Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong chủ nghĩa duy vật biện chứng ý nghĩa đối với sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay

Theo quan điểm của duy vật biện chứng thì vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức và ý thức có tính độc lập tương đối, là sự phản ánh sáng tạo, năng động, tích cực t

MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC TRONG CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở

NƯỚC TA HIỆN NAY

MỞ ĐẦU

Với tư cách là thế giới quan và phương pháp luận, triết học có nhiệm vụ giải thích thế giới, nó cung cấp cho ta cách nhìn nhận xem xét thế giới từ đó chỉ đạo hoạt động trực tiếp của con người Trong thời đại ngày nay triết học ngày càng có

vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội Trong đó triết học Mác - Lênin là

hệ thống triết học khoa học cách mạng nhất, giải thích và cung cấp phương pháp luận khoa học, giúp con người nhận thức và cải tạo thế giới một cách có hiệu quả Các trường phái triết học nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng đều quan tâm luận giải mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Đây chính là vấn đề cơ bản của triết học Vật chất và ý thức là hai phạm trù triết học cơ bản , bao quát mọi sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy Việc giải thích đúng đắn mối quan hệ này có vai trò quan trọng định hướng cho con người hành động đúng đắn trong hoạt động thực tiễn Theo quan điểm của duy vật biện chứng thì vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức và ý thức có tính độc lập tương đối, là sự phản ánh sáng tạo, năng động, tích cực thế giới vật chất, tác động trở lại thế giới vật chất

Việc nắm bắt và giải quyết đúng đắn mối quan hệ bản chất giữa vật chất và ý thức có ý nghĩa to lớn trong công cuộc đổi mới đất nước ta hiện nay Do vậy, nó đòi hỏi trước hết ở mỗi cán bộ, đảng viên của Đảng phải tích cực hoạt động nâng cao trình độ về mội mặt theo kịp với xu hướng phát triển của tình hình thực tiễn; nhất là giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, đường lối phát triển kinh tế

xã hội giúp đất nước phát triển bền vững

NỘI DUNG

1 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong chủ nghĩa duy vật biện chứng

1.1 Quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất và ý thức

* Quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất

Các nhà duy vật trước Mác đã có những quan điểm về vật chất nhưng còn hạn chế Họ đồng nhất vật chất với vật thể có khối lượng, có quảng tính Vào thời

cổ đại, thuyết Ngũ hành của triết học Trung quốc quan niệm “kim, mộc, thủy, hỏa, thổ” là những tố chất vật chất xây dựng nên thế giới Ở Hy Lạp, vật chất đầu tiên của thế giới theo quan điểm của Talet là nước, theo Anaximen là không khí, Hêraclit cho rằng đó là lửa, còn Đêmôcrit khẳng định đó là nguyên tử Các nhà duy vật thế kỉ XVII cho rằng nguyên tử là đơn vị nhỏ nhất không thể chia nhỏ, là những viên gạch đầu tiên xây nên vật chất Đây là quan niệm siêu hình vì nếu như vậy thì thế giới không phải là vô cùng mà có giới hạn, có khởi đầu từ những nguyên tử đồng nhất, bất biến

Cuối thế kỷ XIX, khoa học kỹ thuật phát triển, các thành tựu khoa học ra đời

đã bác bỏ những quan điểm của các nhà duy vật trước Mác: Beccoren phát hiện ra tia phóng xạ (năm 1896), Tômson phát hiện ra điện tử (năm1897), phát hiện ra hạt quác (năm 1964)… Trên cơ sở ra đời của các phát minh khoa học đó, V.I.Lênin khẳng định: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác” Đây là định nghĩa khoa học nhất, hoàn chỉnh nhất của Lenin Theo định nghĩa trên, vật chất là pham trù rộng lớn nhất mà nhận thức luận chưa vượt qua được Do vậy, chúng ta không thể đồng nhất vật chất với vật thể hay một thuộc tính cụ thể, cũng không thể qui về phạm trù rộng lớn hơn Vật chất không phải là một lực lượng siêu nhiên tồn tại lơ lửng ở đâu đó như chủ nghĩa duy tâm khách quan đã quan niệm Mà vật chất dùng để thực tại khách quan,

là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức, bất kể sự tồn tại ấy con người thức được hay chưa nhận thức được Vật chất là cái gây nên

cảm giác ở con người khi trực tiếp hay gián tiếp tác động lên giác quan con người, được cảm giác chép lại, chụp lại, phản ánh

Lênin từng chỉ rõ: “Trong thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận động vàvật chất đang vận động không ở đâu ngoài không gian và thời gian” Vận động

là phương thức tồn tại, là thuộc tính cố hữu của vật chất Khác với quan điểm siêu hình cho rằng vận động là sự di chuyển vị trí cả vật thể trong không gian, thời gian, nguồn gốc của sự vận động là bên ngoài sự vật hiện tượng Theo quan điểm duy vật biện chứng, vận động là mọi sự biến đổi nói chung Vật chất tồn tại bằng vận động, vật chất thông qua vận động để biểu hiện sự tồn tại của mình Vận động của vật chất là sự tự thân vận động Vận động của vật chất không bao giờ mất đi, chỉ chuyển hóa từ hình thức vận động này sang hình thức vận động khác Đứng im là một trạng thái vận động, đó là vân động trong sự thăng bằng, trong sự ổn định tương đối Như vậy, đứng im là tương đối, vận động là tuyệt đối

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất Vật chất luôn vận động và phát triển, sự vận động ấy không đâu khác “ngoài không gian và thời gian” Không gian và thời gian là thuộc tính khách quan, nội tại, gắn liền với sự vận động của vật chất Không gian có tính vô tận và ba chiều còn thời gian có tính vĩnh cửu và một chiều Hai thuộc tính này không thể tách rời nhau

* Quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về ý thức

Theo triết học duy vật biện chứng, ý thức của con người là sản phẩm của quá trình phát triển của cả tự nhiên và lịch sử xã hội

Nguồn gốc tự nhiên gồm: bộ óc con người và thế giới khách quan Bộ óc con người là cơ quan tổ chức vật chất của ý thức Hoạt động ý thức của con người diễn ra trên cơ sở hoạt động sinh lí thần kinh của bộ óc con người Ý thức không thể tách rời khỏi hoạt động của bộ óc Tuy nhiên, để bộ óc con người sinh ra được

ý thức thì tất yếu cần phải có sự tác động của thế giới khách quan Mọi vật chất có thuộc tính chung là phản ánh, ý thức là hình thức phản ánh thế giới hiện thực cao nhất của bộ óc thông qua mối liên hệ giữa bộ óc với thế giới khách quan

Điều kiện cần cho sự ra đời của ý thức là nguồn gốc tự nhiên song vẫn chưa

đủ mà lao động và ngôn ngữ là hai nguồn gốc xã hôi quyết định trực tiếp đến sự hình thành và phát triển của ý thức

Lao động đã sáng tạo ra con người, làm cho con người khác với tất cả các động vật khác Lao động giúp con người cải tạo thế giới và hoàn thiện chính mình Thông qua lao động, thế giới khách quan tác động nên não người và não người càng phát triển tư duy trừu tượng

Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu vật chất mang nội dung của ý thức Ngôn ngữ còn là phương tiện giao tiếp trong xã hội, là phương tiện của tư duy Nhờ có ngôn ngữ mà con người tổng kết được thực tiễn, trao đổi thông tin, tri thức từ thế hệ này sang thế hệ khác Ý thức là sản phẩm xã hội, là một hiện tượng xã hội

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng bản chất của ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động sáng tạo Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Ý thức ra đời trong quá trình con người lao động để cải tạo thế giới nên sự phản ánh của ý thức không phải thụ động như sao chép, chụp ảnh mà có tính năng động, sáng tạo Theo C.Mác và Ăngghen, ý thức “chẳng qua chỉ là vật chất được đem chuyển vào trong óc con người và được cải biến đi ở trong đó”

Tính sáng tạo của ý thức thể hiện rất phong phú Nếu xét theo bình diện cắt ngang, ý thức bao gồm tri thức, tình cảm, niềm tin, ước muốn…Trong đó, tri thức

là hạt nhân của ý thức Còn nếu xét theo chiều sâu của ý thức, ý thức bao gồm tiềm thức, vô thức và tự ý thức Ý thức không chỉ phản ánh bản chất của sự vật mà còn vạch ra quy luật vận động phát triển của chúng, không chỉ phản ánh hiện thực mà còn sáng tạo hiện thực

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Theo chủ nghĩa duy tâm thì ý thức quyết định vật chất Thuyết nhị tâm một mặt thừa nhận vật chất là thực tại khách quan mặt khác thừa nhận ý thức là một khởi nguyên độc lập không phụ thuộc vào vật chất Nhà duy tâm chủ quan Beccoli thì cho rằng: “Tồn tại có nghĩa là bị tri giác” Ông coi tồn tại không khách quan, bị

tri giác, do cảm giác sinh ra Những cái vốn là thực tại khách quan nhưng không được tri giác thì cũng không tồn tại Khác với các quan điểm trên, CNDVBC cho rằng vật chất là thực tai khách quan, đối lập với ý thức Vật chất là tính thứ nhất, cảm giác ý thức là tính thứ hai Vật chất là cái được phản ánh còn ý thức là cái phản ánh Quan điểm này đã được đề cập tới ngay trong định nghĩa của Lenin về vật chất Với định nghĩa này, Lenin đã phân biệt CNDVBC với CNDT đồng thời cũng nêu lên mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, giải quyết vấn đề cơ bản của triết học Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức thể hiện qua vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức và tính độc lập tương đối, sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất

* Vật chất quyết định sự hình thành và phát triển của ý thức

Trước hết, vật chất quyết định nguồn gốc, nội dung và sự biến đổi, phát triển của ý thức Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc con người Con người là kết quả quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của thế giới vật chất Như vậy xét đến cùng, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc sinh ra ý thức Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, “ý thứccũng là

tư duy của chúng ta dù có vẻ siêu cảm giác như thế nào đi chăng nữa cũng chỉ là sản vật của một khí quan vật chất, nhục thể, tức là bộ óc” Bên cạnh bộ óc, thế giới

tự nhiên cũng quyết định sự ra đời của ý thức Nếu có bộ óc phát triển mà không sống trong thế giới tự nhiên đa dạng phong phú tức là không có sự tác động của thế giới tự nhiên vào bộ não thì ý thức của con người chẳng khác nào loài vật, khó nhận thức đầy đủ được

Lao động và ngôn ngữ là nguồn gốc xã hội của ý thức Chúng là những dạng tồn tại của vật chất, cùng với nguồn gốc tự nhiên quyêt định sự hình thành, tồn taị, phát triển của ý thức Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Tất cả những hiện tượng

ý thức đều hình thành trên những điều kiện sống và hoạt động thực tiễn của con người và xã hội loài người

Vật chất là tiền đề cho sự phát triển của ý thức nên khi vật chất thay đổi thì ý thức thay đổi theo Ví dụ, những sinh hoạt vật chất thay đổi sẽ làm cho thói quen, tâm lý con người thay đổi Hay một người bình thường nếu vì lí do nào đó mà não

bị tổn thương thì hoạt động của ý thức cũng bị rối loạn Cơ sở vật chất của trường học được nâng cấp cải tiến thì trình độ dạy và học cũng được nâng cao

Bên cạnh đó, vật chất là điều kiện khách quan để hiện thực hóa ý thức tư tưởng Những chủ trương, kế hoạch của con người chỉ được thực hiện trên những

cơ sở vật chất nhất định Vật chất quyết định tính năng động, sáng tạo của ý thức trong hoạt động thực tiễn Do vậy, vật chất quyết định tính phong phú, đa dạng, nhiều vẻ của ý thức

* Tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất

Nói ý thức là tính thứ hai, chủ nghĩa duy vật biện chứng không hề hạ thấp

mà hiểu đúng vai trò thực sự của ý thức Nói đến vai trò của ý thức là nói đến vai trò của con người vì ý thức là của con người và bản thân ý thức không làm thay đổi

gì hiện thực Ý thức có tính tương đối tác dụng trở lại đối với vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người Ý thức trang bị cho con người tri thức về thực tại khách quan trên cơ sở ấy con người đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp để thực hiện mục tiêu làm thay đổi hiện thực Sự phản ánh của ý thức đối với vật chất là sự phản ánh tinh thần, sáng tạo và chủ động chứ không máy móc, nguyên xi thế giới vật chất Ý thức chỉ phát huy được vai trò của mình khi có sự kết hợp chặt chẽ giữa nhân tố chủ quan và điều kiện khách quan Nhiều công trình nghiên cứu đã xác nhận trạng thái tâm lí (vui, buồn, phấn khởi, chán nản, …) ảnh hưởng trực tiếp, mạnh mẽ đến trạng thái thể lực, tốc độ, năng suất lao động, …

Ý thức tác động đến vật chất theo hai hướng chủ yếu: Nếu ý thức phản ánh đúng điều kiện vật chất, hoàn cảnh khách quan thì sẽ thúc đẩy, tạo sự thuận lợi cho

sự phát triển của đối tượng vật chất Trong trường hợp này, ý thức có tác động trở lại tích cực đối với thực tiễn, đặc biệt là sự tác động của khoa học, lí luận Đây là

cơ sở quan trọng cho việc xác định mục tiêu, phương hướng và biện pháp chính

xác trong hành động và thực tiễn Ngược lại, nếu ý thức phản ánh sai lệch hiện thực sẽ làm cho hoạt động của con người không phù hợp với quy luật khách quan

và kìm hãm sự phát triển của vật chất Tức là ý thức đã có tác động tiêu cực đối với thực tiễn Khi con người không nhận thức đúng, không hiểu rõ sự việc hiện tượng thì họ sẽ hành động sai và thường chịu những thất bại trong cuộc sống

* Ý nghĩa phương pháp luận rút ra từ nghiên cứu mối quan hệ giữa vật chất

và ý thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Thứ nhất, từ tính quyết định của vật chất với ý thức nên trong hoạt động

thực tiễn, đòi hỏi chúng ta phải tôn trọng khách quan, nhận thức và hoạt động theo đúng quy luật khách quan

Thứ hai, xuất phát từ tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của ý thức

đối với vật chất, nên trong hoạt động thực tiễn cần phát huy tính năng động chủ quan, đặc biệt phát huy vai trò của tri thức, khoa học, chú ý giáo dục và nâng cao nhận thức cho con người Mác nói: “Cố nhiên vũ khí phê phán không thể thay thế

sự phê phán bằng vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh bại bởi lực lượng vật chất nhưng lí luận một khi thâm nhập được vào quần chúng thì sẽ trở thành lực lượng vật chất”

Thứ ba, phải chống quan điểm duy ý chí, tuyệt đối hóa vai trò của ý thức mà

hạ thấp, đánh giá không đúng vai trò của các điều kiện vật chất Đó là hành động lấy ý chí áp đặt thực tế, lấy ảo tưởng thay cho hiện thực Bệnh chủ quan duy ý chí

là do sự yếu kém về trình độ nhận thức nói chung và sự hạn chế trong quá trình áp dụng lí luận vào thực tiễn nói riêng Đó là “sự mù quáng chủ quan”, là sai lầm tự phát dẫn đến rơi vào chủ nghĩa duy tâm một cách không tự giác Chúng ta cũng không nên tuyệt dối hóa vai trò của vật chất trong mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Nghĩa là chống lại”chủ nghĩa khách quan” thái độ thụ động trông chờ ỷ lại vào điều kiện vật chất

Thứ tư, phải luôn đảm bảo tính thống nhất biện chứng giữa tính khách quan

và chủ quan trong hoạt động của con người cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình nhận thức

2 Ý nghĩa vận dụng giải quyết mối quan hệ vật chất và ý thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay

Từ năm 1986, Việt Nam đã thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước

So với công cuộc cải cách và chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch tập trung sang kinh tế thị trường ở các quốc gia khác, đổi mới ở Việt Nam có những nét đặc thù riêng Đổi mới ở Việt Nam diễn ra từ hai chiều: “từ dưới lên” tức là ở các hợp tác xã, doanh nghiệp và “từ trên xuống” tức là các quyết định của Đảng và Nhà nước Mối liên hệ hai chiều ấy đã làm cho công cuộc đổi mới ở Việt Nam diễn ra không có sự xung đột giữa “phía trên” và “phía dưới”, cũng như không có các “cú sốc” quá mạnh được tạo ra bởi các chính sách và biện pháp điều chỉnh vĩ mô cứng rắn và duy ý chí của bộ máy lãnh đạo “phía trên” Đó là đặc điểm nổi bật của quá trình đổi mới ở Việt Nam, vừa có sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, vừa có sự sáng tạo của nhân dân Do đó, đã đảm bảo cho công cuộc đổi mới luôn có bước đi vững chắc, hiệu quả

Sự nghiệp đổi mới ở nước ta diễn ra trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến đổi

to lớn, hầu như tất cả các nước đều có sự điều chỉnh chính sách của mình Những kinh nghiệm cải cách của các nước cũng là sự gợi mở cho Việt Nam trong sự nghiệp tìm tòi con đường đổi mới Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đánh giá khách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể về bối cảnh khu vực tác động đến sự phát triển của đất nước; đã chỉ rõ tình hình khu vực châu Á - Thái Bình Dương luôn có tác động mạnh mẽ, trực tiếp đến sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam Cần phải nhận định đúng về tình hình khu vực để đưa ra những chủ trương, chính sách phù hợp Trên cơ sở phương pháp luận của phép biện chứng duy vật, Đại hội XIII của Đảng tiếp tục đánh giá khách quan, toàn diện về bức tranh tổng thể của khu vực, chỉ ra những đặc điểm cụ thể với những nguy cơ tiềm ẩn: Không chỉ đánh giá bối cảnh trong nước và khu vực, Đại hội XIII của Đảng đã đánh giá khách quan, toàn diện, lịch sử - cụ thể bối cảnh thế giới Bối cảnh thế giới trong nhiệm kỳ Đại hội XII có nhiều khó khăn, trở ngại Đại hội XIII đã chỉ ra những khó khăn, trở ngại cụ thể về cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn; toàn cầu hóa; cuộc Cách mạng công

nghiệp lần thứ tư; cạnh tranh kinh tế, chiến tranh thương mại; vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, phức tạp và quyết liệt hơn; chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa dân túy, cường quyền nước lớn trong quan hệ quốc tế gia tăng Toàn cầu hóa tiếp tục tiến triển nhưng gặp nhiều trở ngại Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với mọi quốc gia - dân tộc Cạnh tranh kinh tế, chiến tranh thương mại giữa các nước, các nền kinh tế ngày càng quyết liệt Nhiều vấn đề an ninh truyền thống, phi truyền thông,

an ninh mới như an ninh mạng, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, thiên tai, dịch bệnh, trở thành những thách thức lớn trên quy mô toàn cầu Đại dịch

Covid-19 kéo dài, diễn biến phức tạp trên quy mô toàn cầu làm đảo lộn, suy thoái nghiêm trọng kinh tế thế giới

Những quan điểm đổi mới của Việt Nam được hình thành không chỉ đúc kết kinh nghiệm của nước mình mà còn từ những kinh nghiệm thành công và không thành công của các nước xã hội chủ nghĩa khác Từ thực tiễn đổi mới, Đảng và Nhà nước ta càng tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm lãnh đạo và quản lý Có thể rút

ra một số bài học sau:

Thứ nhất, trong quá trình đổi mới phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Ngay từ khi ra đời, Đảng ta đã khẳng định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội và trong tám thập kỷ qua, Đảng ta luôn kiên trì mục tiêu đó Trong hơn 20 năm đổi mới, tình hình thế giới biến động rất phức tạp Cuối những năm

80, đầu những năm 90 của thế kỷ XX, chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông

Âu và Liên Xô sụp đổ Chủ nghĩa xã hội hiện thực bị lâm vào thoái trào, phong trào cách mạng thế giới gặp những khó khăn to lớn chưa từng thấy Tình hình đó

đã tác động đến cách mạng nước ta Đứng trước tình thế hiểm nghèo đó, với bản lĩnh chính trị vững vàng, Đảng ta vẫn kiên định con đường xã hội chủ nghĩa đã chọn - con đường hợp quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam để xây dựng

một nước Việt Nam giàu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, phù hợp với con đường phát triển của nhân loại

Trong những năm đổi mới, Đảng ta đã có sự nhận thức sâu sắc hơn, đúng đắn hơn đối với chủ nghĩa Mác - Lênin Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, được Đại hội VII của Đảng thông qua năm 1991 cũng như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung và phát triển năm 2011), Đảng ta đã đưa tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho cách mạng nước ta Trên cơ sở đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế, Đảng ta đặt vấn đề xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân Thực tiễn cách mạng nước ta từ khi có Đảng, nhất là trong thời kỳ đổi mới

đã khẳng định giá trị, sức sống của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là kiên định tính biện chứng, là điều kiện cơ bản bảo đảm cho thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh mới vô cùng phức tạp của tình hình thế giới

Thứ hai, đổi mới toàn diện, đồng bộ, có kế thừa, có bước đi, hình thức và cách làm phù hợp

Công cuộc cải tổ, cải cách ở một số nước xã hội chủ nghĩa cho thấy, nếu xác định đúng mục tiêu, song không xác định đúng phương hướng, bước đi thì vẫn có thể không thành công Đối với nước ta, đổi mới là một sự nghiệp có tính chất cách mạng, toàn diện, tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội

Đổi mới toàn diện phải tiến hành đồng bộ trên tất cả các mặt, tuy nhiên phải xác định trọng tâm, trọng điểm và phải có các bước đi, hình thức, cách làm phù hợp, phải nắm lấy khâu then chốt trong mỗi thời kỳ, phải nắm vững các mối quan

hệ biện chứng chủ yếu trong đời sống xã hội, đó là quan hệ giữa lực lượng sản xuất

và quan hệ sản xuất, giữa kinh tế và chính trị, giữa kinh tế và quốc phòng - an ninh, trong đó xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị có ý nghĩa hết sức quan trọng