Tl cth mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế ở việt nam

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 I MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ 3 1 Cơ sở lý luận giữa chính trị và kinh tế 3 2 Quan điểm của V I Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị 6 3 Quan hệ biện ch[.]

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG: 3

I MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ 3

1 Cơ sở lý luận giữa chính trị và kinh tế 3

2 Quan điểm của V.I Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị 6

3 Quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế 11

CHƯƠNG II: MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 17

1 Thực trạng nền kinh tế nước ta và công cuộc đổi mới nền kinh tế 17

2 Nội dung mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị 20

3 Định hướng nâng cao hiệu quả mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị 23

CHƯƠNG III SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ 26

VÀ KINH TẾ 26

1 Đảng Cộng sản Việt Nam nhận thức và giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong thời kỳ đổi mới 26

2 Sự vận dụng của Đảng ta về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lênin trong thời kỳ đổi mới 30

KẾT LUẬN 34

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

MỞ ĐẦU

1) Lý do chọn đề tài

Chính trị và kinh tế là hai loại hình hoạt động cơ bản nhất cần thiếtcho sự tồn tại và phát triển của xã hội được tổ chức dưới hình thức nhà nước.Mỗi một chế độ chính trị nhất định sẽ có một nền kinh tế tồn tại và phát triểntrong nó và là cơ sở vật chất cho chế độ chính trị đó Còn chính trị thì bao giờcũng được thiết lập trên nền tảng của một chế độ kinh tế nhất định, bảo vệ vàphát triển chế độ kinh tế ấy Mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế quy địnhmọi mối quan hệ và mọi mặt của hoạt động đời sống xã hội; các hoạt độngkhác có diễn ra thuận lợi hay không đòi hỏi phải dựa trên mối quan hệ đó códiễn ra bình thường hay không

Trong đời sống chính trị, các giai cấp thống trị đều sử dụng quyền lựcnhà nước để giải quyết các quan hệ kinh tế, quan hệ lợi ích kinh tế Nhưngkhó khăn lớn nhất của sự tác động của chính trị trong việc hình thành và pháttriển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta là nghiên cứu vềkinh tế thị trường vẫn chưa làm sáng tỏ câu trả lời về mặt lý luận (về quy luật,

cơ cấu, biện pháp thực hiện )

Vì vậy, trước hết cần luận giải vai trò của chính trị với kinh tế làm rõ

xu thế biến đổi, phát triển quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường ở giaiđoạn hiện nay Sự tác động của chính trị vào việc hình thành và phát triển nềnkinh tế thị trường Trong phạm vi một bài tiểu luận ngắn chỉ nghiên cứu vềnhững vấn đề lý luận và thực tiễn ngắn gọn, Với những lí do trên em đã chọn

đề tài “Mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế ở Việt Nam” làm đề tài tiểu luậnmôn Chính trị học

2) Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về nguyên tắc tổ chức , cơ cấu hoạt động , về các kháiniệm về kinh tế chính trị hoạt động ở Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xác định rõ được đề tài khái niệm chung về mối quan hệ của ViệtNam

- Làm rõ nguyên tắc , cơ cấu hoạt động , cách thức phương hướnghoạt động về chính trị kinh tế ở Việt Nam hiện nay

- Phân tích những đổi mới tích cực về kinh tế chính trị ở nước ta hiệnnay

- Rút ra kết luận chung về đổi mới ở nước ta hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+)Đề tài nghiên cứu về chính trị kinh tế , mối quan hệ của nước tahiện nay và đổi mới

+)Phạm vị nghiên cứu : Việt Nam giai đoạn hiện nay hiện nay

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lí luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở lí luận của chủ nghĩa Mác – Lênin vềnhà

nước, nhà nước xã hội chủ nghĩa

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin,tác giả vận dụng các phương pháp chung, các phương pháp liên ngànhvà

chuyên ngành để thực hiện mục đích đề tài đã đặt ra, như: Phươngpháp

lôgíc, lịch sử, phân tích, tổng hợp, kết hợp phân tích với tổng hợp,

5.Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu,kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,tiểu luậnbao gồm ba chương

NỘI DUNG

I MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ

1 Cơ sở lý luận giữa chính trị và kinh tế

1.1 Khái niệm “chính trị”, “kinh tế”, “mối quan hệ giữa chính trị vàkinh tế

a Khái niệm “chính trị”

Chính trị theo nghĩa chung nhất được hiểu như hoạt động liên quanđến mối quan hệ giữa các nhóm xã hội lớn, trước hết là giữa các giai cấp, xétrộng hơn nữa là quan hệ giữa các dân tộc, giữa các quốc gia trên thế giới Xét

về thực chất, chính trị là quan hệ về lợi ích giữa các giai cấp, các nhóm xãhội, các quốc gia dân tộc, trong đó trước hết và cơ bản là lợi ích kinh tế trongviệc giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước Ph.Ăngghen khẳng định,chính trị là sự thống trị của giai cấp này đối với các giai cấp khác trong xãhội, là việc một giai cấp hay liên minh giai cấp nào đó nắm quyền lực để caitrị các giai cấp khác, để lãnh đạo các lĩnh vực của đời sống xã hội Còn theoLênin, trong chính trị vấn đề cốt lõi nhất là "thiết chế quyền lực nhà nước".Phạm vi của chính trị, trước hết bao hàm "sự tham gia vào các công việc củanhà nước, định hướng hoạt động của nhà nước, xác định hình thức, nhiệm vụ,nội dung hoạt động của nhà nước" Như vậy, một vấn đề sẽ mang tính chínhtrị, nếu việc giải quyết nó động chạm đến lợi ích của giai cấp xã hội, đếnquyền lực nhà nước Do chính trị là quan hệ giữa các giai cấp xã hội, tức làsản phẩm của xã hội có giai cấp, gắn liền với sự ra đời, phát triển của nhànước, nên nó là một hiện tượng lịch sử Điều đó có nghĩa, nó có quá trìnhhình thành, phát triển và tiêu vong, như mọi quá trình, hiện tượng lịch sử xãhội khác Đã có 6 lúc xã hội loài người tồn tại mà không có chính trị, và cũng

sẽ có lúc xã hội không cần đến chính trị với tư cách cơ quan quyền lực nhànước nữa

Trong chính trị, vấn đề nắm quyền lực chính trị (biểu hiện tập trung ởquyền lực nhà nước) là một mục tiêu trọng tâm trực tiếp mà giai cấp, nhóm xãhội nào cũng hướng tới Bởi vì, giai cấp, lực lượng nắm được quyền lực chínhtrị cũng đồng nghĩa với việc nắm được công cụ cơ bản để giải quyết quan hệlợi ích với các giai cấp, nhóm xã hội khác theo hướng có lợi cho giai cấp,nhóm mình Nắm được quyền lực nhà nước, giai cấp thống trị có điều kiệnthực hiện lợi ích của giai cấp mình bằng cách xây dựng hệ thống pháp luậtphản ánh ý chí nguyện vọng của bản thân, triển khai thực hiện đường lối,chính sách phản ánh quan điểm, lợi ích của chính nó.

b Khái niệm “kinh tế”

Kinh tế là một phạm trù dùng để chỉ tổ hợp tất cả các quan hệ kinh tế(quan hệ giá trị sức lao động trong quá trình sản xuất) của một xã hội ở thờiđiểm lịch sử xác định, để chỉ cơ sở kinh tế của xã hội Trong tổ hợp tất cả cácquan hệ ấy thì quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất đóng vai trò quyết định,chi phối các quan hệ kinh tế khác, như quan hệ tổ chức sản xuất xã hội, quan

hệ phân phối sản phẩm Như vậy, lực lượng, giai cấp xã hội nào nắm quyền

sở hữu những tư liệu sản xuất cơ bản, thì cũng có quyền quyết định trong tổchức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm

Khái niệm kinh tế còn được dùng để chỉ toàn bộ các lĩnh vực, cácngành khác nhau của một nền kinh tế quốc dân (như công nghiệp, nôngnghiệp, dịch vụ ) Ngoài ra, khái niệm kinh tế cũng có thể được dùng ởnghĩa: chỉ một tính chất đặc trưng thể hiện mục tiêu then chốt, đó là tính hiệuquả (năng suất, chất lượng, giảm hao phí ) của mọi quá trình sản xuất kinhdoanh

c Khái niệm “mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế”

Quan hệ chính trị với kinh tế là sự lãnh đạo của nhà nước bằng chủtrương, chính sách nhằm phát triển kinh tế, củng cố địa vị thống trị

1.2 Đặc điểm của mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị:

- Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là mối quan hệ giữa kháchquan và chủ quan

Mỗi hình thái kinh tế- xã hội vận động, phát triển dưới hình thức mộtphương thức sản xuất nhất định, bao gồm lực lượng sản xuất và quan hệ sảnxuất tương ứng Lực lượng sản xuất trong kinh tế thị trường dựa trên nền tảng

cơ sở kỹ thuật nhất định do đòi hỏi của cạnh tranh Những thời kỳ phồn vinhhay suy thoái kinh tế đều có chung nguồn gốc từ mối quan hệ giữa yêu cầucủa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất và thể chế quản lý Đó là mốiquan hệ giữa khách quan ( kinh tế) và chủ quan ( chính trị ) thể hiện trongsuốt quá trình đổi mới vừa qua Đường lối, chính sách phải phản ánh đượcnhu cầu và quy luật kinh tế Chỉ trong điều kiện đó, chính trị mới lãnh đạo vàquản lý kinh tế có hiệu quả, mới giữ được vai trò chính trị

- Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị còn là mối quan hệ giữa xã hội

và chính trị

Sự phát triển phân công lao động xã hội đang dần dần làm thay đổi cơcấu xã hội dân cư Xã hội Việt Nam sau 20 năm chuyển sang kinh tế thịtrường đã khác xã hội trước đổi mới về phân tầng xã hội và cơ cấu xã hội dân

cư Sự biến đổi này sẽ dẫn đến sự thay đổi về yêu cầu việc làm và hưởng thụ,

về nhân sinh quan, thế giới quan của xã hội, trước hết là thế hệ trẻ Sự pháttriển kinh tế sẽ dần làm thay đổi nhu cầu của dân cư về cơ cấu và chất lượngsản phẩm Do đó nó làm thay đổi mức sống và lối sống của dân cư, sự pháttriển xã hội và các nhân Như vậy, sự phát triển kinh tế thị trường nảy sinhnhững đòi hỏi mới về mặt xã hội mà chính trị phải giải quyết Do phân cônglao động phát triển, nên xã hội dần dần được tổ chức thành các hội nghềnghiệp, đại biểu cho lợi ích và nguyện vọng của hội viên Đó là xã hội dân sự,đóng góp ngày càng tăng cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội Ở các nướcphát triển kinh tế thị trường, mối quan hệ giữa chính trị và xã hội thể hiện ở

mối quan hệ giữa nhà nước pháp quyền và xã hội dân sự Đó là một trong batrụ cột của nền dân chủ.

- Mối quan hệ giữa văn hoá và chính trị cũng thể hiện mối quan hệgiữa kinh tế và chính trị :

Kinh tế thị trường phát triển theo một quá trình xã hội hoá từ thấp lêncao Vì vậy, sự phát triển kinh tế thị trường luôn gắn liền với sự hình thành vàphát triển nền văn hoá mới Kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa ở giai đoạnđầu gắn liền với thời kỳ văn hoá Phục Hưng Quá trình phát triển sau này củakinh tế gắn liền với các cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, phát triểngiáo dục, văn học-nghệ thuật Sự phát triển văn hoá trong kinh tế thị trườnghiện đạo còn thể hiện ở hệ thống tiêu chí chất lượng trong cạnh tranh thịtrường, làm cơ sở chó thể chế minh bạch, công khai và kiểm kê, kiểm soát cácquan hệ kinh tế gi8ữ các chủ thể, giữa nhà nước với doanh nghiệp và ngườidân Bước vào thế kỉ XXI, văn hoá ngày càng có ảnh hưởng nội trổi với sựphát triển chính trị, thể hiện ngày càng nhiều trong tiêu chí quy định sức cạnhtranh của doanh nghiệp và quốc gia Nét mới của tác động văn hoá không chỉ

ở trình độ phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, văn nghệ thuật mà còn ở sự phát triển hài hoà “mối quan hệ giữa con người và conngười, giữa con người và tự nhiên" Chỉ khi “mối quan hệ kép” đó phát triểnđồng thời, thì bộ mặt Người của xã hội và cá nhân mới hiện lên đầy đủ Vớinhững bước phát triển kinh tế tri thức, xu hướng tác động văn hoá nói trênngày càng hiện thực thông qua sự phát triển cạnh tranh kinh tế và đấu tranhchính trị

học-2 Quan điểm của V.I Lênin về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Trong các tác phẩm của mình, cũng giống như C Mác và Ph Ăngghen, V.I Lê nin chưa nêu ra định nghĩa hoàn chỉnh về kinh tế và chính trị,song căn cứ vào những tư tưởng của ông, có thể hiểu kinh tế là tổng thể các

hoạt động sản xuất của một cộng đồng người, một nước, liên quan đến cácquá trình sản xuất, trao đổi, phân phối và tiêu dùng các sản phẩm xã hội Cònchính trị bao gồm hệ tư tưởng chính trị, các thiết chế chính trị cũng nhưnhững mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, các tập đoàn xã hội Trên

cơ sở kế thừa quan điểm của C Mác và Ph Ăng ghen, V.I Lê nin đã cụ thểhóa hơn khái niệm chính trị bằng các luận điểm: “Chính trị là cuộc đấu tranhgiữa các giai cấp; chính trị là thái độ của giai cấp vô sản đang đấu tranh tựgiải phóng mình chống giai cấp tư sản toàn thế giới”; hay “Chính trị là sựtham gia vào những công việc của nhà nước, là việc vạch hướng đi cho nhànước, việc xác định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhànước” Như vậy, theo quan điểm của V.I Lê nin, chính trị là nội dung vàphương hướng hoạt động của nhà nước; là sự phản ánh những quan hệ giữacác giai cấp, các quốc gia, dân tộc

Khi bàn về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, cũng giống như C.Mác và Ph Ăng ghen, V.I Lê nin khẳng định vai trò quyết định của kinh tếđối với chính trị Theo V.I Lê nin, cơ cấu kinh tế của xã hội sinh ra chính trị,

cơ cấu kinh tế này là do toàn bộ những quan hệ sản xuất của xã hội tạo nên.Những quan hệ sản xuất là những quan hệ cơ bản, ban đầu và quyết định tất

cả mọi quan hệ xã hội khác Quan điểm của ông về vai trò quyết định củakinh tế đối với chính trị được thể hiện trong luận điểm nổi tiếng sau: “Trongsản xuất vật chất, con người ở trong những mối quan hệ nhất định với nhau,những quan hệ sản xuất Những quan hệ này bao giờ cũng phù hợp với trình

độ phát triển của năng suất mà những lực lượng kinh tế của các quan hệ ấy cóđược trong thời kỳ đó Toàn bộ những quan hệ sản xuất đó tạo thành cơ cấukinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực trên đó xây dựng lên một kiếntrúc thượng tầng chính trị và pháp lý và phù hợp với cơ sở đó là những hìnhthức ý thức xã hội nhất định Như vậy, phương thức sản xuất quyết định cácquá trình của đời sống xã hội, chính trị và thuần tuý tinh thần” Với quan

điểm này, ông đã tiếp tục khẳng định lập trường duy vật triệt để của chủ nghĩaMác khi xem xét các vấn đề lịch sử và xã hội của con người.

Khi phân tích bản chất của nhà nước vô sản, V.I Lê nin chỉ ra rằng,kinh tế quyết định chính trị là vì, dù đã nắm trong tay chính quyền nhà nước,giai cấp vô sản vẫn phải căn cứ vào nhu cầu phát triển khách quan của kinh tế

để xác định phương hướng hoạt động của bộ máy chính trị, của cả hệ thốngchính trị và lúc này kinh tế cũng quyết định tính chất, quy mô, mức độ và khảnăng ảnh hưởng của bộ máy chính trị đối với sự phát triển tiếp theo của kinh

tế Sự quyết định và chi phối của kinh tế đối với chính trị lúc này thườngthông qua việc xác lập các chính sách, đường lối, cơ cấu và bộ máy tổ chứcthực hiện các nhiệm vụ kinh tế, xã hội và chính trị Theo nghĩa đó, “chính trị

là sự thể hiện tập trung của kinh tế” Từ đó, V.I Lê nin đưa ra một nguyên tắc

có tính phương pháp luận khi xem xét mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

là, cần phải xem xét các vấn đề chính trị dựa trên một nền tảng kinh tế nhấtđịnh, bởi lẽ “Bất cứ một vấn đề chính trị nào cũng có thể là một vấn đề tổchức, và ngược lại Không thể tách những vấn đề tổ chức khỏi những vấn đềchính trị được Chính trị tức là kinh tế được cô đọng lại”

Kế thừa quan điểm của C Mác và Ph Ăng-ghen, V.I Lê nin bổ sungluận điểm quan trọng về ảnh hưởng và tác động của kinh tế đối với chính trị:

Sự phát triển của kinh tế trong một xã hội nhất định cuối cùng sẽ dẫn đến sựxuất hiện của chế độ chính trị - xã hội mới trong lòng xã hội cũ Ông đã luậnchứng về điều này trong điều kiện thực tiễn của cuộc cách mạng vô sản ởNga Theo ông, rõ ràng là cách mạng chính trị lại diễn ra trước khi có nhữngbiến đổi về kinh tế Giai cấp vô sản phải giành được chính quyền rồi mới cóthể tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa Quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa chỉ

có thể ra đời sau khi giai cấp vô sản nắm chắc được chính quyền, tiến hànhcải tạo xã hội chủ nghĩa và thực thi các cải biến cách mạng trong lĩnh vựckinh tế Nhưng cũng rõ ràng là trước đó, ngay trong lòng xã hội tư bản, những

cơ sở khách quan về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa cho cách mạng chínhtrị đã xuất hiện Đó là hệ quả của những mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất vàquan hệ sản xuất, giữa các giai cấp đối kháng và đặc biệt là giữa kinh tế vớichính trị Mặt khác, V.I Lê nin chỉ ra rằng, chỉ khi giai cấp vô sản nắm được

tư liệu sản xuất, biến các tư liệu sản xuất thành tài sản chung của xã hội, dựavào đó để cải tạo nền kinh tế theo chủ nghĩa xã hội thì nền chính trị của họmới được bảo đảm Như vậy, trong thực chất, dù cách mạng chính trị diễn ratrước các cải biến kinh tế xã hội chủ nghĩa, nhưng kinh tế vẫn quyết địnhchính trị, chứ không phải là ngược lại

Cũng giống như C Mác và Ph Ăng ghen, V.I Lê nin luôn nhấn mạnhđến sự tác động trở lại của chính trị đối với kinh tế Ông khẳng định: “Không

có một lập trường chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thểnào giữ vững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoànthành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất” Với luận điểm này,ông đã chỉ ra vai trò của chính trị đối với kinh tế trong việc lãnh đạo, dẫn dắtcác chủ thể tham gia hoạt động kinh tế để hoàn thành nhiệm vụ của mình.Ông tiếp tục luận chứng thêm về điều này khi xem xét, phân tích nhiệm vụcủa giai cấp vô sản trong cuộc cách mạng vô sản Theo ông, khi giai cấp cáchmạng (đại biểu cho lực lượng sản xuất tiến bộ) chưa giành được chính quyềnnhà nước thì vấn đề chính trị bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu Do đó,muốn đấu tranh để tự giải phóng mình về mặt kinh tế, giai cấp vô sản phảigiành cho được một số quyền chính trị nhất định Lúc đó, nhiệm vụ kinh tếgiữ vai trò thứ yếu Nhưng khi giai cấp vô sản giành được quyền tự do vềchính trị, tức là đã nắm được chính quyền nhà nước và sử dụng nó nhưphương tiện để tiến tới đạt mục đích kinh tế, thì lúc đó chính trị giữ địa vị phụthuộc so với kinh tế

Cụ thể hóa mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị của thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội, V.I Lê nin đã viết: “Từ chỗ quyền lợi kinh tế đóng một

vai trò quyết định, tuyệt nhiên không thể kết luận được rằng cuộc đấu tranhkinh tế (= có tính chất nghiệp đoàn) lại có một tầm quan trọng bậc nhất, vìnhững quyền lợi chủ yếu, “quyết định” của các giai cấp, nói chung, chỉ có thểthỏa mãn được bằng những cuộc cải biến chính trị căn bản; còn quyền lợikinh tế trọng yếu của giai cấp vô sản, nói riêng, chỉ có thể thỏa mãn đượcbằng một cuộc cách mạng chính trị thay thế chuyên chính của giai cấp tư sảnbằng chuyên chính vô sản” Qua đây, có thể thấy, khi chưa nắm được chínhquyền, giai cấp vô sản không thể đạt được mục tiêu kinh tế Chỉ có bằng việcnắm lấy quyền lực chính trị thì họ mới có thể đạt được những quyền lợi kinh

tế căn bản Như thế có nghĩa rằng, chính trị có tác động to lớn đến kinh tế.Bởi vậy, có lúc người ta tưởng rằng bạo lực đẻ ra kinh tế, tạo nên của cải và

sự giàu có, mặc dù nếu xem xét kỹ thì đó chỉ là sự thể hiện vai trò hết sức tolớn của chính trị trong những thời điểm lịch sử xác định

Ngoài ra, V.I Lê nin còn nhấn mạnh vị trí ưu tiên của chính trị đối vớikinh tế khi đấu tranh chống những biểu hiện khác nhau của “chủ nghĩa kinhtế” Ông viết: “Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh

tế Lập luận một cách khác đi, tức là quên mất những điều sơ đẳng của chủnghĩa Mác” Vị trí hàng đầu ở đây trước hết phải được hiểu là việc giànhchính quyền nhà nước và củng cố, giữ vững chính quyền đó phải được xem lànhiệm vụ hàng đầu thì mới có thể giải quyết được các nhiệm vụ kinh tế Nếukhông có đường lối chính trị đúng đắn, giai cấp vô sản không thể giữ vữngđược sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành nhiệm vụkinh tế của mình Nhưng khi giai cấp vô sản đã nắm được chính quyền thìnhững vấn đề về kinh tế, tổ chức và quản lý sản xuất, tổ chức lại nền kinh tếquốc dân lại trở thành nhiệm vụ hàng đầu Điều này đã được V.I Lê ninkhẳng định khi chỉ ra nhiệm vụ của chính quyền Xô-viết sau Cách mạngTháng Mười Nga: “Chính trị chủ yếu của chúng ta lúc này là xây dựng nướcnhà về mặt kinh tế, để tích góp được nhiều lúa mì hơn, để sản xuất được nhiềuthan hơn, để sử dụng được những lúa mì và than đá được hợp lý hơn sao cho

không còn có người đói nữa Chính trị của chúng ta phải là như vậy chúng

ta sẽ chuyển hướng sang thực hiện chính trị trong lĩnh vực kinh tế”

Có thể nói, luận điểm “Chính trị không thể không chiếm vị trí hàngđầu so với kinh tế” là một luận điểm rất căn bản không chỉ trong mối quan hệgiữa kinh tế và chính trị mà cả trong quan điểm duy vật biện chứng về xã hội

do V.I Lê nin diễn đạt mà bất cứ nhà mác-xít nào, bất cứ nhà hoạt động chínhtrị nào trong thời đại ngày nay cũng đều phải ghi nhớ và quán triệt Luận điểmnày của V.I Lê-nin là kết quả của việc quán triệt và phát triển tư tưởng của C.Mác và Ph Ăng ghen về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị vào điều kiệnthực tiễn của cách mạng vô sản Nga do V.I Lê nin lãnh đạo

3 Quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế

Có thể khẳng định rằng, quan hệ giữa chính trị với kinh tế bao hàmnhững nội dung và hình thức khác nhau, tuỳ thuộc vào góc độ nghiên cứukhác nhau, nhưng đặc trưng bản chất của quan hệ này được biểu hiện ở quan

hệ của việc nắm và thực thi quyền lực chính trị với tính hiệu quả của nền kinh

tế

Quan điểm mác-xít về quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế là

cơ sở phương pháp luận để nghiên cứu vai trò của chính trị đối với kinh tế.Khi phân tích mối quan hệ này, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lêninkhẳng định rằng, thực chất đây là bộ phận cốt lõi, quan trọng nhất của quan hệbiện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, thể hiện ở vai trò quyđịnh của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng và tính độc lập tươngđối, sự tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng Trongtất cả các bộ phận của kiến trúc thượng tầng, chính trị là yếu tố liên quan, tácđộng trực tiếp đến hạ tầng cơ sở của xã hội Trong khi khẳng định kinh tếđóng vai trò cơ sở, nền tảng, cốt vật chất khách quan của chính trị, các nhàkinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đánh giá rất cao vai trò của chính trị đốivới sự phát triển kinh tế Sự tác động của chính trị đối với kinh tế được thể

hiện ở nhiều phương diện khác nhau, bao hàm cả yếu tố tích cực lẫn tiêu cực,quy lại có ba chiều hướng: thúc đẩy kinh tế phát triển; kìm hãm sự phát triểncủa kinh tế; thúc đẩy phương diện này, kìm hãm phương diện kia của kinh tế

Kế thừa tư tưởng cơ bản của C.Mác và Ph.Ăngghen về quan hệ củachính trị với kinh tế, trong quá trình trực tiếp lãnh đạo sự nghiệp xây dựngchế độ xã hội mới ở Liên Xô, V.I.Lênin tiếp tục phát triển những luận điểm lýluận về quan hệ của chính trị với kinh tế Thống nhất với C.Mác vàPh.Ăngghen, V.I.Lênin cho rằng, phát triển LLSX, phát triển sản xuất là mộttrong những cơ sở, tiêu chí cơ bản để đánh giá sự tác động của chính trị đốivới kinh tế Với tư cách là một lý luận cách mạng bằng con đường hiện thực,học thuyết mác xít đặt mục tiêu căn bản và quan trọng là giải phóng sức sảnxuất Trong lý luận đó giai cấp tư sản trở thành đối tượng của cách mạng vôsản không phải chỉ do đối lập tình cảm giai cấp, mà căn bản là do trong nhữngđiều kiện đương thời, giai cấp tư sản đã trở thành một trong những lực lượng

xã hội chủ yếu cản trở sự phát triển của LLSX nói riêng, của toàn bộ nền sảnxuất xã hội nói chung Theo tinh thần đó, nhận thức và giải quyết quan hệchính trị với kinh tế bên cạnh việc phải ý thức tới vị trí và lợi ích của giai cấpcầm quyền thì yêu cầu cơ bản, nền tảng cần phải tính tới là quan hệ và sự tácđộng của chính trị với kinh tế phải vì mục tiêu phát triển sức sản xuất, pháttriển sản xuất Điều này có nghĩa, xét từ phương diện vai trò của chính trị đốivới kinh tế thì một giai cấp xã hội, một thiết chế chính trị xã hội, một đườnglối chính sách nào đó chỉ được coi là tiến bộ, là phù hợp với xu thế phát triển,khi sự tồn tại và hoạt động của nó tạo điều kiện thúc đẩy và tạo đà cho sứcsản xuất phát triển

Sự phát triển, bổ sung của V.I.Lênin vào quan điểm của C.Mác vàPh.Ăngghen về vai trò của chính trị đối với kinh tế được thể hiện đặc biệt rõnét ở hai luận điểm kinh điển của Người: "Chính trị là sự biểu hiện tập trung

của kinh tế" và "chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinhtế"

-Luận điểm thứ nhất: "Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế"

Luận điểm này có cơ sở từ chính thực tiễn của quá trình phát triển lịch

sử xã hội loài người, nó chỉ rõ nguồn gốc và bản chất của chính trị Luận điểmnày cần được hiểu như sau: Sự hình thành, tồn tại và phát triển của chính trị làtrên cơ sở những đồi hỏi khách quan của sự phát triển kinh tế, của thực trạngkinh tế, của sự liên hệ những lợi ích kinh tế căn bản của các giai cấp, tầng lớpkhác nhau trong nền kinh tế Chẳng hạn, phong trào công nhân, công đoàn,các đảng cộng sản như là sự phản ánh trực tiếp vị trí, những lợi ích cơ bảncủa giai cấp công nhân công nghiệp trong thời kỳ cách mạng công nghiệp Sựphản ánh đó có tính chất tập trung, thông qua việc hình thành những tổ chứcchính trị, những chính sách để từ đó giải quyết những vấn đề quyết định mụctiêu và động lực của sự phát triển kinh tế, tạo điều kiện, tạo môi trường và bảođảm cho hoạt động kinh tế diễn ra suôn sẻ Điều này được thể hiện rõ qua vaitrò và tác dụng rất lớn của pháp luật, chính sách kinh tế trong hoạt động kinh

tế ở xã hội tư bản hiện đại Hoặc qua vai trò quyết định, khởi xướng của cácquyết sách chính trị đổi mới, cải cách kinh tế ở các nước XHCN Ở đây, sựthay đổi căn bản và đáng kể trong kinh tế bao giờ cũng được bắt đầu bằngnhững quyết định chính trị, là "sự biểu hiện tập trung của kinh tế", nên chínhtrị phải mang trong mình quy định kinh tế khách quan Những yêu cầu, điềukiện của quy luật kinh tế khách quan cần phải được tôn trọng và tuân thủ, kể

cả trong trường hợp những điều đó trước mắt có thể mâu thuẫn, trái ngược vớimong muốn, mục đích chủ quan của giai cấp, nhóm xã hội cầm quyền Điềunày thường xảy ra ở các nước đang phát triển Tại đây, nhà nước thông quacác chính sách của mình phải chấp nhận và duy trì sự bất bình đẳng trong thunhập ở mức độ nào đó để có sự tăng trưởng, phát triển Bởi vì, sự bất bìnhđẳng trong kinh tế ở mức nhất định lại là nhân tố thúc đẩy đổi mới sản xuất và

công nghệ, tức là có tác dụng thúc đẩy sự phát triển Do những nguyên nhânkhách quan của sự vận động và phát triển kinh tế, sự bất bình đẳng rất có thểlại là bước tất yếu phải qua để đạt tới sự bình đẳng hơn Hay như ở thực tếnước ta hiện nay, Đảng Cộng sản và Nhà nước CHXHCN Việt Nam chấpnhận, tạo điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của các thành phần kinh tế phiXHCN (kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nước ngoài ), mặc dù xét vềbản chất, các thành phần kinh tế đó không phù hợp với bản chất chế độ chínhtrị XHCN của chúng ta

-Luận điểm thứ hai: "Chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu

so với kinh tế"

Có được nhận thức đúng "Chính trị là biểu hiện tập trung của kinhtế", vì thế cơ bản là có đủ cơ sở để khẳng định "Chính trị không thể khôngchiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế"

Về phương diện nhận thức, việc khẳng định sự ưu tiên của chính trị sovới kinh tế là đúng, hợp lý Bởi vì, ưu tiên cho chính trị là ưu tiên cho nhữngvấn đề căn bản, quyết định đối với sự phát triển của bản thân kinh tế

Về phương diện thực tiễn, giành, nắm quyền lực chính trị là điều kiệncần, có ý nghĩa quyết định để giai cấp cách mạng triển khai xây dựng một chế

độ kinh tế - xã hội vì lợi ích của bản thân và những giai cấp, lực lượng xã hộiđồng minh với mình Hơn thế, trong thực tế nếu không có một đường lốichính trị đúng đắn thì một giai cấp nhất định không thể giữ vững được sựthống nhất chính trị của mình và do vậy cũng không thể hoàn thành đượcnhiệm vụ kinh tế Như Lênin đã khẳng định: "không có một lập trường chínhtrị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thể nào giữ vững được sựthống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ củamình trong lĩnh vực sản xuất" Ưu tiên chính trị còn với nghĩa chính trị làthành quả đạt được, tức là sự vận động phát triển kinh tế phải tính đến việcbảo vệ và phát triển thành quả chính trị đã đạt được, phải chịu sự chi phối của

thành quả chính trị Một lực lượng, giai cấp xã hội khi đã nắm được quyền lựcchính trị trong tay, tất yếu phải sử dụng quyền lực đó để điều hành, lái sự pháttriển xã hội nói chung, kinh tế nói riêng theo hướng đem lại lợi ích nhiều nhất,tạo ưu thế cho chính bản thân giai cấp, nhóm mình Đồng thời, mọi hànhđộng, chính sách phát triển kinh tế, xã hội do giai cấp nắm quyền lực chính trị

ấy đề xướng và triển khai, xét đến cùng, đều hướng tới mục tiêu củng cốquyền lực chính trị của họ Rõ ràng, ở đây chính trị, nói cụ thể hơn là duy trì,bảo vệ quyền lực chính trị của giai cấp, lực lượng nắm quyền, luôn là ưu tiênhàng đầu

Hiểu đúng hai luận điểm nêu trên của V.I.Lênin, sẽ giúp chúng ta,trong lý luận và thực tiễn, tránh được cả khuynh hướng tuyệt đối hoá chính trịlẫn khuynh hướng tuyệt đối hoá kinh tế - những sai lầm rất dễ mắc phải trongđổi mới CNXH hiện nay Có thể khẳng định, các nhà kinh điển mác xít đềuthống nhất rằng, quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị được thể hiện ởchỗ, kinh tế và chính trị là hai mặt thống nhất biện chứng trong một hình tháikinh tế - xã hội nhất định Trong sự tác động qua lại giữa hai lĩnh vực này củađời sống xã hội thì kinh tế giữ vai trò quy định đối với chính trị; quan hệ kinh

tế, quan hệ sản xuất là những quan hệ vật chất quy định quan hệ chính trị Vaitrò quy định của kinh tế được thể hiện ở những điểm sau:

Thứ nhất, với tư cách nền tảng vật chất, cơ cấu kinh tế hiện thực của

xã hội, kinh tế sản sinh ra một kết cấu, thể chế chính trị tương ứng

Thứ hai, xét đến cùng sự biến đổi căn bản trong kinh tế dẫn đến sự

biến đổi căn bản trong chính trị Với sự biến đổi căn bản của kinh tế, thì trongchính trị trước sau cũng diễn ra những biến đổi tương ứng Khi trong kinh tếchưa diễn ra những thay đổi căn bản thì trong lĩnh vực chính trị cũng khó xảy

ra biến động gì đáng kể

Quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị còn là sự tác động trở lạicủa chính trị đối với kinh tế Chủ nghĩa duy vật mác xít chỉ ra rằng, chính trị

nảy sinh trên nền tảng kinh tế, chịu sự quy định của kinh tế, song nó lại mangtính độc lập tương đối Chính trị không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế

mà nó tác động trở lại rất mạnh đối với kinh tế Trong hệ thống chính trị của

xã hội thì nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định sự hiện thực hóacác tất yếu kinh tế, vì như Ph.Ăngghen chỉ rõ: "Bạo lực (nghĩa là quyền lựcnhà nước) cũng là một tiềm lực kinh tế" Khái quát lại, tác động của chính trịđối với kinh tế được biểu hiện ở hai xu hướng chủ đạo: nếu sự tác động đóphù hợp với quy luật vận động của kinh tế, yêu cầu của LLSX, thì thúc đẩykinh tế phát triển Nếu tác động không phù hợp với quy luật vận động củakinh tế, thì sẽ cản trở, kìm hãm sự phát triển kinh tế Nếu nhận thức đúng vàhành động phù hợp với những quy luật kinh tế, thì chính trị thực hiện đượcvai trò định hướng những hoạt động thực tiễn đưa lại phương án phát triển tối

ưu cho kinh tế Có thể nói, xã hội càng phát triển, thì vai trò của chủ thể xãhội càng tăng Trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị trường định hướngXHCN ở nước ta hiện nay, vai trò của chính trị trở nên đặc biệt quan trọng,nếu không nói là quyết định

CHƯƠNG II: MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH TRỊ VÀ KINH TẾ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

1 Thực trạng nền kinh tế nước ta và công cuộc đổi mới nền kinh

tế

Sau năm 1975, khi đất nước hoàn toàn giải phóng thì nước ta lại phảiđứng trước một thử thách vô cùng khó khăn, nền kinh tế đất nước bị tàn phákiệt quệ, đời sống nhân dân vô cùng khổ cực, nền công nghiệp rất lạc hậu sovới các nước trên thế giới Thêm vào đó là cơ chế quản lý tập trung quan liêubao cấp trong thời chiến đã không còn phù hợp nữa Chính cơ chế này đã trởthành rào cản kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế Một đường lối phát triểnkinh tế mới, đáp ứng được tình hình là đòi hỏi cấp bách lúc này Trên cơ sở

đó, đại hội VI của Đảng (1986) đã kịp thời phân tích, nhận định tình hình để

đề ra đường lối đổi mới nền kinh tế, đó là xóa bỏ cơ chế quản lý tập trungquan liêu bao cấp, xây dựng một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần địnhhướng xã hội chủ nghĩa

Từ khi đề ra chính sách đổi mới nền kinh tế, nền kinh tế nước ta đã cónhững bước phát triển mạnh mẽ, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện,chất lượng cuộc sống được nâng cao, góp phần giữ vững sự ổn định về chínhtrị, trật tự an toàn xã hội

Tuy chính sách đề ra là phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phầnđịnh hướng xã hội chủ nghĩa nhưng Đảng đã sáng suốt trong việc lấy thànhphần kinh tế Nhà nước làm nòng cốt, kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạođịnh hướng cho các thành phần kinh tế khác phát triển theo, tránh nền kinh tế

bị phát triển theo hướng sai lệch làm ảnh hưởng tới tình hình chính trị của đấtnước

Công cuộc đổi mới nền kinh tế ở nước ta do Đảng Cộng sản Việt Namlãnh đạo, vì thế mọi mục tiêu kinh tế đều hướng vào việc phục vụ cho công

cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa của nước ta Mọi hoạt động kinh tế, chính trịđều không được xa rời con đường mà Đảng và Nhà nước ta đã chọn

Sau hơn 15 năm đổi mới nền kinh tế, nước ta đã đạt được những thànhtựu vô cùng to lớn về mặt kinh tế, văn hóa xã hội,… Về lĩnh vực kinh tế đờisống của nhân dân ngày một nâng cao, công cuộc công nghiệp hóa – hiện đạihóa đất nước đã đưa nước ta dần trở thành một nước công nghiệp, hoạt độngnông nghiệp đang giảm dần trong cơ cấu của nền kinh tế Một số lĩnh vựcxuất khẩu của Việt Nam xếp ở vị trí cao trên thế giới như: gạo, chè, hạt tiêu,

đồ may mặc,…

Tuy nhiên thành quả to lớn mà đổi mới kinh tế mang lại là góp phần

ổn định chính trị, củng cố lòng tin của người dân vào chế độ con đường chúng

ta đang đi Đảng chủ trương chuyển sang kinh tế thị trường song phải có sựquản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vững địnhhướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình đổi mới, kết hợp sự kiên định về mụctiêu nguyên tắc với linh hoạt trong giải pháp Ngay từ đầu Đảng đã xác địnhchủ trương phát triển lực lượng sản xuất phải đi đôi với xây dựng quan hệ sảnxuất, đặc biệt là những yếu kém về quản lý và phân phối xây dựng quan hệgiữa con người với con người, tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với công bằng

xã hội, khuyến khích làm giàu phải đi đôi với xóa đói giảm nghèo làm cho thịtrường mang tính nhân văn hơn, những ý tưởng đó đã được thực sự đi vàocuộc sống và có sức thuyết phục được nhân dân đồng tình ủng hộ

Thành công trong lãnh đạo kinh tế của Đảng ta là đổi mới kinh tếnhưng giữ vững được mục tiêu, con đường, chỉ có đổi mới nguyên tắc, trungthành với lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đổi mới kinh tế đitrước một bước, trước hết là đổi mới tư duy kinh tế Đổi mới kinh tế không cónghĩa là làm trái, làm khác mà trở về quy luật khách quan

Có thể thấy rõ mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong giai đoạnđổi mới ở nước ta Trước hết hình thái kinh tế cộng sản chủ nghĩa đã hình