ví dụ: “Tôi thật xấu so với cô ấy.”,“Hãy nhìn xem vai của tôi rộng như thế nào.” 2 Chỉ trích sự xuất hiện của người khác trước mặt họ, ví dụ: “Với cặp đùi đó, bạn sẽ không bao giờ tìm đư
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
Hiện tượng body-shaming đang ngày càng trở nên phổ biến và thu hút sự chú ý, với nhiều nghiên cứu được thực hiện cả trong và ngoài nước để tìm hiểu về vấn đề này.
+ Trong nước chúng ta cũng có nhiều bài nghiên cứu về hiện tượng này,như các bài:
+ Bài nghiên cứu “ BODY SHAMING VÀ VẤN NẠN BODY
SHAMING TRÊN MẠNG XÃ HỘI ” của sinh viên NGUYỄN HUYỀN CHI công tác tại ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI.
+ Bài nghiên cứu “ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐƯA RA
GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ VẤN NẠN MIỆT THỊ NGOẠI HÌNH CỦA HỌC SINH TRUNG TÂM GDNN - GDTX YÊN LẠC ” của tác giả NGUYỄN THỊ HUYỀN.
Một thí nghiệm của một hãng nội thất nổi tiếng ở Thụy Điển đã chỉ ra rằng, sau 30 ngày, cây bị "bắt nạt" bằng ngôn ngữ trở nên héo úa, trong khi cây nhận được lời khen lại phát triển tươi tốt Điều này cho thấy tầm quan trọng của lời nói và tác động tiêu cực mà chúng có thể gây ra.
Nghiên cứu của nhà nghiên cứu Jean Lamont từ đại học Bucknell, được giới thiệu trên tờ Huffington Post, cho thấy body-shame có ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của phụ nữ Cụ thể, những phụ nữ trải qua mức độ body-shame cao có xu hướng giảm sức khỏe và gia tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng từ tuổi teen Đặc biệt, tỷ lệ nhiễm trùng tăng lên giữa các lần khảo sát đầu tiên và thứ hai ở những người có cảm giác xấu hổ về cơ thể cao hơn.
Cảm giác xấu hổ về hình thể có thể dẫn đến sức khỏe thể chất kém, vì những cảm xúc tiêu cực khiến phụ nữ thiếu chú ý đến cơ thể và khó khăn trong việc chăm sóc sức khỏe Mặc dù chỉ là nghiên cứu quy mô nhỏ, nhưng những phát hiện này cảnh báo về tác động tiêu cực của việc xấu hổ về hình thể đối với sức khỏe.
Sự chế giễu vì cân nặng, hay fat-shaming, đã được chứng minh là không giúp cải thiện hình thể của người bị chỉ trích Thay vào đó, nó có thể dẫn đến cảm giác tự ti, suy sụp tinh thần, rối loạn ăn uống và thậm chí làm tăng cân.
Trong một nghiên cứu của Hiệp hội Tâm lý Mỹ, body-shame được xác định là cảm xúc tiêu cực phát sinh từ việc so sánh bản thân với các tiêu chuẩn văn hóa.
(Szymanski, Moffitt & Carr, 2011, tr.8, (Tác Giả: Nông Thị Yến Nhi- ĐHKHXH&NV)
CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
Body shaming là hành động xúc phạm ngoại hình của người khác, nhằm thỏa mãn suy nghĩ tiêu cực của bản thân Khi nhắc đến body shaming, người ta thường nghĩ đến những lời lẽ xúc phạm, nhưng hành động này còn thể hiện qua cử chỉ như liếc mắt, bỉu môi, hay cười khinh Những hành động này thường xuất hiện trong các môi trường đông người như xã hội hay trường học.
Body shaming được chia thành hai loại chính: Thứ nhất, đó là hành động, cử chỉ và biểu cảm không thiện cảm đối với ngoại hình của người khác, mà hầu như ai cũng đã từng gặp Thứ hai, là việc tự miệt thị bản thân, đặc biệt trong bối cảnh các trào lưu về vẻ đẹp hoàn hảo tràn ngập trên mạng xã hội như Facebook và TikTok Tình trạng này thường thấy ở giới trẻ, đặc biệt là học sinh và sinh viên, khi họ có cái nhìn tiêu cực về bản thân trong giai đoạn nhận thức về ngoại hình.
2.2.2 Nạn nhân của Body Shaming là ai ?
+ Bất kỳ ai cũng có thể trở thành đối tượng của hành vi body shaming
Dù là ai, từ người bình thường đến người khuyết tật hay những người không có ngoại hình đẹp, tất cả đều có thể trở thành nạn nhân Tuy nhiên, những người nổi tiếng thường là đối tượng dễ bị tổn thương nhất do nhận được nhiều sự chú ý từ công chúng.
2.2.3 Nguyên nhân hình thành hiện tượng Body Shaming ?
Body shaming chủ yếu xuất phát từ xã hội, nơi mà các tiêu chuẩn về cái đẹp được đặt ra một cách khắt khe Sự chú trọng thái quá vào ngoại hình đã làm mất đi trật tự vốn có của xã hội Khi mà con người đánh giá một cá nhân chỉ dựa vào bề ngoài, điều này không chỉ thiếu công bằng mà còn rất tự tiện.
2.2.3.1 Quan điểm của người chỉ trích về vẻ đẹp của người khác
Vẻ đẹp được chia thành hai loại: vẻ đẹp bên trong và vẻ đẹp bên ngoài Tuy nhiên, thực tế cho thấy mọi người thường chú ý đến vẻ đẹp bên ngoài trước tiên Họ có thể không quan tâm đến vẻ đẹp bên trong, nhưng hình thức bên ngoài cần phải thu hút Do đó, vẻ đẹp bên ngoài trở thành thước đo để đánh giá một người.
2.2.3.2 Người chỉ trích quá xem nhẹ lời nói và suy nghĩ của mình
Nhiều người thường buông lời dèm pha về ngoại hình của người khác mà không ngần ngại, và điều này thường xuất phát từ những lý do phổ biến Những câu đùa giỡn tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể gây tổn thương sâu sắc đến tư tưởng và tinh thần của người bị châm chọc.
2.2.4 Dấu hiệu nhận biết hành vi Body Shaming
+ Dấu hiệu để nhận biết hành vi body shaming qua những câu nói như sau:
Nhìn cô đó mập quá!
Con trai gì mà ốm nhách ?
Người gì mà ốm tong ốm teo quá, toàn da bọc xương!
Con gái gì mà mặt toàn mụn, đen đúa!
Sao mình vừa béo lại vừa lùn như vậy?
Sao mình lùn quá vậy ta
Mình gầy như cây tre miễu!
Sao mặt mình mụn thâm nhiều quá?
* Những hình thức Body Shaming phổ biến
+ Có nhiều kiểu miệt thị cơ thể như:
- Miệt thị về thân hình, ngoại hình, vóc dáng
- Miệt thị về làn da,
2.2.5 Body Shaming thường xuất hiện ở những đâu?
Body Shaming là một hiện tượng phổ biến không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác Nó thường xảy ra trong các môi trường như trường học, nơi làm việc, gia đình và trong các mối quan hệ bạn bè.
Với sự bùng nổ của internet trong thế kỷ 21, các mạng xã hội như Twitter, Facebook, và Zalo đã trở thành môi trường thuận lợi cho những người ẩn danh buông lời miệt thị Họ có thể công khai xúc phạm và tấn công người khác mà không phải chịu trách nhiệm Đặc biệt, một số người còn coi body shaming là sở thích, biến nó thành một hình thức giải trí để thỏa mãn hành vi vô văn hóa của mình.
Body Shaming dưới góc nhìn của Tâm lý học
Body shaming không chỉ ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội mà còn gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng về tâm lý và tinh thần cho nạn nhân.
+ Có thể nói body shaming có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, điển hình như ở lứa tuổi trẻ (học sinh, sinh viên) như những trường hợp sau đây :
1 Dạo thời gian gần đây, trên MXH xôn xao về vụ việc một nữ sinh trung học bị giáo viên cũ chê vẻ bề ngoài của một nữ sinh đã từng là học sinh chính bản thân mình giảng dạy, body shaming cơ thể với hàng loạt từ ngữ phản cảm và mang tính tiêu cực như: "béo như lợn
", "ngực như trái bầu "… Đáng nói là cô giáo này lại là người đã trực tiếp giảng và dạy môn Văn của nữ sinh suốt 3 năm cấp 2.
Những người tham gia group nhóm chat nói xấu lại là những người bạn học cũ đã từng học chung với cô gái này Song song với việc nữ
Trong vụ việc giáo viên body shaming học sinh, nữ giáo viên không chỉ chê bai ngoại hình mà còn đồng lõa với học sinh khác để chỉ trích hoàn cảnh gia đình của nạn nhân Họ thuê người bên ngoài để chụp lén và quay ảnh, nhằm chỉ ra những khuyết điểm về ngoại hình của em học sinh Hành động này đã khiến em mất tự tin và dẫn đến tình trạng trầm cảm nhẹ trong một thời gian.
2 Hay trong một tiêu đề có ghi Một lời nói đôi khi có thể "giết chết một tâm hồn" Từng là một nạn nhân của body shaming bởi chính những bạn học cùng lớp của em nam sinh T_T_L, học sinh lớp 9 một trường THCS ở Cầu Giấy (HN) đã cho biết: "Hồi năm lớp 6 em được chuyển đi ở trường khác hoàn toàn xa lạ tại tỉnh khác Trong khi các bạn đang giao lưu và làm quen với nhau, chỉ có mình em lạc lõng Trong thời gian ấy em nặng 75kg, các bạn bảo em mập như
Trong lớp học, em luôn cảm thấy cô đơn khi không ai nói chuyện với mình Thay vào đó, em trở thành mục tiêu cho những trò đùa và trêu chọc của bạn bè, điều này phản ánh một hình thức bạo lực học đường nguy hiểm.
Thực trạng của hiện tượng body shaming ở sinh viên
Body shaming đang diễn ra hàng ngày và ngày càng trở nên nghiêm trọng, khi bất kỳ ai, từ người bình thường đến người nổi tiếng, đều có thể trở thành nạn nhân của việc miệt thị ngoại hình.
- Đặc biệt chính là ở vòng chung kết của chương trình Vietnam’s next top model, chỉ vì cơ thể của bản thân quá gầy mà thí sinh mang tên Cao
Ngân đã liên tục bị những người cư dân mạng chế ảnh, thậm chí là chế giễu nói “bộ xương di động” hay “bộ trưởng bộ hài cốt”.
Vấn đề này không chỉ xảy ra với những người nổi tiếng mà còn lan rộng đến các trường học, ảnh hưởng tiêu cực đến học sinh và sinh viên Điều này đặc biệt rõ ràng trong khuôn viên trường đại học và trên mạng xã hội, nơi mà các bạn trẻ được tự do thể hiện cá tính Tuy nhiên, sự tự do này cũng dẫn đến việc một số người lợi dụng để miệt thị người khác, như khi hỏi: “sao mày lép quá vậy” hay “mập vậy rồi có ai thích mày chưa”.
…Nhưng hôm nay chúng ta sẽ phân tích thực trạng body shaming ở hai không gian chính:
Trong khuôn viên trường đại học, mọi người có thể dễ dàng quan sát và chỉ trích những người xung quanh, bất kể có quen biết hay không Hành động này thường nhằm mục đích nâng cao vị thế của bản thân so với người khác.
Ngay cả trong những cuộc trò chuyện vui vẻ giữa bạn bè, một câu hỏi như “Ủa, sao hôm nay nhìn đen đen hơn, kì vậy?” có thể trở thành một con dao hai lưỡi Dù chỉ là một câu đùa vô hại, nó có thể khiến người khác cảm thấy tổn thương và tự ti về ngoại hình của mình Để thấu hiểu hơn, hãy đặt mình vào vị trí của họ.
Em có một người bạn hàng xóm tên Ni, có dáng người cân đối Tuy nhiên, Ni thường hỏi em về đôi chân của mình, như “Chân tao có to không?” hay “Chân tao có mấy vết sẹo nhỏ có xấu không?” Em thấy điều đó bình thường và luôn trả lời rằng “Không, mày nhìn oke lắm mà.” Khi em hỏi nguyên nhân, Ni cho biết bạn trai của cô ấy đã khuyên cô mặc quần để che đi đôi chân và những vết sẹo.
Không gian mạng xã hội là nơi mọi người có thể tự do bày tỏ ý kiến, nhưng điều này cũng dẫn đến sự gia tăng của nạn body shaming Thật đáng buồn khi vấn nạn này ngày càng trở nên phổ biến, khi bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân của những "anh hùng bàn phím" Chỉ cần một vài cú lướt, người ta có thể dễ dàng chê bai người khác, thậm chí lập nhóm để chỉ trích những ai không vừa mắt Những câu nói như "mặc váy hả, chân hơi to á nha" hay "mặt xấu vậy mà cũng bày đặt chụp hình" thường được xem là bình thường, nhưng thực chất chúng có thể gây tổn thương lớn cho người nhận.
Trong thời đại 4.0, nạn miệt thị ngoại hình đã trở thành vấn đề nghiêm trọng, ngay cả giữa những tân sinh viên không quen biết Họ thường sử dụng mạng xã hội để chỉ trích và miệt thị nhau, tạo ra một môi trường mở mà tác động tiêu cực đến nhiều người Sự lan rộng của hiện tượng này không chỉ gây hại cho cá nhân mà còn ảnh hưởng đến cộng đồng sinh viên nói chung.
Gần đây, mạng xã hội đã dậy sóng với vụ việc một nhóm nữ sinh tại một trường đại học tư thục nổi tiếng ở TP.HCM lập nhóm chat để chỉ trích, body-shaming, và phân biệt giới tính, thậm chí còn soi mói các bộ phận nhạy cảm của một số tân sinh viên.
Dù những tân sinh viên này không hề quen biết với nhóm nữ sinh trên.
Bạn T.N, một nạn nhân của miệt thị ngoại hình, chia sẻ: "Vài tuần trước, chúng tôi đã kết bạn với một số người trong nhóm chat tân sinh viên Chúng tôi chỉ trò chuyện trực tuyến mà chưa gặp mặt Thật bất ngờ khi nhóm H lập group chat và chế giễu ngoại hình của chúng tôi."
Group chat "Hội nghị bàn tròn" được thành lập để các tân sinh viên giao lưu, nhưng đã nhanh chóng biến tướng thành nơi phát tán những lời chê bai ngoại hình và công kích nạn nhân, khiến các thành viên tự gọi mình là "Mầm xanh mới lớn".
Có 1 nam sinh được nhóm này gắn mác cộng đồng LGBT, sau đó đã dùng những lời lẽ xúc phạm:"Cái nết nó học chung lớp tao, tao bổ đầu" Nạn nhân cũng bị mang hình bán khỏa thân ra để chế nhạo ngoại hình cũng như chế ảnh bậy bạ.
Trong một ví dụ thực tế, có một bạn tên San thường né tránh khi chụp hình nhóm vì lo ngại về ngoại hình, cụ thể là mũi của mình San chia sẻ rằng mỗi khi đăng hình lên Facebook, bạn ấy thường nhận được những lời chê bai về mũi to và được khuyên nên dùng sticker để che đi Vấn đề này phản ánh một thực tế rộng lớn hơn: rất khó để không trở thành nạn nhân của body shaming, trừ khi bạn là người hoàn hảo Vì vậy, hãy tự tin vào bản thân, sống hạnh phúc và trân trọng những gì mình đang có.
Những hậu quả tiêu cực mà Body Shaming gây ra là gì?
Mặc dù những lời nhận xét tiêu cực về ngoại hình thường được coi là đùa vui, nhưng chúng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho người nhận.
* Ảnh hưởng tới sức khỏe
Nghiên cứu cho thấy rằng nạn nhân của body shaming, đặc biệt là phụ nữ, thường gặp phải tình trạng sức khỏe giảm sút và có nguy cơ cao mắc phải một số bệnh nhiễm trùng từ độ tuổi teen.
Hội chứng QUASIMODO là một căn bệnh tâm lý liên quan đến việc tự chế giễu bản thân, xuất phát từ nỗi ám ảnh về nhan sắc và ngoại hình Người mắc hội chứng này thường lo lắng về những khuyết điểm trên cơ thể như mũi tẹt, ngực nhỏ, mông nhỏ hoặc bụng to.
* Sự tự ti về ngoại hình
Khi bị chỉ trích, nạn nhân thường rơi vào trạng thái tự ti và sống trong nỗi ám ảnh từ những lời nói đó Họ có thể chuyển từ người vui vẻ sang nhút nhát, đặc biệt là ở lứa tuổi dậy thì, khi tâm lý nhạy cảm khiến họ dễ bị tổn thương bởi những miệt thị về ngoại hình Trong một số trường hợp nghiêm trọng, áp lực từ việc bị chê bai liên tục có thể dẫn đến những quyết định bi thảm, như tìm đến cái chết.
* Làm suy sụp tinh thần
Ban đầu, nạn nhân của body shaming thường cảm thấy buồn bã và thất vọng Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, áp lực và tổn thương sẽ dần ăn mòn cả thể xác lẫn tinh thần Họ sẽ bị ám ảnh và bắt đầu tin vào những lời chỉ trích từ người khác, dẫn đến sự suy sụp tinh thần nghiêm trọng.
Giảm cân phản khoa học
Những người có mặc cảm về ngoại hình thường áp dụng các phương pháp giảm cân không khoa học và không lành mạnh Để giảm cân nhanh chóng, họ có thể thực hiện chế độ ăn kiêng quá mức, nhịn ăn, hoặc sử dụng thuốc tiêu hủy mỡ thừa, điều này có thể gây hại cho sức khỏe và tính mạng.
Giải pháp
2.6.1 Đối với người Body shaming người khác
2.6.1.1 Đặt mình vào cảm giác của họ
Hãy tự hỏi nếu bạn là người bị body shaming, bạn sẽ cảm thấy như thế nào? Trước khi chỉ trích hay miệt thị ai đó, hãy tưởng tượng và đặt mình vào hoàn cảnh của họ Điều này không chỉ áp dụng cho body shaming mà còn cho mọi tình huống khác trong cuộc sống.
2.6.1.2 Cẩn trọng trong lời nói
Thay đổi cách giao tiếp bằng cách ngừng sử dụng những từ ngữ thô thiển như "Con mập, thằng mập" là rất quan trọng Hãy thể hiện sự văn minh bằng cách gọi tên người khác Hành động nhỏ này không chỉ giúp tránh gây tổn thương và xúc phạm mà còn góp phần duy trì mối quan hệ tốt đẹp và tạo thiện cảm với mọi người.
2.6.1.3 Cần nhận thức rõ sự khác biệt giữa góp ý và body shaming
Góp ý và body shaming là hai khái niệm khác biệt Góp ý mang tính xây dựng, nhằm giúp người khác hoàn thiện bản thân, trong khi body shaming là hành vi miệt thị và xúc phạm ngoại hình Khi muốn góp ý về ngoại hình, cần sử dụng ngôn từ khéo léo để tránh gây tổn thương và không rơi vào tình trạng body shaming.
2.6.2 Đối với nạn nhân của Body Shaming
2.6.2.1 Nói rõ cảm giác của chính mình
Hãy chia sẻ cảm xúc của bạn, vì khi bạn bày tỏ, sẽ luôn có người hiểu và đồng cảm Đừng ngần ngại nói về những tổn thương mà bạn phải chịu đựng từ những lời miệt thị Việc thể hiện sự không vui với những lời nói đó sẽ giúp những người yêu thương bạn nhận thức và không làm bạn tổn thương thêm lần nữa.
2.6.2.2 Lấy lời chỉ trích ấy làm động lực để thay đổi nếu cần thiết
Hãy suy nghĩ kỹ về những lời miệt thị mà chúng ta nhận được; mặc dù chúng có thể gây đau đớn và tổn thương, nhưng liệu chúng có đúng hay không? Không phải tất cả các lời body shaming đều vô cớ, mà có thể chúng ta chưa nhận ra những khuyết điểm của chính mình.
2.6.2.3 Học cách yêu thương bản thân
Bỏ ngoài tai những chỉ trích về ngoại hình là điều không dễ dàng, và chỉ có ít người làm được điều này Họ thường đã trải qua nhiều lời nhận xét trước đó Hãy học cách yêu thương bản thân và cơ thể của mình để dễ dàng tiếp nhận mọi thứ Dù bạn có mũi cao hay tẹt, tăng cân hay gầy gò, điều quan trọng là không để những lời cay nghiệt làm bạn suy sụp tinh thần Yêu thương bản thân chính là chìa khóa để vượt qua những khó khăn này.
2.6.2.4 Hãy nhận thức được chẳng ai là hoàn hảo
Nghiên cứu cho thấy rằng một nửa số người không hài lòng với suy nghĩ của mình và nhiều người thiếu tự tin về ngoại hình Những người thường chỉ trích ngoại hình của người khác thường cũng đang phải đối mặt với sự tự ti về chính bản thân Thay vì để tâm đến những lời chỉ trích, hãy biến chúng thành động lực để hoàn thiện bản thân và tôn vinh vẻ đẹp riêng của mình.
TỔNG KẾT
+ Dựa trên đề tài nghiên cứu này, chúng ta đưa ra ba kết luận chủ yếu:
Body shaming là hành vi chỉ trích ngoại hình và hình thể của người khác, thường diễn ra qua ngôn ngữ và lời nói trong cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là trên các trang mạng xã hội phổ biến hiện nay.
Hành vi body shaming gây tổn thương tâm lý cho nạn nhân, dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực và sự tự ti Nó có thể gây ra hội chứng ngại giao tiếp xã hội và nghiêm trọng hơn là trầm cảm, từ đó tạo ra nhiều hệ lụy tiêu cực khác.
Tình trạng body shaming ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại, đặc biệt khi mạng xã hội trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày Để giảm thiểu vấn nạn tiêu cực này, chúng ta cần thực hiện các biện pháp khắc phục hiệu quả.
Để phát triển và hoàn thiện bản thân, việc lắng nghe ý kiến từ người khác là rất quan trọng Tuy nhiên, góp ý không nên đi kèm với những lời lẽ khiếm nhã hay phê phán Một câu nói tưởng chừng như vô hại có thể ảnh hưởng lớn đến tâm lý của người khác Chúng ta sinh ra để yêu thương, chia sẻ và lắng nghe nhau Hãy tránh làm tổn thương những người xung quanh vì sự ích kỷ của bản thân.