HỌC VIỆN CHÍNH SÁCH VÀ PHÁT TRIỂN KHOA TRIẾT HỌC – CHÍNH TRỊ HỌC TIỂU LUẬN GIỮA KỲ BỘ MÔN LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Giảng viên hướng dẫn TS Nguyễn Tiến Hùng Sinh viên thực hiện Hoàng Thị Minh Ngọ[.]
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH SÁCH VÀ PHÁT TRIỂN
KHOA TRIẾT HỌC – CHÍNH TRỊ HỌC
TIỂU LUẬN GIỮA KỲ
BỘ MÔN: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Tiến Hùng
Sinh viên thực hiện: Hoàng Thị Minh Ngọc
Msv: 7123403047
Khoa: Kế toán – Kiểm toán
Hà Nội, ngày 18 tháng 03 năm 2023
Trang 3
MỤC LỤC
Lời mở đầu 3
A MỞ ĐẦU 4
1 Lý do chọn đề tài 4
2 Mục đích nghiên cứu 5
3 Phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu 5
4 Phương pháp nghiên cứu 5
B NỘI DUNG 6
I Bối cảnh lịch sử của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 6
1 Trên thế giới 6
2 Trong nước 6
II Ba bước ngoặt lịch sử thể hiện sự chuyển hướng chỉ đạo cách mạng Việt Nam trong giai đoạn 1930-1945 cho cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 9
1 Các hội nghị Trung ương từ cuối năm 1939 đến đầu năm 1941 phát triển hoàn chỉnh, sáng tạo đường lối giải phóng dân tộc 9
a) Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VI (11/1939) 9
b) Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VII (11/1940) 10
c) Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (5/1941) 11
2 Những quyết sách quan trọng cuối năm 1944 đầu năm 1945 thổi bùng lên cao trào kháng Nhật cứu nước 13
3 Quyết định Tổng khởi nghĩa của Hội nghị Đảng toàn quốc tháng 8/1945 16
Trang 4III Bài học của cuộc Cách mạng tháng Tám đối với công cuộc đổi mới đất nước.Liên hệ với thực tế hiện nay 17
C Kết luận 18
D Tài liệu tham khảo 20
Trang 5Lời mở đầu
Cách mạng Tháng Tám 1945 đã trôi qua được hơn 75 năm nhưng ảnh hưởng của nó tới sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc chưa bao giờ là điều bàn cãi và vẫn còn nguyên giá trị Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi là sự hội tụ củanhiều nhân tố, trong đó vai trò lãnh đạo của Đảng và đánh giá đúng tình hình để nắm bắt thời cơ cách mạng là nhân tố quyết định Thắng lợi của Cách mạng đã tạo nên một cú huých mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực, trải dài từ chính trị, văn hoá, kinh tế cho tới xã hội Xây dựng nên một chế độ xã hội mới mẻ hoàn toàn đối với dân tộc Việt Nam, sở hữu đầy đủ bản chất dân chủ và nhân văn, với mục đích hướng tới con người, vì hạnh phúc của nhân dân lao động Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là động lực mạnh mẽ cổ vũ toàn thể dân tộc, đất nước Việt Nam bất khuất, kiên cường tiếp tục sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới đưa nước ta phát triển để có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày hôm nay
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã định ra đường lối đúng đắn và tập hợp các lực lượng xã hội tham gia cách mạng giải phóng dân tộc Đảng ta ra đời đã xác định đúng đắn đường lối lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản, xác định đúng đối tượng của cách mạng là vừa phản
đế và vừa phản phong; làm cách mạng tư sản dân quyền tiến lên chủ nghĩa xã hội Bên cạnh đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ Chí Minh, dân tộc Việt Nam đã làm nên những chiến công hiển hách và những thắng lợi có ý nghĩa lịch sử cũng như thời đại Đảng chính là nhân tố tất yếu trong mọi chiến thắng của dân tộc ta Đảng ra đời đảm nhận sứ mệnh lãnh đạo của cuộc đấu tranh chống đế quốc và phong kiến Trong những thời gian đầu mới thành lập
cơ sở Đảng tuy chưa nhiều, song đã trở thành hạt nhân của phong trào cách mạng
Trang 6Những tổ chức quần chúng cách mạng được thành lập ở nhiều nơi Đường lối của Đảng đã phản ánh đúng nguyện vọng của quần chúng, được tuyên truyền rộng rãi, làm cho ý thức giác ngộ của quần chúng ngày càng được nâng cao.
sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á Với thắng lợi đó, Nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: Lần này là lần đầu tiên trong lịch
sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đãlãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”
Để đạt được kết quả này toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đã đổ rất nhiều mồ hôi, xương máu và nước mắt Nhìn lại từng dòng sự kiện lịch sử, những dấu mốc đánh dấu sự thắng lợi của dân tộc Việt Nam chúng ta có thể thấy đường lối lãnh đạo của Đảng là yếu tố không thể thiếu để ta giành được thắng lợi trong các cuộc đấu tranh đó Chính vì thế, là một người dân Việt Nam được sinh ra trong thời bìnhchúng ta phải thấy tự hào vì những trang sử vẻ vang của dân tộc, cần phải hiểu biết
Trang 7rõ về lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của ông cha ta như Bác Hồ đã từng nói: “ Dân ta phải biết sử ta/ Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.”
Và để tìm hiểu sâu hơn về lịch sử nước nhà cũng như hiểu biết rõ hơn về vai tròchỉ đạo của Đảng trong cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945, tôi xin được nghiêncứu đề tài: “Những bước ngoặt lịch sử nào thể hiện sự chuyển hướng chỉ đạo cách mạng Việt Nam trong giai đoạn 1930-1945 cho thắng lợi của Cách mạng tháng 8 năm 1945 Phân tích và liên hệ với thực tế hiện nay”
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích giúp cho tôi hiểu biết hơn về lịch sử dân tộc, biết thêm được tầm quan trọng về đường lối chỉ đạo của Đảng giúp cho đất nước ta giành thắng lợi trong các cuộc kháng chiến đặc biệt trong giai đoạn 1930-
1945 cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945
3 Phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài tập trung làm rõ những bước ngoặt lịch sử thể hiện sự chuyển hướng chỉ đạo cách mạng Việt Nam trong giai đoạn 1930-1945 cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, đánh giá thành quả của việc thực hiện của các chủ trương đường lối của Đảng, nhằm rút ra được bài học cách mạng đúng trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước Đồng thời phân tích và liên hệ với ngày nay trong thời kì đất nước hòa bình và phát triển
4 Phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu đề tài này tôi dựa vào các tài liệu trên sách, báo và internet, ngoài ra trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tôi sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp phân tích, tổng hợp để trình bày
Trang 8những bước ngoặt lịch sử thể hiện sự chuyển hướng chỉ đạo cách mạng Việt Nam trong giai đoạn 1930-1945 cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Ngày 8-8-1945, Hồng quân Liên Xô tiến công như vũ bão vào quân đội Nhật Ngày 14-8-1945, phát xít Nhật đầu hàng vô điều kiện, Chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc Theo thỏa thuận của các nước Đồng minh, sau khi phát xít Nhật đầu hàng, quân đội Anh và Tưởng sẽ vào Đông Dương để giải giáp quân đội Nhật Trong khi đó, thực dân Pháp lăm le dựa vào Đồng minh hòng khôi phục địa vị thống trị của mình; đế quốc Mỹ đúng sau các thế lực này cũng sẵn sàng can thiệp vào Đông Dương; những phần tử phản động, ngoan cố trong chính quyền tay sai Nhật đang âm mưu thay đổi chủ, chống lại cách mạng
2 Trong nước
Sự đầu hàng của Chính phủ Nhật đã đẩy quân Nhật ở Đông Dương vào tình thế tuyệt vọng như rắn mất đầu, hoang mang dao động đến cực độ Chính Phủ Trần Trọng Kim rệu rã, tin Nhật đầu hàng nhanh chóng lan truyền trong nhân dân Khắpnơi trên đất nước ta, Việt Minh tổ chức những cuộc mít tinh, biểu tình thị uy vũ trang, có tới hàng ngàn quân tham gia Hàng triệu quần chúng sẵn sàng đứng lên giành chính quyền
Trang 9Trước tính hình đó, mặc dù đang ốm nặng Hồ Chí Minh đã sáng suốt nhận thức rằng: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập dân tộc” (1)
Ngày 9-3-1945, phát xít Nhật làm cuộc đảo chính hất cẳng Pháp Ngay trong đêm đó, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương mở rộng quyết định phát động một cao trào cách mạng làm tiền đề cho tổng khởi nghĩa, thay đổi các hình thức tuyên truyền, cổ động, tổ chức và đấu tranh cho thích hợp Tháng 3-1945, Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” Tháng 4-1945,
2 Trung ương triệu tập Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ, quyết định nhiều vấn
đề quan trọng, thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh ra Chỉ thị tổ chức các Ủy ban Dân tộc giải phóng các cấp và chuẩn bị thành lập Ủy ban giải phóng dân tộc Việt Nam, tức Chính phủ lâm thời cách mạng Việt Nam
Đầu tháng 5-1945, Bác Hồ từ Cao Bằng về Tuyên Quang, chọn Tân Trào làm căn cứ chỉ đạo cách mạng cả nước và chuẩn bị Đại hội quốc dân Ngày 4-6-1945, Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập, đặt dưới sự lãnh đạo của Ủy ban chỉ huy lâm thời, trở thành căn cứ địa của cả nước Tháng 8- 1945, Hội nghị đại biểu toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) khẳng định: “Cơ hội rất tốt cho ta giành độc lập đã tới” và quyết định phát động toàn dân khởi nghĩa giành chính quyền từ tay phát xít Nhật và tay sai trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương;
đề ra ba nguyên tắc bảo đảm tổng khởi nghĩa thắng lợi, đó là: Tập trung, thống nhất, kịp thời Đại hội Quốc dân họp tại Tân trào thông qua “10 chính sách lớn của Việt Minh”; thông qua “Lệnh tổng khởi nghĩa”; quy định quốc kỳ, quốc ca; thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Trung ương, tức Chính phủ Lâm thời do đồng chí
Hồ Chí Minh làm Chủ tịch Đêm 13/8/1945, Lệnh khởi nghĩa (quân lệnh số 1 của
Uỷ ban khởi nghĩa) được ban bố: Chúng ta phải hành động cho nhanh, với tinh
Trang 10thần vô cùng quả cảm, vô cùng thận trọng! Cuộc thắng lợi hoàn toàn sẽ thuộc về
ta Cũng ở thời điểm lịch sử đó, Hồ Chí Minh có thư kêu gọi tổng khởi nghĩa nêu rõ: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc đã đến Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” (2)
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đồng loạt vùng dậy, tiến hành tổng khởi nghĩa, giành chính quyền Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 8-1945, cuộc tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn, chính quyền trong cả nước về tay nhân dân
Trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc (1930 - 1945), Đảng đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh giải phóng dân tộc, giành chính quyền với ba cao trào cách mạng có ý nghĩa to lớn đưa đến thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945 Đó là:
- Cao trào cách mạng 1930 - 1931 mà đỉnh cao là phong trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh: Làm rung chuyển chế độ thống trị của đế quốc Pháp và tay sai Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quần chúng cách mạng đã vùng dậy trừng trị bọn cường hào, phản động, tay sai thực dân Pháp, thành lập chính quyền cách mạng ở một số nơi theo hình thức Xô Viết Cao trào cách mạng 1930 – 1931 tuy chỉ tồn tại trong thời gian ngắn nhưng đã khẳng định được đường lối cách mạng Việt Nam do Ðảng đề ra là đúng đắn và để lại những bài học quý báu về xây dựng liên minh công - nông, về xây dựng Mặt trận Dân tộc Thống nhất, về phát động phong trào quần chúng đấu tranh giành và bảo vệ chính quyền
- Cao trào cách mạng đòi dân sinh, dân chủ (1936 - 1939): Do tinh thần yêu nước, thiết tha với độc lập, tự do của Nhân dân ta và lòng trung thành, ý chí đấu tranh kiên cường của cán bộ, đảng viên, cách mạng đã nhanh chóng ra khỏi thời kỳthoái trào, tiến lên một cao trào mới, cao trào vận động dân chủ 1936 - 1939 Cao
Trang 11trào này thật sự là phong trào cách mạng, đánh dấu sự trưởng thành của Đảng trongviệc đề ra mục tiêu và phương pháp đấu tranh thích hợp, mang lại những quyền lợi thiết thực cho quần chúng, qua đó mà tập hợp, giác ngộ quần chúng cách mạng tiếntới hình thành đạo quân chính trị rộng lớn, phát huy được sức mạnh của quần chúng Cao trào có ý nghĩa như cuộc tổng diễn tập thứ hai, chuẩn bị cho cuộc Tổngkhởi nghĩa tháng Tám năm 1945, để lại nhiều bài học quý báu, trong đó có bài học
về công tác mặt trận, về sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức và phương pháp đấu tranh
- Cao trào giải phóng dân tộc (1939 - 1945): dưới sự lãnh đạo sáng suốt, kiên quyết của Đảng, đứng đầu là Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cùng với sự đoàn kết hăng hái, chiến đấu ngoan cường và hy sinh to lớn của biết bao đảng viên cộng sản, chiến sĩ và đồng bào yêu nước đã kết thúc thắng lợi bằng cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945
Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) lịch sử, trước cuộc mít tinhcủa gần một triệu đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Lâm thời trịnh trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới: Nước 3 Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam) Từ đó, ngày 2-9 là Ngày Quốc khánh của nước ta
II Ba bước ngoặt lịch sử thể hiện sự chuyển hướng chỉ đạo cách mạng Việt
Nam trong giai đoạn 1930-1945 cho cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945
1 Các hội nghị Trung ương từ cuối năm 1939 đến đầu năm 1941 phát triển hoàn chỉnh, sáng tạo đường lối giải phóng dân tộc
a) Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VI (11/1939)
Trang 12Tháng 11/1939, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng họp tại Bà Điểm ( Hóc Môn ) do Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ chủ trì đã xác định nội dung của Hội nghị là:
- Nhận định được kẻ thù chủ yếu trước mắt là bọn đến quốc phát xít Pháp – Nhật Xác định nhiệm vụ, mục tiêu là đánh đổ đế quốc và tay sai, làm cho Đông Dương độc lập
- Chủ trương: Tạm gác khẩu hiệu “ cách mạng ruộng đất ”, đề ra khẩu hiệu tịch thu ruộng đất của bọn đế quốc và địa chủ phản bội; chống tô cao, lãi nặng; thay khẩu hiệu lập chính quyền Xô viết bằng khẩu hiệu lập Chính phủ dân chủ cộng hòa
- Phương pháp đấu tranh: Chuyển từ đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ sang đấu tranh trực tiếp đánh đổ chính quyền đế quốc và tay sai; từ hoạt động hợp pháp, nửa hợp pháp sang hoạt động bí mật, bất hợp pháp Dùng bạo lực cáchmạng tức là đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang
- Mặt trận: Chủ trương thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương nhằm tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp, giai cấp, các dân tộc Đông Dương chỉ mũi nhọn của cách mạng vào kẻ thù chủ yếu trước mắt là chủ nghĩa đế quốc phát xít
Hội nghị Trung ương Đảng lần VI đã đánh dấu sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng Đây là sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược đúng đắn Đảng ta đã giương cao ngọn cờ giải phóng dân tộc, đoàn kết được rộng rãi mọi tầng lớp giai cấp, dân tộc Đông Dương trong một mặt trận dân tộc thống nhất để đấu tranh chống kẻ thù chung Sự chuyển hướng này đã mở ra một thời kỳ đấu tranh mới, thời kỳ trực tiếp mở đường tiến tới thắng lợi của cách mạng tháng Tám sau này (3)
b) Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ VII (11/1940)
Trang 13Từ ngày 6-9/11/1940, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 7 do đồng chí Trường Chinh chủ trì đã được tổ chức tại làng Đình Bảng (huyện Từ Sơn, Bắc Ninh) Tham dự Hội nghị có các đồng chí Trường Chinh, Hạ Bá Cang, Hoàng Văn Thụ, Phan Đăng Lưu, Trần Đăng Ninh.Hội nghị khẳng định: “Tình thế hiện tại không thay đổi gì tính chất cơ bản của cuộc cách mạng tư sản dân quyền Đông Dương”, chủ trương chuyển hướng về chỉ đạo chiến lược, nêu cao nhiệm vụ giải phóng dân tộc, tạm rút khẩu hiệu cách mạng ruộng đất của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng11-1939 là đúng Hội nghị cũng khẳng định sự
chuyển hướng đề ra trong Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 6 là hoàn toàn đúng đắn Hội nghị xác định tính chất của cách mạng Đông Dương là cách mạng giải phóng dân tộc với hai nhiệm vụ phản đế và thổ địa Cách mạng phản đế và cách mạng thổ địa phải đồng thời tiến, không thể cái làm trước cái làm sau Hội nghị chỉ ra rõ, kẻ thù chính của nhân dân Đông Dương lúc này là đế quốc chủ nghĩa Pháp, Nhật Kẻ thù phụ là phong kiến bản xứ Kẻ thù nguy hiểm nhất là
“đội quân thứ nǎm” của bọn phát xít Nhật và bọn Việt gian thân Pháp
Phương pháp cách mạng được hội nghị đề ra đó là phương pháp khởi nghĩa vũ trang Chủ trương đi liền với việc mở rộng Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế, phải tổ chức các đội tự vệ trực tiếp, vũ trang cho quần chúng, tiến lên vũ trang bạo động.(4)
Hội nghị quyết định hai vấn đề cấp thiết trước mắt:
Vấn đề thứ nhất, duy trì lực lượng vũ trang Bắc Sơn, thành lập những đội du kích, dùng hình thức vũ trang công tác, xây dựng cơ sở cách mạng, khi cần thiết thìchiến đấu chống địch khủng bố, tiến tới thành lập căn cứ du kích, lấy vùng Bắc Sơn, Võ Nhai làm trung tâm, do Trung ương trực tiếp chỉ đạo Đồng chí Hoàng Văn Thụ chịu trách nhiệm thực hiện Nghị quyết này