩm mới.Nếu ngừng trệ giai đoạn III, thì hàng hoá sẽ không thể bán được, lưu thông sẽ bế tắc

Mặt khác, tư bản phải nằm lại ở mỗi giai đoạn tuần hoàn trong một thời gian nhất định Nếu như tư bản của mỗi nhà tư bản công nghiệp, trong cùng một lúc, đều tồn tại dưới ba hình thức: tư bản tiền tệ, tư bản sản xuất, tư bản hàng hoá Trong khi một bộ phận là tư bản tiền tệ đang biến thành tư bản sản xuất, thì một bộ phận khác là tư bản sản xuất đang biến thành tư bản hàng hoá, và một bộ phận thứ ba là tư bản hàng hoá thì lại biến thành tư bản tiền tệ.Không những từng tư bản cá biệt đều như thế, mà tất cả các tư bản trong xã hội cũng như thế Các tư bản không ngừng vận động, không ngừng trút bỏ hình thức này để mang hình thức khác, thông qua sự vận động đó mà lớn lên Không thể quan niệm tư bản như một vật tĩnh Trong sự vận động liên tục của chủ nghĩa tư bản mỗi hình thái của tư bản đều có thể là điểm mở đầu và điểm kết thúc của tuần hoàn tạo nên các hình thái tuần hoàn khác nhau của tư bản Vì vậy, sự vận động tuần hoàn của tư bản là sự vận động liên tục không ngừng; đồng thời là sự vận động đứt quãng không ngừng

Phù hợp với ba giai đoạn tuần hoàn của tư bản có ba hình thái của tư bản

công nghiệp: tư bản tiền tệ, tư bản sản xuất và tư bản hàng hóa

Ba hình thái của tư bản không phải là ba loại tư bản khác nhau, mà là ba hình thái của một tư bản công nghiệp biểu hiện trong quá trình vận động của nó Song cũng trong quá trình vận động ấy đã chứa đựng khả năng tách rời của ba hình thái tư bản Trong quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản, khả năng tách rời đó đã làm xuất hiện tư bản thương nghiệp và tư bản cho vay, hình thành các tập đoàn khác nhau trong giai cấp tư bản: chủ công nghiệp, nhà buôn, chủ ngân hàng chia nhau giá trị thặng dư

A Chu chuyển của tư bản:

Chu chuyển của tư bản là sự tuần hoàn của tư bản nếu xét nó là một quá trình định kỳ đổi mới, và lặp đi lặp lại không ngừng Chu chuyển của tư bản nói lên tốc độ vận động của tư bản cá biệt

 Công thức: SLĐ

T - H SX - H' - T' …… T’’…… Tn’ TLSX

a) Thời gian chu chuyển của tư bản:

 Khái niệm: Thời gian tư bản thực hiện được một vòng tuần hoàn gọi là thời gian chu

chuyển của tư bản

 Thời gian chu chuyển của tư bản bao gồm: Thời gian sản xuất

Thời gian lưu thông

 Thời gian sản xuất là thời gian tư bản nằm ở trong lĩnh vực sản xuất

Thời gian sản xuất bao gồm: thời gian lao động, thời gian gián đoạn lao động và thời

gian dự trữ sản xuất

Thời gian sản xuất của tư bản dài hay ngắn là do tác động của các nhân tố sau:

- Tính chất của ngành sản xuất, như ngành đóng tàu thời gian sản xuất nhất định phải

dài hơn ngành dệt vải; dệt thảm trơn thời gian ngắn hơn dệt thảm trang trí hoa văn

- Quy mô hoặc chất lượng các sản phẩm, như xây dựng một xí nghiệp mất thời gian dài hơn xây dựng một nhà ở thông thường

- Thời gian vật sản xuất chịu tác động của quá trình tự nhiên dài hay ngắn

- Năng suất lao động

- Dự trữ sản xuất đủ hay thiếu

- v.v

 Thời gian lưu thông là thời gian tư bản nằm trong lĩnh vực lưu thông.

Trong thời gian lưu thông, tư bản không làm chức năng sản xuất, do đó không sản xuất ra hàng hóa, cũng không sản xuất ra giá trị thặng dư

Thời gian lưu thông gồm có thời gian mua và thời gian bán hàng hóa Thời gian lưu thông dài hay ngắn là do các nhân tố sau đây quy định: thị trường xa hay gần, tình hình thị trường xấu hay tốt, trình độ phát triển của ngành giao thông vận tải

Thời gian chu chuyển của tư bản càng ngắn thì càng tạo điều kiện cho giá trị thặng dư được sản xuất ra nhiều hơn, tư bản càng lớn nhanh hơn

b) Tốc độ chu chuyển của tư bản:

Các tư bản khác nhau hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau thì số lần chu chuyển trong một đơn vị thời gian (một năm) không giống nhau, nói cách khác, tốc độ chu chuyển của chúng khác nhau

Tốc độ chu chuyển của tư bản đo bằng số lần (vòng) chu chuyển của tư bản trong một năm Ta có công thức tính tốc độ chu chuyển của tư bản như sau:

n = CH / ch

Trong đó:

n: Số lần chu chuyển của tư bản trong 1 năm

CH: Thời gian trong năm

ch: Thời gian chu chuyển của một tư bản nhất định

Như vậy, tốc độ chu chuyển của tư bản tỉ lệ nghịch với thời gian chu chuyển của tư bản Muốn tăng tốc độ chu chuyển của tư bản phải giảm thời gian sản xuất và thời gian lưu thông của nó

Lực lượng sản xuất phát triển, kỹ thuật tiến bộ, những tiến bộ về mặt tổ chức sản xuất, việc áp dụng những thành tựu của hoá học, sinh học hiện đại vào sản xuất, phương tiện vận tải và bưu điện phát triển, tổ chức mậu dịch được cải tiến cho phép rút ngắn thời gian chu chuyển của tư bản, do đó, tăng tốc độ chu chuyển của tư bản

Thời gian chu chuyển tư bản chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố nên thời gian chu chuyển trong cung một ngành và giữa những ngành khác nhau là rất khác nhau Để so sánh được cần tính tốc độ chu chuyển tư bản Tăng tốc độ chu

chuyển của tư bản có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng hiệu quả hoạt động của

tư bản

 Biện pháp đẩy nhanh tốc độ chu chuyển tư bản:

Trong quá trình sản xuất cần rút ngắn thời gian gián đoạn lao động và thời gian dự trữ sản xuất Đây là thời gian không tạo ra gía trị cho sản phẩm, nhưng không thể thiếu được Trong thời gian gián đoạn sản xuất và thời gian dự trữ lao động có thể xảy ra hao mòn vô hình và hao mòn hữu hình Vì vậy càng rút ngắn được quá trình này càng hạn chế được thiệt hại do hai loại hao mòn này gây ra, và rút ngắn được thời gian chu chuyển tư bản Còn thời gian sản xuất thì cần rút ngắn bằng cách nâng cao năng suất lao động và hiệu quả lao động Để tăng được năng suất lao động cần phải sử dụng máy móc phù hợp với mục đích kinh doanh để đạt được hiệu quả cao nhất Máy móc không được quá lạc hậu nhưng cũng không quá hiện đại mà không có khả năng khai thác hết chức năng của nó Trong quá trình sản xuất cần tạo ra khâu sản xuất liên hoàn, như vậy sẽ hạn chế được "thời gian chết" Vì như vậy sẽ đánh vào trách nhiệm của mọi người hơn, chỉ cần nghẽn ở một khâu thôi sẽ gây ra cả quy trình sản xuất bị đình trệ, nên sẽ nâng cao được hiệu quả sản xuất Đối với thời gian lưu thông để tăng tốc độ chu chuyển cần rút ngắn khoảng cách từ nơi cung cấp đầu vào đến nơi sản xuất Và hàng hoá sản xuất ra lưu thông thông suốt, không bị dư thừa, ế ẩm Muốn làm vậy phải nâng cao chất lượng sản phẩm Việc nâng cao chất lượng sản phẩm đóng vai trò quyết định nhưng bên cạnh đó cần chú trọng khâu bán hàng Để bán hàng được thuận lợi cần quan tâm đến Marketing, quảng cáo Đây là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng Nó có vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay khi mà hàng hoá tràn ngập thị trường,

có rất nhiều sự lựa chọn cho người tiêu dùng Vì vậy để người tiêu dùng biết đến sản phẩm và tin tưởng về chất lượng sản phẩm đòi hỏi phải thực hiện tốt khâu này Trong khâu này cần chú ý đến đặc điểm tôn giáo, phong tục của từng địa phương, từng quốc gia để phù hợp được với người sử dụng Đó là bí quyết thành công của các doanh nghiệp

3 Tư bản cố định và tư bản lưu động:

Các bộ phận khác nhau của tư bản sản xuất không chu chuyển một cách giống nhau Sở dĩ như vậy là vì mỗi bộ phận tư bản dịch chuyển giá trị của nó vào sản phẩm theo những cách thức khác nhau Căn cứ vào tính chất chu chuyển khác nhau, người ta chia tư bản sản xuất thành hai bộ phận: tư bản cố định và tư bản lưu động

 Tư bản cố định là một bộ phận của tư bản sản xuất đồng thời là bộ phận

chủ yếu của tư bản bất biến (máy móc, thiết bị, nhà xưởng ) tham gia toàn bộ vào quá trình sản xuất, nhưng giá trị của nó không chuyển hết một lần vào sản phẩm mà chuyển dần từng phần theo mức độ hao mòn của nó trong quá trình sản xuất

Tư bản cố định được sử dụng lâu dài trong nhiều chu kỳ sản xuất và nó bị

hao mòn dần trong quá trình sản xuất

Có hai loại hao mòn là: hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình

- Hao mòn hữu hình là hao mòn về vật chất, hao mòn về giá trị sử dụng.

Hao mòn hữu hình do quá trình sử dụng và sự tác động của tự nhiên làm cho các

bộ phận của tư bản cố định dần dần hao mòn đi tới chỗ hỏng và phải được thay thế

- Hao mòn vô hình là sự hao mòn thuần tuý về mặt giá trị Hao mòn vô

hình xảy ra ngay cả khi máy móc còn tốt nhưng bị mất giá vì xuất hiện các máy móc hiện đại hơn, rẻ hơn hoặc có giá trị tương đương, nhưng công suất cao hơn

Để tránh hao mòn vô hình, các nhà tư bản tìm cách kéo dài ngày lao động, tăng cường độ lao động, tăng ca kíp làm việc nhằm tận dụng máy móc trong thời gian càng ngắn càng tốt

Tăng tốc độ chu chuyển của tư bản cố định là một biện pháp quan trọng để tăng quỹ khấu hao tài sản cố định, làm cho lượng tư bản sử dụng tăng lên tránh được thiệt hại hao mòn hữu hình do tự nhiên phá huỷ và hao mòn vô hình gây

ra Nhờ đó mà có điều kiện đổi mới thiết bị nhanh

 Tư bản lưu động là một bộ phận của tư bản sản xuất, gồm một phần tư

bản bất biến (nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu phụ…) và tư bản khả biến (sức lao động) được tiêu dùng hoàn toàn trong một chu kỳ sản xuất và giá trị của nó được chuyển toàn bộ vào sản phẩm trong quá trình sản xuất Tư bản lưu động chu chuyển nhanh hơn tư bản cố định Việc tăng tốc độ chu chuyển của tư bản lưu động có ý nghĩa quan trọng Một mặt, tốc độ chu chuyển của tư bản lưu động tăng lên sẽ làm tăng lượng tư bản lưu động được sử dụng trong năm, do đó tiết kiệm được tư bản ứng trước; mặt khác, do tăng tốc độ chu chuyển của tư bản lưu động khả biến làm cho tỷ suất giá trị thặng dư trong năm tăng lên

Việc phân chia tư bản thành tư bản cố định và tư bản lưu động không phản

ánh được nguồn gốc sinh ra giá trị thặng dư, nhưng lại có ý nghĩa quan trọng trong quản lý kinh tế Nó là cơ sở để quản lý, sử dụng vốn cố định, vốn lưu động một cách có hiệu quả cao Đặc biệt, với sự phát triển của cách mạng khoa học công nghệ, sự đổi mới tiến bộ của thiết bị, công nghệ diễn ra hết sức nhanh chóng, thì việc giảm tối đa hao mòn tài sản cố định, nhất là hao mòn vô hình là đòi hỏi bức xúc đối với khoa học và nghệ thuật quản lý kinh tế

B VẬN DỤNG LÝ LUẬN VÀO HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY:

I Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) Vai trò và thực trạng còn tồn tại của DNNN ở Việt Nam:

1 DNNN Vai trò của DNNN

1.1 Khái niệm

DNNN là các tổ chức kinh tế hoạt động sản xuất kinh doanh dưới sự quản lý của nhà nước bằng các công cụ trực tiếp (mệnh lệnh hành chính) hoặc các công cụ gián tiếp (các công cụ kinh tế) để định hướng sự phát triển của doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của đất nước

1.2 Vai trò của DNNN

Là lực lượng nòng cốt, chủ yếu của nền kinh tế quốc dân, biểu hiện ở mặt

số lượng, chất lượng và loại hình Hoạt động của DNNN giữ vai trò quan trọng