Điều hành và đầu tư tài chính dịch vụ đô thị cấp nước và xử lý nước thải

PHẦN 1 - THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ ĐẦU TƯ TRONG LĨNH VỰC CẤPNƯỚC TẠI TPHCM ĐÒI HỎI PHẢI CÓ CÔNG CỤ ĐIỀU HÀNH MỚI: ĐIỀU HÀNH ĐA CHỦ THỂ. I. Quản lý và đầu tư trong lĩnh vực cấp nước tại TPHCM(Bà Hoàng Thị Kim Chi, Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, HIDS) 1. Giới thiệu tổng quan và định hướng phát triển tại TPHCM 2. Hiện trạng và định hướng phát trỉển mạng lưới cấp nước tại TPHCM 3. Các chủ thể kinh tế tham gia vào dịch vụ cấp nước tại TPHCM a) Chính sách và văn bản pháp lý b) Sáu hình thức đầu tư đang thực hiện (xem Quyết định số 141/2005/QĐ-UBND – 3.a) c) Đánh giá bước đầu về chính sách xã hội hóa dịch vụ cấp nước II. Quản trị đa chủ thể trong lĩnh vực cấp nước và xử lý nước thải tại các thành phố lớn ở các nước mới nổi - điều kiện triển khai thực hiện (Ông Miras, Viện Nghiên cứu Phát triển Pháp, IRD) 1. Hợp tác chặt chẽ giữa IRD và chương trình INDH (Sáng kiến quốc gia về phát triển con người) a) Tại sao và làm thế nào thiết lập mối quan hệ đối tác? b) Tiếp cận thực tế dưới góc nhìn của nhà nghiên cứu 2. Suy nghĩ về quản trị a) Quản trị đa chủ thể: định nghĩa b) Các chủ thể nào có liên quan đến công tác quản trị? c) Cách vận hành quản trị đa chủ thể d) Chi phí và chi phí tăng thêm của công tác điều phối e) Điều tiết quản trị đa chủ thể. PHẦN 2- QUẢN LÝ DỊCH VỤ CẤP NƯỚC, THOÁT NƯỚC VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI: VÍ DỤ Ở CASABLANCA, MAROC VÀ HAI DỰ ÁN TẠI TPHCM. I. Công ty Idmaj-Sakan, một doanh nghiệp chuyên về cải tạo các khu nhà lụp xụp ở Casablanca, Maroc (Ông Ifrassen, công ty Idmaj-Sokan) II. Công ty Lydec ở Maroc, quản lý dịch vụ cấp, thoát nước, xử lý nước thải, điện và hệ thống chiếu sáng công cộng (Ông Cluzeau, dự án INDH-INMAE và công ty Lydec III. Một vài dự án xử lý nước thải tại TPHCM (Trung tâm điều hành chương trình chống ngập tại TPHCM) 1. Quy hoạch tổng thể hệ thống xử lý nước thải tại TPHCM 2.Trình bày một số dự án đã và sẽ triển khai trong tương lai 3. Một số khó khăn VI. Dự án giảm tỉ lệ thất thoát nước trong hệ thống cấp nước (Tổng công ty cấp nước Sài Gòn - SAWACO) 1. Giới thiệu tổng quan về Sawaco và mạng lưới phân phối nước sạch tại TPHCM 2. Dự án giảm thất thoát nước 3. Khó khăn khi công ty Manilia Water thực hiện dự án tại khu vực 1 PHẦN 3 – TỔNG HỢP, SUY NGHĨ VÀ KHUYẾN NGHỊ I. Tổng hợp II. Nhắc lại một số thuật ngữ và làm rõ các thách thức III. Khuyến nghị.

ATELIER INCLUSION URBAINE, FABRICATION DE LA VILLE ET RESEAUX

GOUVERNANCE ET FINANCEMENT DES SERVICES URBAINS EN EAU ET ASSAINISSEMENT

(06 - 10 Décembre 2010)

KHÓA TẬP HUẤN ĐIỀU HÀNH VÀ ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH DỊCH VỤ ĐÔ THỊ CẤP NƯỚC VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI

(Từ 06 - 10/12/2010)

Ngày xuất bản / Date d'impression du livret :

Số lượng in / Nombre d'exemplaires :

In tại / Nom de l'imprimeur :

Biên soạn / Rédaction : Jessie Joseph

Biên dịch / Traduction : Huỳnh Hồng Đức

Ghi chú: PADDI và các chuyên gia không chịu trách nhiệm về ý kiến phát biểu của học viên trong

khóa học Các phát biểu này là ý kiến riêng của học viên

NB : Le PADDI, ainsi que les experts, n'entendent donner aucune approbation ni improbation aux

propos émis et retranscrit dans ce livret Ces propos doivent être considérés comme propres à leurs auteurs

ục tiêu tổng quát của các khóa học là chuyển giao tri thức: các khóa học của ’objectif général des ateliers de formation est le transfert de savoirs : les sessions du PADDI PADDI nhằm bổ sung cho chương trình đào tạo

công chức của Thành phố bằng cách hướng đến các khái niệm, kỹ thuật và phương pháp mới (toàn diện, đa ngành) trong quản lý đô thị, trong bối cảnh đặc thù của Thành phố Hồ Chí Minh Phương pháp tổ chức khóa học được hình thành với sự phối hợp của các đối tác Việt Nam

và được các đối tác phê duyệt

Ý tưởng chủ đạo là xem ở Pháp, người ta sử dụng phương pháp nào và giải quyết như thế nào những vấn đề tương tự mà giới chuyên môn Việt Nam đang gặp phải Để thực hiện được

ý tưởng này, nội dung của mỗi khóa học xoay quanh một nghiên cứu trường hợp rất cụ thể của Việt Nam

Các kiến thức tổng hợp từ khóa học có thể giúp hình thành những cách làm mới, chính sách mới

và được phổ biến rộng rãi đến mọi người

Tài liệu này được xuất bản nhằm mục đích phổ biến rộng rãi những kiến thức tổng hợp được từ khóa học

doivent permettre de compléter la formation des fonctionnaires de la ville en les sensibilisant à des concepts, des techniques et des méthodes nouvelles (transversalité, pluridisciplinarité) en matière de gestion urbaine, dans le contexte propre à Hô Chi Minh Ville La méthode proposée a été imaginée en collaboration avec les partenaires vietnamiens, puis validée par ces derniers

Il s’agit de voir quelles méthodes sont utilisées

et quelles réponses sont apportées en France pour répondre à des problèmes similaires à ceux rencontrés par les professionnels vietnamiens au cours de leur activité Pour ce faire, l’atelier sera organisé autour d’un cas d’étude vietnamien très concret

Une fois établies, ces connaissances devront pouvoir à la fois inspirer de nouvelles pratiques

et de nouvelles politiques, et sensibiliser un public plus large grâce à une diffusion étendue.C’est dans cet objectif de large diffusion et de sensibilisation que les Livrets ont été créés

SOMMAIRE MỤC LỤC

LỜI NĨI ĐẦU

LỜI GIỚI THIỆU

DANH SÁCH HỌC VIÊN THAM GIA KHĨA TẬP HUẤN

PHẦN 1 - THỰC TRẠNG CƠNG TÁC QUẢN LÝ VÀ ĐẦU TƯ TRONG LĨNH VỰC CẤP NƯỚC TẠI

TPHCM ĐỊI HỎI PHẢI CĨ CƠNG CỤ ĐIỀU HÀNH MỚI: ĐIỀU HÀNH ĐA CHỦ THỂ

I Quản lý và đầu tư trong lĩnh vực cấp nước tại TPHCM (Bà Hồng Thị Kim Chi, Viện Nghiên

cứu Phát triển TPHCM, HIDS)

1 Giới thiệu tổng quan và định hướng phát triển tại TPHCM

2 Hiện trạng và định hướng phát trỉển mạng lưới cấp nước tại TPHCM

3 Các chủ thể kinh tế tham gia vào dịch vụ cấp nước tại TPHCM

a) Chính sách và văn bản pháp lý b) Sáu hình thức đầu tư đang thực hiện (xem Quyết định số 141/2005/QĐ-UBND – 3.a) c) Đánh giá bước đầu về chính sách xã hội hĩa dịch vụ cấp nước

II Quản trị đa chủ thể trong lĩnh vực cấp nước và xử lý nước thải tại các thành phố lớn ở

các nước mới nổi - điều kiện triển khai thực hiện (Ơng Miras, Viện Nghiên cứu Phát triển

Pháp, IRD)

1 Hợp tác chặt chẽ giữa IRD và chương trình INDH (Sáng kiến quốc gia về phát triển con người)

a) Tại sao và làm thế nào thiết lập mối quan hệ đối tác?

b) Tiếp cận thực tế dưới gĩc nhìn của nhà nghiên cứu

2 Suy nghĩ về quản trị

a) Quản trị đa chủ thể: định nghĩa b) Các chủ thể nào cĩ liên quan đến cơng tác quản trị?

c) Cách vận hành quản trị đa chủ thể d) Chi phí và chi phí tăng thêm của cơng tác điều phối e) Điều tiết quản trị đa chủ thể

AVANT-PROPOS

INTRODUCTION LISTE DES PARTICIPANTS À L’ATELIER

PARTIE 1 – ÉTAT DES LIEUX DE LA GESTION ET DES INVESTISSEMENTS DES SERVICES

D’EAU POTABLE ET D’ASSAINISSEMENT À HCMV - LA NÉCESSITÉ D’UN NOUVEL OUTIL : LA GOUVERNANCE MULTI-ACTEURS

I Gestion et investissement dans le domaine de l’approvisionnement en eau à HCMV (Mme

Kim Chi, HCMC Institute for Development Studies, HIDS)

1 Présentation générale et grandes orientations de développement de HCMV

2 Etat des lieux et orientations de développement du réseau d’approvisionnement en eau àHCMV

3 Participation des acteurs économiques au service d’approvisionnement en eau à HCMV

a) Politique et textes juridiques b) Illustrations des six modèles d’investissement du privé dans des projets d’investissement 1

c) Première évaluation de la politique de socialisation du service d’eau potable

II La gouvernance multi-acteurs de l’eau potable et de l’assainissement dans les grandes

villes des pays émergents – Les conditions de mise en œuvre (M de Miras, Institut de

Recherche pour le Développement, IRD)

1 Une collaboration étroite entre l’IRD et le programme Initiative Nationale pour le Développement Humain - INDH

a) Pourquoi et comment un tel partenariat ? b) Une approche pratique sous l’angle de la recherche

2 Réflexion sur la gouvernance

a) La gouvernance multi-acteurs : définition b) La scène de la gouvernance : qui sont les acteurs concernés ? c) Le fonctionnement de la gouvernance multi-acteurs

d) Les cỏts et les surcỏts de coordination e) La régulation de la gouvernance multi-acteurs

PHẦN 2- QUẢN LÝ DỊCH VỤ CẤP NƯỚC, THOÁT NƯỚC VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI: VÍ DỤ Ở

CASABLANCA, MAROC VÀ HAI DỰ ÁN TẠI TPHCM

I Công ty Idmaj-Sakan, một doanh nghiệp chuyên về cải tạo các khu nhà lụp xụp ở

Casablanca, Maroc (Ông Ifrassen, công ty Idmaj-Sokan)

1 Giới thiệu công ty Idmaj-Sakan và chương trình giải tỏa các khu nhà lụp xụp

2 Cách thức can thiệp

a) Khôi phục và nâng cấp đô thị b) Tại định cư bằng nền đất, hai hộ một nền (tự xây dựng nhà ở) c) Tái định cư trong căn hộ

3 Tiến độ đến tháng 9 năm 2010

II Công ty Lydec ở Maroc, quản lý dịch vụ cấp, thoát nước, xử lý nước thải, điện và hệ thống

chiếu sáng công cộng (Ông Cluzeau, dự án INDH-INMAE và công ty Lydec)

1 Bối cảnh dự án INDH-INMAE

2 Dự án INDH-INMAE

a) Quản lý b) Tổ chức c) Quản trị

3 Tình hình dự án đến ngày 30/6/2010

a) Yếu tố chủ chốt b) Các dịch vụ: đòn bẩy tiên quyết cho việc giữ dân ở lại khu vực cải tạo

III Một vài dự án xử lý nước thải tại TPHCM (Trung tâm điều hành chương trình chống ngập

tại TPHCM)

1 Quy hoạch tổng thể hệ thống xử lý nước thải tại TPHCM2.Trình bày một số dự án đã và sẽ triển khai trong tương lai

3 Một số khó khăn

VI Dự án giảm tỉ lệ thất thoát nước trong hệ thống cấp nước (Tổng công ty cấp nước Sài

Gòn - SAWACO)

1 Giới thiệu tổng quan về Sawaco và mạng lưới phân phối nước sạch tại TPHCM

2 Dự án giảm thất thoát nước

3 Khó khăn khi công ty Manilia Water thực hiện dự án tại khu vực 1

PARTIE 2 – LA GESTION DES SERVICES D’EAU ET D’ASSAINISSEMENT : L’EXEMPLE DE

CASABLANCA ET DE DEUX PROJETS À HCMV

I La société Idmaj-Sakan, une entité dédiée à la lutte contre l’habitat insalubre à Casablanca

et au Maroc (M Ifrassen, société Idmaj-Sakan)

1 Présentation de la société Idmaj-Sakan et du programme de résorption des bidonvilles

2 Modes d’intervention

a) Restauration et mise à niveau urbaine b) Recasement dans des lots bi-familiaux (l’auto-construction) c) Relogement dans des appartements

3 Etat d’avancement en septembre 2010

II La société Lydec au Maroc, gestionnaire des services d’eau, d’assainissement liquide,

d’électricité et d’éclairage public (M Cluzeau, projet INDH-INMAE et société Lydec)

1 Contexte du projet INDH-INMAE

2 Le projet INDH-INMAE

a) Gestion b) Organisation c) Gouvernance

3 Situation du projet au 30 juin 2010

a) Facteur clés b) Les services : premier levier du développement des quartiers maintenus sur place

III Quelques projets de traitement des eaux usées à HCMV (Centre de gouvernance du

programme anti-inondation de HCMV)

1 La planification générale du système de traitement des eaux usées à HCMV

2 Présentation de quelques projets mis en œuvre ou à venir

3 Difficultés rencontrées

VI Projet de réduction des fuites d’eau au sein du réseau d’eau potable (société SAWACO)

1 Présentation de Sawaco et du réseau de distribution d’eau potable à HCMV

2 Le projet de réduction des fuites d’eau

3 Difficultés rencontrées au sein du projet de la zone 1 assuré par Manilia Water

46

104

47

105

DANH SÁCH THAM GIA KHÓA TẬP HUẤN LISTE DES PARTICIPANTS À L’ATELIER

Chuyên gia Pháp: Ông De Miras, Viện Nghiên cứu Phát triển IRD

Ông Ifrassen, Giám đốc Công ty Idmaj-Sakan

Ông Cluzeau, Giám đốc dự án INDH-INMAE

Chuyên gia Việt Nam: Bà Kim Chi, Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM

Phiên dịch: Ông Huỳnh Hồng Đức

Les experts français et marocains : M. de Miras, Institut de Recherche pour le Développement, IRD

M. Ifrassen, Directeur, société Idmaj-Sakan

M. Cluzeau, Directeur du projet INDH-INMAE

L’expert vietnamien : Mme Kim Chi, HCMC Institute for Development Studies

Traducteur : M Huynh Hong Duc

Comité Populaire du District 8

Do Thuy VanNguyen Hoang Chuong

Institut de Recherche pour le développement de

Hô Chi Minh-Ville

Tran Nhat NguyenPhan Dieu ChiHoang Kim OanhNguyen Thi Bich HongNguyen Thu Yen

Vu Ngoc AnhPhan Dinh PhuocNguyen Ngoc NamNguyen Thi Cam VanNguyen Thi Tuong Van

Le Chi HungDao Thi Hong HoaHoang Thi Kim ChiPhan Nguyen Thuy Nhung

Département des Ressources naturelles et de l’Environnement

Nguyen Thi Tuyet Hoa

Le Manh DeNguyen Ngoc Nguyen

Département de la Planification et de l’Architecture

Pham Hoai Trung

Le Tien LiemHuynh Van Quoc

Département de la Construction

Dang Van Pho

Centre de lutte anti-inondations de Hô Chi Ville

Minh-Vo Van CanLuu Van TanPham Hong

Centre de gestion de l’eau et de l’assainissement des zones rurales

Ngo Manh Tuong

Société générale d’Approvisionnement en eau

de Hô Chi Minh-Ville

Vuong Quang SangTran Cuong

Vu Duc Thang

Société de drainage urbain de Hô Chi Minh-Ville

Le Thanh PhongTran Quoc Vinh

PADDI :

Fanny QuertampNguyen Hong VanHuynh Hong DucJessie JosephTran Thi Thu Hien

Ủy Ban Nhân Dân Quận 8

Đỗ Thùy Vân

Nguyễn Hoàng Chương

Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM

Trần Nhật Nguyên

Phan Diệu Chi

Hoàng Kim Oanh

Hoàng Thị Kim Chi

Phan Nguyễn Thúy Nhung

Sở Tài nguyên và Môi trường

Nguyễn Thị Tuyết Hoa

Lê Mạnh Đệ

Nguyễn Ngọc Nguyễn

Sở Quy hoạch-Kiến trúc

Phạm Hoài Trung

Lê Tiến Liêm

Huỳnh Văn Quốc

Sở Xây dựng

Đặng Văn Pho

Trung tâm chống ngập TP.HCM

Võ Văn CầnLưu Văn TấnPhạm Hồng

Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn

Ngô Mạnh Tường

Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn

Vương Quang SangTrần Cường

Vũ Đức Thắng

Công ty thoát nước đô thị TP.HCM

Lê Thanh PhongTrần Quốc Vinh

PADDI:

Fanny QuertampNguyễn Hồng VânHuỳnh Hồng ĐứcJessie JosephTrần Thị Thu Hiền

KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT SIGLES ET ABRÉVIATIONS

IRD: Viện Ngiên cứu Phát triển

INDH: Sáng kiến quốc gia vì sự phát triển con người

B.L.T.:Build, Lease, Transfer

B.O.O.: Build, Own, Operate

B.O.O.S.T.: Build, Own, Operate, Subsidize, Transfer

B.O.O.T.: Build, Own, Operate, Transfer

B.O.T.: Build, Operate, Transfer

B.T.O.: Build, Transfer, Operate

D.B.F.O.: Design, Build, Finance and Operate

DMA: District Meter Area

DOC: Sở Xây dựng

DONRE: Sở Tài nguyên và Môi trường

DTC: Sở Giao thông vận tải

EVN: Điện lực Việt Nam

FASEP: Fonds d’Aide au Secteur Privé

HIDS: Viện Nghiên cứu và phát triển TPHCM

MOC: Bộ Xây dựng

SEDP: Social Economic Development Plan

TLE: Taxe Locale d’Equipement

UDC: Urban Drain Company

B.L.T :Build, Lease, Transfer B.O.O : Build, Own, Operate B.O.O.S.T : Build, Own, Operate, Subsidize, Transfer B.O.O.T : Build, Own, Operate, Transfer

B.O.T : Build, Operate, Transfer B.T.O : Build, Transfer, Operate D.B.F.O : Design, Build, Finance and Operate DMA : District Meter Area

DOC : Département de la Construction DONRE : Département des Ressources Naturelles et de l’Environnement DTC: Département des Transports et des Communications

EVN : Electricité du Vietnam FASEP : Fonds d’Aide au Secteur Privé HIDS : Institut de Recherche sur le Développement de Hô Chi Minh-Ville INDH : Initiative Nationale pour le Développement Humain

IRD : Institut de Recherche pour le Développement MOC : Ministère de la Construction

SEDP : Social Economic Development Plan TLE : Taxe Locale d’Equipement

UDC : Urban Drain Company

les échanges d’expériences en matière d’accès étendu aux services essentiels, sont particulièrement nécessaires Ils permettent de faire connaỵtre et de capitaliser les pratiques innovantes développées dans des contextes urbains de métropolisation en croissance rapide et engagées dans la voie d’un développement urbain durable et socialement inclusif

Ce savoir-faire, inventé à partir de différents territoires urbains dans des contextes nationaux en émergence, porte sur les financements, le suivi des dispositifs opérationnels, l’évaluation continue des résultats,

la gouvernance multi-acteurs et interinstitutionnelle

Ces facteurs sont autant de conditions de mobilisation

de ressources nouvelles et de réduction des cỏts d’exploitation et des surcỏts induits par une coordination et une synchronisation perfectibles

Sans prétendre transposer les « bonnes pratiques » extérieures, il est clair cependant que les objectifs, les régularités et les limites mais aussi les potentialités

de ces dispositifs propres à chaque réalité sociétale

việc trao đổi kinh nghiệm tiếp cận rộng rãi các dịch vụ

cơ bản là điều thật sự cần thiết Nĩ cho phép chia sẻ,

tổng hợp các cách làm mới được triển khai ở các đơ

thị đang phát triển mạnh mẽ và hướng đến phát triển

đơ thị và xã hội bền vững

Những kinh nghiệm này xuất phát từ các thành phố

đang phát triển và tập trung vào các mảng: tài chính,

theo dõi thực hiện, đánh giá liên tục kết quả đạt

được, quản trị đa chủ thể và liên cơ quan Những

kinh nghiệm này cũng chính là điều kiện để huy động

nguồn lực mới, giảm chi phí khai thác, chi phí phát

sinh thêm bằng tổ chức điều phối tốt hơn các hoạt

động

Khơng sao chép nguyên mẫu các mơ hình, cách làm

tốt ở nước ngồi, tuy nhiên các đặc điểm, mục tiêu

et territoriale, méritent d’être comparées en vue d’un développement humain harmonieux Cette capitalisation d’expériences est d’autant plus nécessaire que les évolutions rapides des contextes mondiaux, les mutations urbaines fortes et l’urgence des besoins en eau et en assainissement peuvent être paradoxalement des obstacles à la mise en œuvre de pratiques innovantes du développement urbain

Hơ Chi Minh Ville et Casablanca sont deux capitales économiques ; elles sont les plus grandes villes

de chacun des deux pays Toutes deux sont caractérisées par une dynamique de croissance importante qui nécessite une mise à niveau et une extension synchrone des réseaux

Il semble donc pertinent d’échanger et de partager les expériences autour de ces deux cas d’études Si l’expérience est un peu plus avancée à Casablanca, elle permettra d’enrichir les réflexions et d’interroger les modes de faire en matière de gouvernance et de financement des services en eau et assainissement

à HCMV

và tiềm năng của những cách làm này vốn phù hợp với đặc điểm xã hội và địa bàn ở các nước sở tại rất đáng để chúng ta nghiên cứu và so sánh nhằm tìm ra

mơ hình phát triển hài hịa hơn Sự trao đổi này càng cần thiết hơn khi tình hình thế giới biến đổi ngày một nhanh chĩng, đơ thị tăng trưởng ngày càng mạnh mẽ

TPHCM và Casablanca là hai trung tâm kinh tế, là

đơ thị lớn nhất của hai quốc gia Cả hai đều cĩ tốc

độ tăng trưởng nhanh và cần nâng cấp cũng như

mở rộng một cách đồng bộ các mạng lưới hạ tầng

kỹ thuật

Việc trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa hai thành phố này là rất cần thiết Kinh nghiệm ở Casablanca cĩ thể giúp suy nghĩ nhiều hơn và xem xét các phương thức điều hành và đầu tư cho dịch vụ cấp, thốt nước ở TPHCM

INTRODUCTION GIỚI THIỆU

u moment ó se tient le Sommet de l’ONU des Objectifs du millénaire (20-22 septembre 2010),

ại thời điểm tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh của

T

PHẦN 1 – THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ ĐẦU TƯ

TRONG LĨNH VỰC CẤP NƯỚC TẠI TPHCM ĐÒI HỎI PHẢI CÓ CÔNG CỤ ĐIỀU HÀNH MỚI: ĐIỀU HÀNH ĐA CHỦ THỂ

PARTIE 1 – ÉTAT DES LIEUX DE LA GESTION ET DES

INVESTISSEMENTS DES SERVICES D’EAU POTABLE ET D’ASSAINISSEMENT À HCMV -

LA NÉCESSITÉ D’UN NOUVEL OUTIL : LA GOUVERNANCE MULTI-ACTEURS

Ông Nguyễn Trọng Hòa – Viện trưởng HIDS:

TPHCM có gần 10 triệu dân Trước năm 2000, vấn

đề quản lý đô thị còn gặp nhiều khó khăn do năng

lực của quận/huyện còn hạn chế Từ năm 2000, năng

lực của quận/huyện không ngừng được tăng lên Các

chuyên viên và cán bộ của quận/huyện, sở ngành của

Thành phố được tham dự các khóa học của PADDI

nhằm nâng cao kiến thức và cải thiện công tác quản

lý đô thị Các khóa đào tạo trong khuôn khổ chương

trình PRUD (Chương trình nghiên cứu đô thị vì sự

phát triển của Bộ ngoại giao Pháp) được thực hiện từ

năm 1996 đến năm 2000 đã đáp ứng được nhu cầu

phát triển

Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng TPHCM

đã được Thủ tướng phê duyệt vào đầu năm 2010

Quy hoạch này do Nikken Seikkei thực hiện và có

sự gắn kết giữa tổ chức không gian với các mảng

khác, ví dụ kinh tế Thành phố đã xác định rõ ràng các

trục phát triển (đây là một bước tiến so với các đồ án

quy hoạch trước kia) Hiện nay, Thành phố đang tập

trung triển khai thực hiện các chiến lược nêu trong

quy hoạch này

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2010, luật quy hoạch đô thị

với cách tiếp cận hiện đại, bắt đầu có hiệu lực Luật

này tạo khuôn khổ pháp lý cho công tác phát triển đô

thị tại TPHCM nói riêng và ở Việt Nam nói chung

Tuy nhiên, trên địa bàn TPHCM, đôi khi vẫn có sự trộn

lẫn giữa đô thị và nông thôn, giữa các tòa nhà cao

M Hoa, Directeur HIDS : La ville d’HCM accueille

près de dix millions d’habitants Avant les années

2000, la ville connaissait de grandes difficultés en matière de gestion urbaine, notamment à cause des compétences limitées des districts Depuis, les districts ont non seulement gagnés en compétences, mais les techniciens et cadres des services ont pu bénéficier des formations du PADDI et ainsi améliorer leurs connaissances Par ailleurs, les formations qui

se sont tenues dans le cadre du PRUD (Programme

de Recherche Urbaine pour le Développement du Ministère des Affaires Etrangère français) entre 1996

et 2000, ont su répondre aux besoins de renforcement des capacités qu’appelle ce développement fulgurant

Le dernier schéma directeur de HCMV a été approuvé début 2010 par le Premier Ministre Celui-ci a été élaboré avec le cabinet Nikken Seikkei et intègre à la planification des thématiques telles que l’économie

La ville a ainsi identifié des axes de développement,

ce qui constitue un pas en avant par rapport aux précédents Schémas Directeurs Il s’agit maintenant

de se concentrer sur la mise en œuvre des stratégies énoncées par ce nouveau Schéma Directeur

Le premier janvier 2010 entrera en vigueur une loi sur l’urbanisme qui se caractérise par une approche moderne Cette loi permet de mieux encadrer le développement urbain à HCMV et au Vietnam en général

Néanmoins, sur le territoire d’HCMV se côtoient

et parfois se mélangent des zones urbaines et des zones rurales, de grandes tours et du tissu urbain traditionnel Les autorités ainsi que les services

tầng với đô thị truyền thống Các sở, ban, ngành phụ trách quản lý đô thị phải đương đầu với nhiều vấn đề:

xây dựng công trình giao thông, hệ thống cấp, thoát nước… Cần xử lý rất nhiều mâu thuẫn và ở các cấp

độ địa bàn khác nhau

Trong bối cảnh đó, chúng tôi mong nhận được sự giúp đỡ cũng như phương pháp tiếp cận khoa học của các bạn Thông qua trao đổi và đối thoại, chúng

ta có thể mở ra nhiều hướng suy nghĩ

I Quản lý và đầu tư trong lĩnh vực cấp, thoát nước và xử lý nước thải tại TPHCM (Bà Hoàng Thị Kim Chi, Viện Nghiên cứu Phát triển, HIDS)

1 Giới thiệu tổng thể và định hướng phát triển của TPHCM

quận/huyện, trong đó có 13 quận nội thành cũ, 6 quận mới và 5 huyện ngoại thành Dân số trên toàn thành phố là 7,2 triệu người thường trú và 1,5 triệu người

bố như sau:

techniques qui ont en charge la gestion urbaine sont confrontés à des problèmes très concrets que sont par exemple la réalisation de carrefours giratoires ou encore la mise en place et la maintenance de réseaux d’égouts Il s’agit de gérer beaucoup de contradictions

et de grands écarts d’échelle

Dans ce contexte, nous souhaitons bénéficier de votre aide, de vos approches scientifiques, afin de renforcer les échanges et le dialogue entre les participants de l’atelier A travers ces échanges, nous pourrons ainsi explorer plusieurs pistes de réflexions

I Gestion et investissement dans le domaine

de l’approvisionnement en eau et de l’assainissement à HCMV (Mme Kin Chi, HCMC Institute for Development Studies, HIDS)

1 Présentation générale et grandes orientations de développement à HCMV

regroupe 24 districts dont treize districts centraux, six districts périphériques et cinq districts ruraux Sa population est de 7,2 millions de résidents permanents

et de 1,5 million résidents provisoires pour une densité

de 3 400 habitants/km2 qui se répartit comme suit, selon le type de district :

districts centraux : 26 600 habitants/km2,districts périphériques : 5 900 habitants/km2,districts ruraux : 800 habitants/km2

-Mật độ dân số tại TPHCM Densité démographique de HCMV

Dân số dự kiến đến 2025 là 10 triệu người thường trú và 2,5 triệu người tạm trú Thành phố phát triển theo các

une ville polycentrique : centre historique (les districts centraux actuels) et les centres secondaires au sein des quatre axes de développement

Zone urbaine du port

Zone urbaine Nord-Est

2 Thực trạng và định hướng phát triển mạng

lưới cấp nước tại TPHCM

Thực trạng:

Hệ thống cấp nước tại TPHCM do Sawaco quản lý

Mạng lưới cấp nước có các đặc điểm sau:

ngày,

ngày,

Tỷ lệ thất thoát: 41%

Hệ thống cấp nước do Trung tâm nước sinh hoạt và

vệ sinh môi trường nông thôn (thuộc Sở Nông nghiệp

và Phát triển nông thôn) quản lý, chủ yếu cấp cho các

quận ven và huyện ngoại thành Đặc trưng của mạng

lưới:

Tỷ lệ thất thoát: 24%

Tỷ lệ cấp nước từ hai nguồn nói trên cho các đối

tượng như sau:

Sinh hoạt: 69%,

Hành chính, sự nghiệp: 9%,

Sản xuất công nghiệp: 7%,

Kinh doanh, dịch vụ: 15%

Tỷ lệ hộ dân được cấp nước tính chung toàn Thành

phố là 60%, trong đó: khu vực nội thành cũ là 84%,

nội thành mới là 43%, ngoại thành là 23%

Lượng nước cấp bình quân đầu người tính chung

toàn Thành phố là 112 lít/người/ngày (trong đó nước

sinh họat 79 lít/người/ngày)

Khu vực nội thành cũ: 145 lít/người/ngày (trong đó

nước sinh hoạt là 106 lít/người/ngày)

Khu vực nội thành mới: 103 lít/người/ngày (trong

đó nước sinh hoạt là 63 lít/người/ngày)

Khu vực ngoại thành: 26 lít/người/ngày (trong đó

nước sinh hoạt là 23 lít/người/ngày)

Ở TPHCM, việc tiếp cận mạng lưới cấp nước vẫn còn

hạn chế

Định hướng phát triển:

Về cấp nước, các mục tiêu chính của quốc gia đến

2 État des lieux et orientations de développement du réseau

d’approvisionnement en eau à HCMV

État des lieux :

Le réseau d’eau potable de HCMV est géré par la Société Générale des eaux de la Ville : Sawaco Le réseau se caractérise par :

une capacité totale en 2009 de 1 350 000 m3/jour,

des pertes de 535 726 m3/jour,

un taux de pertes : 41 %

Le Centre d’approvisionnement en eaux (dépendant

du Département de l’Agriculture et du développement rural) gère le réseau d’approvisionnement en eau pour les districts périphériques et les districts ruraux

Ce réseau se caractérise par :

un taux de perte de 24 %

La répartition des secteurs de consommation d’eau approvisionnés par Sawaco et le Centre des eaux se fait de la façon suivante :

usage domestique : 69 %,usage dans les bâtiments publics : 9 %,usage industriel : 7 %,

usage pour le commerce et les services : 15 %,

Le taux des foyers ayant accès à l’eau sur l’ensemble

de la ville est de 60 % Dans les districts centraux ce taux atteint 84 % alors qu’il n’est que de 43 % dans les districts périphériques et de 23 % dans les districts ruraux

Le volume moyen d’eau distribuée par habitant sur l’ensemble du territoire est de 112 litres/pers./jour (dont

79 litres/pers/jour pour des usages domestiques)

districts centraux : 145 litres/personne/jour (dont 106

litres/pers./jour pour des usages domestiques) ;

districts périphériques : 103 litres/pers./jour (dont

63 litres/pers /jour pour des usages domestiques) ;

districts ruraux : 26 litres/pers./jour (dont 23 litres/

pers./jour pour des usages domestiques).

L’accès à l’eau reste limité à HCMV

Orientations de développement :

En termes d’approvisionnement en eau, les objectifs

năm 2025 được xác định trong Quy hoạch Phát triển Kinh tế Xã hội Nội dung như sau:

100% dân số nội thành và 90% dân số ngoại thành được cấp nước,

Tiêu chuẩn bình quân 200 lít/người/ngày ở khu vực nội thành và 120 lít/người/ngày ở ngoại thành, Giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống còn 25%

Để đáp ứng nhu cầu, TPHCM phải tăng khả năng cấp nước Tổng công suất cấp nước phải đạt: 2.428.000

Điều này đòi hỏi cần có vốn đầu tư lớn: 8.500 tỷ đồng cho giai đoạn từ năm 2010 đến 2015 và 11.000 tỷ đồng cho giai đoạn từ 2015 đến 2025 cần huy động

để thực hiện các chính sách về nước Để thực hiện điều này, Thành phố chủ trương mời gọi khu vực tư nhân tham gia

3 Sự tham gia của các thành phần kinh tế trong dịch vụ cấp nước ở TP.HCM

a) Chính sách và văn bản pháp lý:

Quy chế xã hội hóa dịch vụ cấp nước sạch (ban hành theo Quyết định 141/2005/QĐ-UBND) quy định sáu hình thức tham gia:

Đầu tư sản xuất nước, tổ chức các họat động kinh doanh hoặc bán sỉ nước sạch cho Sawaco qua đồng hồ tổng tại khu vực chưa có hệ thống cấp nước

Đầu tư sản xuất nước, bán sỉ nước sạch cho Sawaco qua đồng hồ tổng tại khu vực đã có hệ thống cấp nước

Đầu tư cải thiện một phần hoặc toàn bộ hệ thống cấp nước để giảm tỷ lệ thất thoát nước

Hợp đồng với Sawaco để vận chuyển nước sạch đến các khu vực không có nước Loại hình vận chuyển: xe bồn nước hoặc ghe

Hợp đồng với Sawaco để đầu tư vốn áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới nhằm cải tạo, nâng công suất, tăng sản lượng nước sạch của nhà máy nước

Hợp đồng mua sỉ nước sạch qua đồng hồ tổng với Sawaco và tự tổ chức hoạt động kinh doanh

fixés par le Social Economic Development Plan (SEDP) au niveau national Ils se présentent comme suit :

l’accès à l’eau courante pour 100 % des personnes vivant en milieu urbain et 90 % des personnes vivant en milieu rural ;

une capacité de fourniture de 200 litres/personne/jour pour le secteur urbain et 120 litres/personne/jour pour le secteur rural ;

la diminution du taux de perte à 25 %

Afin de subvenir aux besoins de la ville, HCMV doit augmenter ses capacités de distribution Sa capacité totale d’approvisionnement en eau devra atteindre

2 428 000 m3/jour à l’horizon 2015, 2 905 000 m3/jour à l’horizon 2020 et 3 508 000 m3/jour à l’horizon

2025, requérant des financements conséquents Entre 2010 et 2015, 8 500 milliards de VND devront être mobilisés et entre 2015 et 2025, 11 000 milliards

de VND seront nécessaires pour mener à bien sa politique en matière d’accès à l’eau

3 Participation des acteurs économiques au service d’approvisionnement en eau à HCMV

a) Politique et textes juridiques

Le Règlement sur la socialisation (« réforme ») des services d’approvisionnement en eau (promulgué en annexe de la Décision 141/2005/QĐ-UBND) introduit six formes de participation :

Investissement dans la production d’eau, l’organisation des activités commerciales ou la vente d’eau en gros à Sawaco via le compteur central dans des secteurs démunis du réseau d’approvisionnement en eau,

Investissement dans la production d’eau, la vente d’eau en gros à Sawaco via le compteur central dans des secteurs équipés du réseau,

Investissement dans l’amélioration d’une partie ou sur la totalité du réseau pour diminuer le taux de perte,

Collaboration avec Sawaco par le biais d’un contrat de coopération pour distribuer l’eau dans des secteurs urbains dépourvus de réseau de distribution d’eau Type de transports : camions citerne ou bateau,

Collaboration avec Sawaco par le biais d’un contrat

de coopération pour l’investissement financier

-5)5)

6)

Đối với các nhà đầu tư tham gia vào các hình thức

hợp đồng này, quy chế cĩ nhiều ưu đãi nhằm khuyến

khích và kêu gọi đầu tư, ví dụ:

Giảm 50% tiền sử dụng đất hoặc các nhà đầu tư

cĩ thể được miễn tiền sử dụng đất (nếu đầu tư tại

các huyện Nhà Bè, Cần Giờ) ;

Miễn tiền thuê đất từ ba đến sáu năm Nếu đầu tư

ở Nhà Bè, Cần Giờ, thời gian được miễn từ 11-13

năm;

Giảm 50% thuế sử dụng đất trong bảy năm Nếu

đầu tư ở Nhà Bè, Cần Giờ thời gian được giảm từ

11-15 năm;

Miễn hai năm và giảm 50% thuế thu nhập doanh

nghiệp trong hai năm tiếp Nếu đầu tư ở Nhà Bè,

Cần Giờ được miễn ba năm và giảm trong bảy

năm;

Miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị máy mĩc,

phương tiện vận tải chuyên dùng trong việc cấp

nước

Năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định 117/2007/

NĐ-CP tạo khuơn khổ cho các hoạt động trong lĩnh

vực nước sạch với các quy định cụ thể như sau:

Giá nước sạch phải được tính đúng, tính đủ các

yếu tố chi phí sản xuất hợp lý,

Khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu

tư phát triển cấp nước,

Dự án đầu tư xây dựng cấp nước được Nhà nước

hỗ trợ:

Chi phí bồi thường, giải phĩng mặt bằng khi triển khai dự án cấp nước,

Hỗ trợ lãi suất, Miễn tiền sử dụng đất

Ngồi ra, Nghị định số 108/2009 NĐ-CP của Chính

Phủ cũng quy định về hình thức Xây dựng-Khai

thác-Chuyển giao (BOT), Xây dựng-thác-Chuyển giao-Khai thác (BTO), Xây dựng-Chuyển giao (BT)

Các cơng ty đầu tư theo các hình thức BOT, BTO, BT

sẽ được:

Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp;

Miễn tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất trong suốt vịng đời của dự án;

Ưu đãi thuế nhập khẩu thiết bị cần thiết cho dự án theo các quy định về thuế nhập khẩu;

Hỗ trợ về cơ sở hạ tầng và dịch vụ cơng cộng (đường giao thơng )

destinées à l’amélioration de la productivité, de

la qualité et à l’augmentation des volumes d’eau produits,

Achat de l’eau de Sawaco via le compteur central

et organisation des activités commerciales

Pour les investisseurs qui s’engagent dans ce type

de contractualisation, le règlement prévoit un certain nombre d’avantages visant à encourager leur participation Ainsi, l’investisseur peut bénéficier de différentes mesures telles que :

la réduction de 50 % de la redevance foncière

L’investisseur peut bénéficier d’une exemption

de la redevance foncière s’il s’implante dans les districts Nha Be et Can Gio ;

l’exemption du paiement du loyer du terrain pendant une période de trois à six ans Si l’investissement est réalisé à Nha Be et Can Gio, cette durée peut s’étendre de onze à treize ans ;

la réduction de 50 % de la taxe foncière pendant sept ans Si l’intervention a lieu à Nha Be et Can Gio, cette durée est de onze à quinze ans ;l’exemption de l’impơt sur les sociétés pendant deux ans et réduction de 50 % de cet impơt pendant les deux années suivantes La durée respective est de trois et sept ans pour Nha Be et Can Gio ;

l’exemption de la taxe d’importation pour les équipements et les moyens de transport spécifique

au secteur de l’approvisionnement en eau

En 2007, un décret a été promulgué afin d’encadrer

Définitions des contrats

Dès que la municipalité a choisi le mode d’organisation et une stratégie de développement du partenariat, elle peut passer à l’étape suivante qui consiste à sélectionner une option contractuelle et éventuellement formaliser ensuite le cadre organisationnel

Les principales options du Partenariat public - privé peuvent être définies clairement selon la répartition des responsabilités pour des fonctions telles que : la propriété des actifs ; le niveau de responsabilité et d’autonomie déléguées au secteur privé ; l’investissement en capital requis ; la régulation ; la durée du contrat ; et, enfin, la relation contractuelle avec l’usager

À l’une des extrémités du spectre, on trouve l’option d’un secteur entièrement public, ó l’État est responsable

de toutes les étapes de la fourniture du service concerné À l’autre extrémité du spectre, on trouve les cas

ó l’État délègue totalement la responsabilité du service au secteur privé, et ne conserve que ses rơles de facilitateur et d’autorité de régulation Entre ces deux extrêmes, il existe pléthore d’autres possibilités Le choix d’une option spécifique s’effectue en s’appuyant sur une analyse approfondie, décrite plus loin dans

ce module

Différents pays ont adopté différentes options contractuelles pour leurs partenariats public-privé Dans la pratique, ces contrats sont souvent hybrides ou combinent plusieurs options de base : contrats de services

Khái niệm về hợp đồng

Sau khi chính quyền thành phố chọn phương thức tổ chức và chiến lược phát triển quan hệ đối tác thì bước

tiếp theo, thành phố được quyền quyết định hình thức hợp đồng và sau đĩ đưa ra khuơn khổ tổ chức thực

hiện

Việc lựa chọn mơ hình quan hệ đối tác cơng – tư dựa trên sự phân chia trách nhiệm giữa các bên: sở hữu tài

sản; mức độ trách nhiệm và quyền tự chủ cho đối tác tư nhân; vốn đầu tư theo yêu cầu; quy định; thời gian

hợp đồng; và quan hệ hợp đồng với người sử dụng

Giữa một bên là hồn tồn thuộc nhà nước: Nhà nước chịu trách nhiệm thực hiện tồn bộ dịch vụ và một

bên là tư nhân hĩa hồn tồn, nhà nước chỉ cĩ trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi và quản lý hành chính

Giữa hai thái cực này, cĩ rất nhiều dạng hợp tác giữa nhà nước và tư nhân Việc lựa chọn dạng nào sẽ được

phân tích sâu trong phần bên dưới

Mỗi quốc gia lựa chọn hình thức hợp đồng khác nhau trong quan hệ đối tác cơng-tư cho phù hợp với tình

hình của mình Trên thực tế, các hình thức hợp đồng này thường được kết hợp với một số mơ hình cơ bản:

hợp đồng dịch vụ và quản lý, hợp đồng cho thuê, hợp đồng nhượng giao, hợp đồng BOT (Xây dựng-Kinh

doanh-Chuyển giao) hoặc chuyển nhượng hồn tồn quyền sở hữu

les activités du secteur de l’eau, il s’agit du Décret n°

117/2007/NĐ-CP du Gouvernement Celui-ci stipule

que :

le prix de l’eau doit être calculé correctement

en tenant compte des cỏts raisonnables de la production (cỏts entrant dans la production) ; l’ensemble des acteurs économiques doit être encouragé à participer aux investissements pour

le développement du réseau ;les projets d’investissement au niveau national bénéficieront d’aides des autorités sur :

l’indemnisation et la libération des terrains nécessaires pour la mise en place du projet,

le taux d’intérêt, l’exemption de la redevance foncière

Il existe par ailleurs un autre décret, le Décret n°

108/2009/NĐ-CP du Gouvernement, portant sur les

formes Built-Operate-Transfer (BOT), Operate (BTO), Built-Transfer (BT)

Build-Transfer-Les entreprises qui investissent sous les formes BOT, BTO, BT bénéficieront :

d’avantages sur les impơts sur les sociétés ;

de l’exemption de la redevance foncière ou du loyer du terrain durant le cycle de vie du projet ;d’avantages sur la taxe d’importation des équipements nécessaires pour le projet conformément aux règlements sur la taxe d’importation ;

des infrastructures et des services publics (routes…)

-

-Sơ đồ trình bày các hình thức khác nhau của mối quan hệ đối tác

Nguồn : www.undp.org

Source : www.undp.org

Schéma des différentes formes de partenariat public-privé

Định nghĩa rộng nhất cĩ thể về quan hệ đối tác cơng – tư

Ký kết hợp đồng cơng theo kiểu truyền thống:

thiết kếxây dựng

Ngành hồn tồn thuộc khu vực cơng

Ngành hồn tồn thuộc khu vực tư nhân Xây dựng

Cùng thực hiện:

sở hữu chungTrách nhiệm chung

Đầu tư cơng:

VốnBảo đảm vốn vayCấp vốn

TRÁCH NHIỆM ĐẦU TƯ VAI TRỊ CỦA NHÀ NƯỚC

Définition la plus large possible des partenariats public-privé

Secteur entièrement public : construction sensibilisation

Passation traditionnelle

de contrat public : conception construction

Co-entreprises : Propriété conjointe responsabilité conjointe

Investissement public passif : capital garanties d’emprunt allocations

Secteur public Prestataire

Secteur privé Facilitateur et Autorité

de régulation

RESPONSABILITE DE L’INVESTISSEMENT

RƠLE DE L’ÉTAT

Secteur entièrement privé :

à but lucratif Investissement

privé passif : obligations d’état

Contrats de service : exploitation, maintenance

Construire, exploiter et investir : BOT concession

B.O.T (Xây dựng, Vận hành, Chuyển giao): là loại

hợp đồng phổ biến nhất và gần giống với hợp đồng

nhượng giao Nhà nước giao cho cơng ty tư nhân

đầu tư xây dựng và khai thác cơng trình Sau đĩ bàn

giao lại cho nhà nước khi kết thúc hợp đồng

B.O.O.S.T (Xây dựng, Sở hữu, Vận Hành, Hỗ trợ,

Chuyển giao): một biến thể của BOT và BOOT,

trong đĩ nhà đầu tư được nhà nước hỗ trợ một phần

để hạn chế rủi ro trong dự án

B.L.T (Xây dựng, cho thuê, chuyển giao): hợp

đồng mà trong đĩ tư nhân chịu trách nhiệm xây

dựng cơ sở hạ tầng và chuyển giao cho chính quyền

khai thác Chủ đầu tư thu hồi dần chi phí đầu tư xây

dựng và lợi nhuận theo thịa thuận

Le B.O.T (Build, Operate, Transfer) : Contrat le

plus répandu et proche de la concession Il s'agit

de confier à la société de projet la construction

et l'exploitation d'un ouvrage que celle-ci devra rétrocéder en fin de contrat

Le B.O.O.S.T (Build, Own, Operate, Subsidize,

Transfer) : Une variante de BOT et de BOOT, en

incluant une subvention de la personne publique limitant le risque pour la société de projet

Le B.L.T (Build, Lease, Transfer) : Contrat

dans lequel le privé se contente de construire l’infrastructure et de la transférer à l’autorité publique qui l’exploite à son compte L’investisseur reçoit le remboursement des cỏts d’invetissement et une marge bénéficiaire négociée

Le B.O.O.T (Build, Own, Operate, Transfer) : utilisé

pour des opérations de grande ampleur Confère un

B.O.O.T (Xây dựng, Sở hữu, Vận hành, Chuyển

giao): hợp đồng này áp dụng cho các dự án lớn

Nhà đầu tư được quyền sở hữu tài sản trong thời gian dài và vì thế cĩ thể khấu hao các khoản chi phí đầu tư

D.B.F.O (Thiết kế, Xây dựng, Tài chính, Vận

hành): nhà nước giao cho nhà đầu tư thực hiện trọn

gĩi cơng trình, từ thiết kế đến khai thác (điều 3, Luật

số 2002-1094 ngày 29 tháng 8 năm 2002 và điều 3, Luật số 2002-1138 ngày 9 tháng 9 năm 2002)

B.O.O (Xây dựng, Sở hữu, Vận hành): nhà đầu tư

cĩ quyền sở hữu và khai thác cơng trình xây dựng

B.T.O (Xây dựng, Chuyển giao, Vận hành)

Nguồn: www.jurispolis.com

droit réel sur les biens en cause pendant une longue durée et permet ainsi d'amortir les investissements qui ont été consentis

Le D.B.F.O (Design, Build, Finance and Operate) :

s'apparente au MTEP (marché de travaux publics)

en conférant une mission globale à la société de projet qui va concevoir les infrastructures qu'elle exploitera elle-même (art 3, L n°2002-1094 du 29 aỏt 2002 et art 3, L 2002-1138 du 9 septembre 2002)

Le B.O.O (Build, Own, Operate) : Le titulaire du

contrat conserve la propriété de l'ouvrage qu'il a construit et exploite

Le BTO (Build, Transfer, Operate) : Construction,

transfert et exploitation

Source : www.jurispolis.com/

Le Décision n° 71/2010/QĐ-TTg du 09/11/2010

promulgue un règlement à titre expérimental (forme peu répandue) sur le partenariat public – privé Cette Décision accorde à ce type de partenariat les mêmes avantages que pour les formes BOT, BTO et BT

b) Illustrations des six types de participations

du privé dans des projets d’investissement 1

1ère forme : les sociétés Hiep An (1 500 m3/jour)

et Hang Hai (1 500 m3/jour) exploitent une nappe phréatique dans le district 8 La société Doan Nguyen approvisionne le district de Can Gio avec

5 000 m3/jour en exploitant de l’eau saumâtre Ce type d’exploitation des sources souterraines est amené à disparaître car la ville cherche à limiter l’exploitation des nappes phréatiques

2ère forme : la production d’eau par des usines

Dans ce cas, les investisseurs ont signé une

Ngắn hạnHạn chế

Trung hạnMột phần

Dài hạn

Gần nhưhoàn toàn

Mãi mãiHoàn toàn

Ủy thác quản lý

Hoạt động cungcấp dịch vụ

LimitéNul GestionPubliqueDroits

Délégation

PerpétuelsAucune

CourtLimitée

MoyenPartielle

Long termeQuasi totale

PerpétuelsComplète

Gestion déléguée

Ententes

de services

Location, bail,affermage

PrivatisationFranchies

Société à risques partagées

Các mô hình hợp đồng trong lĩnh vực cấp nước Les options institutionnelles pour la gestion de l’eau

Nguồn: "Ủy thác quản lý nước : nhiều sự lựa chọn" - Marcel Boyer, Đại học Montréal và CIRANO*,

Michel Patry, Trường cao cấp thương mại và CIRANO, Pierre J Tremblay, CIRANO

Montréal, Tháng 7 năm 2010.

* CIRANO : Trung tâm liên trường đại học Nghiên cứu và phân tích các tổ chức

Quyết định số 71/2010/QĐ-TTg ngày 9 tháng 11

năm 2010, ban hành qui chế thí điểm đầu tư theo

hình thức đối tác công –tư Quyết định này cũng có

các ưu đãi cho mối quan hệ đối tác công tư tương tự

như các hình thức BOT, BTO hay BT

b) Minh họa sáu hình thức đầu tư đang được

thực hiện ở TPHCM (xem Quyết định 141/2005/

QĐ-UBND – 3.a)

Công ty Hằng Hải (1.500m3/ngày) Hai công ty

này khai thác mạch nước ngầm ở quận 8 Công ty

/ngày ở huyện Cần Giờ Hình thức khai thác nước

ngầm này có thể sẽ bị hủy bỏ vì Thành phố đang

có chủ trương hạn chế khai thác nước ngầm

Hình thức 2: Nhà máy sản xuất nước sạch

Trong trường hợp này, nhà đầu tư ký hợp đồng

với Thành phố về việc Thành phố đảm bảo mua

nước của họ Ví dụ, Công ty Bình An đã ký hợp

hình thức đầu tư Xây dựng – Sở hữu – Vận hành (BOO) Nhà máy Kênh Đông sắp đi vào hoạt động

Hình thức 3: dự án giảm thất thoát nước trong mạng lưới cấp nước của Sawaco TPHCM được chia thành sáu khu vực Dự án này đang trong quá trình thực hiện tại khu vực 1 và 2 với công ty Manila Water

Hình thứ 4: Công ty dịch vụ công ích huyện Cần Giờ quản lý việc vận chuyển và cấp nước cho các

hộ dân trong huyệnHình thức 5: Chưa được triển khai Hình thức 6: Hình thức này áp dụng cho các khu dân cư mới xây dựng (khu dân cư Trung Sơn, khu

đô thị mới Phú Mỹ Hưng) và các khu công nghiệp trong đó chủ đầu tư phải xây dựng mạng lưới cấp nước

convention avec la ville qui leur assure l’achat de leur eau La société Bình An a ainsi signé un BOT pour la production de 100 000 m3/jour La station Thu Duc produit 300 000 m3 jour d’eau par jour grâce à un Build-Own-Operate (BOO)

3ère forme : projet de réduction des pertes d’eau sur le réseau de Sawaco, divisé en six zones Ce projet est en cours de réalisation sur les zones 1 et

2 avec Manila Water

4ère forme : la société de services publics de Can Gio gère la distribution d’eau pour les foyers dans

le district rural Can Gio

5ère forme : pas encore mise en place

6ère forme : celle-ci s’applique aux quartiers résidentiels nouvellement construits (tels que Trung Sơn, ou encore la ville nouvelle de Phu

My Hung) au sein desquels le développeur doit construire les réseaux ; elle s’applique aussi à quelques zones industrielles

Source : « La gestion déléguée de l'eau : les options » - Marcel Boyer, Université de Montréal et

CIRANO*, Michel Patry, École des HEC et CIRANO, Pierre J Tremblay, CIRANO

-

-c) Đánh giá bước đầu về chính sách xã hội hĩa

dịch vụ cấp nước

Kết quả đạt được:

Sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân khá mạnh

trong lĩnh vực sản xuất nước sạch (chiếm 26%

tổng lượng nước sản xuất)

Sự tham gia của tư nhân đã gĩp phần giải quyết

việc cấp nước cho các khu vực chưa cĩ nước và

bổ sung nguồn cấp nước cho thành phố

Các mặt hạn chế:

Giá bán nước khơng đủ bù đắp chi phí sản xuất

Thêm nữa, giá nước do UBND TP phê duyệt bị

khống chế nên giá mua nước sỉ cũng bị hạn chế

Tất cả những yếu tố này khơng hấp dẫn được các

nhà đầu tư vì khĩ tạo lợi nhuận;

Thiếu thơng tin và định hướng cho nhà đầu tư;

Các quy định khơng rõ ràng và hay thay đổi;

Thủ tục hành chính phức tạp, kéo dài và mất thời

gian Nhiều đầu mối quản lý chất lượng nước với

tiêu chuẩn khác nhau (Bộ Y tế, Bộ Tài nguyên và

Mơi trường…)

Các tiêu chuẩn thường khơng tương thích với

nhau

Năng lực quản lý mạng lưới cấp nước của nhà đầu

tư trong nước cịn hạn chế, khơng chuyện nghiệp ;

Các nhà đầu tư nhỏ chủ yếu khai thác nước ngầm

và hình thức khai thác này khơng bền vững;

Khơng cĩ cơ chế bảo đảm cho các nhà đầu tư nhỏ

khi nguồn nước của Sawaco đủ đáp ứng và do đĩ

làm cho nhà đầu tư khơng yên tâm

4 Một số ví dụ điển hình về đầu tư tư nhân

Cơng ty Đặng Đồn Nguyễn:

Cơng ty Đặng Đồn Nguyễn, nằm ở huyện Cần Giờ,

hoạt động từ năm 2008 Với số vốn ban đầu là 90 tỷ

đồng Cơng ty sản xuất nước sạch từ nước lợ (5.000

c) Première évaluation de la politique de socialisation du service d’approvisionnement

en eau potable

Résultats obtenus :

la participation des investisseurs privés est assez forte concernant la production d’eau potable (26 %

du volume total produit)

d’approvisionnement en eau pour les secteurs démunis du réseau de Sawaco et à renforcer la production d’eau en général

Points faibles :

le prix de vente approuvé de l’eau au détail n’est pas à la hauteur des cỏts de production, car le prix de l’eau est limité par le Comité Populaire

D’autre part, le prix d’achat de l’eau en gros est bas Par ailleurs, ce prix doit être approuvé par le comité populaire de la ville ce qui représente un processus très long L’ensemble de ces éléments n’est donc pas attrayant aux yeux des investisseurs qui ont du mal à dégager des marges de bénéfice ;

le manque d’information et d’orientation pour les investisseurs ;

les règlements ne sont pas clairs et changent souvent ;

les formalités administratives sont compliquées, longues et laborieuses De nombreux organismes gèrent la qualité de l’eau, selon des critères différents, comme par exemple le Ministère de la santé et le Ministère des ressources naturelles et

de l’environnement

la capacité de gestion du réseau par les investisseurs locaux est limitée car souvent, ils manquent de professionnalisme ;

les petits investisseurs exploitent essentiellement

la nappe phréatique or ce mode d’exploitation n’est pas durable ;

il n’existe pas de mécanisme de protection des petits opérateurs, ce qui ne crée pas un climat de confiance pour les investisseurs

4 Quelques exemples d’investissements privés

La Société Dang Doan Nguyen :

La société Dang Doan Nguyen, implantée dans

le district Can Gio, existe depuis 2008 et possède

un capital initial de 90 milliards de VND avec un remboursement (de quel remboursement s’agit-il ?)

Cơng ty Đặng Đồn Nguyễn xử lý nguồn nước này

và bán sỉ với giá 15.600 VND/m3 cho cơng ty dịch

vụ cơng ích huyện Cần Giờ Sau đĩ, Cơng ty dịch vụ cơng ích bán lại cho các hộ dân theo giá quy định của Thành Phố với giá thấp hơn (4.500đ/m3 trong định mức), ngân sách thành phố bù lỗ phần chênh lệch

Khĩ khăn:

Sản xuất nước sạch từ nước lợ cĩ chi phí sản xuất cao và phụ thuộc điều kiện tự nhiên Hiện nay, độ mặn nguồn nước tăng, do đĩ phải tăng chi phí xử

lý, phải thay đổi cơng nghệ…;

Thị trường tiêu thụ và doanh thu của cơng ty Đặng Đồn Nguyễn khơng được đảm bảo khi Sawaco triển khai mạng lưới cấp nước cho huyện Cần Giờ

Cơng ty Hiệp Ân:

Cơng ty Hiệp Ân được thành lập năm 2002, cĩ vay vốn ban đầu là 2 tỷ đồng và trả trong vịng tám năm

hằng ngày (trong đĩ bán cho Sawaco 800 và bán cho các hộ dân 700) bằng cách khai thác mạch nước ngầm của khu vực quận 8 Cơng ty cĩ tỉ lệ thất thốt khoảng 10% trên mạng lưới cấp nước

Khĩ khăn:

Năng lực tài chính của cơng ty thấp Giá bán nước khơng đủ để trang trải chi phí sản xuất và chi phí điện để bơm nước Cơng ty Hiệp Ân phải đối mặt với khĩ khăn tài chính và khĩ tuân thủ thời hạn hồn trả tiền vay ban đầu;

Hợp đồng bán nước cho Sawaco được ký hàng năm Do đĩ, hoạt động của cơng ty khơng được bảo đảm bền vững;

Mạng lưới của Sawaco càng mở rộng, thì Cơng ty Hiệp Ân càng mất khách hàng

Cơng Ty TNHH Xây dựng Thương mại Trung Sơn:

Cơng ty Trung Sơn cấp nước cho Khu dân cư Trung

échelonné accordé par l’Etat Elle produit de l’eau à

une actuelle prévision de 10 000 m3/jour d’ici 2012

La société Dang Doan Nguyen traite cette eau et vend

en gros cette eau devenue propre à 15 600 VND/m3 à la Société des services publics de Can Gio A son tour, celle-ci la revend à un prix fixé par la Ville, inférieur à

la ville

Difficultés rencontrées :

le traitement de l’eau saumâtre génère des cỏts élevés et dépend des conditions naturelles Actuellement, plus l’eau est salée, plus les cỏts

de traitement augmentent, il faut changer les technologies… ;

les débouchés et les revenus de la société Dang Doan Nguyen ne seront pas assurés lors de la mise en service du réseau d’approvisionnement

en eau de Sawaco à Can Gio

La Société Hiep An :

La société Hiep An a été créée en 2002 Un prêt de départ s’élevant à 2 milliards de VND lui a été accordé avec un remboursement s’étalant sur huit ans Elle produit 1 500 m3/jour d’eau propre destinée à la consommation par jour (dont 800 vendus à Sawaco

et 700 aux particuliers) grâce à une nappe phréatique située dans le district 8 La société enregistre un taux

de perte d’environ 10 % sur son réseau

Difficultés rencontrées :

la capacité financière de cette société est faible Le prix de vente ne couvre ni les frais de production,

ni le cỏt de l’électricité nécessaire au pompage

de l’eau La société Hiep An se retrouve donc face

à des difficultés financières et peine à respecter l’échelonnement du remboursement prévu ;

le contrat de vente avec Sawaco est un contrat annuel Les activités de la société ne sont donc pas assurées sur le long terme ;

plus le réseau de Sawaco s’étend, plus le nombre

de clients de la Société Hiep An diminue

La Société de construction et de commerce Trung Sơn :

La société Trung Sơn alimente le réseau d’approvisionnement en eau du quartier résidentiel Trung Sơn dans le district Binh Chanh Cette société

-Sơn huyện Bình Chánh Cơng ty đã đầu tư mạng lưới

cấp nước cho tồn khu dân cư với tổng diện tích

6,57 ha, gồm 176 lơ biệt thự và nhà liên kế, 560 căn

hộ, hiện cĩ khoảng 700 hộ với khoảng 3.300 dân sinh

sống trong khu vực Cơng ty Trung Sơn mua nước

dân Tỷ lệ nước thất thĩat là 10%

Khĩ khăn:

Mua nước với giá cao từ Sawaco (thấp hơn 10 %

so với giá bán lẻ) Trong giá bán lại nước cho các

hộ dân, Cơng ty Trung Sơn phải tính thêm:

Thất thốt nước trong mạng lưới

Khấu hao vốn đầu tư

Vì vậy, giá bán lại cho người dân trong khu dân cư

này cao hơn giá bán ngồi khu vực

Cơng ty Trung Sơn thiếu chuyên nghiệp trong

quản lý mạng lưới Sawaco khơng tiếp quản vì

mạng lưới được xây dựng khơng phù hợp với qui

chuẩn

Khu đơ thị mới Phú Mỹ Hưng:

Cơng ty Phú Mỹ Hưng xây dựng mạng lưới cấp nước

cho khu đơ thị tại quận 7 Khu đơ thị cĩ tổng diện tích

500 ha với khoảng 50.000 dân (tính cả khách vãng

lai) Mạng lưới được xây dựng từ 1993 đến 1997 với

chi phí lên đến 27 triệu USD Tổng lượng nước mua

sỉ là 15.000 m3/ngày với tỷ lệ thất thốt là 20% Giá

bán bằng giá mua vào, khơng phân biệt đối tượng sử

dụng

Khĩ khăn:

Cơng ty Phú Mỹ Hưng thiếu chuyên nghiệp trong

việc quản lý mạng lưới phân phối nước;

Thiếu cơ sở để xác định giá mua nước và giá bán

nước cho khách hàng trong khu vực;

Chi phí cho phần thất thốt, bảo trì và sửa chữa

được tính trong chi phí quản lý chung tại khu đơ

thị mới Khĩ khăn trong việc hạch tốn riêng phần

cấp nước;

Lượng nước do Sawaco cấp khơng ổn định Khu

đơ thị phải mua thêm nước từ xe bồn với giá cao

nên phải bù phần chênh lệch với giá bán

Nhận xét và trao đổi Ơng Miras: Các nhà đầu tư tư nhân là một thành phần

quan trọng trong lĩnh vực cấp nước tại TPHCM Thật vậy, theo trình bày của Bà Hồng Thị Kim Chi, 26%

lượng nước sản xuất ra ở TPHCM là do các doanh nghiệp ngồi nhà nước cung cấp Hỏi: Sự tham gia này diễn biến như thế nào? Sự tham gia này diễn ra mạnh mẽ trong thời gian gần đây? Tốc độ tham gia của các đơn vị tư nhân như thế nào?

Bà Hồng Thị Kim Chi: Tỷ lệ nĩi trên đạt được trong

năm nay là nhờ sự vận hành của nhà máy nước ở

chú: Nhà máy nước Thủ Đức khơng được xem là một nhà cung cấp nước nhỏ vì đây là dự án BOO) Những năm trước, tỷ lệ các nhà đầu tư tư nhân tham gia cung

nước/ngày) Những năm tới, vẫn chưa cĩ kế hoạch

cụ thể, một số dự án vẫn đang chờ được triển khai do cịn thiếu sự đầu tư tư nhân trong thời gian này

Ơng Cluzeau: TPHCM cĩ các nguồn tài nguyên nước

nào? Tại sao nguồn nước ngầm lại khơng bền vững?

Bà Hồng Thị Kim Chi: Tại TPHCM cĩ 2 nguồn tài

Thành phố khơng quản lý được tất cả các điểm khai thác nước ngầm trên địa bàn Vì vậy, rất khĩ xác định lượng nước ngầm bị khai thác Do đĩ, cĩ thể cĩ nhiều nguy cơ:

Khai thác quá mức,

Ơ nhiễm, Đất sụt lún

Ơng Ifraseen đề cập lại vấn đề cần giải quyết trong

bài trình bày về việc một cơng ty đã xây dựng mạng

Remarques et échanges

M de Miras remarque que les petits opérateurs

privés semblent être une composante importante de

la distribution d’eau à HCMV En effet, la présentation

de Mme Kim Chi fait état d’un taux de participation des acteurs non-étatiques à la distribution d’eau à hauteur de 26 % du volume d’eau produit Dès lors, M

de Miras souhaiterait savoir quelle est la dynamique

et l’évolution de ce taux : est-ce une accélération récente ? À quel rythme interviennent ces opérateurs ?

Mme Kim Chi répond que ce chiffre a été atteint cette

année avec la mise en service de la station de Thu

ne peut pas être considéré comme un petit opérateur privé c’est un BOO) Avant cette année, la capacité de distribution des petits opérateurs était plus faible (en

années à venir, il n’existe pas de plan précis, certains projets sont en veille du fait du manque d’investisseurs privés capables de répondre pour le moment

M Cluzeau souhaiterait savoir quelles sont les

ressources en eau à HCMV et pourquoi les ressources

en eaux souterraines ne sont pas durables

Mme Kim Chi explique qu’à HCMV il existe deux

types de ressources en eau :les rivières : la rivière Saigon et la rivière Dong Nai ;

l’eau souterraine : se sont les petits opérateurs et Sawaco qui l’exploite à hauteur de 100 000 m3/jour Actuellement la ville arrive à contrơler l’exploitation

de l’eau souterraine dans les grandes usines En revanche, elle rencontre de grandes difficultés à contrơler les petits forages effectués par les petites exploitations et les familles ;

La ville ne gère donc pas l’ensemble des exploitations

à HCMV Pour ces raisons, il est très difficile d’établir des chiffres concernant l’exploitation des eaux à HCMV Dès lors, plusieurs risques guettent :

la sur-exploitation,

la pollution, l’affaissement des terrains

M Ifrassen revient sur la problématique abordée

pendant la présentation concernant une société qui

a réalisé un réseau ne répondant pas aux normes

à posteriori, entraỵnant alors un refus de la part de Sawaco d’intégrer le réseau M Ifrassen s’interroge sur le fait que la Sawaco n’ait été consultée ni en

a investi dans la construction du réseau d’eau pour

ce quartier qui couvre 6,57 ha et se compose de 176 villas et maisons individuelles et de 560 appartements

Actuellement, 700 foyers soit 3 300 habitants vivent dans ce quartier La société Trung Son achète de

jour aux foyers Son taux de perte s’élève à 10 %

Difficultés rencontrées :

le prix d’achat de l’eau à Sawaco est élevé (10

% de moins que le prix au détail) Sur le prix de revente aux foyers, il faut tenir compte :

des pertes dans le réseau, ainsi que de l’amortissement des investissements

Le prix de revente dans ce quartier est donc plus cher que le prix appliqué en dehors de ce quartier

la société Trung Son manque de professionnalisme dans la gestion du réseau Sawaco ne souhaite pas assurer la reprise de la gestion de ce réseau car celui-ci n’est pas conforme et ne répond pas aux normes selon Sawaco

La ville nouvelle Phu My Hung :

La société Phu My Hung a construit le réseau d’eau pour cette ville qui se situe dans le district 7 Cette ville nouvelle couvre 500 ha et accueille 50 000 habitants y compris les travailleurs pendulaires Le réseau a été construit entre 1993 et 1997 avec un financement de 27 millions de dollars La quantité d’eau achetée s’élève à 15 000 m3 par jour avec un taux de perte de 20 % Il n’existe pas de différence entre le prix d’achat et le prix de revente, qui se fait sans distinction d’usage

Difficultés rencontrées :

manque de professionnalisme dans la gestion de réseau de distribution d’eau de la part de la société Phu My Hung ;

manque de fondements pour déterminer le prix d’achat et de revente aux habitants ;

les pertes et les cỏts de maintenance et de réparation du réseau sont intégrés dans le cỏt général de la gestion de la ville nouvelle

Il est difficile de déterminer les cỏts dédiés à l’approvisionnement en eau ;

la quantité d’eau fournie par Sawaco n’est pas stable La société Phu My Hung doit acheter de l’eau supplémentaire qu’elle livre par camions citernes à des prix élevés Elle doit donc prendre

en charge la différence entre le prix d’achat et le prix de revente

-amont de la réalisation de l’ouvrage afin de valider le projet, les plans et le réseau dans son ensemble, ni pour le suivi des travaux Au Maroc, les investisseurs

ne peuvent pas construire si le gestionnaire principal

du réseau, qui reprend les ouvrages construits en gestion dans son parc, n’a pas été consulté pour valider le projet à tous les stades de réalisation

Mme Kim Chi répond que la société en question a

réalisé le développement d’une zone résidentielle dont les plans doivent être validés par le Département

de la Construction (DoC) La loi n’indique pas que ces plans doivent être validés par Sawaco Lors de la construction, certaines normes cỏteuses n’ont sans doute pas été respectées, d’ó la réalisation d’un ouvrage non conforme aux normes de Sawaco

M Cluzeau souhaiterait savoir qui définit les normes à

HCMV en termes de cahier des charges : distribution, qualité, cỏts… et qui est chargé d’effectuer ce suivi

Mme Kim Chi précise que le Ministère de la

Construction (MoC) élabore ces normes

Un représentant de la société Sawaco apporte des

précisions aux questions posées par les différents experts La participation des opérateurs privés a démarré en 1998 avec un investisseur malaisien qui gérait une usine d’approvisionnement en eau d’une capacité de 100 000 m3/jour Ce projet de type BOT

a connu un vif succès Par la suite en 2005, la ville

a promulgué un décret régulant la participation des petits opérateurs En 2010 un nouveau projet d’usine d’approvisionnement en eau de forme BOO a vu le jour avec une capacité théorique de 300 000 m3/

jour dont 270 000 m3/jour effectifs En 2011, il est prévu que Sawaco reçoive, au sein de son réseau, l’eau produite par une joint-venture entre Sawaco et plusieurs investisseurs La société Sawaco travaille également avec d’autres partenaires privés pour la construction d’une autre station de production d’eau

à Thu Duc

En ce qui concerne le taux de réduction des pertes d’eau sur le réseau, un contrat a été signé entre Sawaco et une société phillipine Ce contrat est actuellement en phase de mise en œuvre Sawaco encourage tous les acteurs gérant un réseau de distribution d’eau à la réduction des pertes d’eau

La politique de Sawaco tend à la fermeture des petites stations d’exploitation d’eau pour à terme ne

lưới khơng đáp ứng với tiêu chuẩn cho phép, dẫn

đến việc Sawaco từ chối tiếp nhận mạng lưới Ơng

Ifrassen hỏi: Trước khi tiến hành xây dựng mạng

lưới, chủ đầu tư cĩ trình hồ sơ thiết kế mạng lưới cho

Sawaco xem xét và phê duyệt khơng? Ở Maroc, các

chủ đầu tư khơng được phép xây dựng mạng lưới

nếu đơn vị sau này tiếp quản mạng lưới khơng phê

duyệt thiết kế và nghiệm thu cơng trình

Bà Hồng Thị Kim Chi: Cơng ty nĩi trên là chủ đầu

tư phát triển khu dân cư và đồ án quy hoạch cũng như

hồ sơ thiết kế mạng lưới do Sở Xây dựng phê duyệt

Luật khơng quy định hồ sơ này phải được Sawaco

thơng qua Trong quá trình xây dựng, một số tiêu

chuẩn địi hỏi phải tốn nhiều kinh phí đã khơng được

tuân thủ Đĩ là lí do vì sao cơng trình chưa đạt tiêu

chuẩn của Sawaco

Ơng Cluzeau: Cơ quan nào đưa ra các quy chuẩn về

thiết kế hệ thống cấp nước, chất lượng, chi phí… và

cơ quan nào chịu trách nhiệm theo dõi việc tuân thủ

các quy chuẩn này?

Bà Hồng Thị Kim Chi: Bộ Xây dựng ban hành các

quy chuẩn đĩ

Một đại diện của Sawaco chia sẻ một số ý để làm rõ

câu trả lời cho các câu hỏi nêu trên:

Sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân bắt đầu từ

năm 1998 với nhà đầu tư Malaysia tham gia đầu tư

và khai thác một nhà máy cấp nuớc với cơng suất

Dự án BOT này đã đạt được thành cơng vượt bậc

Sau đĩ, vào năm 2005, Thành phố đã ban hành quy

định về sự tham gia của các nhà đầu tư nhỏ Vào năm

2010, một nhà máy cấp nước theo hình thức BOO đã

2011, theo dự kiến, Sawaco sẽ tiếp nhận nguồn

nước từ một nhà máy do một cơng ty liên doanh giữa

Sawaco và một số nhà đầu tư cung cấp Cơng ty

Sawaco cũng làm việc với các đối tác khác để xây

dựng một nhà máy nước tại Thủ Đức

Đối với việc giảm tỳ lệ thất thốt nước trong mạng lưới,

Sawaco đã ký hợp đồng với một cơng ty Phillipine

garder que celles qui produisent au minimum 100 000

m3 d’eau par jour

Le représentant de Sawaco indique que les cahiers des charges sont gérés par le Département des Ressources Naturelles et de l’Environnement (DONRE)

Le règlement vietnamien indique que l’investisseur privé doit présenter son projet au préalable afin qu’il soit approuvé par les différents services techniques

de la ville Mais l’avis de Sawaco n’intervient pas, la ville considère que le réseau construit est la propriété

Le taux de perte de l’eau chez les petits opérateurs n’est pas comptabilisé par Sawaco Dans les faits, celui-ci est élevé et contribue à l’augmentation du taux

de perte sur l’ensemble du réseau Lorsque Sawaco récupère la gestion des réseaux des investisseurs privés, ceci engendre une augmentation du cỏt de gestion Sawaco préfère donc vendre à l’investisseur l’eau en gros qui est chargé de gérer cette eau et de

la distribuer

M Cluzeau demande quels sont les dispositifs qui

existent à HCMV en matière d’assainissement ?

Mme Kim Chi explique qu’il existe une société

municipale qui se charge de l’assainissement et de l’évacuation des eaux La question de l’assainissement est très délicate à HCMV du fait des inondations, d’ó

la création d’un centre de lutte contre les inondations

M de Miras revient sur le Décret n° 71/2010/QĐ-TTg

du 09/11/2010 qui promulgue un règlement à titre expérimental (forme peu répandue) sur le partenariat public – privé Il souhaiterait savoir quels sont les retours d’expériences sur la mise en place des petits opérateurs et quels ajustements peuvent déjà être dégagés de ces expériences

M Cluzeau souhaite savoir qui est en charge de la

production et de la vente de l’électricité à HCMV

Bản hợp đồng hiện nay đang được triển khai Sawaco khuyến khích các đơn vị quản lý mạng lưới cấp nước giảm tỷ lệ thất thốt nước

Chính sách của Sawaco là dần dần đĩng cửa các trạm khai thác nước nhỏ và chỉ giữ lại những nhà máy

Đại diện của Sawaco cũng cho biết các thơng số kỹ thuật về nước ngầm do Sở Tài nguyên và Mơi trường (Sở TN & MT) quản lý

Theo quy định của Việt Nam, chủ đầu tư tư nhân phải trình dự án lên các sở, ban ngành cĩ liên quan cho

ý kiến, nhưng khơng trình cho Sawaco Thành phố quan niệm mạng lưới được xây dựng thuộc sở hữu của chủ đầu tư

Các tiêu chuẩn về chất lượng nước do nhiều Bộ khác nhau ban hành Sở Xây dựng chịu trách nhiệm ban hành các tiêu chuẩn xây dựng các cơng trình phục

vụ phân phối nước Nhằm giảm chi phí, trong nhiều trường hợp, các chủ đầu tư tư nhân chỉ áp dụng những tiêu chuẩn tối thiểu phải cĩ Điều đĩ dẫn đến

hệ thống cấp nước khơng đạt tiêu chuẩn

Sawaco khơng ghi nhận tỷ lệ thất thốt nước của các đơn vị cấp nước nhỏ Trên thực tế, tỷ lệ này khá cao

và gĩp phần làm tăng tỷ lệ thất thốt nước trong tồn

hệ thống Mỗi khi Sawaco quyết định tiếp nhận quản

lý mạng lưới của các nhà đầu tư tư nhân, thì chi phí quản lý lại tăng lên Do đĩ, Sawaco mong muốn bán

sỉ lượng nước cho các nhà đầu tư và họ chịu trách nhiệm quản lý cũng như phân phối số nước này

Ơng Cluzeau: Cơ quan nào quản lý về thốt nước và

xử lý nước thải tại TPHCM?

Bà Hồng Thị Kim Chi: Cơng ty thốt nước Thành

phố quản lý hệ thống thốt nước Trung tâm chống ngập điều phối một số chương trình và dự án chống ngập cũng như xử lý nước thải

Ơng Miras: Thành phố cĩ tổng kết kinh nghiệm về sự

tham gia của khu vực tư nhân và rút ra được những kinh nghiệm gì?

Ơng Cluzeau: Đơn vị nào sản xuất và phân phối điện

tại TPHCM?

Bà Hồng Thị Kim Chi: Tổng Cơng ty Điện lực Việt

Nam (EVN) sản xuất và phân phối điện ở Việt Nam

Mỗi thành phố cĩ một cơng ty riêng nhằm phục vụ cho

việc cung cấp điện trong khu vực Ở TPHCM, đĩ là

Cơng ty điện lực Thành phố (EVN-HCM)

Ơng Cluzeau: Ở Việt Nam, giá nước là yếu tố gây

khĩ khăn cho việc phân phối nước Cần kết hợp

ngành nước với ngành khác để giữ được giá nước

thấp nhằm phục vụ cho số đơng người dân Ở Maroc,

3 mạng lưới: cấp nước, thốt nước - xử lý nước thải

và điện do một cơng ty duy nhất quản lý Điều này tạo

thuận lợi cho việc bù chéo giữa các ngành này

Ngành điện sẽ bù cho ngành nước Tại TPHCM, giá

bán điện cĩ lãi khơng?

Bà Hồng Thị Kim Chi: Ở Việt Nam, khu vực tư nhân

khơng tham gia vào việc phân phối điện Nhà nước

cĩ chủ trương giữ giá điện thấp để hỗ trợ các ngành

sản xuất

II Quản trị đa chủ thể trong lĩnh vực cấp nước

và xử lý nước thải tại các thành phố lớn ở

các nước mới nổi - điều kiện triển khai thực

hiện (Trình bày Ơng Miras, Viện Nghiên cứu

Phát triển, IRD)

Những kinh nghiệm trong việc phân phối nước sạch

và xử lý nước thải của Maroc được trình bày trong

khĩa tập huấn nhằm mục đích chia sẻ với Việt Nam,

một đất nước cũng đang phát triển như Maroc Việt

Nam và Maroc cĩ nhiều điểm tương đồng : Đây đều

là hai quốc gia mới nổi với tốc độ đơ thị hĩa nhanh

và cĩ quyết tâm giải quyết các thách thức của xã hội

Sự can thiệp của chính quyền về việc cấp nước và

xử lý nước thải ảnh hưởng mạnh đến tổ chức khơng

gian đơ thị thơng qua việc sử dụng đất Thật vậy, sự

hiện diện về vật chất của mạng lưới cấp, thốt nước

rõ nét hơn rất nhiều so với các mạng lưới khác, ví dụ

mạng điện thoại di động Vấn đề đất đai liên quan đến

nhiều chủ thể và nhiều quy trình thủ tục khá phức tạp

Tại Maroc, một chương trình quốc gia cĩ quy mơ

lớn "Sáng kiến quốc gia vì sự phát triển con người"

(INDH) đã được triển khai thực hiện vào năm 2005

theo yêu cầu của Vua Mohammed VI Chương trình dựa trên hai đơn vị chủ lực : Cơng ty Idmaj-Sakan và Cơng ty Lydec Hai cơng ty này đảm trách hai mảng chính trong Chương trình : xĩa các khu nhà lụp xụp

và cải tạo, chỉnh trang các khu dân cư tự phát Ơng Ifrassen (Giám đốc Idmaj-Sakan) sẽ trình bày vấn đề xĩa bỏ khu nhà ở lụp xụp, cịn Ơng Cluzeau (Giám đốc dự án Lydec –INMAE) sẽ giới thiệu chương trình nâng cấp mạng lưới hạ tầng kỹ thuật tại các khu dân

cư tự phát

Chương trình INDH là một ví dụ về sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và hành động trên thực tế Sự kết hợp này rất thú vị và nên được phát triển vì nghiên cứu khoa học gĩp phần đưa ra cách nhìn khách quan với một khoảng lùi nhất định, đề ra các giải pháp hỗ trợ ra trong quyết định trên cơ sở phân tích, tổng hợp các hoạt động đã triển khai Điều này là cần thiết trong bối cảnh tính khẩn cấp là động cơ chủ yếu thúc đẩy các hành động của nhà nước nhằm đáp ứng các yêu cầu của quá trình đơ thị hĩa mạnh mẽ Tính phức tạp trong quyết định của nhà nước liên quan đến ba yếu tố:

tốc độ đơ thị hĩa mạnh mẽ,thách thức lớn về kinh tế,

cĩ nhiều chủ thể liên quan

Đầu tiên, Ơng Miras trình bày về mối quan hệ giữa nghiên cứu khoa học và hành động trên thực tế trong khuơn khổ chương trình INDH ở Casablanca Sau đĩ, Ơng sẽ trình bày một số suy nghĩ tổng quan về cơng tác quản lý, điều hành đa chủ thể trong ngành nước

1 Mối liên hệ chặt chẽ giữa IRD và chương trình INDH

a) Tại sao và làm thế nào thiết lập mối quan hệ đối tác ?

Những trao đổi với Ơng Cluzeau về việc tổng kết kinh nghiệm trong việc tiếp cận dich vụ cấp nước và xử

lý nước thải của các khu dân cư tự phát sau đĩ đã được cụ thể hĩa bằng hợp đồng làm việc chung Một

số điểm chính trong hợp đồng này sẽ được trình bày bên dưới

Mme Kim Chi explique que la compagnie générale

d’Electricité du Vietnam (EVN) assure la production

et la distribution de l’électricité au Vietnam Chaque ville possède une compagnie lui étant propre pour la distribution de l’électricité Ici, il s’agit d’EVN-HCMV

M Cluzeau expose qu’au Vietnam, le facteur prix

limite la distribution de l’eau au plus grand nombre

Il s’agit de trouver des combinaisons pour que les prix soient maintenus à un cỏt bas pour que le plus grand nombre bénéficie de ce service Au Maroc, les trois réseaux eau, assainissement et électricité sont regroupés et gérés par un même acteur, permettant ainsi la péréquation suivante : l’électricité paie les marges de déficit engendré par l’eau A HCMV, le prix

de vente de l’électricité est-il excédentaire ?

Mme Kim Chi indique qu’au Vietnam, le secteur privé

ne participe ni à la production, ni à la distribution de l’électricité La politique est de tirer les prix vers le bas pour soutenir le secteur de la production

II La gouvernance multi-acteurs de l’eau potable et de l’assainissement dans les grandes villes des pays émergents – Les conditions de mise en œuvre (M

de Miras, Institut de Recherche pour le Développement, IRD)

La présentation de l’expérience marocaine en matière

de distribution d’eau potable et d’assainissement durant cet atelier présente une opportunité pertinente pour les échanges entre les pays du sud Le Vietnam

et le Maroc possèdent deux contextes qui présentent des similitudes Il s’agit de deux pays en émergence avec une urbanisation forte et une volonté nationale

de résoudre ces défis sociaux

L’intervention publique dans le secteur de la distribution d’eau et de l’assainissement marque fortement l’espace urbain notamment à travers le foncier En effet, l’empreinte physique et matérielle des réseaux d’eau est beaucoup plus forte que celle de la téléphonie mobile par exemple Ces aspects fonciers vont donc interpeller un certain nombre d’acteurs et entraỵner des procédures assez pesantes

Au Maroc, un grand programme national appelé Initiative Nationale pour le Développement Humain (INDH) a été mis en place en 2005 par sa Majesté Mohammed VI Il s’appuie notamment sur deux piliers institutionnels que constituent les sociétés

Idmaj-Sakan et Lydec, correspondant au traitement

de deux composantes majeures du programme que sont respectivement les bidonvilles et l’habitat non réglementaire Ces deux thématiques seront abordées plus tard par M Ifrassen (Directeur Idmaj-Sakan) qui traitera de l’éradication des bidonvilles et par M Cluzeau (Directeur du Projet Lydec - INMAE) qui exposera l’avancée des réseaux dans les quartiers non réglementaires

L’exemple de ce programme INDH illustre la relation qui s’est mise en place entre une expertise scientifique et la démarche opérationnelle de mise

en œuvre du programme Ce montage à double entrée (opérationnel/expertise-recherche) semble intéressant à développer puisque la contribution scientifique a pour but de porter un regard distancié,

de proposer des solutions d’aide à la décision à partir d’une analyse synthétique de l’opérationnel Ce recul est pertinent et nécessaire compte tenu de la puissance du processus d’urbanisation dans lequel l’urgence est le moteur des initiatives de l’action publique Par ailleurs, la complexité de la décision publique implique trois facteurs :

- l’importance des rythmes d’urbanisation

- des enjeux économiques importants,

- la multiplication des acteurs

M de Miras souhaite présenter dans un premier temps la collaboration entre l’aspect opérationnel et l’expertise scientifique qui s’effectue dans le cadre

de la mise en œuvre du programme à Casablanca Dans un second temps, M de Miras proposera une réflexion plus générale sur le terme de la gouvernance comme carrefour impliquant l’ensemble des acteurs concernés par la problématique de l’eau

1 Une collaboration étroite entre l’IRD et le programme INDH

a) Pourquoi et comment un tel partenariat ?

Les échanges avec M Cluzeau sur la manière de capitaliser l’expérience d’accès aux services d’eau

et d’assainissement dans l’habitat non réglementaire

au sein de l’INDH ont abouti à un accord dans un cadre contractuel permettant ainsi un travail commun dont les grands axes vont être exposés ci-après Il s’agit d’une présentation du point de vue de l’expert scientifique qui implique d’abord une observation puis

un feed-back permettant d’établir les points forts et les points faibles des projets

-Ba nhân tố thúc đẩy mối quan hệ hợp tác:

Dữ liệu: Cho phép định lượng tình hình quản lý đa

chủ thể Việc tổng kết các hoạt động đã thực hiện

và các kết quả đạt được đã tiến hành Trên cơ sở

các dữ liệu này, ta cĩ thể phân tích các điểm mạnh

và điểm yếu của hệ thống

Các yếu tố cản trở: Xác định các yếu tố chính

cản trở hành động để từ đĩ đề ra giải pháp hướng

đến sự phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể Cách

tiếp cận này cho phép tiến tới mối quan hệ đối tác

giữa các bên cĩ liên quan Mối quan hệ đối tác này

sẽ được khởi động ngay khi yếu tố cản trở được

xác định Khi đĩ, các cuộc đàm phán cĩ thể được

tiến hành để giải quyết vấn đề Mối quan hệ đối

tác cơng- tư là một giải pháp nhằm huy động và

phát huy kinh nghiệm của nhà nước cũng như tư

nhân Đơn vị tư nhân xem việc xác định các yếu

tố cản trở như là một thách thức để cải thiện chất

lượng dịch vụ cơng Cách tiếp cận này chỉ cĩ thể

thực hiện được khi nĩ được chính quyền và đơn

vị tư nhân chấp thuận Chính điều này giúp các

bên tháo gỡ vướng mắc Đây là cách tiếp cận đầy

sáng tạo

Các cơng cụ điều hành: hợp đồng khung, thỏa

thuận, biên bản cuộc họp…là các cơng cụ quan

trọng để giám sát hoạt động và truy xuất nguồn

gốc của quyết định

Ba yếu tố trên là nội dung chính của cơng tác tổng kết

kinh nghiệm và làm sáng tỏ một số đặc điểm của quy

trình quyết định đa chủ thể Mối quan hệ hợp tác giữa

IRD và chương trình INMAE-INDH giúp tổng hợp và

làm sáng tỏ các cơ chế thực hiện hành động Sự hợp

tác này là vì lợi ích chung Những kinh nghiệm trên cĩ

thể được chia sẻvà phát huy giá trị nhằm giải quyết

các vấn đề của quốc gia trong cuộc chiến chống đĩi

nghèo vì sự phát triển con người

b) Tiếp cận thực tế dưới gĩc độ nghiên cứu

Việc tổng kết kinh nghiệm đang được triển khai và sẽ

cho kết quả trong sáu tháng tới Các kết quả này sẽ

được sử dụng dưới nhiều dạng khác nhau

Đây là mối quan hệ đối tác khoa học khơng bị ràng buộc về tài chính, theo logic hai bên cùng cĩ lợi Đối với Ơng De Miras, đây thật sự là một dự án nghiên cứu, cịn đối với Ơng Cluzeau, các kết quả của nghiên cứu này cĩ thể giúp cải thiện hoạt động của dự án

Đây là mối quan hệ hợp tác theo dạng hợp đồng và dựa trên sự phối hợp, trao đổi ý tưởng

Kinh phí cho dự án INDH được huy động bằng nhiều

cơ chế cụ thể Các cơng cụ mới được sử dụng để triển khai thực hiện chương trình này rất đáng để chúng ta nghiên cứu

Maroc cĩ rất nhiều sáng kiến để đưa ra các giải pháp phù hợp với hồn cảnh của địa phương Khơng cĩ

mơ hình mẫu định sẵn Thời kỳ nhập khẩu nguyên mẫu các mơ hình phát triển đã kết thúc Điều thú vị của khĩa học này là nĩ cho phép chúng ta trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm để làm nổi lên các giải pháp phù hợp với bối cảnh hiện tại của TPHCM

2 Suy nghĩ về cơng tác điều hành

Trong bối cảnh đơ thị hĩa nhanh chĩng ở các nước mới nổi, việc tiếp cận mạng lưới cấp, thốt nước ở bất kỳ nơi nào trên thế giới đều gặp phải các câu hỏi lớn sau đây:

nguồn nước, chia sẻ nguồn nước mặt và nước ngầm giữa các quốc gia trên thế giới,

cạnh tranh trong nước giữa các lĩnh vực (nơng nghiệp, cơng nghiệp, đơ thị, du lịch) trong việc sử dụng nguồn tài nguyên,

giá nước sạch và xử lý nước thải, tương trợ giữa các tầng lớp xã hội, giữa các địa phương và giữa các thế hệ,

đầu tư lớn vào mạng lưới, nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, việc tiếp cận mạng lưới ở các khu vực đơ thị phát triển tự phát,

bù chéo về tài chính giữa các ngành (điện, nước ), các nguồn tài chính mới cần huy động,

đào tạo nâng cao năng lực,

…

Trois facteurs ont poussé à cette collaboration :

Les données, afin de permettre une quantification

de l’état de gouvernance multi-acteurs Une rétrospective des actions entreprises et des résultats obtenus, a été établie ; elle constitue une base objective sur laquelle il est possible d’établir une réflexion des forces et faiblesses du système

Les facteurs bloquants ou l’identification des

difficultés rencontrées Il s’agit ici d’essayer de repérer les éléments stratégiques qui posent problème dans le but d’apporter des solutions qui permettront de tendre vers une coordination efficace entre acteurs

Cette approche permet d’engager un travail partenarial avec les différentes parties prenantes qui démarre concrètement lorsque le facteur bloquant est identifié Dès lors, les négociations peuvent être engagées afin de résoudre le problème rencontré Le partenariat public-privé constitue une solution qui s’enrichit des expériences des domaines public et privé

L’identification des difficultés peut ainsi être envisagée par l’opérateur comme un défi à relever pour améliorer le service public Cette approche

ne peut fonctionner que parce qu’elle est partagée

à la fois par les autorités et les opérateurs privés,

ce qui permet de dépasser les obstacles C’est en cela que cette approche est innovante

Les outils de la gouvernance, ici il s’agit d’une

démarche et d’une stratégie formalisée à travers des contrats cadres, des conventions, des procès-verbaux et comptes-rendus de réunions Il s’agit d’outils importants permettant de suivre les opérations menées à travers la traçabilité de la décision

Ces trois facteurs constituent la base d’une capitalisation et d’une mise en évidence de certaines caractéristiques de ce processus de décision multi-acteurs Cette démarche de partenariat entre l’IRD et

le programme INMAE-INDH permet de synthétiser, de prendre du recul et de comprendre les mécanismes à l’oeuvre Elle s’inscrit dans une perspective collective d’intérêt national, bien commun marocain qui peut être partagé et mis en valeur afin de répondre aux enjeux nationaux de lutte contre la pauvreté pour un développement humain au Maroc

b) Une approche pratique sous l’angle de la recherche

La capitalisation des différents éléments est donc

en cours et aboutira dans les six prochains mois à des résultats dont plusieurs usages et formats sont envisagés

La relation qui existe est un partenariat scientifique sans implication financière Il s’agit d’une logique

« gagnant/gagnant » car les intérêts dans la capitalisation du projet de coopération sont partagés Pour M de Miras il s’agit d’un véritable projet de recherche en tant que tel et pour M Cluzeau et l’institution qui porte le projet, les résultats obtenus pourront servir à améliorer les rouages du projet La relation est contractuelle et s’ouvre sur une synergie

de réflexions

Le financement du projet INDH fait appel à des mécanismes spécifiques La mise en œuvre de ce programme est un exemple intéressant de valeur ajoutée faisant appel à des outils originaux qui méritent d’être étudiés de près

Le Maroc est un pays qui innove en développant des solutions propres mises en œuvre localement Il n’existe pas de modèle prêt à penser Le temps des modèles importés est terminé, d’ó l’intérêt de cet atelier qui permet le recul nécessaire à la réflexion pour l’émergence de solutions propres aux contextes

en question

2 Réflexion sur la gouvernance

Dans les contextes d’urbanisation rapide des pays émergents, le raccordement aux réseaux en eau potable et assainissement pose partout les mêmes grandes questions :

disponibilité de la ressource en eau,partage international des eaux de surface et souterraines,

concurrence nationale (agriculture, industrie, urbanisation, tourisme) des usages de la ressource,

tarification de l’eau potable et de l’assainissement, péréquation sociale, territoriale et générationnelle, investissements massifs en réseaux,

mise à niveau de l’assainissement, accès aux réseaux des extensions urbaines spontanées,

financements croisés entre secteurs (électricité, eau, etc.),

financements innovants à mobiliser, ressources à trouver,

formation des compétences,etc

-

-

-De nombreuses questions sont communes à l’ensemble des grandes villes des pays émergents qui ont les mêmes objectifs et les mêmes contraintes

Mais la problématique émergente est aujourd’hui celle

de la gouvernance multi-acteurs car elle détermine largement toutes les autres, toutes ces villes sont en effet confrontées à un « jeu d’acteurs » propre

Cette approche dépasse les seuls aspects techniques

et financiers pour aborder la problématique du management, de la performance institutionnelle et de

la coordination entre Projets/Acteurs/Secteurs

a) La gouvernance multi-acteur : définition

La gouvernance multi-acteurs doit au préalable être définie afin de s’entendre sur les termes

Il s’agit d’un mode de décision qui met en synergie la multiplicité des acteurs concernés par l’action publique,

à l’échelle des secteurs (eau, assainissement, électricité, déchets, habitat, voirie, transport, etc.)

et des « projets » réalisés sur des territoires urbains L’approche de l’urbanisme sous le prisme

infra-de la gouvernance oblige à dépasser les logiques infra-de découpage et la complexité qu’entraỵne l’entassement des projets et des acteurs rendant l’action difficile

Les secteurs de l’eau et de l’assainissement qui ont

un fort impact foncier obligent à une coordination efficace entre toutes les parties prenantes, depuis la conception, l’équipement jusqu’à la maintenance des réseaux

Si la compagnie des eaux est au centre de cet ensemble complexe, la question des réseaux ne se limite pas à la gestion de l’eau et des tuyaux mais concerne la fabrication de la ville et ses rouages administratifs

La gouvernance de l’eau et de l’assainissement peut être abordée selon les perspectives suivantes

la scène de la gouvernance et les acteurs intervenant dans la gestion et l’extension des réseaux et l’utilisation de l’eau potable et de l’assainissement,

le fonctionnement de la gouvernance acteurs,

multi-les cỏts de gouvernance et surcỏts des dysfonctionnements en matière de gestion et création des réseaux,

la régulation de la coordination multi-acteurs

Nhiều câu hỏi được đặt ra chung cho các thành phố

lớn mới nổi với cùng những mục tiêu và hạn chế

Nhưng, vấn đề nổi bật hiện nay là "điều hành đa chủ

thể" Vì nĩ mang tính quyết định đối với tất cả các vấn

đề khác Tất cả các thành phố đều đối mặt với việc

xác định "vai trị của các chủ thể" vốn là vấn đề lớn

Cách tiếp cận này vượt lên trên các yếu tố về kỹ thuật

và tài chính để đề cập đến cơng tác quản lý, hiệu quả

hoạt động của các định chế và sự điều phối giữa Dự

án/chủ thể/ngành

a) Điều hành đa chủ thể: định nghĩa

Trước tiên, cần định nghĩa "điều hành đa chủ thể" là

gì để chúng ta cùng thống nhất về mặt từ ngữ

Điều hành đa chủ thể là phương thức ra quyết định

với sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều chủ thể liên

quan đến hành động của nhà nước, ở quy mơ ngành

(cấp nước, thốt nước, điện, rác, nhà ở, đường giao

thơng, giao thơng…) và ở quy mơ dự án được thực

hiện trên địa bàn đơ thị Cách tiếp cận quy hoạch đơ

thị dưới gĩc nhìn quản lý/điều hành buộc chúng ta

phải vượt qua logic phân chia và tính phức tạp, vốn

tạo ra sự quá tải về dự án và quá tải trong hành động

của các chủ thể

Ngành cấp và thốt nước cĩ tác động mạnh đến đất

đai, do đĩ buộc phải cĩ sự phối hợp hiệu quả giữa tất

cả các bên cĩ liên quan, ngay từ lúc thiết kế, lắp đặt

trang thiết bị đến lúc bảo trì mạng lưới

Cơng ty cấp nước là trung tâm của tất cả các đối tác

Vấn đề quản lý mạng lưới khơng bĩ hẹp trong việc

quản lý nước và đường ống, mà cịn liên quan đến

việc xây dựng thành phố và cả bộ máy hành chính

của thành phố

Điều hành việc cấp và thốt nước cĩ thể được đề cập

theo các khía cạnh dưới đây:

Các chủ thể tham gia vào cơng tác quản lý và mở

rộng mạng lưới, vào việc sử dụng nước sạch và

xử lý nước thải,

Cơ chế điều hành đa chủ thể,

Các chi phí cho điều hành và chi phí tăng thêm khi

khơng cĩ sự đồng bộ trong quản lý và xây dựng

mạng lưới,

Điều tiết sự phối hợp đa chủ thể

b) La scène de la gouvernance : Qui sont les acteurs concernés ?

Avec le Doi Moi au Vietnam et avec l’ère de

la dérégulation internationale, le nombre des parties prenantes concernées a augmenté considérablement :

les Etats nationaux,les administrations, les institutions internationales,les bailleurs,

les collectivités locales ou les circonscriptions territoriales,

les opérateurs privés et publics, les ONG internationales et nationales, les associations locales,

les coopérations décentralisées internationales

De plus, dans les administrations publiques, les différents services impliqués dans les procédures d’implantation des réseaux (d’ordre technique, règlementaire, financier, de planification urbaine, etc.) doivent aussi être coordonnés pour contribuer ensemble à prendre les bonnes décisions de façon synchronisée

c) Le fonctionnement de la gouvernance acteurs

multi-La question est ici de savoir comment s’organisent les relations entre les parties prenantes

De nombreux facteurs (internes aux parties prenantes décisionnaires et entre celles-ci) rendent complexes et lents les circuits de décision en matière

de conception, de validation et de mise en œuvre des projets de raccordement aux réseaux d’eau et d’assainissement :

la croissance urbaine rapide qui oblige l’offre de services en eau et assainissement à rattraper les retards accumulés et à satisfaire les demandes nouvelles ;

la multiplication des projets de développement non coordonnés entre eux, sur des échelles territoriales différentes surcharge les services par

la multiplication des dossiers, des partenaires, des bailleurs, des intervenants administratifs de tous ordres ;

l’empreinte territoriale et foncière des réseaux d’eaux et d’assainissement suppose l’intervention

de nombreux acteurs compte tenu de l’impact foncier de ces réseaux (différent du cas de la téléphonie mobile) ;

b) Điều hành: Các chủ thể là ai ?

Với chủ trương "Đổi Mới" và việc mở rộng cạnh tranh trên thế giới, số chủ thể cĩ liên quan đến cấp, thốt nước ở Việt Nam gia tăng đáng kể:

Quốc gia,

Cơ quan hành chính, Định chế quốc tế,Nhà tài trợ, Chính quyền địa phương, Đơn vị thực hiện của nhà nước và tư nhân,

Tổ chức phi chính phủ trong và ngồi nước, Hội đồn tại địa phương,

Hợp tác trực tiếp giữa các địa phương trên thế giới

Trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, nhiều đơn vị (sở, ban ngành) cĩ liên quan đến quy trình phát triển mạng lưới (kỹ thuật, quy định, tài chính, quy hoạch đơ thị…) Do đĩ, phải cĩ sự phối hợp giữa các đơn vị này để gĩp phần đưa ra các quyết định tốt và đồng bộ

c) Vận hành của quản lý đa chủ thể

Vấn đề hiện nay là làm sao để tổ chức mối liên hệ giữa các bên liên quan

Nhiều yếu tố (bên trong các chủ thể ra quyết định và giữa các chủ thể này) làm cho quá trình ra quyết định

về thiết kế, phê duyệt và triển khai dự án phát triển mạng lưới cấp, thốt nước trở nên phức tạp và mất nhiều thời gian:

Sự tăng trưởng đơ thị nhanh chĩng buộc phải tăng nguồn cung về cấp, thốt nước nhằm bù đắp cho

sự chậm trễ trong thời gian qua và đáp ứng các nhu cầu mới;

Nhiều dự án phát triển đơ thị khơng cĩ sự điều phối và trên quy mơ địa bàn rất khác nhau làm gia tăng nhanh chĩng số lượng hồ sơ, đối tác, nhà tài trợ, đơn vị cĩ liên quan Từ đĩ dẫn đến việc các

sở, ban ngành của thành phố bị quá tải;

Quỹ đất dành cho hệ thống cấp và thốt nước khá quan trọng do đĩ phải cĩ sự tham gia của nhiều chủ thể cĩ ảnh hưởng đến hệ thống đất đai (khác với trường hợp điện thoại di động);

-

-

-Nguy cơ chồng chéo về thẩm quyền và cạnh tranh

giữa các sở ngành;

Khả năng xác định phạm vi và sự phối hợp hành

động của các cơ quan điều tiết

d) Chi phí và chi phí phát sinh thêm cho cơng

tác điều phối

Nghiên cứu tác động về mặt tài chính của cơng tác

điều hành đa chủ thể giúp làm sáng tỏ một số điểm

rất thú vị Cơng tác điều hành đa chủ thể cĩ hiệu quả

sẽ tác động tích cực đến việc kiểm sốt chi phí của dự

án cấp nước và từ đĩ kiểm sốt được nhu cầu vốn

Bằng cách xác định và làm giảm "các yếu tố cản trở"

(theo cách gọi của LYDEC/INMAE), phương pháp

theo dõi và điều phối này giúp hạn chế chi phí xã hội,

mơi trường và kinh tế vốn do việc chậm trễ trong tiến

độ thực hiện các dự án cấp nước gây ra Tất cả các

chi phí phát sinh thêm khơng nhìn thấy được làm tăng

nhu cầu vốn của nhà đầu tư Điều hành đa chủ thể cĩ

hiệu quả là một lập luận rất quan trọng để huy động

các nguồn vốn cần thiết cho dự án

Trong một dự án mở rộng mạng lưới, thơng thường,

chi phí đầu tư được cố định ngay từ đầu dự án

Nhưng, chi phí đầu tư thực tế tính đến cuối dự

án và chi phí bảo trì, vận hành mạng lưới thì khơng

phí tăng thêm do việc ra quyết định chậm trễ, việc

điều chỉnh dự án khơng cần thiết hoặc mâu thuẫn, sự

khơng thống nhất giữa các định chế cũng khơng được

đánh giá và xác định

Bằng cách xác định nguồn gốc các vướng mắc và

nhờ sự can thiệp của các cấp cĩ thẩm quyền giải

quyết các xung đột này, ta cĩ thể tìm được sự thỏa

hiệp cần thiết để đảm bảo tiến độ của dự án Ảnh

hưởng của các chi phí ẩn gắn với việc chậm tiến độ

của dự án và với khĩ khăn trong việc điều phối khơng

cũng cĩ ai đĩ phải chi trả

Trên thực tế, chi phí kinh tế trong dự án khơng nên

giới hạn ở chi phí ước tính trong đầu tư, mà nên tính

cả các khoản chi phí thực tế phát sinh do các hoạt

động của các tổ chức

Đối tượng trả các chi phí ẩn này cĩ thể là:

người dân: nguy cơ về sức khỏe, mua nước từ nhiều nguồn khác nhau, từ đĩ phát sinh những cơ

sở cung cấp nước tư nhân và khoan giếng…;

mơi trường: khai thác nguồn nước khơng được kiểm sốt, xả nước thải chưa qua xử lý….;

thành phố: sức hấp dẫn của thành phố sẽ suy giảm do các dự án cấp nước bị chậm trễ;

chính bản thân dự án cấp nước: làm giảm cơ hội huy động các nguồn vốn mới Chất lượng của cơng tác điều hành đa chủ thể chắc chắn là một yếu tố cần xem xét khi dự án muốn thu hút vốn đầu tư của tư nhân

Trên bình diện quốc tế, thơng thường, người ta nhấn mạnh vào cơng tác "điều hành tốt" Nĩ bao gồm cả cuộc đấu tranh chống tham nhũng như thể tham nhũng là nguyên nhân hoặc giải pháp cho mọi khĩ khăn Dĩ nhiên, số tiền tham nhũng cĩ được là

vi phạm với các quy định của pháp luật Nhưng ở một mặt nào đĩ, tuy rất mâu thuẫn, việc tham nhũng chứng tỏ cĩ nhiều tiềm năng để nâng cao hiệu suất hoạt động của các định chế và cĩ thể tận dụng điều này để đẩy nhanh tiến độ giải quyết hồ sơ

Điều hành đa chủ thể và hiệu quả của nĩ chắc chắn là một trong những hướng cần xem xét trong chiến lược tìm kiếm nguồn tài chính Dù ở khâu lập dự án hay bảo trì hay vận hành mạng lưới, thì khả năng sinh lợi

về mặt tài chính của các dự án được quyết định phần lớn bởi chất lượng của cơng tác điều hành đa chủ thể

e) Quản lý cơng tác điều hành đa chủ thể

Làm sao để quản lý cơng tác điều hành đa chủ thể và bằng cơng cụ gì? Trong lĩnh vực cấp, thốt nước ở đơ thị, cơ quan nào ở cấp quốc gia và cấp địa phương

cĩ thẩm quyền và khả năng tăng cường điều hành đa chủ thể? Làm thế nào tăng cường hiệu quả của điều hành đa chủ thể? Rất nhiều câu hỏi cần đặt ra nhằm tối ưu hĩa cơng tác điều hành đa chủ thể để thực hiện các dịch vụ cơng một cách cĩ hiệu quả hơn

Việc xác định vấn đề cĩ thể dựa trên một số câu hỏi

bổ sung như sau:

Hiện nay, chất lượng của việc điều phối giữa các chủ thể như thế nào? Dự án nào chậm trễ và vì nguyên nhân nào? Dự án nào thành cơng?

les risques de chevauchement de compétences

ou de concurrence entre services ;

la plus ou moins grande capacité des entités de régulation à limiter l’autonomie des institutions concernées et à harmoniser et synchroniser leur fonctionnement

d) Les cỏts et les surcỏts de coordination

Il est intéressant d’étudier notamment l’impact financier

de la gouvernance multi-acteurs Une gouvernance multi-acteurs performante a une incidence positive sur la maỵtrise des cỏts des projets de raccordement donc sur leurs besoins de financement

En identifiant et réduisant les « facteurs bloquants

» (ainsi désignés par Lydec/INMAE), ce monitoring

et cette coordination limitent les cỏts sociaux, les cỏts environnementaux et les charges économiques imposées par les retards d’avancement et de réalisation des projets de raccordement L’ensemble

de ces surcỏts non visibles pèsent sur les besoins de financement des opérateurs Enfin, une gouvernance multi-acteurs efficiente est un argument essentiel pour mobiliser des ressources nécessaires au bouclage financier des projets

Dans un projet d’extension de réseaux, généralement, les cỏts d’investissement sont fixés au début du

réels mesurés à la fin du projet, ni les cỏts de

maintenance et de fonctionnement ne sont pris en considération De plus, les cỏts et les surcỏts liés aux retards des décisions et de la maỵtrise d’œuvre,

aux modifications contingentes ou contradictoires, aux oppositions institutionnelles, ne sont ni évalués

ni localisés

En situant l’origine de ces « pannes » institutionnelles

et en faisant intervenir les autorités de tutelle capables d’arbitrer les conflits locaux, il peut être possible de trouver hiérarchiquement les compromis nécessaires pour assurer l’avancement des projets L’impact de ces cỏts cachés liés à la lenteur des projets et à la difficulté de leur coordination n’est pas évalué alors

pris en charge

En réalité, le cỏt économique complet d’un projet

ne devrait pas se limiter à ce cỏt prévisionnel d’investissement, il devrait également prendre en compte le cỏt effectif induit par le fonctionnement des institutions

Ces cỏts cachés peuvent être externalisés vers :les populations, entraỵnant des risques sanitaires,

le besoin d’achat d’eau par d’autres voies, la présence installations privées ou de forages privés, etc ;

l’environnement, avec des prélèvements non contrơlés de ressources hydriques, des rejets d’effluents bruts ;

le territoire urbain concerné, dont l’attractivité, est affecté par les retards des projets de raccordement ;

le projet d’extension lui-même qui voit diminuer ses chances de mobiliser de nouvelles ressources

de financement La qualité de la gouvernance multi-acteurs est sans doute un élément à considérer dans la capacité des projets à attirer les financements privés

L’accent est souvent mis au niveau international sur la

« bonne gouvernance » Elle recouvre la lutte contre

la corruption comme si elle était la cause ou la solution

à toutes les difficultés Certes, ces versements indus, établis en contradiction avec les législations, ont des effets très ambigus Certains de ces effets tendraient

à démontrer paradoxalement qu’il peut exister des gisements de productivité institutionnelle qui seraient exploités en accélérant l’avancement des dossiers

La gouvernance multi-acteurs et son efficacité sont sans doute une des dimensions à considérer dans une stratégie de recherche de financement Que ce soit pour leur montage, leur maintenance ou leur fonctionnement, la rentabilité financière des projets est largement déterminée par la qualité de cette gouvernance multi-acteurs

e) La régulation de la gouvernance acteurs

Comment réguler cette gouvernance acteurs et avec quels outils ? En matière d’eau et d’assainissement urbain, quelles autorités nationales

multi-et locales ont la vocation multi-et la capacité de régulation apte à renforcer la gouvernance multi-acteurs ? Comment accroỵtre les performances de cette gouvernance multi-acteurs ? Autant de questions qui doivent être posées afin d’optimiser la gouvernance multi-acteurs dans le but de rendre le service public plus efficient

L’identification du problème passe également par

un certain nombre d’interrogations supplémentaires Quelle est la qualité actuelle de la coordination multi-acteurs ? Quels sont les exemple de projets en retards

-Cĩ rất nhiều cơng cụ điều phối: sự phối hợp và truy

xuất nguồn gốc, hợp đồng, theo dõi, báo cáo và đánh

giá

Điều hành đa chủ thể là nền tảng của chiến lược hiệu

quả cho phát triển mạng lưới cấp, thốt nước Chắc

chắn đây là điều quan trọng hơn việc huy động các

nguồn tài chính và hơn nữa nĩ cĩ thể tiếp cận được

ngay Mặc dù cĩ sự cạnh tranh trong đầu tư giữa các

ngành, nhưng nếu càng cĩ sự điều phối tốt và cĩ hiệu

quả giữa các định chế thì việc huy động tài chính

càng dễ

Nhưng cơng tác điều hành khơng thể giải quyết mọi

vấn đề Bản thân cơng tác này được quyết định:

cấp quốc gia, hợp đồng này xác định chiến lược

cung cấp dịch vụ;

Về mặt kỹ thuật, bởi mơ hình mạng lưới (tập

trung hay khơng tập trung)

Nhận xét và trao đổi

Bà Hồng Thị Kim Chi: Bài trình bày này phù hợp

với những vấn đề đang gặp phải tại TPHCM Cụ thể,

Sở Giao thơng Vận tải quản lý cơng tác xây dựng

đường giao thơng và các hệ thống mạng lưới hạ tầng

kỹ thuật mà khơng cĩ sự phối hợp với các đơn vị

về viễn thơng, điện, nước,… Cơng tác quản lý mạng

lưới hạ tầng kỹ thuật bị phân tán và cĩ nhiều đơn vị

tham gia, nhưng khơng cĩ sự phối hợp và thường cĩ

sự chồng chéo giữa các đơn vị Nhiều khĩ khăn sẽ

phát sinh khi xây dựng hệ thống tàu điện ngầm

Ủy ban Nhân dân Thành phố nhận thức được sự cần

thiết phải phối hợp, điều phối các cơng trình ngầm

và đã thành lập Trung tâm quản lý cơng trình ngầm

Nhưng hiện nay, Trung tâm này chưa hoạt động vì

thiếu nguồn nhân lực Hơn nữa, cĩ rất nhiều luật và

Nghị định về quản lý mạng, nhưng chưa cĩ "hướng

dẫn thực hiện" cụ thể để triển khai trên thực tế

Ơng Miras: Các nước phương Tây khơng cĩ giai

đoạn phát triển tương tự như Việt Nam, nên khơng

cĩ mơ hình nào để áp dụng ngay cho Việt Nam Giải

pháp duy nhất là phải sáng tạo, tìm ra mơ hình riêng

cho Việt Nam Điều này rất khĩ khăn nhưng cũng đầy

thú vị

Ơng Ifrassen: Ở Casablanca, một cơng ty cĩ vốn

của nhà nước, nhưng hoạt động theo luật tư pháp đã được thành lập để điều phối cơng tác xây dựng cơ sở

hạ tầng, mạng lưới kỹ thuật và tàu điện mặt đất

Học viên: Trong bối cảnh của TPHCM, việc cĩ nhiều

tuyến giao thơng cơng cộng là cần thiết Nhưng Thành phố hiện nay chưa cĩ đủ nguồn lực tài chính để xây dựng hệ thống này Do đĩ việc phải mời gọi các nhà đầu tư, điều này dẫn đến sẽ cĩ nhiều loại cơng nghệ

và kỹ thuật khác nhau trong hệ thống Làm thế nào để phối hợp tốt các bên liên quan?

Ơng Miras: Việc cĩ nhiều nhà tài trợ/chủ thể khác

nhau cĩ thể dẫn đến sự khơng tương thích Việc thiếu nguồn tài chính cơng làm tăng thêm khĩ khăn Trong trường hợp này, Nhà nước nên tập trung nguồn tài chính vào các yếu tố chiến lược để duy trì quyền kiểm sốt các cơng trình trên địa bàn

Học viên: Xin cho biết một số thơng tin về Thành phố

Casablanca (dân số, diện tích, GDP/đầu người, tổ chức thể chế và hành chính)

Ơng Miras: Vùng đơ thị Casablanca cĩ hơn 5 triệu

người là 4800 USD/năm/người Ở Casablanca, con

số này cao hơn nhiều

(Nguồn : world-factbook/geos/mo.html.)

https://www.cia.gov/library/publications/the-Học viên: TPHCM đang phải đối mặt với hai vần đề

để khỏi phải sử dụng tư vấn nước ngồi, vốn rất tốn kém?

Ơng Miras: Ở Maroc, ngồi nguồn ngân sách nhà

nước, cịn cĩ 2 nguồn tài chính gĩp phần phát triển dịch vụ cấp nước và xử lý nước thải:

et leurs causes ? Quels sont aussi les exemples de projets qui marchent ?

Les instruments de la coordination sont multiples :

la concertation et sa traçabilité, le contrat, le suivi, le reporting et l’évaluation

La gouvernance multi-acteurs est la pierre angulaire d’une stratégie efficace de raccordement généralisée

en eau et assainissement Elle est sans doute plus essentielle que la mobilisation de ressources financières, plus immédiatement accessible Même

si les besoins de financement sectoriels sont en concurrence les uns avec les autres, les fonds sont d’autant plus mobilisables qu’ils vont évoluer dans un contexte institutionnel coordonné et performant

Attention, la gouvernance ne résout pas tout Elle est elle-même déterminée :

niveau national qui définit la stratégie d’offres de

services ;

et techniquement, par le modèle, centralisé ou non, des réseaux

Remarques et échanges Mme Kim Chi signale que la présentation correspond

bien aux problématiques rencontrées à HCMV

Concrètement, le Département des Transports et des Communications (DTC) gère la construction de voiries

et réseaux divers (VRD) sans coordination avec les différents services techniques Télécommunication, électricité, eau… la gestion des VRD est segmentée

et prise en charge par différentes structures dont les interventions ne sont pas coordonnées et se chevauchent Des difficultés supplémentaires vont apparaỵtre avec construction du métro

Le Comité Populaire de la ville prend en considération cette nécessité de coordination des ouvrages souterrains en créant une structure spécifique, qui

ne fonctionne pas, faute de personnel disponible Par ailleurs, les lois et décrets sur la gestion des réseaux sont nombreux mais il n’existe pas de « guide d’application » pour les mettre en œuvre sur le terrain

M de Miras précise qu’il n’existe pas de référence

historique en la matière car les pays occidentaux n’ont pas connu un développement comparable La

La seule réponse est l’innovation, ce qui est très difficile mais également stimulant

M Ifrassen explique qu’une société de droit privé a

été créée à Casablanca avec des fonds publics L’Etat est actionnaire et coordonne la construction des VRD

et du tramway

Mme Hoa de l’HIDS mentionne que plusieurs lignes

de transports en commun sont nécessaires dans un contexte tel que HCMV Or, la ville ne dispose pas de moyens financiers nécessaires à la construction de

ce réseau, d’ó le recours à différents investisseurs qui entraỵne ainsi la juxtaposition de différentes technologies Dès lors, comment coordonner l’ensemble des intervenants ?

M de Miras note que la multiplicité des bailleurs/

acteurs génère des déséconomies L’absence d’un financement public homogène ajoute de la difficulté Dans ce cas, il semble important que l’Etat concentre les fonds et les redistribue stratégiquement afin de garder la maỵtrise des interventions sur son territoire

Un participant souhaite obtenir des informations sur

le contexte de la ville de Casablanca (population, superficie, PIB/habitant, organisation institutionnelle

et administrative du Grand Casablanca)

M de Miras mentionne que le Grand Casa accueille

5 millions d’habitants, le PIB par tête (à parité de pouvoir d’achat) au Maroc est estimé à 4 800 dollars

en 2010 par an et par personne, celui-ci est sûrement supérieur dans la région du Grand Casa

(Source : world-factbook/geos/mo.html.)

https://www.cia.gov/library/publications/the-Un participant souligne qu’HCMV fait face à deux

grands problèmes que sont :

le financement du développement de réseau d’eau potable et d’assainissement,

les ressources humaines

Quels sont les mécanismes de mobilisation de financement au Maroc ? Au Maroc, le Roi insiste sur

le développement humain Existe t-il une politique

de développement des compétences au sein des services publics afin de limiter le recours onéreux aux bureaux d’études étrangers ?

M de Miras précise qu’au Maroc il existe, en dehors

des financements publics, deux types d’apport financier qui contribuent à la délégation du service d’approvisionnement en eau et d’assainissement qui sont :

-

-

-l’aide publique au développement,

la participation du secteur privé

Au Maroc, l’autorité publique régulatrice garde un certain contrơle ; 50 % de l’eau est distribuée par des opérateurs privés Par ailleurs, il existe treize régies publiques et l’Office National de l’Eau Potable qui développe des partenariats public-public avec des petites villes

Une réflexion, dont voici quelques pistes, sur les nouvelles ressources mobilisables semble pertinente

au Vietnam : réduction des pertes en eau, modalités de financement croisé (le domaine de l’électricité au Maroc compense les déficits dans le domaine de l’assainissement), il s’agit de réaliser des péréquations intersectorielles,

prélèvements fiscaux à partir des plus-values foncières et immobilières créées avec l’arrivée des réseaux d’eau

Au Maroc, un plan stratégique de formation a été lancé afin de tenter une mise à niveau générale des compétences du personnel dans tous les domaines

de l’ingénierie dans le but d’accompagner ces changements

M elle Jamme s’interroge sur la pondération entre les

différents acteurs : est-il envisageable de fédérer une gouvernance sans un appui fort du politique ? Est-

on condamné à voir les secteurs s’éparpiller et se

Vốn ODA,

Sự tham gia đầu tư của khu vực tư nhân

Ở Maroc, chính quyền vẫn cung cấp dịch vụ, chỉ cĩ

50 % lượng nước là do các nhà đầu tư tư nhân cung

cấp Hơn nữa, Maroc cĩ 13 cơng ty quốc doanh thực

hiện dịch vụ cấp nước Cơ quan nước quốc gia thiết

lập mối quan hệ đối tác cơng-tư với các thành phố

nhỏ

Một số hướng cho Việt Nam:

Giảm thất thốt nước,

Phương thức bù chéo giữa các ngành (ở Maroc,

ngành điện bù cho ngành thốt nước và xử lý

nước thải),

Thuế trên giá trị tăng thêm của bất động sản do

mạng lưới cấp nước được xây dựng ở khu vực đĩ

Ở Maroc, một kế hoạch chiến lược đào tạo đã được

khởi xướng để nâng cao trình độ chuyên mơn của

nhân viên trong mọi lĩnh vực kỹ thuật phục vụ cho quá

trình phát triển

Bà Jamme: Hỏi về sự cân bằng giữa các chủ thể: cĩ

thể tiến hành cơng tác điều phối, quản trị mà khơng cĩ

sự hỗ trợ về mặt chính trị khơng? Nếu cơng tác điều

disloquer faute de coordination sans implication forte

du politique ?

M de Miras répond qu’effectivement, il s’agit

d’une problématique qui surplombe la notion de la gouvernance : le contrat social La gouvernance constitue la mise en œuvre d’une stratégie qui s’inspire

du contrat social Il est indispensable d’avoir une autorité supérieure capable d’arbitrer Malgré cela, la vision d’une gouvernance normative par le haut est terminée Le fonctionnement de la ville montre que les principaux enjeux forts remontent des difficultés rencontrées sur le terrain Le mot est resté le même mais la notion est tout à fait différente Le politique est indispensable oui, car il s’agit du dernier ressort qui peut dominer l’action Par ailleurs, il apparaỵt essentiel que la réflexion soit collective Faire appel

au politique seul serait non seulement une réponse nạve, mais également un contresens Oui, il s’agit d’un acteur indispensable et clé mais qui doit associer ses forces à tous les acteurs en présence pour ne pas

se retrouver seul face aux difficultés et à la complexité des enjeux

La contribution de la recherche appliquée prend alors toute sa place en aidant à mettre en exergue certains mécanismes Au Vietnam, un besoin de régulation

et d’information se fait ressentir chez les petits opérateurs comme l’a montré la visite de terrain Il s’agit typiquement de problématiques intéressantes

à évaluer en rassemblant des données afin de comprendre les avancées et les limites de certains fonctionnements La recherche aide ainsi à révéler et clarifier les enjeux et les chantiers identifiés

phối khơng cĩ sự hỗ trợ về mặt chính trị, thì các chủ thể, các ngành cĩ bị phân tán khơng?

Ơng Miras: Hợp đồng xã hội là yếu tố rất quan trọng

trong khái niệm quản trị, điều hành Dĩ nhiên, cần cĩ

cơ quan thẩm quyền cấp cao làm trọng tài Mặc dù vậy, nhưng quan niệm về việc quản trị theo hướng

từ trên xuống đã chấm dứt Hoạt động của một đơ thị cho thấy các thách thức chính xuất phát từ những khĩ khăn gặp phải trong thực tế Từ ngữ thì vẫn như nhau, nhưng nội hàm đã khác đi Sự tham gia của các nhà lãnh đạo là cần thiết vì đĩ là cấp cao nhất cĩ thể quyết định hành động Tuy nhiên, cần cĩ sự thảo luận, tham vấn nhiều chủ thể khác Việc chỉ trong chờ vào cấp lãnh đạo là cách tiếp cận khá ngây thơ và đơi khi cịn cĩ tác dụng ngược Dĩ nhiên, cấp lãnh đạo là khơng thể thiếu, nhưng cần cĩ thêm sự phối hợp với các chủ thể khác để tránh việc chỉ cấp lãnh đạo phải đối mặt với các khĩ khăn và thách thức phức tạp

Cơng tác nghiên cứu ứng dụng sẽ giúp làm rõ cơ chế này Ở Việt Nam, sau khi đi thực tế, chúng ta thấy rõ nhu cầu cần được thơng tin và cần cĩ cơ chế quản

lý, điều tiết các đơn vị cấp nước nhỏ Việc đánh giá những tiến bộ và hạn chế trong cách vận hành hiện nay là cần thiết nhằm làm rõ các thách thức và những việc cần thực hiện trong trong tương lai

-

-PHẦN 2 - CÔNG TÁC QUẢN LÝ DỊCH VỤ VỀ NƯỚC VÀ VỆ

SINH MÔI TRƯỜNG: VÍ DỤ CỦA CASABLANCA

VÀ HAI DỰ ÁN TẠI TPHCM

PARTIE 2 – LA GESTION DES SERVICES D’EAU ET

D’ASSAINISSEMENT : L’EXEMPLE DE CASABLANCA ET DE DEUX PROJETS À HCMV

Phần trình bày các nghiên cứu trường hợp sau đây nhằm so sánh kinh nghiệm ở Maroc và Việt Nam Những

trao đổi sau đó làm nổi bật lên rất nhiều vấn đề cụ thể cần suy nghĩ về dịch vụ cấp nước và xử lý nước thải

I Công ty Idmaj-Sakan, một doanh nghiệp chuyên về cải tạo các khu nhà lụp xụp ở Casablanca

(Ông Ifrassen, công ty Idmaj-Sokan)

Ông Ifrassen bắt đầu trình bày bằng nhận định: Thành

phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với các vấn đề về đô

thị giống như Casablanca: giao thông, mạng lưới hạ

tầng kỹ thuật đô thị, nhà ở… Maroc đại diện cho hình

ảnh một nước Châu Âu ở Châu Phi

Với ngành công nghiệp thu hút một lượng lớn lao

động nhập cư từ các vùng nông thôn nên Casablanca

đang chịu áp lực lớn về dân số Năm 2005, trong vùng

đô thị Casablanca, có hơn 98.000 hộ phải sống trong

de réseaux urbains, d’habitat, etc Pour donner une image, le Maroc représente l’Europe de l’Afrique

Avec une industrie qui attire toujours plus de main d’œuvre encourageant un exode rural déjà fort,

la capitale économique Casablanca connaît une pression démographique importante En 2005, dans

la région du Grand Casablanca, plus de 98 000 familles habitaient dans des bidonvilles

La politique de la « Ville Sans Bidonville » a démarré

à partir des années 2000 Il s’agit d’une politique

chính sách này để xóa bỏ tất cả các khu nhà lụp xụp

ở Maroc

"Sáng kiến quốc gia vì phát triển con người" nhằm mục đích cải thiện điều kiện sống của dân cư và tạo việc làm cho người có thu nhập thấp thông qua các

dự án do các tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức phi chính phủ, các hội đoàn thực hiện và ngoài những

dự án của chính phủ

Công ty Idmaj-Sokan tập trung vào việc xoá bỏ khu nhà lụp xụp, còn Công ty Lydec tập trung cải tạo các khu dân cư tự phát

gouvernementale mise en place afin d’éradiquer tous les bidonvilles du Maroc

L’Initiative Nationale pour le Développement Humain vise à améliorer les conditions de vie de la population et à créer de l’emploi pour les populations

à faibles revenus notamment par le biais de projets portés par la société civile, les organisations non gouvernementales, les associations… hors des projets gouvernementaux

L’intervention de la société Idmaj-Sakan se concentre sur l’éradication des bidonvilles exclusivement,

la résorption de l’habitat non règlementaire correspondant à un autre volet de l’action du programme INDH porté par Lydec

La présentation des études de cas suivants permet de mettre en perspective deux expériences comparables que sont celles du Maroc et du Vietnam Les échanges qui en découlent soulèvent ainsi une série de problématiques

et d’interrogations concrètes afin de faire avancer les réflexions sur la thématique du service de distribution d’eau et de l’assainissement

I La société Idmaj-Sakan, une entité dédiée à la lutte contre l’habitat insalubre à Casablanca (M Ifrassen, société Idmaj-Sakan)

Le Maroc recouvre 446 550 km²

et compte plus de 31 millions d’habitants pour une densité de 83,14 hab./km²

Le Grand Casablanca s’étend sur 1 615 km² Il regroupe dix-sept communes regroupant une population de près de

4 millions de personnes

Casablanca regroupe près de

90 % de la population du Grand Casablanca

Il est à noter qu’il existe déjà des sociétés publiques travaillant à la résorption des bidonvilles au niveau national Mais au vu de la spécificité de Casablanca, les acteurs locaux ont poussé à la création d’une structure locale spécifique, dédiée au secteur géographique

de Casablanca Son conseil d’administration réunit tous les acteurs publics et privés, y compris Lydec,

le concessionnaire public des réseaux de services d’eau, d’assainissement, d’électricité et d’éclairage public

1 Présentation de la société Idmaj-Sakan et

du programme de résorption des bidonvilles dans la région du Grand Casablanca

L’habitat insalubre au Maroc constitue un frein majeur

au développement A ce jour, plusieurs centaines

de ménages vivent encore dans des conditions d’insalubrité extrême C’est dans un contexte général d’aide au développement social et économique que les décideurs ont mené une action pour éradiquer ce fléau La ville de Casablanca constituant le point de concentration de l’habitat insalubre et des premières poches de bidonvilles au Maroc, bénéficie d’une attention particulière Dans le cadre de l’INDH,

la réflexion générale a conduit à créer une entité dédiée (Société Idmaj-Sakan) à la lutte contre l’habitat insalubre et à l’accompagnement social des ménages concernés, ainsi qu’au soutien et au suivi des opérations de résorption initiées par les promoteurs publics et privés et à l’accompagnement des propriétaires fonciers pour que leurs terrains soient libérés des bidonvilles

Ở Maroc, có các công ty nhà nước thực hiện việc xóa

bỏ khu nhà lụp xụp ở cấp quốc gia Nhưng với đặc

trưng của Casablanca, các chủ thể tại địa phương đã

cùng nhau lập ra một công ty hoạt động trên địa bàn

Casablanca Hội đồng quản trị công ty Idmaj-Sokan

gồm đại diện của các cơ quan nhà nước và các chủ

thể tư nhân, trong đó có công ty Lydec, đơn vị quản

lý mạng lưới cấp nước, xử lý nước thải, điện và chiếu

sáng công cộng

1 Trình bày của công ty Idmaj-Sakan và chương

trình giải tỏa các khu nhà lụp xụp ở vùng

đô thị Casablanca

Các khu nhà lụp xụp ở Maroc là một trở ngại lớn cho

việc phát triển Đến nay, hàng trăm hộ gia đình vẫn

sống trong điều kiện rất mất vệ sinh Trong bối cảnh

chung phát triển xã hội và kinh tế, các nhà lãnh đạo đã

quyết định hành động nhằm xóa bỏ hiện tượng này

Thành phố Casablanca là nơi tập trung nhiều khu nhà

lụp xụp nhất ở Maroc, do đó được quan tâm đặc biệt

Trong khuôn khổ chương trình INDH, Công ty

Idmaj-Sokan đã được thành lập và chuyên về xóa các khu

nhà lụp xụp, hỗ trợ xã hội cho những hộ gia đình gặp

khó khăn, cũng như hỗ trợ và giám sát việc triển khai

dự án của các đơn vị nhà nước và tư nhân, hỗ trợ cho

các chủ sở hữu bị thu hồi đất

La Société Idmaj-Sakan est une société anonyme

de droit privé qui opère dans la Région du Grand Casablanca ; le capital public est de 20 millions de Dirhams marocains, avec un effectif de quatorze agents

Le programme s’élève à près de 12 milliards de dirhams (soit 1,2 milliards de dollars) et doit se réaliser dans un délai de six ans, sur la période 2007-2012 Il est financé comme suit :

contribution de l’Etat de 3 milliards de dirhams (soit

300 millions de dollars) grâce à la création d’un fonds appelé « taxe de ciment » qui s’élève à 1 %

de taxe sur le ciment vendu, ensuite attribué aux opérateurs publics luttant contre les bidonvilles Par ailleurs, l’Etat met à disposition à la société Idmaj-Sakan des terrains à prix raisonnables pour

la construction de logements ;contribution des bénéficiaires : 5 milliards de dirhams (500 millions de dollars) ;

contribution des collectivités locales et de la promotion immobilière : 4 milliards de dirhams (400 millions de dollars)

Le diagnostic préalable à la mise en place du projet fait état de 98 000 ménages logeant dans des bidonvilles

en 2007 soient 500 000 habitants répartis sur 480 poches de bidonvilles Certaines poches de bidonville dépassent les 5 000 ménages

Công ty Idmaj-Sakan, với 14 nhân viên, là một công ty

cổ phần, hoạt động theo luật tư pháp với địa bàn hoạt động là Vùng đô thị Casablanca Phần vốn nhà nước trong công ty Idmaj-Sakan là 20 triệu dirham Maroc

Chương trình này ước tính khoảng 12 tỷ dirham (1,2

tỷ USD) và được thực hiện trong vòng sáu năm

2007-2012 Nguồn vốn cho chương trình này như sau:

Chính phủ đóng góp 3 tỷ dirham (300 triệu USD) thông qua việc tạo ra một quỹ gọi là "Quỹ xi măng"

(1% doanh số bán xi măng phải nộp vào quỹ này)

Quỹ sẽ phân bổ số tiền này cho các đơn vị nhà nước nhằm xóa bỏ các khu nhà lụp xụp Ngoài ra, nhà nước còn bán đất với giá hợp lý cho công ty Idmaj-Sakan để xây dựng nhà ở;

Đóng góp của người thụ hưởng: 5 tỷ dirham (500 triệu USD);

Đóng góp của chính quyền địa phương và các nhà đầu tư bất động sản: 4 tỷ dirham (400 triệu USD)

Theo kết quả khảo sát trước khi thực hiện dự án, có 98.000 hộ gia đình sống trong các khu nhà lụp xụp trong năm 2007, tương đương với 500.000 người Số

hộ dân này sống trong 480 cụm nhà lụp xụp, một số cụm có hơn 5.000 hộ

-Với mật độ dân cư như trên, việc phá bỏ những khu

nhà lụp xụp được thực hiện bằng tay hoặc bằng

máy móc chuyên dụng Các khu dân cư lụp xụp này

thường được xây dựng trái phép trên các khu đất đã

có chủ sở hữu Do đó, khi tiến hành giải tỏa, Thành

phố ký thỏa thuận với các chủ sở hữu Theo đó, chủ

sở hữu cam kết tái định cư cho những người chiếm

đất, đổi lại, họ được phép xây dựng cao tầng trên khu

đất của mình, do đó giá trị đất của họ được tăng lên

2 Cách thức can thiệp

Ba cách thức can thiệp nhằm xóa bỏ các khu nhà lụp

xụp:

a) Cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng

Việc cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng được thực

Vài ví dụ về nâng cấp, cải tạo cơ sở hạ tầng:

Dự án Sidi Moumen Lakdim / Projet Sidi Moumen Lakdim Quelques exemples de restructuration :

Projet Sidi Moumen Lakdim / Dự án Sidi Moumen Lakdim

Grâce à la mise en œuvre du projet, le processus de renouvellement urbain se prolonge de lui-même avec une amélioration du bâti au fil du temps

Nhờ việc cải tạo cơ sở hạ tầng, nên sau đó, người dân dần dần cải tạo nhà ở của mình

hiện thông qua quan hệ đối tác giữa công ty Lydec

và công ty Idmaj-Sakan Công ty Lydec, đơn vị quản

lý mạng lưới cấp nước, xử lý nước thải và cấp điện, chịu trách nhiệm xây dựng mạng lưới:

Xử lý nước thải,Cấp điện,Cấp nước,Người thụ hưởng đóng góp một phần kinh phí

Công ty Idmaj-Sakan thực hiện các công trình:

Đường giao thông,

Hệ thống chiếu sáng,Quy hoạch vỉa hè và không gian xanh

Kinh phí cho các công việc này lấy từ ngân sách nhà nước

Au vu de la densité des bidonvilles, leur destruction se fait soit manuellement soit par engins Très souvent, les propriétaires fonciers ont vu leurs terrains envahis par les bidonvilles La ville conclut alors un marché avec ces propriétaires ; ils s’engagent à reloger les habitants qui occupent leur terrain contre une autorisation délivrée par la ville leur permettant de construire plus d’étages que le règlement ne le prévoit afin qu’ils puissent réaliser une plus-value immobilière

2 Modes d’intervention

Trois modes d’intervention permettent d’enrailler l’existence des bidonvilles

a) Restructuration et mise à niveau urbaine

Ce premier mode d’intervention est réalisé sur place

et fait appel à un partenariat entre la société Lydec et

la société Idmaj-Sakan D’un côté la société Lydec, concessionnaire du réseau d’assainissement, d’eau potable et d’électrification réalise :

l’assainissement,l’électricité,l’adduction en eau potable

Les travaux sont pris en charge en partie par les bénéficiaires

Et de l’autre côté, la société Idmaj-Sakan réalise :

la voirie,l’éclairage public,l’aménagement des abords et des espaces verts,les travaux sont pris en charge par la subvention

de l’Etat

-

-

-

Khu tái định cư "Madinat Errahma" / Lot équipé dans l’opération « Madinat Errahma »

Accompagnement par la réalisation d’équipements publics

Tự xây dựng trong khu tái định cư "Madinat Errahma"

Auto-construction au sein de l’opération « Madinat Errahma »

Hỗ trợ thông qua xây dựng cơ sở hạ tầng công

b)Tái định cư bằng nền đất, hai hộ một nền (tự

xây dựng nhà ở)

Việc tái định cư cho các hộ bị giải tỏa được thực hiện

có cơ sở hạ tầng Mỗi lô đất dùng để tái định cư cho

ba hộ Khu tái định cư được trang bị đầy đủ: mạng

lưới cấp nước, đường giao thông, điện và hệ thống

chiếu sáng công cộng Các hộ tái định cư tự xây dựng

nhà ở và cam kết không bán lại tài sản trong vòng

năm năm sau khi được tái định cư Các tổ chức phi

Các gia đình có thể chuyển đi nơi khác sống vàcho

thuê căn hộ mà họ tự xây dựng nhằm có thu nhập để

trả nợ tín dụng hoặc họ có thể liên kết với nhau để

mở cửa hàng kinh doanh nhằm kiếm thêm thu nhập

Les foyers peuvent aller vivre ailleurs et louer leur maison réalisée en auto-construction en location afin

de rembourser le crédit Ils peuvent également se mettre d’accord pour créer un commerce, source de revenu financier

Cette solution innovante à Casablanca est en train d’être reprise et appliquée par d’autres villes au Maroc

b) Recasement dans des lots bi-familiaux (auto-construction)

Le système de recasement des familles expulsées des bidonvilles se fait sur des lots de terrain équipés

de 80 m² en R+3 Ces terrains accueillent trois foyers

et sont équipés en réseaux d’assainissement, de voirie, d’adduction d’eau potable, d’électrification et d’éclairage public ; l’auto-construction est réalisée par les ménages des bidonvilles Pendant les cinq ans qui suivent la construction, les familles ne peuvent pas vendre le bien Un accompagnement gratuit (ONG,

chính phủ, hội đoàn, các đơn vị tư vấn… hỗ trợ miễn phí cho các hộ tái định cư về nhiều mặt:

Xã hội: tuyên truyền cho người dân hiểu các mục tiêu của chương trình

Kỹ thuật: tư vấn thiết kế kiến trúc, xây dựng Theo dõi, giám sát thi công

Tài chính: giúp tiếp cận tín dụng "FOGARIM"

Nhà nước bảo lãnh các khoản tín dụng cho người dân tự xây nhà

Công ty Idmaj- Sakan xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội cho các khu tái định cư (giá trị gia tăng của đất được thu hồi để đầu tư cho cơ sở hạ tầng)

La société Idmaj-Sakan équipe ces zones en infrastructures mais également en construction de superstructure (Principe de la ZAC avec récupération

de la plus-value pour la construction d’équipements.)

associations, bureau d’études…) est assuré sur différents plans :

social (sensibilisation de la population sur les objectifs du programme) ;

technique : études architecturales et de béton armé ;

suivi de l’auto-construction par des architectes et des bureaux d’études techniques ;

financier : aider à l’obtention de crédit « FOGARIM ».Une garantie par l’Etat est assurée afin de financer l’auto-construction

-c)Tái định cư trong chung cư

Các căn hộ tái định cư cĩ diện tích 60 m2 gồm 2

phịng, 1 nhà bếp, 1 nhà tắm và 1 phịng khách Giải

pháp này cĩ vẻ tốn kém hơn nhưng là một giải pháp

thay thế, mang tính chất "chìa khĩa trao tay" Trong

trường hợp này, người nhận căn hộ tái định cư khơng

được bán căn hộ trong 5 năm sau khi mua Giá bán của căn hộ cho người tái định cư là 100.000 dirham (10.000 đơ la cho mỗi căn hộ) Việc hỗ trợ tài chính được triển khai thơng qua tín dụng "FOGARIM" do nhà nước bảo lãnh, với mức 75 USD/tháng trong vịng 12 năm Hỗ trợ xã hội cũng được thực hiện khi

cĩ chuyển nhượng bất động sản

dans le cinq années suivant l’acquisition Le prix de cession de l’appartement est de 100 000 dirhams par ménage (soit 10 000 de dollars par appartements)

Un accompagnement financier est assuré via l’aide à l’obtention du crédit « FOGARIM » garanti par l’État Celui-ci s’élève à 75 dollars par mois sur douze ans

Un accompagnement social est également prévu lors

du transfert du bien immobilier

Việc bố trí căn hộ cho các hộ dân được thực hiện theo

hình thức bốc thăm Người lớn tuổi và khuyết tật thì

được việc bố trí căn hộ nằm ở tầng trệt Hình thức

bốc thăm nhằm đảm bảo cơng bằng cho các hộ dân

Nĩ diễn ra với sự cĩ mặt của các hội đồn trong khu phố (đại diện khu dân cư), tổ chức phi chính phủ,…

L’attribution des logements se fait par tirage au sort, sauf pour les personnes âgées et handicapées dont l’occupation d’un logement fonctionnel en rez-de-chaussée est nécessaire Le tirage au sort permet

de ne pas créer de tensions entre les habitants Il

a lieu en présence des associations de quartiers (représentants de la population), des ONG, etc …

c) Relogement dans des appartements

Les appartements destinés aux habitants des bidonvilles délocalisés ont une superficie de 60 m² et sont composés de deux pièces, d’une cuisine, d’une salle

de bain et d’un salon Cette solution est plus cỏteuse mais constitue une alternative « clé en main » Dans

ce cas également, le logement ne peut être revendu

Dự án tái định cư "Idmaj", căn hộ 60 m 2

Projet de relogement « Idmaj» d’appartement de 60 m²

Dự án "Alboustane"/ Projet « Alboustane »

Projet « Lakrimat » / Dự án "Lakrimat"

3 Tiến độ đến tháng 9 năm 2010

Sau bốn năm, chương trình xĩa bỏ khu nhà lụp xụp ở

vùng đơ thị Casablanca đã được thực hiện như sau:

44.000 hộ gia đình đã được tái định cư,

19.000 hộ đang được tái định cư,

Đang nghiên cứu tái định cư cho 35.000 hộ

Dự kiến chương trình sẽ hồn thành vào cuối tháng

12 năm 2012

Một số vấn đề vẫn cịn tồn tại và làm chậm tiến độ

chương trình Thiếu quỹ đất cơng là nguyên nhân

chính dẫn đến khĩ khăn vì phần lớn những hộ gia

đình sinh sống trong khu nhà lụp xụp mong muốn

được cấp đất nền để họ cĩ thể tự xây dựng nhà riêng

thay vì được tái định cư trong chung cư Ngồi ra, cĩ

sự khác biệt giữa số người đăng ký lúc đầu và sau khi

dự án kết thúc, điều đĩ cĩ nghĩa là các hộ đã khai báo

số nhân khẩu nhiều hơn số thực tế để được tái định

cư trong căn hộ rộng hơn

Một cuộc khảo sát do Cơ quan Phát triển Xã hội (thuộc

nhà nước) thực hiện đã cho thấy điều kiện sống của

các hộ tái định cư thực sự đã được cải thiện Tội

phạm, trẻ em bỏ học và bệnh tật đã giảm ở các khu

vực được nâng cấp Ngồi ra, nhiều cửa hàng được

mở ở tầng trệt, gĩp phần tạo việc làm cho các hộ dân

Nhận xét và trao đổi

Bà Hồng Thị Kim Chi: Những hộ nào được tái định

hạ tầng?

Ơng Ifrassen: Đối với hình thức tái định cư bằng nền

đất cho hai hộ gia đình, thì bước đầu tiên là chọn hai

hộ gia đình Việc lựa chọn dựa trên cơ sở tự nguyện

Mỗi hộ sẽ được cấp giấy chứng nhận sở hữu tài sản

Căn nhà sẽ được xây dựng với 4 tầng, mỗi hộ sở hữu

2 tầng và cĩ thể cho thuê 1 tầng

Mạng lưới hạ tầng kỹ thuật cĩ thể do Thành phố quản

lý (ví dụ mạng lưới điện) hoặc do các cơng ty tư nhân

như Lydec quản lý, hoặc do một số cơng ty mà thành

phố đã ký hợp đồng quản lý, ví dụ quản lý việc thu

gom rác

-3 Etat d’avancement en septembre 2010

Après quatre années, le programme de résorption des bidonvilles au niveau de la Région du Grand Casablanca se présente comme suit :

de foncier appartenant au public entraỵne beaucoup

de difficultés dans la mesure ó une grande partie des ménages vivant dans les bidonvilles préfèrent bénéficier d’un recasement dans des lots afin de reconstruire eux-mêmes leur habitation, plutơt que

la solution des appartements de relogement Par ailleurs, il a été constaté une différence du nombre

de personnes enregistrées au recensement de début

et de fin d’opération signifiant que des ménages déclarent plus de personnes afin de bénéficier d’un plus grand logement

Une enquête a été menée par l’Agence de Développent Social (agence publique) sur les ménages transférés

et a révélé que l’amélioration du cadre de vie de la population est effective La criminalité, la déperdition scolaire des enfants et les maladies ont diminué

au sein des quartiers réhabilités Par ailleurs, de nombreux commerces ont vu le jour dans les rez-de-chaussée, créant ainsi de l’emploi

Remarques et échanges Mme Kim Chi souhaite savoir quel est le statut des

familles que les parcelles de 80 m² accueillent et qui gère les réseaux d’infrastructures

M Ifrassen répond que dans le cadre d’un recasement

sur un lot bi-familial, la première étape est celle du choix du binơme Ce choix est laissé aux ménages qui s’accordent entre eux Au sein de l’immeuble, chaque niveau possède un titre de propriété Sur les quatre étages, les familles possèdent donc deux étages chacune et peuvent louer un étage chacun

Les réseaux sont gérés par la ville en propre (cas de l’électricité) ou en différé par des concessionnaires comme Lydec, ou par des sociétés avec lesquelles

la ville passe des contrats pour le ramassage des

-Học Viên: Tiêu chí phân bổ tài chính cho các chủ thể

hoạt động trong lĩnh vực tái định cư? Những người tái định cư chủ yếu sống bằng nghề gì và được tái định

cư ở khu vực nào trong thành phố? Tác động của tái định cư đến cơng ăn việc làm như thế nào? Ở Việt Nam, đây là yếu tố quan trọng cần xem xét vì thơng thường người thu nhập thấp sống nhờ vào các hoạt động buơn bán tại trung tâm thành phố Do đĩ, họ sẽ gặp nhiều khĩ khăn trong việc duy trì hoạt động buơn bán khi phải tái định cư ở vùng ven

Khi giá đất tăng lên, các chủ sở hữu phải đĩng bao nhiêu % cho nhà nước?

Chi phí xây dựng một căn hộ tái định cư là bao nhiêu?

Phần hỗ trợ của nhà nước là bao nhiêu khi người dân chỉ phải trả 10.000 USD?

Ơng Ifrassen: Phần hỗ trợ của nhà nước lấy từ “Quỹ

xi măng” Nhờ Quỹ này, nhà nước hỗ trợ 4.000 USD cho mỗi căn hộ và 2.000 USD mỗi hộ gia đình trong trường hợp tái định cư theo hình thức 2 hộ/nền đất

Như vậy, Nhà nước tài trợ cho chương trình tổng cộng là 300 triệu USD Khi cơng ty Idmaj – Sakan tiến hành giải tỏa và tái định cư cho các hộ chiếm đất bất hợp pháp của một chủ sở hữu, thì chủ sở hữu đĩ phải đĩng gĩp tài chính cho Cơng ty với mức từ 4.000 USD đến 10.000 USD cho mỗi hộ di dời

Ở Maroc, người dân tại các khu nhà lụp xụp được ưu tiên tái định cư tại chỗ trong các chung cư, nếu cĩ thể được Trong trường hợp phải di dời đi nơi khác, các

hộ dân chấp nhận đi xa hơn vì họ sẽ trở thành chủ sở hữu đất tại nơi ở mới

Học Viên: Quỹ xi măng được hình thành từ khi nào?

Xi măng được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, vậy mức thuế cĩ khác nhau khơng?

Ơng Ifrassen: Quỹ xi măng được hình thành vào năm

2004, cùng lúc với việc triển khai chương trình xĩa bỏ các khu nhà lụp xụp Mức thuế suất là như nhau đối với mọi mục đích sử dụng xi măng Trên cả nước Maroc, một năm, Quỹ này thu được 140.000.000 USD

Un participant s’interroge sur la base et les critères

de répartition financière qui existent entre les acteurs

du relogement Par ailleurs, il souhaiterait savoir quel type de métier exercent les personnes relogées et dans quel secteur de la ville Quel est l’impact

du relogement sur les activités des relogés ? Au Vietnam, il s’agit d’un élément très important à prendre

en compte car souvent les personnes à bas revenus survivent grâce aux différentes activités de commerce exercées dans le centre ville Il est donc difficile pour ces foyers de maintenir leur activité lorsqu’ils sont relogés en périphérie de la ville

Une fois le terrain valorisé, à quelle hauteur les propriétaires participent-ils à la taxe sur la plus-value ?

Quel est le cỏt de construction des appartements

et quelle est la subvention des autorités quand les habitants ne paient que 10 000 dollars ?

M Ifrassen revient sur la répartition globale du

programme en indiquant que la contribution de l’Etat

se fait essentiellement grâce à la création d’un fonds appelé « taxe ciment » Ce fonds permet à l’Etat de participer à hauteur de 4 000 dollars par appartement

et 2 000 dollars par ménage en ce qui concerne les lots bi-familiaux L’Etat finance donc le programme à hauteur de 300 millions de dollars

Lorsque la société Idmaj-Sakan reloge les habitants d’un bidonville pour le compte d’un propriétaire, la participation du propriétaire foncier en question, s’élève à un montant compris entre 4 000 et 10 000 dollars par ménage à reloger

Au Maroc aussi, le problème de transfert des populations se pose Les habitants des bidonvilles sont relogés de préférence dans leur quartier d’origine pour les appartements lorsque cela est possible Dans le cas d’une compensation par un terrain, le plus souvent, les ménages acceptent d’aller vivre plus loin puisqu’ils deviennent propriétaires terriens

Un participant souhaiterait savoir depuis quand le

fonds sur la taxe ciment existe Le ciment peut-être utilisé pour plusieurs usages, le taux de la taxe est-il variable selon les usages ?

M Ifrassen répond que cette taxe est entrée en

vigueur en 2004, en même temps que le démarrage

du programme d’éradication des bidonvilles La participation de tous les citoyens se fait à un taux fixe quels que soient les usages La taxe s’élève

Un participant demande si les nouveaux propriétaires,

anciens habitants des bidonvilles, revendent leur bien malgré l’interdiction de revendre dans un délai

de cinq ans A HCMV, un tel délai existe également mais il n’est pas respecté par les relogés qui souvent revendent très rapidement

M Ifrassen admet que la mise en œuvre du projet

à Casablanca rencontre les mêmes difficultés Afin

de remédier à ce problème, un registre national a été constitué dans le but d’enregistrer les ménages (l’homme et la femme) bénéficiant d’un relogement (que ce soit par le biais d’un lot ou d’un appartement)

Si ces personnes sont de nouveau recensées dans un autre bidonville, alors elles ne peuvent plus bénéficier

de l’aide de l’Etat

Un participant souhaite savoir comment s’organise

le suivi/contrôle du relogement pour ne pas qu’il y ait des détournements de fonds

M Ifrassen explique que la société Idmaj-Sakan

assure un suivi financier du programme Il existe par opération des comités locaux constitués d’élus et d’associations de quartier qui suivent au jour le jour l’état d’avancement du relogement des ménages Par ailleurs, un comité régional suit l’état d’avancement général du programme

M.de Miras souhaiterait établir une symétrie avec

HCMV et connaître quelle est la politique de résorption

de l’habitat insalubre

Mme Kim Chi indique que le programme de

résorption des bidonvilles concerne essentiellement les terrains le long des canaux (terrains publics)

Ce programme rencontre plusieurs difficultés ; les lieux de relogement proposés aux habitants de ces bidonvilles étant éloignés De plus, la prise en compte

de la reconversion professionnelle est défaillante

M Ifrassen réagit et précise que les politiques

d’éradication de l’habitat insalubre au Maroc ont également été pendant longtemps un échec en matière de relogement Il souligne que le plus important est d’éradiquer l’ensemble, la totalité du bidonville En effet, pendant longtemps, lors de la mise en œuvre d’anciens projets, des poches de bidonvilles résistaient (souvent les foyers les plus

en difficulté), ce qui redonnait lieu à l’apparition de bidonvilles quelques années plus tard

Học Viên: Nếu người tái định cư bán lại căn hộ, mặc

dù điều đó không được phép thực hiện trong vòng 5

năm, thì sẽ xử lý như thế nào? TPHCM cũng có quy

đinh tương tự, nhưng người tái định cư vẫn bán lại

căn hộ

Ông Ifrassen: Casablanca cũng gặp khó khăn tương

tự như TPHCM Để giải quyết tình trạng này, một cơ

sở dữ liệu trên quy mô cả nước được hình thành để

thống kê tất cả các hộ được hưởng chương trình tái

định cư (dù được tái định cư bằng nền đất hay căn

hộ) Nếu sau đó, hộ gia đình này lại được ghi nhận ở

một khu nhà lụp xụp khác, thì hộ đó sẽ không được

hưởng trợ giúp của nhà nước nữa

Học Viên: Công tác theo dõi, giám sát tái định cư

được tổ chức như thế nào để tránh việc biển thủ công

quỹ?

Ông Ifrassen: Công ty Idmaj-Sakan chịu trách nhiệm

giám sát tài chính trong chương trình này Mỗi dự án

đều có Ủy ban theo dõi, giám sát gồm các vị đại biểu

dân cử và đại diện các hội đoàn tại địa phương chịu

trách nhiệm giám sát thường trực tiến độ tái định cư

các hộ gia đình Ngoài ra, còn có một ủy ban cấp

Vùng chịu trách nhiệm theo dõi tiến độ thực hiện

chương trình

Ông Miras: TPHCM có chính sách như thế nào để

xóa các khu nhà lụp xụp?

Bà Hoàng Thị Kim Chi: Chuơng trình xóa nhà lụp xụp

chủ yếu tập trung dọc bờ kênh (đất công) Chuơng

trình này đã gặp nhiều khó khăn; các khu tái định cư

đuợc xây dựng ở khá xa Hơn nữa, việc chuyển đổi

nghề cho người tái định cư cũng thất bại

Ông Ifrassen: Ở Maroc, trong một thời gian dài,

mảng tái định cư trong chính sách xóa các khu nhà

lụp xụp cũng thất bại Điều quan trọng là phải xóa bỏ

toàn bộ tất cả các khu nhà lụp xụp Thật vậy, ở Maroc,

trong suốt một thời gian dài, khi triển khai thực hiện

các dự án này đều gặp phải sự phản đối của người

dân (thường là những hộ gặp khó khăn), điều này

dẫn đến việc tái xuất hiện các khu nhà lụp xụp một

vài năm sau đó

L’important est d’agir rapidement dans un délai donné et de reloger l’ensemble des ménages du bidonville ciblé Même si la solution choisie mène parfois à reloger les populations en dehors ou aux franges de la ville, (à deux ou trois kilomètres des limites de la ville), même si ce n’est pas idéal, elle permet au moins d’apporter une solution sanitaire

et sociale qui semble meilleure que le bidonville.

Un participant signale qu’à HCMV, des bidonvilles

apparaissent en dehors de la ville

Selon M Ifrassen il est souhaitable de commencer

rapidement à affronter le problème avant qu’il ne se répande

Un participant s’interroge sur le statut du foncier

au Maroc Existe-t-il une grille de prix ? Est-il difficile d’accéder au foncier ?

M Ifrassen précise qu’au Maroc le statut de la

propriété privée est le même qu’en France La société Idmaj-Sakan ne fait pas appel au foncier privé, trop cher Les négociations avec le privé sont très difficiles voire impossibles car le prix du foncier est trop élevé sauf dans certaines opérations de promotion immobilière De façon générale, il est difficile de faire appel au foncier du marché privé pour réaliser des opérations de relogement

II La société Lydec au Maroc, gestionnaire des services d’eau, d’assainissement liquide, d’électricité et d’éclairage public (M Cluzeau, projet INDH-INMAE et société Lydec)

1 Contexte du projet INDH-INMAE

Lydec est une Société gestionnaire des services d’eau, d’assainissement liquide, d’électricité et d’éclairage public Elle a été fondée sur le principe d’un partenariat public – privé avec un contrat de gestion déléguée pour une durée de trente ans depuis

1997

Les actionnaires sont :Suez Environnement (51,00 %),Fipar Holding (19,75 %),RMA Wataniya (15,00 %)

Điều quan trọng là phải hành động nhanh trong một thời hạn đã định và tái định cư cho tất cả các

hộ trong khu nhà lụp xụp Ngay cả khi giải pháp này dẫn đến việc di dời người dân ra xa hoặc ở rìa thành phố (2-3 km ngoài phạm vi thành phố), mặc

dù điều này không phải là lý tuởng, nhưng ít nhất

nó cũng giúp cho các hộ tái định cư có được điều kiện sống về vệ sinh môi trường và xã hội tốt hơn

so với ở các khu nhà lụp xụp

Một học viên cho biết: ở TPHCM, các khu nhà lụp

xụp xuất hiện ở vùng ven

Ông Ifrassen: Nên sớm bắt đầu giải quyết vấn đề

truớc khi các khu nhà này lan rộng hơn nữa

Học Viên: Ở Maroc, quy chế về đất đai như thế nào,

có khung giá đất không? Việc tiếp cận đất đai có khó khăn không?

Ông Ifrassen: Ở Maroc, quy chế tư hữu đất đai, giống

như ở Pháp Công ty Idmaj-Sakan không mua đất của

tư nhân vì giá quá cao Các cuộc thương lượng với chủ sở hữu đất tư nhân rất khó thậm chí là không thể

vì giá đất quá cao, trừ một vài truờng hợp giảm giá

Nói chung, rất khó sử dụng đất của khu vực tư nhân

để thực hiện các dự án tái định cư

II Công ty Lydec ở Maroc, quản lý các dịch vụ cấp, thoát nước, xử lý nước thải, điện

và hệ thống chiếu sáng công cộng (Ông Cluzeau, dự án INDH-INMAE và công ty Lydec)

1.Bối cảnh dự án INDH-INMAE

Lydec là công ty quản lý các dịch vụ cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, điện và hệ thống chiếu sáng

Công ty được thành lập dựa trên quan hệ đối tác công

tư và được ủy quyền quản lý các mạng lưới nói trên theo bản hợp đồng quản lý có thời hạn 30 năm, tính

từ năm 1997

Các cổ đông bao gồm:

Suez Environnement (51,00 %),Fipar Holding (19,75 %),RMA Wataniya (15,00 %)

-

-