Các chính sách xuất, nhập khẩu của việt nam qua các giai đoạn lịch sử

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới chuyển sang nền kinh tế thị tr°ßng theo định h°ớng xã hội chủ nghĩa, việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế là vấn đề quan trọng của công cuộc đổi mới, đó vừ

Đ¾I HàC QUÞC GIA HÀ NÞI Đ¾I HàC KINH T¾ KHOA KINH T¾ VÀ KINH DOANH QUÞC T¾

ùûúø

ĐÁ tài: Các chính sách xu¿t nhÁp, khẩu của Vißt Nam qua các

M ục lục

PH ÀN Mà ĐÀU 1

CH ¯¡NG 1: C¡ Sà LÝ LUÀN VÀ NGO¾I TH¯¡NG VIÞT NAM 5

1.1 Khái ni ßm vÁ ngo¿i th°¢ng 5

1.2 Đặc điÃm của ngo¿i th°¢ng Vißt Nam 6

1.3 Ch ức năng và vai trò của ngo¿i th°¢ng Vißt Nam 7

CH¯¡NG 2: Thực tr¿ng các ho¿t đßng xu¿t, nhÁp khẩu t¿i Vißt Nam giai đo¿n tr°ớc và sau đ¿i dßch Covid 19 10

2.1 Tình hình xu¿t nhÁp khẩu tr°ớc đ¿i dßch 10

2.2 Xu ¿t nhÁp khẩu Vißt Nam kà từ khi đ¿i dßch xu¿t hißn 12 CH¯¡NG 3: GIÀI PHÁP PHÁT TRIÂN CÁC CHÍNH SÁCH NGO ¾I TH¯¡NG VIÞT NAM 15

3.1 Đßnh h°ớng các chi¿n l°ợc xu¿t khẩu và nhÁp khẩu của Vi ßt Nam trong thßi gian tới 15

3.2 Gi Ái pháp phát triÃn các chính sách ngo¿i th°¢ng Vißt Nam 16

PH ÀN Mà ĐÀU

1 Tính c¿p thi¿t của đÁ tài

Hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay là xu thế tất yếu khách quan Trong những năm gần đây, xu thế toàn cầu hóa kinh tế gắn liền với sự phát triển của khoa học- kỹ thuật, sự phát triển nhảy vọt của lực l°ợng sản xuất do phân công lao động quốc tế diễn ra trên phạm vi toàn cầu Kinh tế thị tr°ßng là một nền kinh

tế má, do đó mỗi n°ớc cần có những mối quan hệ với thị tr°ßng thế giới, không một quốc gia nào tách khỏi thị tr°ßng thế giới mà có thể phát triển nền kinh tế của mình Theo xu thế chung của thế giới, Việt Nam cũng đang từng b°ớc hội nhập nền kinh tế thế giới Việt Nam đang trong quá trình đổi mới chuyển sang nền kinh tế thị tr°ßng theo định h°ớng xã hội chủ nghĩa, việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế là vấn đề quan trọng của công cuộc đổi mới, đó vừa là c¡ hội mà cũng

là một thách thức đối với n°ớc ta, nhiều vấn đề kinh tế chịu ảnh h°áng trực tiếp nh° xuất - nhập khẩu của Việt Nam

Xuất nhập khẩu là một trong những thách thức chủ yếu của kinh tế đối ngoại đối với mỗi quốc gia, đặc biệt là quốc gia đang phát triển nh° n°ớc ta, ngoại th°¡ng có tác dụng rất lớn, rất quan trọng Việc má rộng giao l°u kinh tế thế giới sẽ má rộng thị tr°ßng xuất nhập khẩu, thu hút vốn đầu t° n°ớc ngoài, tiếp thu đ°ợc khoa học công nghệ tiên tiến và tạo đ°ợc môi tr°ßng thuận lợi để phát triển kinh tế

Tuy nhiên, mỗi quốc gia có những đặc điểm về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội rất riêng biệt… Do đó, cần phải nhận rõ tầm quan trọng của xuất nhập khẩu, tình hình thực tế về ngoại th°¡ng của n°ớc ta để đề ra những giải pháp, chiến l°ợc thích hợp để phát triển hội nhập kinh tế Bên cạnh đó, việc trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia đem đến nhiều thuận lợi cũng nh° không ít thử thách,

khó khăn Nhằm hiểu biết h¡n về vấn đề kinh tế trên, nhóm thuyết trình xin

chọn đề tài <Các chính sách xu¿t, nhÁp khẩu của Vißt Nam qua các giai đo¿n lßch sử= Đề tài này rất rộng và mang tính thßi sự, tuy nhiên hiểu biết của

nhóm còn hạn chế nên chúng em chỉ xin đóng góp một phần nhỏ hiểu biết của mình

2 Tổng quan tài lißu

Ngoại th°¡ng Việt Nam là vấn đề đ°ợc rất nhiều các nhà nghiên cứu trên cả n°ớc quan tâm Áp dụng các chính sách xuất và nhập khẩu sao cho có hiệu quả cao nhất luôn là thách thức đối với chính phủ, các nhà hoạch định chính sách Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về vấn đề này trong thßi gian qua điển hình là một số công trình gần đây:

Luận án < Quản lý nhà n°ớc đối với hoạt động xuất nhập khẩu á n°ớc ta trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế= của Đoàn Hồng Lê thực hiện năm

2009 Tác giả đã phân tích thực trạng quản lý nhà n°ớc về hoạt động xuất nhập khẩu tại Việt Nam và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý nhà n°ớc về hoạt động xuất nhập khẩu trong điều kiện hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới

Công trình nghiên cứu <Đẩy mạnh xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam trong thßi kỳ hội nhập kinh tế quốc tế= của Vũ Hoàng Mạnh Trung thực hiện năm

2015 đã nêu ra những c¡ hội và thách thức của ngành dệt may nói chung và các ngành hàng xuất khẩu nói riêng từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các chính sách xuất khẩu của chính phủ đ°a các mặt hàng của Việt Nam thâm nhập với thị tr°ßng kinh tế quốc tế

Bộ Th°¡ng mại (2006), Đề án phát triển xuất nhập khẩu thßi kỳ 2006-2010.,

kế thừa có chọn lọc trong quá trình thực hiện luận văn

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đánh giá thực trạng tình hình các hoạt động xuất nhập, khẩu của Việt Nam giai đoạn tr°ớc và sau đại dịch Covid 19, đồng thßi đánh giá vai trò của các chính sách xuất, nhập khẩu đối với ngoại th°¡ng Việt Nam

- Làm rõ c¡ sá lý luận về ngoại th°¡ng Việt Nam

- Phân tích đ°ợc các đặc điểm và thực trạng phát triển của ngoại th°¡ng qua các giai đoạn Làm rõ tác động của các đặc điểm và chức năng của ngoại th°¡ng đối với nền kinh tế quốc dân trong xu thế toàn cầu hóa

- Đề xuất một số giải pháp và phát triển các chính sách xuất, nhập khẩu của chính phủ tại Việt Nam

4 Đßi t°ợng và ph¿m vi nghiên cứu

Thực trạng xuất, nhập khẩu của Việt Nam tr°ớc và khi đại dịch Covid 19 xuất hiện Những điểm mới trong chính sách xuất nhập khẩu của Việt Nam

đã đ°ợc điều chỉnh nh° thế nào để đối phó với tình hình dịch bệnh

4.2 Ph¿m vi nghiên cứu

Với đề tài đã chọn, nhóm tổng hợp các nội dung liên quan đến c¡ sá lý luận về ngoại th°¡ng Việt Nam Từ những hiểu biết đó, nhóm tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng các hoạt động xuất, nhập khẩu tại Việt Nam trong giai đoạn tr°ớc và sau đại dịch Covid 19 và đ°a ra một số giải pháp nhằm phát triển các chính sách ngoại th°¡ng tại Việt Nam

từ các nguồn trên Internet và các công trình nghiên cứu khác

- Ch°¡ng 2: Thực trạng các hoạt động xuất, nhập khẩu tại Việt Nam giai đoạn tr°ớc và sau đại dịch Covid 19

- Ch°¡ng 3: Giải pháp phát triển các chính sách ngoại th°¡ng Việt Nam

VIÞT NAM 1.1 Khái nißm vÁ ngo¿i th°¢ng

Ngoại th°¡ng là việc mua, bán hàng hóa và dịch vụ qua biên giới quốc gia, cầu nối giữa cung, cầu hàng hóa và dịch vụ của thị tr°ßng trong và ngoài n°ớc về số l°ợng, chất l°ợng và thßi gian sản xuất Ngoài ra, ngoại th°¡ng còn là một công nghệ khác để sản xuất hàng hóa và dịch vụ (thậm chí cả các yếu tố sản xuất), đó là một quá trình sản xuất gián tiếp, bao gồm việc giao l°u văn hóa giữa các n°ớc với nhau trên c¡ sá học hỏi kinh nghiệm và l°u giữ nét đẹp của các quốc gia dân tộc đối với bạn bè quốc tế

- Xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho n°ớc ngoài

- Nhập khẩu là việc mua hàng hóa và dịch vụ của n°ớc ngoài

Nh° vậy, ngoại th°¡ng chính là hoạt động th°¡ng mại, kinh tế v°ợt

ra khỏi phạm vi một đất n°ớc Ngoại th°¡ng có thể bao gồm việc các doanh nghiệp trong n°ớc xuất khẩu hàng hóa ra bên ngoài hoặc nhập khẩu về cho đất n°ớc à các n°ớc đang phát triển thì mục tiêu chính của ngoại th°¡ng là nhập khẩu chứ không phải xuất khẩu, nhập khẩu

là để xuất khẩu Nhập khẩu là nguồn lợi chính từ ngoại th°¡ng

1.2 Đặc điÃm của ngo¿i th°¢ng Vißt Nam

Với khái niệm < Ngoại th°¡ng= nh° trên phần nào đã khái quát về hoạt động ngoại th°¡ng Vậy ngoại th°¡ng có những đặc điểm gì?

- Trong lĩnh vực ngoại th°¡ng quốc tế, những sản phẩm trong đây có tốc

độ tăng tr°áng nhanh h¡n rất nhiều so với các sản phẩm trong n°ớc

- Tốc độ tăng tr°áng của dòng sản phẩm vô hình có sự phát triển nhanh h¡n so với những dòng sản phẩm hữu hình

- C¡ cấu mặt hàng có sự biến đổi rõ rệt

- Phạm vi, ph°¡ng thức cạnh tranh cũng nh° công cụ có sự phát triển rất đa dạng không chỉ về bao bì, giá cả, loại hàng, hình thức vận chuyển

- Các hàng hóa trong lĩnh vực khoa học và công nghệ bán chạy h¡n so với các dòng sản phẩm mang tính truyền thống

Hiện nay, Việt Nam đã và đang rất chú trọng đến lĩnh vực ngoại th°¡ng và xem nó nh° một trong những ngành kinh tế mũi nhọn thúc đẩy sự tăng tr°áng kinh tế, văn hóa, chính trị Ngoại th°¡ng sẽ bao gồm những nội dung chính sau đây:

- Xuất nhập khẩu hàng hóa hữu hình nh° nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu,

máy móc, trang thiết bị, l°¡ng thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng,…thông qua xuất nhập khẩu trực tiếp hoặc xuất nhập khẩu ủy thác

- Xuất nhập khẩu hàng hóa vô hình nh° các bí quyết công nghệ, bằng sáng chế, phát minh, phần mềm máy tính, quyền tác giả, độc quyền nhãn hiệu, th°¡ng hiệu…) thông qua xuất nhập khẩu trực tiếp hoặc xuất nhập khẩu

ủy thác

- Gia công thuê cho n°ớc ngoài và thuê n°ớc ngoài gia công

- Tái xuất khẩu và chuyển khẩu

- Xuất khẩu tại chỗ

1.3 Chức năng và vai trò của ngo¿i th°¢ng Vißt Nam

Là một lĩnh vực kinh tế đảm nhận khâu l°u thông hàng hóa trong n°ớc với n°ớc ngoài, chức năng c¡ bản của ngoại th°¡ng là thông qua buôn bán để nối liền một cách hữu c¡ theo kế hoạch giữ thị tr°ßng trong n°ớc với thị tr°ßng n°ớc ngoài, thỏa mãn nhu cầu của sản xuất và tiêu dùng về hàng hóa theo số l°ợng, chất l°ợng, mặt hàng, địa điểm và thßi gian phù hợp với chi phí thấp nhất

=> Phải chú trọng cả giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa

Chính sách ngoại th°¡ng có các vai trò quan trọng trong nền kinh tế nh°:

- Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong n°ớc thâm nhập và má rộng thị tr°ßng ra quốc tế, khai thác triệt để lợi thế của nền kinh tế trong n°ớc

- Bảo vệ thị tr°ßng nội địa, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong n°ớc đứng vững và v°¡n lên phát triển

- Chính sách ngoại th°¡ng là một bộ phận trong chính sách đối ngoại của một quốc gia

Trong c¡ chế má cửa thị tr°ßng, ngoại th°¡ng giữ vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình tăng tr°áng và phát triển kinh tế Điều này đ°ợc thể hiện nh° sau:

- Thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế theo h°ớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Có thể thấy, ngoại th°¡ng đã tác động rất lớn đến sự phát triển lực l°ợng sản xuất bằng việc chuyên môn hóa sản xuất và phân công lao động xã hội

Lao động có trình độ và chuyên môn cao đ°ợc nhà n°ớc chú trọng đào tạo, điều đó cũng có nghĩa là lực l°ợng sản xuất ngày càng phát triển mạnh mẽ Đối với vấn đề hợp tác quốc tế về đầu t° và thu hút vốn đầu t° của n°ớc ngoài, hoạt động ngoại th°¡ng có quan hệ chặt chẽ và là yếu tố chi phối quan hệ hợp tác này Bái lẽ, trong quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế, xuất khẩu và nhập khẩu là một mục tiêu rất quan trọng th°ßng đ°ợc các bên đối tác đầu t° đặc biệt quan tâm

Tất cả những điều này đã góp phần làm thay đổi c¡ cấu kinh tế n°ớc ta trong những năm gần đây, h°ớng đến một đất n°ớc hiện đại hóa, công nghiệp hóa vững mạnh

- Nâng cao hiệu quả của nền kinh tế má qua việc cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế và má rộng mối quan hệ đối ngoại

Phát triển hoạt động ngoại th°¡ng góp phần cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, qua đó điều tiết tỷ giá, lạm phát và vấn dề ổn định kinh tế vĩ mô của một đất n°ớc.Khi nền kinh tế ngày càng ổn định, hoạt động ngoại th°¡ng ngày càng vững mạnh điều đó cũng đồng nghĩa với việc tình hình lạm phát á n°ớc ta cũng đ°ợc kiềm chế và kiểm soát hiệu quả h¡n Điều này giúp cho nền kinh tế trong n°ớc ngày càng ổn định giúp cho Nhà n°ớc

có những chính sách để má rộng mối quan hệ đối ngoại với các quốc gia khác

- Góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và mức sống thực tế cho các tầng lớp dân c°

Trong quá trình phát triển kinh tế, thất nghiệp luôn là một bài toán khó giải

và là sức ép lớn đới với nền kinh tế, chính trị và ổn định xã hội Thông qua

việc sản xuất kinh doanh trong n°ớc phục vụ xuất khẩu, phát triển các ngành nghề liên doanh, liên kết, hợp tác đầu t° quốc tế,… các quốc gia không chỉ có lợi về mặt ngoại tệ là kết quả từ hoạt động xuất nhập khẩu

mà còn phần nào tháo gỡ đ°ợc vấn đề thất nghiệp Khi thất nghiệp phần nào đ°ợc giải quyết thì thu nhập thực tế và mức sống của ng°ßi lao động

sẽ đ°ợc cải thiện

Đây chính là bệ phóng để Nhà n°ớc không còn nỗi lo đối với thất nghiệp

từ đó yên tâm tập trung phát triển kinh tế và xã hội

CH¯¡NG 2: Thực tr¿ng các ho¿t đßng xu¿t, nhÁp khẩu t¿i Vißt Nam giai đo¿n tr°ớc và sau đ¿i dßch Covid 19

2.1 Tình hình xu¿t nhÁp khẩu tr°ớc đ¿i dßch

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch XNK hàng hóa năm 2015 cả n°ớc đạt 327,76 tỷ USD, tăng 10% so với năm 2014; trong đó, xuất khẩu hàng hóa đạt 162,11 tỷ USD, tăng 7,9% so với cùng kỳ năm 2014 và nhập khẩu hàng hóa là 165,65 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2014

Năm 2016, kim ngạch XNK cả n°ớc có sự tăng tr°áng ấn t°ợng khi đạt 350,74 tỷ USD.Trong đó, xuất khẩu đạt h¡n 176,63 tỷ USD, tăng 9% (t°¡ng ứng tăng gần 14,52 tỷ USD) so với năm 2015; nhập khẩu đạt h¡n 174,11 tỷ USD, tăng 5,2% (t°¡ng ứng tăng h¡n 8,46 tỷ USD) so với năm 2015 Đặc biệt, năm 2016 cũng là năm Việt Nam đạt tỷ lệ xuất siêu cao, á mức 2,52 tỷ USD

Năm 2017, tổng trị giá XNK tiếp tục tăng, đạt 425,12 tỷ USD, tăng 21% (t°¡ng ứng khoảng 73,74 tỷ USD) so với năm 2016 Trong đó, tổng trị giá xuất khẩu đạt 214,02 tỷ USD, tăng 21,2% (t°¡ng ứng tăng 37,44 tỷ USD); tổng trị giá nhập khẩu đạt 211,1 tỷ USD, tăng 21% (t°¡ng ứng tăng 36,3 tỷ USD) so với năm 2016

Năm 2018, tổng kim ngạch XNK đạt 480,17 tỷ USD, tăng 12,2% (t°¡ng ứng tăng 52,05 tỷ USD) so với năm 2017 Trong đó, xuất khẩu đạt 243,48 tỷ USD, tăng 13,2% và nhập khẩu đạt 236,69 tỷ USD, tăng 11,1%.Tính chung, cán cân th°¡ng mại của Việt Nam trong năm 2018 thặng d° 6,8 tỷ USD, cao gấp 3,2 lần so với mức thặng d° của năm 2017

Năm 2019, tổng kim ngạch XNK hàng hóa của cả n°ớc lần đầu tiên cán mốc 500

tỷ USD (đạt 517,26 tỷ USD, tăng 7,6%, t°¡ng ứng tăng 36,69 tỷ USD) so với năm

2018 Trong đó, trị giá hàng hóa xuất khẩu đạt 264,19 tỷ USD, tăng 8,4% và nhập khẩu đạt 253,07 tỷ USD, tăng 6,8%

Nhìn chung, giai đoạn 2015-2019, hoạt động XNK cả n°ớc luôn đạt mức tăng tr°áng cao qua từng năm Trong giai đoạn này, c¡ cấu hàng xuất khẩu đã đảm bảo đúng mục tiêu đề ra tại Chiến l°ợc XNK hàng hóa thßi kỳ 2011-2020, định h°ớng đến năm 2030

Trong đó, nhóm hàng công nghiệp chiếm tỷ trọng trên 80%; tiếp đến là nhóm hàng nông sản, thủy sản chiếm trên 10% và nhóm hàng nhiên liệu, khoáng sản chỉ còn chiếm d°ới 10% tổng kim ngạch xuất khẩu Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng đ°ợc khai thác hiệu quả, gắn tăng tr°áng xuất khẩu với kiểm soát hiệu quả hoạt động nhập khẩu, giúp cán cân th°¡ng mại chuyển từ nhập siêu sang xuất siêu Nhß vậy, từ năm 2016 đến nay cán cân th°¡ng mại luôn đạt thặng d° với mức xuất siêu tăng qua các năm từ 1,77 tỷ USD năm 2016 đến 2,1 tỷ USD năm 2017, 6,8 tỷ

USD năm 2018, 10,9 tỷ USD năm 2019 và 19,95 tỷ USD năm 2020 Qua đó, góp phần cải thiện cán cân thanh toán, ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao dự trữ ngoại hối

2 2 Xu¿t nhÁp khẩu Vißt Nam kà từ khi đ¿i dßch xu¿t hißn

Bối cảnh kinh tế thế giới năm 2020 rất phức tạp, không thuận lợi cho th°¡ng mại quốc tế Đây là năm thế giới chứng kiến những biến động nhanh, phức tạp, đa chiều và khó đoán định từ xung đột th°¡ng mại Mỹ-Trung, biến động về quan hệ kinh tế – chính trị giữa các nền kinh tế lớn và đặc biệt là ảnh h°áng tiêu cực của dịch Covid-19 đến mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội Các nền kinh tế lớn đối mặt với tình trạng suy thoái sâu, tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ qua

Năm 2020 có dấu ấn đặc biệt đối với th°¡ng mại toàn cầu, với sự bùng phát và diễn biến phức tạp của đại dịch COVID-19 Các biện pháp phong tỏa và đóng cửa biên giới để ngăn chặn dịch bệnh COVID-19 bùng phát đã khiến th°¡ng mại toàn cầu đình trệ, chuỗi cung ứng đứt gãy, dẫn tới làn sóng phá sản nhiều DN trên toàn cầu

Đối với Việt Nam, với việc thực hiện <mục tiêu kép= vừa đảm bảo phát triển kinh

tế - xã hội, vừa quyết liệt phòng, chống dịch bệnh COVID-19, tốc độ tăng tr°áng kinh tế năm 2020 đạt 2,91% Đây là mức tăng thấp nhất trong giai đoạn 2011-

2020, tuy nhiên, xét d°ới tác động chung của đại dịch COVID19, kết quả này là t°¡ng đối ấn t°ợng khi so với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới (tăng tr°áng GDP âm hoặc không tăng tr°áng)