Sáng kiến, giải pháp thi giáo viên giỏi môn lịch sử trung học phổ thông 2022

Sáng kiến, giải pháp thi giáo viên giỏi môn lịch sử trung học phổ thông 2022. Trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông (cơ bản) có rất nhiều bài học chứa đựng nội dung liên quan đến diễn biến của nội dung lịch sử như: các cuộc khởi nghĩa, phong trào đấu tranh, các chiến dịch, tổng khởi nghĩa...vv. Tuy nhiên, kết cấu của SGK có quá nhiều nội dung, sự kiện gây khó khăn, nhàm chán trong quá trình giảng dạy với giáo viên và quá trình học tập của học sinh.

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO BẮC GIANG TRƯỜNG THPT LỤC NGẠN SỐ 4

BIỆN PHÁP:

KHAI THÁC VIDEO MINH HỌA KẾT HỢP VỚI BẢNG BIỂU VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG DIỄN BIẾN MÔN LỊCH SỬ QUA VÍ

DỤ CỤ THỂ - BÀI 6 “CHIẾN TRANH THẾ GIỚI

THỨ NHẤT (1914 – 1918)” TRONG CHƯƠNG TRÌNH

LỊCH SỬ LỚP 11 (CƠ BẢN) THPT”

Giáo viên: Vũ Thế Mạnh Tổ: Sử - Địa - Giáo dục công dân

Tân sơn: Ngày 28/10/2022

Mục lục

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Lí do chọn biện pháp……….… tr2 1.2 Mục đích của biện pháp tr3

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận……….tr4 2.2 Cơ sở thực tiễn……… tr4 2.2.1 Thực trạng dạy học lịch sử ở trường THPT Lục Ngạn số 4……… tr4 2.2.2 Sử dụng video minh họa kết hợp với bảng biểu vào dạy học bài 6 – “Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1916)” trong chương trình lịch sử lớp

11……… tr5

2.2.3 Hiệu quả của biện pháp tr14 II.3.3 Kết quả thu được qua khảo nghiệm và ứng dụng dạy học theo chủ đề tr16

3 PHẦN KẾT LUẬN ………

4 KIẾN NGHỊ

PHẦN A ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Lý do chọn biện pháp.

Nếu chúng ta đặt câu hỏi với bất kì một học sinh THPT nào "em gặp khó khăn gì khi học môn lịch sử"? Câu trả lời thường là; nội dung dài, nhiều sự kiện, mốc thời gian…vv Đây cũng là những khó khăn của giáo viên dạy môn lịch sử ở trường phổ thông

Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ Trong đó, người giáo viên đóng một vai trò quan trọng Là một giáo viên giảng dạy lịch sử, tôi luôn trăn trở, tìm tòi những giải pháp, sáng kiến trong giảng dạy nhằm thu hút sự yêu thích của các em học sinh đối với bộ môn, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả của môn học

Trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông (cơ bản) có rất nhiều bài học chứa đựng nội dung liên quan đến diễn biến của nội dung lịch sử như: các cuộc khởi nghĩa, phong trào đấu tranh, các chiến dịch, tổng khởi nghĩa vv Tuy nhiên, kết cấu của SGK có quá nhiều nội dung, sự kiện gây khó khăn, nhàm chán trong quá trình giảng dạy với giáo viên và quá trình học tập của học sinh

Trong thời đại công nghệ 4.0 ngày nay, có rất nhiều phần mềm, công cụ hỗ trợ giáo viên trong quá trình biên tập và giảng dạy như: Microsso Power Poit, Violet, Audacity, Proshoow Producer, máy chiếu, TV, phòng học thông minh…

Thực tế, qua tìm hiểu các giáo viên giảng dạy lịch sử phần "diễn biến" vẫn chủ yếu giảng dạy theo cách truyền thống, giáo viên rất mệt mỏi trong việc truyền tải kiến thức qua đồ dùng trực quan là lược đồ diễn biến Việc đa dạng hóa các biện pháp giảng dạy phần diễn biến chưa được thực hiện hoặc thực hiện chưa bài bản và hiệu quả

Mặt khác, trong những năm gần đây Bộ GD&ĐT có những văn bản hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học môn lịch sử theo hướng tinh giản kiến thức, dạy học nội dung cốt lõi, học sinh chỉ cần nắm những sự kiện lịch sử cơ bản nhất, nắm được bản chất của sự kiện lịch sử Kì thi tốt nghiệp THPT quốc gian với hình thức thi trắc nghiệm cũng không đặt nặng sự kiện, mốc thời gian trong kiểm tra đánh giá

Việc đa dạng hóa các biện pháp giảng dạy nội dung diễn biến trong dạy học lịch sử góp phần làm cho bài giảng trở lên sinh động, dễ hiểu, nhẹ nhàng đối với

cả giáo viên và học sinh, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

Đó là lí do tôi chọn giải pháp “Đa dạng hóa các biện pháp trong dạy học nội dung

diễn biến môn lịch sử (cơ bản) ở trường phổ thông” Giải pháp trên có thể áp dụng

vào rất nhiều nhiều bài học trong môn lịch sử ở trường phổ thông

Giải pháp trên được tôi áp dụng thực tế trong chương trình giảng dạy môn lịch sử ở trường THPT Lục Ngạn số 4

1.2 Mục đích của biện pháp.

Những năm gần đây, phương pháp giáo dục hiện đại đòi hỏi phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên Tuy nhiên, thực tế không ít học sinh coi môn lịch sử là môn học "thuộc lòng", khô khan Học lịch sử đơn thuần là

để đối phó với các kì thi, đặc biệt là thi tốt nghiệp thì học sinh mới học, số lượng học sinh học ban xã hội ngày càng ít đi

Nguyên nhân dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn lịch sử do nhiều yếu tố Một trong những yếu tố chính là nội dung chương trình sách giáo khoa hiện hành với lượng kiến thức quá nhiều, nặng về trình bày sự kiện với nhiều mốc thời gian, sự kiện, diễn biến Việc giảng dạy những bài học lịch sử có phần kiến thức diễn biến với nhiều con số, sự kiện là khó khăn lớn nhất đối với giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học

Việc áp dụng video minh họa diễn biến động trên lược đồ kết hợp với bảng thống kê kiến thức hướng tới mục đích chính là góp phần làm cho bài giảng trở lên sinh động, dễ hiểu Mặt khác, áp dụng biện pháp trên sẽ rút ngắn được hiệu quả và mục tiêu của bài học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

Với những mục đích trên, tôi chọn biện pháp “khai thác video minh họa kết hợp với bảng biểu vào dạy học bài 6 - Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1916) trong chương trình lịch sử lớp 11 (cơ bản) ở trường phổ thông” Biện pháp trên có

thể áp dụng vào rất nhiều nhiều bài học trong môn lịch sử ở trường phổ thông, góp phần giải quyết phần nào khó khăn của giáo viên lịch sử trong quá trình giảng dạy

PHẦN B PHẦN NỘI DUNG

I Thực trạng dạy học lịch sử ở trường THPT Lục Ngạn số 4.

Trường THTP Lục Ngạn số 4 có 4 giáo viên phụ trách giảng dạy môn lịch

sử Trước khi áp dụng timeline vào giảng dạy nội dung diễn biến, các thầy, cô thường sử dụng các bước cơ bản sau:

Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ học tập cho học sinh (thường yêu cầu về nhà tìm hiểu trước nội dung diễn biến với những đơn vị kiến thức dài, nhiều sự kiện, khó nhớ như; diễn biến cách mạng tháng 10 năm 1917, Cách mạng tháng 8 năm 1945, Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954…

Bước 2: Giáo viên khái quát về lược đồ diễn biến, tường thuật diễn biến qua lược đồ kết hợp đặt các câu hỏi gợi mở liên quan đến nội dung diễn biến

Bước 3: Học sinh tìm hiểu qua SGK, qua tường thuật diễn biến của giáo viên trả lời câu hỏi

Bước 4: Giáo viên cho học sinh nhận xét, bổ sung phần trả lời câu hỏi Giáo viên chốt lại kiến thức và hướng dẫn học sinh hoàn thiện vào vở

Các thầy, cô còn trẻ rất nhiệt tình trong công tác giảng dạy có nhiều cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua ứng dụng các phương pháp dạy học như: ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng dồ dùng trực quan, sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề, thuyết trình

Việc áp dụng biện pháp dạy học truyền thống nêu trên bên cạnh một số ưu điểm còn tồn tại nhiều hạn chế

1 Ưu điểm.

Giáo viên truyền đạt được cụ thể, chi tiết các sự kiện mốc thời gian của nội dung liên quan đến diễn biến lịch sử

Bảo đảm được mục tiêu chuẩn kiến thức kĩ năng theo yêu cầu của chương trình SGK hiện hành (mục tiêu về kiến thức cần đạt)

Giúp học sinh bảo đảm được kiến thức cơ bản cho học sinh dùng cho ôn tập qua các kì thi

2 Hạn chế.

2.1 Giáo viên.

2.1.1 Hạn chế.

Giáo viên rất khó khăn trong việc vừa bảo đảm chuẩn kiến thức kĩ năng của bài và phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh

Bài giảng trở lên khô khan, kém sinh động hấp dẫn nặng về sự kiện, mốc thời gian diễn biến, gây tâm lý nhàm chán với chính giáo viên giảng dạy

Không khai thác được hiệu quả cơ sở vật chất hiện đại của nhà trường như: Tivi thông minh, máy chiếu, phòng học thông minh, mạng internet…vv

Bài giảng thiên về truyền thụ kiến thức một chiều, sự tương tác kém và hạn chế khả năng tư duy, tính chủ động của người học do chủ yếu dùng kênh hình qua lược đồ tĩnh

2.1.2 Nguyên nhân của hạn chế.

Công tác bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn, giao lưu chuyên môn còn hạn chế (một phần trường đóng ở địa bàn vùng cao xa xôi ít được giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp)

Một số giáo viên còn yếu về CNTT, sử dụng các phần mềm dạy học như; Camtasia, video edisto, Mixcr còn hạn chế do đó ngại thay đổi kĩ thuật và phương pháp dạy học mới

2.2 Học sinh.

2.2.1 Hạn chế.

Khả năng tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh trong giờ học còn hạn chế thụ động, ỉ lại vào việc ghi chép là chính

Mức độ tham gia tích cực của học sinh trong trình bày, trao đổi, thảo luận

về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập còn hạn chế và thiếu hiệu quả

2.2.2 Nguyên nhân của hạn chế.

Phương pháp giảng dạy nội dung diễn biến của giáo viên truyền thống nặng

về kiến thức, số liệu mốc thời gian gây ra tâm lí nhàm chán trong các giờ học lịch

sử Bài giảng của giáo viên còn mang nặng tính truyền thụ kiến thức một chiều, học sinh ít có cơ hội được phát huy tính tích cực chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập

3 Kết quả đạt được.

Với biện pháp giảng dạy truyền thống của giáo viên đã phần nào đáp ứng được mục tiêu về kiến thức đáp ứng được chuẩn kiến thức kĩ năng Minh chứng rõ nét là bộ môn lịch sử luôn được coi là mũi nhọn của nhà trường không chỉ đối với chất lượng đại trà mà còn trong chất lượng đào tạo mũi nhọn học sinh giỏi và trong các kì thi tốt nghiệp THPT quốc gia

II Biện pháp.

Việc “Đa dạng hóa các biện pháp trong dạy học nội dung diễn biến môn

lịch sử (cơ bản) ở trường phổ thông” hướng tới mục đích chính là góp phần làm

cho bài giảng trở lên sinh động, dễ hiểu Mặt khác, áp dụng các biện pháp trên sẽ rút ngắn được hiệu quả đạt được của mục tiêu của dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo phù hợp với thực tiễn đối tượng học sinh của nhà trường “Đa

dạng hóa các biện pháp trong dạy học nội dung diễn biến môn lịch sử (cơ bản) ở trường phổ thông” còn gây lên sự hứng thú, yêu thích môn lịch sử của học sinh.

Ngoài ra, việc thay đổi các biện pháp dạy học còn đáp ứng yêu cầu tăng cường ứng dụng CNTT vào giảng dạy phù hợp với xu thế của thời đại, khai thác tối đa cơ

sở vật chất của nhà trường cũng như yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học Trong giải pháp, tôi xin được đề xuất trình bày 2 biện pháp nhỏ sau đây:

1 Biện pháp 1: Sử dụng video minh họa kết hợp với bảng biểu.

1.1 Lựa chọn nội dung kiến thức, điều kiện áp dụng:

Nội dung kiến thức lựa chọn áp dụng biện pháp: Nội dung kiến thức liên quan đến diễn biến của một sự kiện lớn như: các cuộc phát kiến địa lí thế kỉ XVI – XVI, chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918), chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945), chiến dịch Điện Biên Phủ (1954)…vv Đặc điểm của những sự kiện lớn trên là chiếm phần lớn nội dung của một bài học, tiết học, có nhiều sự kiện, mốc thời gian theo một tiến trình

Điều kiện áp dụng: Đòi hỏi giáo viên phải có khả năng biên tập, cắt ghép, chỉnh sửa nội dung của video bám sát chương trình SGK, chuẩn kiến thức kĩ năng Giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học, các bước của quá trình dạy học rõ ràng phù hợp với đối tượng học sinh và thực hiện phân phối thời gian hợp lí

1.2 Các bước tiến hành.

Trước khi tiến hành áp dụng trên lớp, giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu trước các gợi ý liên quan đến bài học trước khi lên lớp Đây là bước quan trọng vừa rèn luyện khả năng tự đọc, tự học ở nhà, khả năng làm việc

tư duy cá nhân để thực hiện nhiệm vụ học tập được giao

H.1 Sơ đồ thể hiện các bước thực hiện theo biện pháp sử dụng video minh họa kết hợp với bảng biểu

Ví dụ: Khi dạy tiết 2 – bài… Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1916) tôi thực hiện theo các bước như sau:

Trước khi tiến hành áp dụng trên lớp, giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu trước các gợi ý liên quan đến bài học trước khi lên lớp (mẫu bảng biểu về diễn biến chiến tranh thế giới thứ nhất)

Trong hoạt động hình thành kiến thức ở bài mới giáo viên thực hiện các bước như sau:

Bước 1: Nêu mục tiêu cần đạt về kiến thức và giao nhiệm vụ học tập cho học sinh tìm hiểu về diễn biến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918) với hình

thức hoạt động nhóm nhỏ (6 - đến 8 nhóm) trong thời gian 5 – 7 phút sau khi xem video

Bước 2: Học sinh theo dõi video kết hợp với SGK tìm những thông tin theo yêu cầu của giáo viên

Bước 3: Học sau khi xem video kết hợp tìm hiểu SGK viết sản phẩm chung của nhóm vào bảng phụ

Bước 4: Sau khi hết thời gian, giáo viên trong quá trình học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập sẽ quan sát và lựa chọn sản phẩm của nhóm sai nhiều nhất lên bảng trình bày sản phẩm

Bước 5: Giáo viên cho cả lớp nhận xét, bổ sung sản phẩm của nhóm trình bày trên bảng

Bước 6: Giáo viên cung cấp thông tin phản hồi (sản phẩm cần đạt), nhận xét, bổ sung kiến thức của học sinh

Bước 7: Giáo viên cung cấp thêm một số câu hỏi gợi mở cho học sinh thảo luận như: Vì sao năm 1917, Nga rút khỏi chiến tranh đế quốc? Vì sao Mĩ tham gia chiến tranh muộn? Nhận xét gì về giai đoạn thứ nhất của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1916)?

Bước 8: Hướng dẫn học sinh hoàn thiện bảng diễn biến vào vở

1.3 Tính mới, tính sáng tạo của biện pháp

Đối với giáo viên: Giáo viên buộc phải tự bồi dưỡng nâng cao trình độ sử

dụng và làm chủ CNTT trong giảng dạy Giáo viên phải đầu tư công sức và thời gian trong việc thiết kế bài giảng góp phần đáp ứng được yêu cầu về ứng dụng CNTT vào giảng dạy

- Bài giảng trở lên sinh động dễ hiểu, giáo viên giảm bớt được phần thuyết giảng có thời gian thảo luận và tăng cường kiểm soát học sinh, tăng khả năng tương tác trong giờ học

- Khai thác tối đa hiệu quả cơ sở vật chất hiện đại của nhà trường như: Tivi thông minh, máy tính, máy chiếu, phòng học thông minh

- Khắc phục được những hạn chế của biện pháp cũ, đồng thời vừa đáp ứng được mục tiêu của chuẩn kiến thức kĩ năng vừa tạo ra bài giảng sinh động, lôi cuốn hấp dẫn

Đối với học sinh: Việc học tập lịch sử thông qua video kết hợp với bảng

biểu giúp các em được kiến thức lịch sử, sự kiện lịch sử chân thật, sống động hơn, gần với quá khứ hơn

Dễ dàng nắm bắt kiến thức cơ bản, có cơ hội được tư duy độc lập và hợp tác trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập

1.4 Hiệu quả của biện pháp.

Đối tượng áp dụng của biện pháp trên được tôi áp dụng ở các lớp 11A2, 11A6 tại trường THPT Lục Ngạn số 4 trong năm học 2020 – 2021

Để có kết quả đánh giá đối chiếu so sánh, tôi tiến hành giảng dạy đồng thời ở

cả hai lớp dạy theo cách truyền thống ở các lớp 11A7, 11A9 Tôi thực hiện hai biện pháp khảo nghiệm gồm: phiếu điều tra về mức độ hứng thú quan tâm đến giờ dạy

và kết quả kiểm tra nhanh bằng các bài tập trắc nghiệm trong thời gian 10 phút Kết quả cụ thể:

* Kết quả tổng hợp phiếu khảo sát đánh giá tiết học đối với học sinh

H.2 Biểu đồ khảo sát mức độ hứng thú của học sinh

* Kết quả tổng hợp kiểm tra kết quả học tập của học sinh

H3 Biểu đồ tổng hợp kết quả kiểm tra kết quả học tập của học sinh.

Việc áp dụng biện pháp trên và kết quả chỉ mang tính chất tương đối và còn phải tiếp tục đánh giá qua thực tế Tuy nhiên, thành công bước đầu khi áp dụng việc dạy học theo chủ đề là tinh thần, thái độ của học sinh đối với môn học đã có

sự thay đổi Học sinh chịu khó học bài cũ ở nhà, tích cực tham gia bài giảng một cách chủ động khi thực hiện nhiệm vụ học tập mà giáo viên đưa ra

1 Biện pháp 2: Sử dụng video minh họa kết hợp với timeline lịch sử.

Trong tiếng Anh Timeline sẽ được dịch ra có nghĩa là đường thời gian hay

có thể nói theo một cách khác đây là kiểu hiển thị những mục từ trái sang phải theo thang thời gian Bên cạnh đó, sử dụng chế độ xem để hiển thị các mục có liên quan đến dòng thời gian hoặc là thời gian được xem mặc định theo kiểu nhật ký Hay chúng ta có thể hiểu Timeline là gì theo cách đơn giản đó là cột thời gian, mốc thời gian, niên biểu Sự biểu thị về mặt thời gian này sẽ là một công cụ vô cùng hữu ích để ghi lại với bất kỳ một sự phát triển nào Từ đó, cung cấp nên một lịch sử cực kỳ dễ hiểu, người xem có thể hình dung được các xu hướng ở trong quá khứ và hiện tại Đối với môn lịch sử Timeline được sử dụng phổ biến trong giảng dạy lịch sử ở nhiều nước vì những ưu điểm nổi bật của nó

1.1 Lựa chọn nội dung kiến thức, điều kiện áp dụng: