Về quy luật giá trị trong nền sản xuất hàng hóa và liên hệ với thực tiễn đổi mới kinh tế ở việt nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN BÀI TẬP LỚN Môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin (Học phần 2) Đề tài Về quy luật giá trị trong nền sản xuất hàng hóa và liên hệ với thực tiễn đổi mới k[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN

Môn : Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin (Học phần 2)

Đề tài : Về quy luật giá trị trong nền sản xuất hàng hóa và liên hệ với thực

tiễn đổi mới kinh tế ở Việt Nam hiện nay.

Người viết : Vũ Thị Thanh Huyền

Mã sinh viên : 11131743 Lớp: Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lê nin (HPII) _ 6

Hà Nội, 2014

PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ

Một xã hội có những chính sách về phát triển kinh tế ngày một toàn diện và hiệu quả hơn sao cho đời sống tinh thần và vật chất của con người trong xã hội

đó ngày một ổn định ,phong phú ,nhưng một xã hội như vậy không phải tự nhiên mà có Thực tế đã chứng minh rằng việc phát triển kinh tế là một việc vô cùng khó khăn ,đó là cuộc chạy đua sôi động giữa các nước trên thế giới nhằm đạt được một vị trí cao hơn trên trường quốc tế Muốn thực hiện điều đó thì nhất quyết trong chính triển kinh tế của mỗi quốc gia đòi hỏi phải được dựa trên một nền tảng cơ sở lý thuyết vững chắc về các quy luật kinh tế ,đặc biệt là quy luật giá trị Sản xuất hàng hóa chịu sự tác động của nhiều quy luật kinh tế như: quy luật giá trị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh,…Nhưng vai trò

cơ sở cho sự chi phối nền sản xuất hàng hóa thuộc về quy luật giá trị Vậy quy luật giá trị là gì ? Vì sao lại nói quy luật giá trị là quy luật quan trọng nhất ? Và đối với thực tiễn đổi mới kinh tế ở nước ta hiện nay liệu có chịu ảnh hưởng nhiều bởi quy luật này ? Nếu trả lời được câu hỏi trên hay nói cách khác là nghiên cứu quy luật giá trị thì ta sẽ nhận định được thực trạng của nền kinh tế Việt Nam hiện nay từ đó có được những lý luận chung về những tồn tại, những tiến bộ ,cũng như hướng phát triển kinh tế Hơn nữa, tác dụng của quy luật giá trị là tác dụng khách quan ,khả năng con người nhận thức và vận dụng quy luật

sẽ quy định tính chất tiêu cực hay tích cực mà việc vận dụng nó sẽ mang lại cho xã hội,vì vậy nghiên cứu để có thể áp dụng quy luật giá trị một cách khoa học hiệu quả tận dụng một cách tối ưu nhất những ưu điểm của nó khi tham gia vào nền kinh tế đất nước chính là mục đích của em khi chọn đề tài này – với vai trò là một thành viên tương lai của nền kinh tế việt nam

Do nhận thức còn hạn chế và trong khuôn khổ có hạn nên bài viết của em còn nhiều thiếu xót, vì vậy, em rất mong nhận được sự đóng góp ,phê bình của thầy giáo và để bài viết được hoàn thiện hơn!

PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 NỘI DUNG , YÊU CẦU VÀ TÁC ĐỘNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ

a) Một số quan điểm về quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật của kinh tế của sản xuất hàng hoá , ở đâu có sản xuất hàng hoá thì ở đó tồn tại quy luật này , dù là xã hội tư bản hay xã hội

xã hội chủ nghĩa Nó sẽthể hiện những đặc điểm khác nhau tuy thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh kinh tế chính trị của xã hội mà nó tồn tại

Trong nền sản xuất hàng hoá dựa trên chế độ tư hưu về tư liệu sản xuất , những ngưới sản xuất tách rời nhau mặc dầu được liên kết với nhau do sự phân công lao động xã hội – có sự đối kháng về lợi ích giữa họ với nhau , cũng như giữa họ với toàn xã hội ,trong đIũu kiện đó ,trao đổi những lượng lao động bằng nhau là phương thức duy nhất để thực hiện lợi ích kinh tế của người sản xuất Còn trong nền sản xuất hàng hoá xã hội chủ nghĩa , chế độ công hữuvề

tư liệu sản xuất và tính chất lao đôngj xã hội trực tiếp sinh ra từ chế độ sở huữu

đó ,đã tạo sự nhất trí về lợi ích giữa mọi thành viên trong xã hội ,nhất trí về lợi ích cá nhân và tập thể những người sản xuất ngay từ đầu đa ý thức rõ việc tiêu phí lao động riêng của mình với tư cách là mọt bộ phận của toàn bộ lao động

xã hội Quy luật giá trị dưới chủ nghĩa xã hội yêu cầu việc sản suất và trao đổi hàng hoá phải tiến hành trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết ,nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa các lợi ích : lợi ích xã hội ,lợi ích tập thể ,lợi ích cá nhân

Sự thống nhất giữa các lợi ích này đã mang lại cho quy luật giá trị một nội dung đinh tính mới khác với quy luật giá trị trước nó: đó là sự kết hợp các lợi ích trong lượng giá trị Theo yêu cầu cũa quy luật này việc xác định đúng đắn thời gian lao động xã hội cần thiết có tầm quan trọng đặc biệt Trong các xã hội dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu lao đọng sản xuất , thời gian lao động xã hội cần thiết được hình thành một cách tự phát thông qua một con đường vòng xã hội trong trao đổi hàng hoá Còn chủ nghĩa xã hội có thể kế hoạch hoá việc

hình thành thời gian lao đọng xã hội cần thiết nó đưọc nhận thức và xác lập từ trong quá trình sản xuất , nó được tính toán đầy đủ mối quan hệ giữa giá trị sử dụng và giá trị giữa các lợi ích kinh tế cuả cá nhân người lao động ,của xí nghiệp ,và của xã hội phù hợp với đIũu kiện kinh tế của xã hội trong từng thơ kỳ:

“ Trong chủ nghĩa xã hội , dưới sự thống trị của chế độ công hữu xã hội chủ nghĩa tư liệu sản xuất , quy luật giá trị biểu hiện của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa giưa người và người ,hoạt động trong hệ thống quy luật của chủ nghĩa xã hội ,trong mối liên hệ lẫn nhau giữa các quy luật đó và được sử dụng

để quản lý có kế hoạch nền sản xuất “ (1)

Quy luật giá trị là trừu tượng, Nó thể hiện sự vận động của giá cả mà giá cả hàng hoá là biểu hiện bằng tiền của giá trị từ đó làm cho làm cho giá cả hàng hoá lên suống xung quanh giá trị của nó Mac quan niệm đó là “ vẻ đẹp của quy luật giá trị “ (2)

Quy luật giá trị, với tư cách là quy luật cơ bản của sản xuất hàng hoá, đã tạo ra cho người mua và người bán những động lực cực kỳ quan trọng Trên thị trường, người mua bao giờ cũng muốn tối đa hoá lợi ích sử dụng Vì vậy người mua luôn luôn muốn ép giá thị trường với mức thấp nhất Ngược lại, người bán bao giờ cũng muốn tối đa hoá lợi nhuận và do đó muốn bán với giá cao Để tồn tại và phát triển, những người bán một mặt phải phấn đấu giảm chi phí ( đặc biệt là ở giai đoạn trước khi đưa hàng hoá ra thị trường ) để chi phí cá biệt nhỏ hơn hoặc bàng chi phí xã hội trung bình Họ cố gắng dùng mọi thủ đoạn và biện pháp nhằm bán được hàng với giá cao nhất nhằm tối đa hoá lợi nhuận

(1) (2) Bài viết “Những đặc trưng chủ yếu của cơ chế thị trường TBCN “ của PTS Nguyễn Văn Ký - “MỘt số lý luận về KTCT và thưc tế kinh tế Việt Nam”, Học viện chính trị Quốc gia 1995, tr29

Như vậy quy luật giá trị tác động tới người bán theo hướng thúc đẩy họ

nâng cao giá thị trường lên và “ giá cả là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị Giá trị là quy luật của giá cả Giá cả cũng là phương thức vận động của quy luật giá trị có nghĩa là quy luật giá trị thông qua sự biến động của giá cả để tác động đến nền kinh tế, do vậy giá cả là cơ chế chủ yếu để vận dụng quy luật giá trị “(3)

Những quan điểm trên đều cho thấy tầm quan trọng của quy luật gia trị và tất

cả đều xuất phát từ học thuyết của Mac xit :cơ chế thị trường là cơ chế tự vận động của hệ thống quy luật trước hết là quy luật giá trị đó là sự khác nhau giữahọc thuyết kinh tế mac với kinh tế hoạ hiện đại Kinh tế học phương tây quá đề cao quy luật cung cầu họ ,coi quy luật cung cầu là quy luật tạo thế cân bằng sản xuất , chi phối quyết định giá còn A.Smith lại quá đề cao tính tự

do ,trật tự tự nhiên không thấy quy luật giá trị là trung tâm của cơ chế thị trường ngược lại Mac quan niệm quy luật cung cầu không quyết định về giá trị

và giá cả hàng hoá được Mac chứng minh rằng ngay cả khi cung cầu cân bằng nhau giá vẫn biến động

Mặt khác cũng theo Mac quy luật giá trị là quy luật của kinh tế hàng hoá nên quy luật giả trị vẫn tồn tại trong chủ nghĩa xã hội vì ở đó vẫn tồn tại kinh tế hàng hoá Xét theo góc độ đó quy luật giá trị là một quy luật chung tồn tại trong nhiều phương thức Vì là quy luật trung, quy luật giá trị dưới chủ nghĩa

xã hội cũng sẽ có những nội dung chung giống với các quy luật giá trị trong trong các phương thức sản xuất trước nó Đồng thời phép biện chứng về cái riêng là cái toàn thể ,cái chung là cái bộ phận , cái chung nằm trong cái riêng

(3) “Vai trò quản lý nhà nước về giá trong nền KTTT nước ta “ của PGS.PTS Trần Hởu Thự_ NXB chính trị quốc gia 1994 , tr9

lại cho phép khẳng định rằng quy luật giá trị dưới chủ nghĩa xã hôị lại là một toàn thể vừa chứa đựng những nội dung chung giống nhau của các quy luật trước nó vừa chứa đựng cả những nội dung riêng phản ánh bản chất của quan

hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa Như vậy rõ ràng quy luật giá trị tồn tại trong chủ nghĩa xã hội và vai trò cơ sở chi phối nền sản xuất hàng hóa thuộc về quy luật giá trị

b) Khái quát nội dung của quy luật giá trị

* Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản nhất cuả sản xuất và trao đổi hàng hoá.Ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hoá thì ở đó có sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật giá trị

* Yêu cầu của quy luật giá trị : Việc sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết, cụ thể là:

-Trong sản xuất thì hao phí lao động cá biệt phải phù hợpvới hao phí lao động xãhội cần thiết.Vì trong nền sản xuất hàng hóa ,vấn đề đặc biệt quan trọng là hàng hóa sản xuất ra có bán được hay không.Để có thể bán được thì hao phí lao động để sản xuất ra hàng hóa cuả các chủ thể kinh doanh phải phù hợp với mức hao phí lao động xã hội có thể chấp nhận được Mức hao phí càng thấp thì họ càng có khả năng phát triển kinh doanh,thu được nhiều lợi

nhuận,ngược lại sẽ bị thua lỗ,phá sản…

-Trong trao đổi hàng hoá cũng phải dựa vào hao phí lao động xã hội cần thiết,tức là tuân theo nguyên tắc trao đổi ngang giá,hai hàng hoá có giá trị sử dụng khác nhau,nhưng có lương giá trị bằng nhau thì phải trao đổi ngang nhau Đòi hỏi trên của quy luật là khách quan ,đảm bảo sự công bằng ,hợp lí,bình đẳng giữa những người sản xuất hàng hoá

Quy luật giá trị bắt buộc những người sản xuất và trao đổi hàng hoá phải tuân theo yêu cầu hay đòi hỏi cuả nó thông qua “ mệng lệnh” của giá cả thị trường Tuy nhiên trong thực tế do sự tác động cuả nhiều quy luật kinh tế ,nhất là quy luật cung cầu làm cho giá cả hàng hoá thường xuyên tách rời giá trị

Nhưng sự tách rời đó chỉ xoay quanh giá trị,C.mác gọi đó là vẻ đẹp của quy luật giá trị.Trong vẻ đẹp này ,giá trị hàng hoá là trục ,giá cả thị trường lên xuống quanh trục đó.Đối với mỗi hàng hoá ,giá cả của nó có thể cao thấp khác nhau,nhưng khi xét trong một khoảng thời gian nhất định ,tổng giá cả phù hợp với tổng giá trị của nó

Giá cả thị trường tự phát lên xuống xoay quanh giá trị là biểu hiện sự hoạt động của quy luật giá trị

c) Tác động của quy luật giá trị

Trong sản xuất hàng hóa, quy luật giá trị có ba tác động chủ yếu sau:

- Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hoá

Thực chất điều tiết sản xuất cuả quy luật giá trị là điều chỉnh tự phát các yếu tố sản xuất như: tư liệu sản xuất ,sức lao động và tiền vốn từ ngành này sang ngành khác,từ nơi này sang nơi khác.Nó làm cho sản xuất hàng hoá của ngành này ,nơi này được phát triển mở rộng ,ngành khác nơi khác bị thu hẹp,thông qua sự biến động giá cả thị trường.Từ đó tạo ra những tỷ lệ cân đối tạm thời giữa các ngành ,các vùngcủa một nền kinh tế hàng hoá nhất định

Quy luật canh tranh thể hiện ở chỗ :cung và cầu thường xuyên muốn ăn khớp với nhau,nhưng từ trước đến nay nó chưa hề ăn khớp với nhau mà thường xuyên tách nhau ra và đối lập với nhau.Cung luôn bám sát cầu ,nhưng từ trước đến nay không lúc nào thoả mãn được một cách chính xác

Chính vì thế thị trường xảy ra các trường hợpsau đây:

+Khi cung bằng cầu thì giá cả bằng giá trị hàng hoá,trường hợp này xảy ra một cách ngẫu nhiên và rất hiếm

+Khi cung nhỏ hơn cầu thì giá cả cao hơn giá trị ,hàng hoá bán chạy,lãi cao Những người đang sản xuất những loại hàng hoá này sẽ mở rộng quy mô sản xuất và sản xuất hết tốc lực ;những người đang sản xuất hàng hoá khác ,thu hẹp quy mô sản xuất cuả mình để chuyển sang sản loại hàng hoá này.Như vậy tư liệu sản xuất ,sức lao động, tiền vốn được chuyển vào ngành này tăng lên,cung

về loại hàng hoá này trên thị trường tăng lên

+ Khi cung lớn hơn cầu thì giá cả nhỏ hơn giá trị,hàng hoá ế thừa ,bán không chạy,có thể lỗ vốn.Tình hình này bắt buộc những người đang sản xuất loại hàng hóa này phải thu hẹp quy mô sản xuất ,chuyển sang sản xuất loại hàng hoá có giá cả thị trường cao hơn ;làm cho tư liệu sản xuất ,sức lao động

và tiền vốn ở ngành hàng hoá này giảm đi

Thực chất điều tiết lưu thông của quy luật giá trị là điều chỉnh một cách tự phát khối lượng hàng hoá từ nơi giá cả thấp đến nơi giá cả cao,tạo ra mặt bằng giá cả xã hội.Giá trị hàng hoá mà thay đổi ,thì những điều kiện làm cho tổng khối lượng hàng hoá có thể tiêu thụ được cũng sẽ thay đổi Nếu giá trị thị trường hạ thấp thì nói chung nhu cầu xã hội sẽ mở rộng thêm và trong những giới hạn nhất định ,có thể thu hút những khối lượng hàng hoá lớn hơn.Nếu giá trị thị trường tăng lên thì nhu cầu xã hội về hàng hoá sẽ thu hẹp và khối lượng hàng hoá tiêu thụ cũng sẽ giảm xuống.Cho nên nếu cung cầu đIũu tiết giá cả thị trường hay nói đúng hơn điều tiết sự chênh lệch giũa giá cả thị trường và giá trị thị trường thì trái lại chính giá trị thị trường điều tiết quan hệ cung cầu ,hay cấu thành trung tâm ,chung quanh trung tâm đó những sự thay đổi trong cung cầu làm cho những giá cả thị trường phải lên xuống

Trong xã hội tư bản đương thời ,mỗi nhà tư bản công nghiệp tự ý sản xuất ra cái mà mình muốn theo cách mình muốn ,và với số lượng theo ý mình Đối với

họ số lượng mà xã hội cần là một lượng chưa biết ,cái mà ngày hôm nay cung cấp không kịp thì ngày mai lại có thể cung cấp nhiều quá số yêu cầu Tuy vậy người ta cung thoả mãn được nhu cầu một cách miễn cưỡng ,sản xuất chung quy là căn cứ theo những vật phẩm người ta yêu cầu

“… Khi thực hiện quy luật giá trị của sản xuất hàng hoá trong xã hội gồm những người sản xuất trao đổi hàng hoá cho nhau ,sự canh tranh lập ra bằng cách đó và trong điều kiện nào đó một trật tự duy nhất và một tổ chức duy nhất

có thể có cuả nền sản xuất xã hội Chỉ có do sự tăng hay giảm giá hàng mà những người sản xuất hàng hoá riêng lẻ biết được rõ ràng là xã hội cần vật

phẩm nào và với số lượng bao nhiêu”(C.Mác: Sự khốn cùng của triết học ,nhà xuất bản Sự thật {8,19_20})

- Quy luật giá trị kích thích cải tiến kĩ thuật,hợp lý hoá sản xuất nhằm tăng năng suất lao động

Trong nền kinh tế hàng hoá, người sản xuất hàng hoá nào cũng mong có nhiều lãi Người có nhiều lãi hơn là người có thời gian lao động cá biệt ít hơn hoặc bằng thời gian lao động xã hội cần thiết Còn những người có thời gian lao động cá biệt lớn hơn thời gian lao động xã hội cần thiết thì sẽ bị lỗ không thu về được toàn bộ lao động đã hao phí Muốn đứng vững và thắng trong cạnh tranh, mỗi người sản xuất đều luôn luôn tìm cách rút xuống đến mức tối thiểu thời gian lao động cá biệt Muốn vậy, những người sản xuất phải tìm mọi cách cải tiến kỹ thuật, nâng cao trình độ tay nghề, sử dụng những thành tựu mới của khoa học, kỹ thuật, cải tiến tổ chức quản lý của sản xuất, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ Sự cạnh tranh quyết liệt càng thúc đẩy các quá trình này diễn ra mạnh

mẽ hơn, kết quả l à năng suất lao động tăng lên nhanh chóng Ngoài ra để có thể thu được nhiều lãi, người sản xuất hàng hoá còn phải thường xuyên cải tiến chất lượng, mẫu mã hàng hoá cho phù hợp nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng, cải tiến các biện pháp lưu thông, bán hàng để tiết kiệm chi phí lưu thông

và tiêu thụ sản phẩm nhanh Vì vậy quy luật giá trị có tác dụng thúc đẩy sản xuất hàng hoá nhiều, nhanh, tốt, rẻ hơn

- Quy luật giá trị phân hoá những người sản xuất hàng hoá thành kẻ giàu người nghèo,làm phát sinh và phát triển quan hệ kinh tế tư bản chủ nghĩa Trong cuộc cạnh tranh chạy theo giá trị, lao động cá biệt của mỗi người sản xuất có thể không nhất trí với lao động xã hội cần thiết Những người làm tốt, làm giỏi có năng suất lao động cá biệt thấp hơn thời gian lao động xã hôị cần thiết và nhờ đó họ phát tài, làm giàu, mua sắm thêm tư liệu sản xuất, mở rộng quy mô sản xuất Bên cạnh đó những người làm ăn kém, không may mắn, thời gian lao động cá biệt lớn hơn thời gian lao động xã hội cần thiết nên họ bị lỗ

vốn thậm chí đi đến phá sản Như vậy, quy luật giá trị có ý nghĩa bình tuyển, đánh giá người sản xuất, kích thích những yếu tố tích cực phát triển và đào thải các yếu tố kém Nó đảm bảo sự bình đẳng đối với người sản xuất.Sự phân hoá này là kết quả tự nhiên sản xuất hàng hoá dựa trên chế đô tư hữu

2 VẬN DỤNG QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀO THỰC TIỄN ĐỔI MỚI KINH TẾ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

a) Thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị vào công cuộc đổi mới kinh tế ở Việt Nam hiện nay

Không một nền kinh tế nào có thể coi là hoàn thiện, là phát triển tốt tuyệt đối cho dù đó có là nền kinh tế của một quốc gia phát triển nhất thế giơí đi nữa Lúc nào nó cũng chứa những mặt trái, những mặt còn chưa tốt, những hạn chế cần được tiếp tục khắc phục Việc áp dụng các quy luật kinh tế vào việc vận hành và quản lý nền kinh tế của một quốc gia luôn luôn tiềm ẩn những nguy cơ đổ vỡ nền kinh tế do vận dụng không đúng cách, không đúng yêu cầu thực tế Đó vẫn là một trong những vấn đề nan giải của rất nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có cả nước Việt Nam của chúng ta Vậy hiện nay, chúng ta cần phải làm gì và làm như thế nào để phát triển nền kinh tế yếu kém, lạc hậu

đi lên một nền kinh tế mới phát triển hơn, hoàn chỉnh hơn Trước khi xét điều

đó ta sẽ đi phân tích nền kinh tế nước ta trong những năm gần đây để thấy được thực trạng nền kinh tế của đất nước

Nền kinh tế của một quốc gia luôn luôn biến động cùng với nền kinh tế thế giới Để phát triển nền kinh tế thì vấn đề trước hết là ta phải biết bắt đầu từ đâu, đã có những cái gì và chưa có được những gì, cái gì phải làm trước, cái gì nên làm sau mới thực hiện ở phần này chúng ta sẽ được rà soát một lượt những vấn đề tồn tại trong nền kinh tế Việt Nam để có thể lưu tâm vạch ra kế hoạch cho sự khắc phục và phát triển những yếu tố đó