LỜI MỞ ĐẦU Truyền thông đại chúng là một hoạt động chuyển giao các thông tin có tính phổ biến trong xã hội một cách rộng rãi và công khai thông qua các phương tiện thông tin đại chúng Từ khi ra đời, t[.]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Truyền thông đại chúng là một hoạt động chuyển giao cácthông tin có tính phổ biến trong xã hội một cách rộng rãi và côngkhai thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.Từ khi ra đời,truyền thông đại chúng đã có vai trò to lớn trong đời sống xã hội,thể hiện ở các chức năng: giáo dục, định hướng giá trị, cổ độngtuyên truyền, tổ chức… nhằm tác động đến nhận thức con người,nhờ đó có thay đổi hành vi và tư tưởng của họ.Trong xã hội dânchủ, truyền thông đại chúng là một trong những thiết chế có ảnhhưởng đến mọi lĩnh vực, vì vậy bất cứ lực lượng chính trị - xã hộinào cũng sử dụng nó như một công cụ để đấu tranh, bảo vệ lợi íchcủa mình Truyền thông đại chúng có sức mạnh tạo dư luận xã hộisâu rộng, tác động mạnh mẽ đến việc hình thành những chủ trương,chính sách, những đối sách kịp thời của các đảng phái, nhà nước,các tổ chức chính trị - xã hội Nhận thức được tầm quan trọng củatruyền thông đại chúng, giới cầm quyền ở tất cả các nước đều cốgắng giành lấy quyền sử dụng, kiểm soát truyền thông đại chúngphục vụ mục đích chính trị của mình Đánh giá vị trí, và tầm quantrọng của thông tin đại chúng trong việc đảm bảo thực thi quyền lực
chính trị Tôi xin chọn đề tài “Truyền thông đại chúng trong chính trị” làm tiểu luận kết thúc môn học Quyền lực chính trị và cầm
quyền
Trang 2CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN
THÔNG ĐẠI CHÚNG
1.1.Khái niệm truyền thông đại chúng
Truyền thông đại chúng là một khái niệm có nội hàm rộng,hiện nay trong giới khoa học, chưa có định nghĩa thống nhất, Từnhiều góc độ, cách tiếp cận khác nhau (cơ chế tác động, chức năng,mục đích sử dụng …) mà truyền thông đại chúng còn được hiểu làbáo chí, báo chí truyền thông, các phương tiện thông tin đại chúng,thông tin đại chúng …
Thông tin (danh từ) là những điều hiểu biết, tri thức thu được
thông qua nghiên cứu, khảo sát hoặc trao đổi giữa các đối tượng vớinhau.Thông tin (động từ) còn được hiểu là truyền tin cho nhau đểbiết
Báo chí theo nghĩa rộng là truyền thông đại chúng, nghĩa hẹp
là một loại hình của truyền thông đại chúng.Đó là cơ quan ngôn luận của các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, là diễn đàn của nhân dân Nó có tính định kỳ, đáp ứng nhu cầu thng
tin nhanh chóng, đa dạng và chính xác của quảng đại quần chúng
Truyền thông, theo nghĩa nguyên gốc Latinh (commune) là
chung, cộng đồng, là nội dung, cách thức phương tiện để đạt tới sựhiểu biết giữa các cá nhân với nhau và giữa cá nhân với cộng đồng
xã hội.Trong Tiếng Anh, truyền thông (communication) chỉ sựtruyền đạt, tuyên truyền, thong báo, thông tin,Truyền thông là một
Trang 3quá trình trao đổi thông điệp giữa các thành viên trong xã hội nhằmđạt được sự hiểu biết, qua đó liên kết với nhau Đối tượng, phạm vicủa truyền thông có thể là một nhóm nhỏ, một tập thể lớn hoặc cảcộng đồng.
Đại chúng (mass) là quần chúng đông đảo, đông đảo của quần
chúng nhân dân trong phạm vi quốc gia, quốc tế
Các phương tiện thông tin đại chúng, là các phương tiện
truyền tải thông tin công chúng, bao gồm: báo, tạp chí, đài truyềnhình, đài phát thanh, internet…Theo nghĩa rộng, các phương tiệnthong tin đại chúng là các thiết chế xã hội đặc thù với sự trợ giúpcủa công cụ kỹ thuật đặc biệt nhằm chuyển tải thong tin đến đôngđảo công chúng Các phương tiện thông tin đại chúng như truyềnhình, đài phát thanh, báo chí và gần đây là máy tính tạo ra nhữngmắt xích quan trọng nối người này với người khác.Những phươngtiện này có một đặc tính quan trọng là có khả năng truyền đạt nhiềuthông điệp từ một nguồn đơn lẻ đến rất nhiều người khác nhau gầnnhư cùng một lúc
Truyền thông đại chúng là hoạt động chuyển giao các thông tin có tính phổ biến trong xã hội một cách rộng rãi và công khai thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.Lĩnh vực họạt động
giao tiếp của truyền thông đại chúng rất rộng, bao trùm các lĩnh vựccủa đời sống xã hội.Bản thân thuật ngữ “truyền thông đại chúng”gợi mở cho thấy quá trình và hoạt động, quy mô và phạm vi truyềnthông: đại chúng về nguồn phát (nhà báo, chính khách, doanhnghiệp, chuyên gia, công chúng…); đại chúng về phương tiện
Trang 4truyền tải, kênh truyền tin và công nghệ thông tin (sách, báo, tạpchí, phát thanh, truyền hình, điện ảnh, internet, truyền thông đaphương tiện, kỹ thuật truyền sóng, kỹ thuật số ); đại chúng về đốitượng tiếp nhận thông tin (là các nhóm, cộng đồng xã hội đủ mọigiới nam, nữ, nghề nghiệp, dân tộc, tôn giáo…); đại chúng về hiệuquả, phạm vi ảnh hưởng (không chỉ bó hẹp trong vùng, khuôn khổmọi quốc gia, dân tộc mà còn vượt ra cả khu vực, thậm chí toàncầu ) …
Truyền thông đại chúng gồm hai yếu tố cấu thành là chủ thể
và đối tượng.Chủ thể truyền thông đại chúng lại bao gồm chủ thể
quản lý và chủ thể thực hiện.Chủ thể quản lý là cơ quan nhà nước,
tổ chức đảng hay tập đoàn kinh tế tư nhân…Các chủ thể này thiếtlập cơ quan quản lý, định hướng hoạt động, định hướng tư tưởng,quản lý hành chính.Chủ thể trực tiếp thực hiện việc phát tin là các
cơ quan báo chí, hãng thông tấn, các đài truyền hình, đài phátthanh với đội ngũ cán bộ quản lý luôn chịu sự áp lực và sự chi phốicủa chủ thể sáng lập ra nó Đối tượng tác động của truyền thông đạichúng là công chúng, một bộ phận dân cư hay cả cộng đồng xã hội,trong quốc gia và trên toàn thế giới.Đây là đối tượng chủ yếu màcác chủ thể quyền lực luôn có tham vọng chiếm lĩnh và áp đạt ý chícủa mình.Đối tượng thứ hai là bản thân các cơ quan của nhà nước,các đảng phái, tổ chức chính trị - xã hội, kinh tế … Đây là tác độngngược của truyền thông đại chúng và qua đó nó khẳng định tính độclập tương đối của mình
Trang 5Truyền thông đại chúng có hai loại hình chủ yếu: ấn phẩmtruyền thông và truyền thông điện tử Ấn phẩm truyền thong là sách,tạp chí, báo, áp phích, tờ rơi; truyền thông điện tử bao gồm đàitruyền hình, đài phát thanh, phim, bang đĩa …
Tính chất của truyền thông đại chúng thể hiện ở: tính khuynhhướng -phản ánh tư tưởng giai cấp, giai cấp thống trị thường nắmquyền chủ đạo; tính đảng – truyền thông đại chúng là cơ quan ngônluận của Đảng, thể hiện lập trường chính trị, chiến lược, sách lược,mục tiêu khẩu hiệu của đảng; tính nhân dân – từ đặc trưng phổ cập,báo chí hướng tới đại chúng.Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, tínhnhân dân luôn mâu thuẫn với tính đảng và tính giai cấp (thống trị)
Nét đặc trưng của truyền thông đại chúng là tính thời sự thông tin nhanh, thường xuyên cập nhập, thu hút sự quan tâm củađông đảo công chúngm tính định kỳ- ổn định cao, theo ngày, tuần,tháng….; chuyên đề chuyên mục của phát thanh, truyền hình cũngtheo định kỳ, tính phổ cập (đại chúng) – in nhiều, phát hành rộng rãicàng đưa đến nhiều người càng tốt, thông tin không hạn chế, không
-bị kiểm duyệt đối với người tiếp nhận; tính thống nhất –in hang vạnbản giống nhau
Trong những năm gần đây, truyền thông đại chúng đã thay đổinhanh chóng với sự xuất hiện các kỹ thuật thông tin từ vệ tinh,internet, truyền hình cáp, các hệ thống máy móc điện tử (video, máychiếu ) , thậm chí tất cả các dụng cụ thu – phát thong tin của cánhân, như catset, đĩa, băng tiếng, bang hình …Khả năng và sứcmạnh của truyền thong đại chúng phụ thuộc trước hết vào năng lực
Trang 6tiếp nhận thông tin của đối tượng, trong đó phương tiện có tác độngmạnh mẽ, rộng khắp hơn cả là các phương tiện nghe nhìn, trước hết
là truyền hình và đài phát thanh
Ngày nay, khi đề cập đến truyền thông đại chúng trước hết đềcập đến báo chí (báo in, báo hình, báo điện tử, tạp chí ) , vì vậytrong nhiều trường hợp nói đến báo chí tức là nói đến truyền thongđại chúng theo nghĩa hẹp.Đó là các kênh cơ bản nhất, tiêu biểu chosức mạnh, bản chất, xu hướng vận động của truyền thông đại chúng
1.2 Sự hình thành và phát triển của truyền thông đại chúng
Truyền thông đại chúng ra đời do nhu cầu về thông tin trong
xã hội.Nhu cầu về thông tin phụ thuộc vào trình độ kinh tế - xã hội.Tương ứng với kinh tế tự nhiên, tự cung tự cấp, phân tán của xã hộicộng sản nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ và phong kiến, truyền thôngđại chúng chưa có điều kiện phát triển.Hình thức truyền thông đạichúng chưa có điều kiện phát triển.Hình thức truyền thông đạichúng đầu tiên là truyền tin bằng những tiếng kêu (hú) khác nhau,hoặc gọi loa Sau đó người ta dung ngựa, người trực tiếp đưa tin, sứgiả…để truyền đạt thông tin chính trị (lệnh, chiếu chỉ của vua, quốcthư …) bằng miệng hoặc thư từ.Nhiều quốc gia nhỏ, các thành phốcòn sử dụng chuông như một phương tiện để thông báo cho ngườidân về mối nguy hiểm, triệu tập họp hoặc thông báo về các hoạtđộng, sự kiện chính trị, tôn giáo quan trọng khác.Các phương tiệntruyền tiên còn bao gồm hệ thống bưu điện bằng ngựa (qua các trạm
Trang 7lập ra dọc đường), và sau này xuất hiện nhiều phương tiện giaothong khác nữa.
Sự ra đời của chữ viết là một bước tiến dài trong kỹ thuậttruyền thông, chuẩn bị những điều kiện quan trọng cho sự ra đời củacác loại hình truyền thông đại chúng, Chữ viết không chỉ làm tangkhả năng thông tin, khả năng ghi nhớ, mà còn cho phép mở rộngkhông gian, thời gian truyền thông.Cùng với chữ viết, những vậtliệu để viết chữ cũng ra đời, đầu tiên là lá bản to, vỏ cây (Ai Cập cổđạị) , thẻ tre, gỗ (Trung Quốc ) , đất sét, thạch cao (La Mã) … Vàothế kỷ X, ở Trung Quốc thời Tống đã xuất hiện kỹ thuật in thô sơbằng cách khắc chữ lên tấm gỗ, phía sau mặt gỗ trát một lớp bột để
in giấy ra Sau này, những bố cáo, thông báo, yết thị về nhận dạng
và tranh mô tả tội phạm… được sử dụng rộng rãi Đó là mầm mốngcủa cả báo nói, báo viết và báo hình
Cùng với sự ra đời và phát triển của cuộc cách mạng côngnghiệp, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, truyền thông đạichúng có điều kiện phát triển mạnh mẽ.Vào thế kỉ XV, với tư cách
là một lĩnh vực độc lập trong đời sống tinh thần của xã hội, báo chí(chủ yếu báo viết) xuất hiện cùng với kỹ thuật in công nghiệp (intypô ) Máy in trở thành vật tượng trưng cho tiến bộ và văn mịnhthời đại.Nhờ có kỹ thuật in typô mà sách từ phương tiện để ghi nhớtrở thành phương tiện truyền thông đại chúng, giúp con ngườichuyển giao tue tưởng, trao đổi kinh nghiệm sống, giao lưu nhữnggiá trị văn hoá.Sự ra đời của báo in đánh dấu kỉ nguyên mới củanhân loại – kỷ nguyên phát triển kỹ thuật truyền thông.Những tờ
Trang 8báo in định kỳ dành cho giới thương gia và thị dân xuất hiện từ đầuthế kỉ XVII đã đáp ứng nhu cầu thong tin kinh tế, Vào nửa cuối thế
kỉ XVII đã xuất hiện các tạo chí và bắt đầu sự ra đời của các tờ báongày nay, Nhờ có những kĩ thuật in mà báo chí đã hiện thực hoá nétđặc trưng của mình
Như vậy, truyền thông đại chúng xuất hiện trong xã hộiphương Tây khi quá trình công nghiệp hoá đã làm thay đổi các mốiquan hệ xã hội và quan hệ sản xuất Cách mạng công nghiệp ở Châu
Âu, đặc biệt là nước Anh từ khoảng những năm 1780- 1840 đã thúcđẩy phương thức sản xuất hang hoá phát triển và sắp đặt lại trật tự
xã hội đối với đời sống người dân, mở rộng sự hiểu biết của họ về vịtrí của mình trong thế giới chỉ rõ quan hệ của họ với chính bản thân.Cuộc cách mạng này được coi là một giai đoạn của cách mạng vănhoá, đồng thời nó cũng tái cấu trúc các phương diện khác của chính
trị và xã hội.C.Mác vào những năm 1850, đã chỉ ra rằng, chính sự
ra đời của các hệ thống sản xuất ở thành thị đòi hỏi việc mở rộng các mạng lưới truyền thông Kinh tế thị trường ngày càng mở rộng,
nhu cầu thong tin càng lớn, chính là động lực thúc đẩy sự phát triểncủa truyền thông đại chúng
Thời kỳ đầu báo chí chưa dám đòi tự do ngôn luận mà chỉ coinhư các công báo đăng tải tin tức của chính quyền hay đăng nhữngtin đơn thuần về kinh tế.Cuộc đấu tranh đòi tự do ngôn luận củatruyền thông đại chúng các nước tư bản phát triển đã trải qua mộtthời kì dài và khá vất vả.Giới báo chí đấu tranh với chính quyền đòihợp thức hoá quyền tự do báo chí và hiến pháp hoặc các điều luật
Trang 9của nhà nước.Từ năm 1660 ở nước Anh diễn ra cuộc đấu tranh gaygắt giữa chính quyền và báo chí đã thực sự bộc lộ và khẳng định sứcmạnh chính trị của mình, chính vì vậy, nhà văn Emund Burke gọi
báo chí là quyền lực thứ tư, nghĩa là xuất hiện một nhánh quyền lực
mới bên cạnh quyền lực truyền thống (lập pháp, hành pháp, tưpháp )
Thế kỉ XIX là giai đoạn in thống trị, nhờ sự hỗ trợ của máy inchạy hơi nước và chi phí in rẻ.Bên cạnh đó, giao thông phát triển,nhiều quốc gia đã thể chế hoá việc bắt buộc phổ cập giáo dục (từnhững năm 1870) Báo chí có xu hướng trở thành phương tiện đưatin của các đảng phái.Sau đó, cách đưa tin này bị phản đối và yêucầu báo chí phải đưa tin khách quan
1.3 Chức năng của truyền thông đại chúng
1.3.1 Chức năng thông tin
Đây là chức năng cơ bản đầu tiên của truyền thông đạichúng.Đó là việc thu nhận và phổ biến những tin tức, sự kiện, quátrình… của đời sống xã hội đến các cơ quan công quyền và ngườidân.Truyền thông đại chúng thường tập trung truyền phát thông tin
về những sự kiện, vấn đề nổi bật, có ý nghĩa xã hội.Đó có thể lànhững tin đơn thuần, cũng có thể lad thong tin mang tính địnhhướng,tức là có kèm theo bình luận, đánh giá của chủ thể đưa tinnhằm hướng công luận theo quan điểm của mình.Trên thực tế, hầuhết thông tin đều mang tính định hướng dù nó được thể hiện dưới
Trang 10nhiều hình thức khác nhau Trong thông tin định hướng chính trị là
cơ bản và quan trọng nhất
1.3.2 Chức năng giáo dục, định hướng dư luận xã hội
Hoạt động thông tin của truyền thông đại chúng chỉ có thểkích thích mọi người tích cực tham gia hoạt động chính trị, đánh giácác sự kiện,các quá trình chính trị, khi nó thực hiện được chức nănggiáo dục Chức năng này được thể hiện khi truyền thông chúng tuyêntruyền trong nhân dân những tri thức, giúp họ đánh giá, hệ thống lạinhững thông tin mà họ đã có để lựa chọn, chắt lọc trong số rất nhiềunguồn tin đa chiều, thậm chí mâu thuẫn nhau để có thái độ, quanđiểm đúng đắn.Quá trình truyền tải thông tin từ các phương tiệntruyền thông đại chúng đến công chúng tất yếu sẽ hình thành ý thức
xã hội, đặc biệt là ở một số vấn đề, sự kiện quan trọng.Dư luận xãhội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ổn định chính trị - xã hội,
là điều kiện sống còn trong phát triển xã hội.Bằng khả năng thôngtin kịp thời, sinh động và phong phú các sự kiện, hiện tượng đếnđông đảo công chúng, truyền thông đại chúng tác động trực tiếp đếnviệc hình thành và định hướng dư luận xã hội một cahcs nhanhchóng, rộng rãi và hiệu quả nhất
1.3.3 Chức năng tổ chức, quản lý, giám sát và phản biện xã hội
Đây là chức năng quan trọng của truyền thông đại chúng, nóquyết định đến sự tiến bộ hay hạn chế của chính hệ thống truyềnthông Xã hội ngày càng phát triển thì chức năng này ngày càng
Trang 11được phát huy và do đó nó trở thành cơ sở và động lực cho một xãhội dân chủ và tiến bộ.Chức năng tổ chức, quản lý xã hội và đượccoi là “ hai mặt của một vấn đề cùng đảm bảo sự phát triển hợp lí vàtích cực của xã hội “ Đối với ý thức đại chúng, truyền thông đạichúng trở thành “người trung gian “ để tổ chức cho nhân dân thamgia quản lý xã hội Thông qua truyền thông đại chúng, người dântham gia thảo luận chính sách, pháp luật trước khi ban hành.Nhưvậy truyền thông đại chúng đã nâng cao ý thức chính trị của nhândân, đồng thời tăng cường, đồng thời tăng cường tính hợp lý và hiệuquả của mỗi chính sách được đưa ra.
Đối với các thiết chế xã hội, truyền thông đại chúng “ tham giahoạch định và tổ chức thực hiện chính sách của đảng và nhà nướctrên phạm vi xã hội hay trong những lĩnh vực rộng lớn” Như vậy,truyền thong đại chúng trở thành một kênh quan trọng tham gia trựctiếp vào quá trình chính trị Nó mang đến cho các nhà lãnh đạo quản
lý những thông tin thời sự, những ý kiến phản ánh của dân chúng để
từ đó đưa ra các chính sách, đồng thời truyền thông đại chúng cũng
là kênh thông tin lý tưởng để tuyên truyền, hướng dẫn, giải thích, tổchức thực hiện các chính sách đó; vừa mang chính sách đến vớingười dân vừa giúp họ thực hiện
Thực hiện các chức năng giám sát và phản biện xã hội, truyềnthông đại chúng tiền hành giám sát và phản biện chủ yếu đối vớihoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước Biểu hiện cụ thể là:truyền thông đại chúng tiến hành theo dõi, phát hiện và cảnh báo đốivới những quyết sách của những cơ quan công quyền, từ đó góp
Trang 12phần điều chỉnh và hoàn thiện dần hoạt động của hệ thống chính trị.Bên cạnh đó truyền thông đại chúng còn thực hiện chức năng nhưmột thứ “ toà án công luận “ nhằm tố giác những hoạt động sai tráicủa các quan chức, những tác động tiêu cực của các chính sách do
cơ quan quyền lực đưa ra, thông qua đó truyền thông đại chúng đãtrở thành phương tiện thực hiện quyền lực của nhân dân.Cơ sở chủyếu của hoạt động giám sát và phản biện xã hội của truyền thông đạichúng là dựa vào sức mạnh của dư luận xã hội - tức là chuẩn mựcgiá trị của toàn xã hội.Tuy nhiên, trong một xã hội dân chủ thì hoạtđộng giám sát và phản biện của truyền thông đại chúng còn phảidựa vào pháp luật – cơ sở pháp lý của xã hội – chính điều này đãlàm cho hiệu quả của việc giám sát và phản biện xã hội ngày càngđược nâng cao
1.3.4 Chức năng tổng hợp, liên kết và huy động lực lượng
Truyền thông đại chúng không chỉ phê phán những nhượcđiểm trong chính trị và xã hội, mà còn thực hiện chức năng tổnghợp các lơị ích xã hội khác nhau, tập hợp và liên kết các chủ thểchính trị.Nó là diễn đàn để đại diện của các nhóm lợi ích khác nhautrong xã hội bày tỏ quan điểm, thông qua đó tìm được mối liên kếtnhững người có cùng chính kiến và tư tưởng; từ đó hình thành vàthể hiện quan điểm, lợi ích của mình Trong thế giới hiện đại, tiếpcận và sử dụng truyền thông đại chúng là điều kiện cần thiết để hìnhthành các phe đối lập có uy tín trong xã hội.Ngược lại, nếu phe đốilập không tiếp cận truyền thông đại chúng, đặc biệt là truyền hình,
Trang 13đài phát thanh, họ sẽ bị cách ly, biệt lập và không thể nhận được sựủng hộ rộng rãi của các tầng lớp nhân dân.Nếu biết sử dụng truyềnthong đại chúng, các tổ chức chính trị sẽ tiếp nhận được một nguồnsức mạnh sống động, phong phú.Các chức năng nêu trên đều phục
vụ huy động, tổng động viên lực lượng Nó thể hiện ở chỗ thúc đẩymọi người đến những hành động chính trị, hoặc những tác độngmạnh dến lý trí và tình cảm con người, đến chuẩn mực tư tưởng,đến khả năng, tiêu chí đánh giá và phong cách, hành vi chính trị nóichung, phù hợp với những mục tiêu chính trị cụ theer
Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu, xuất phát từ nhiều cách tiếpcận, đã phân tích ra các chức năng khác nhau của truyền thong đạichúng như: chức năng ngôn luận (cơ quan phát ngôn của đảng, cơquan nhà nước, tổ chức xã hội …; diễn đàn công luận); chức năngđổi mới chính trị (tác động làm thay đổi chính trị thong qua việc nêu
dư luận về những vấn đề xã hội gây sự chú ý của chính quyền và xãhội); chức năng xã hội hoá (định hướng những tiêu chí, giá trị,chuẩnmực hành vi chính trị trong xã hội); chức năng nâng cao dân trí(cung cấp thong tin về tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đápứng nhu cầu của các tầng lớp nhân dân); chức năng phát triển vănhoá, giải trí (truyền bá, phổ biến sinh động các tác phẩm văn hoá –nghệ thuật …)
1.4 Nguyên tắc lựa chọn thông tin của truyền thông đại chúng
Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất, thể hiện tác độngchính trị rõ nét nhất của truyền thông đại chúng là xác định được đề
Trang 14tài và định hướng tranh luận trên công luận, thu hút sự chú ý của xãhội và của chính phủ Truyền thông đại chúng thường tự do lựachọn, xác định cái gì cần thiết và cái gì không cần thiết để công bố
trước toà án công luận Việc lựa chọn đó không chỉ phụ thuộc vào quan điểm, quyền lợi của giới lãnh đạo truyền thông, mà còn phụ thuộc vào các nguyên tắc, quy định đặc thù trong xã hội thị trường hiện nay
Một trong những tiêu chí đánh giá cao vai trò của truyền thôngđại chúng là thu hút sự chú ý của công chúng Để đạt được mục tiêu
đó, truyền thông đại chúng khi lựa chọn đề tài thường dựa vào các
- Các sự kiện không bình thường: Nghĩa là đưa tin về nạn đói,
chiến tranh, các tội ác dã man… Điều đó giải thích vì sao truyềnthông đại chúng thường hay đưa tin mang tính tiêu cực và gâyhoang mang trong dân chúng
- Sự kiện mới.Để thu hút sự chú ý của người dân cần đưa ra
những sự kiện mới nhất, nóng hổi nhất mà dư luận rộng rãi chưabiết đến Đã có thể là thông tin về kết quả phát triển kinh tế, hoặc số
Trang 15lượng người thất nghiệp, về các chuyến bay vào vũ trụ, về sự xuấthiện của các đảng phái, các nhân vật chính trị mới nổi lên …
-Thắng lợi trong chính trị Theo nguyên tắc này, trong các
chương trình phát thanh, phát hình, các bài báo thường đưa tin vềthắng lợi thành công của các thủ lĩnh, các đảng chính trị hoặc củaquốc gia Các thông tin về người thắng cuộc trong các cuộc bầu cử,
về mức độ uy tín của các cuộc điều tra dư luận xã hội Sùng bái ngôisao trong chính trị, trong nghệ thuật thể thao cũg là những hiệntượng đặc trưng của truyền thông đại chúng trong xã hội thị trườnghiện nay
-Vị thế xã hội cao Những tin tức được khai thác từ những
người, tổ chức càng có vị thế xã hội càng cao càng có ý nghĩa Mức
độ nổi tiếng của các cơ quan, tổ chức, nhân vật sẽ gây chú ý của xãhội Vì vậy, trong truyền thông đại chúng thường xuất hiện các nhàchính trị, quân sự, tôn giáo, như tổng thống, các vị tướng, bộtrưởng, giám mục… Họ thường xuất hiện trên trang nhất của báohoặc đưa tin đầu trong các trương trình phát thanh, truyền hình
1.5 Các phương thức phổ biến thông tin và đặc điểm của truyền hình
Khi mô tả bức tranh chung, cần sử dụng nhiều phương thứctuyên truyền và phổ biến thông tin Truyền thong đại chúng sử dụnghai phương pháp chủ yếu: đưa tin liên tục truyền kì và đưa tin trích
đoạn theo sự kiện (vào một thời điểm một vấn đề ) Phương pháp thứ nhất thường được sử dụng trên các tờ báo, khi xem xét, phân
Trang 16tích vấn đề chính trị từ nhiều góc độ theo logic, quá trình tiến triển.Phân nhỏ các thông tin nhìn nhận sự kiện theo chiều hướng góc độkhác nhau sẽ hình thành được bức tranh hoàn thiện về các sự kiệntin tức chính trị Nó cung cấp them cơ hội sử dụng, thao tác diễnđàn gây sự chú ý đến các khía cạnh của các sự kiện
Phương pháp thứ hai chủ yếu được sử dụng trên truyền hình.
Phương pháp này gây ấn tượng mạnh đến thị giác, nhưng làm chongười xem khó nhận thức được bản chất sự kiện và cả quá trình pháttriển Những sự việc trừu tượng, có nguyên nhân sâu xa không thểđưa lên truyền hình
Sự “phân công lao động” giữa thong tin đại chúng là tự nhiên
và phù hợp trong xã hội dân chủ - khi có nhiều phương tiện thongtin Tuy nhiên hiện nay, truyền hình vẫn chiếm ưu thế trong truyềntải những thong tin về chính trị Về tâm lý, người dân tin vào những
gì họ nhìn hơn là vào những gì họ chỉ được nghe hoặc đọc
Truyền hình với ưu thế hình ảnh đưa tin về những sự kiệnbằng hình ảnh con người, sự vật cụ thể Đó là những hình ảnh màống kính camera dễ tiếp cận: các cuộc gặp gỡ, viếng thăm, các cuộchọp báo… Trong các chương trình truyền hình, người xem thườngquan tâm đến các chính khách, lãnh tụ Những hạn chế của truyềnhình là chỉ mô tả các sự kiện chính trị theo bề ngoài, mà không thểkhám phá, lột tả được bản chất bên trong của vấn đề
Truyền thông đại chúng không chỉ có khả năng to lớn trongcung cấp tin tức, sự kiện chính trị, mà còn thúc đẩy người dân quan
Trang 17tâm hơn đến chính trị Việc người dân thụ động hay tích cực, chủđộng hoạt động chính trị, phụ thuộc khá nhiều vào truyền thông đạichúng
Trang 18CHƯƠNG 2.VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TRONG CHÍNH TRỊ CÁC NƯỚC TƯ BẢN PHÁT TRIỂN
2.1 Truyền thông đại chúng cung cấp, phổ biến thông tin chính trị
Thông tin chính trị là những thông tin về các hoạt động chínhtrị, các sự kiện chính trị, các quan hệ chính trị…ở các nước tư bảnphát triển, đây là nguồn thông tin phong phú nhất và thu hút sự quantâm của công chúng nhất Thông tin chính trị luôn phụ thuộc vàomục đích, ý đồ chính trị của chủ thể nắm nguồn phát nên nó cónhiều loại, nhiều mức độ hay nhiều hình thức biểu hiện khác nhau:
Trước hết, đó là những thông tin khách quan Đây là loại
thông tin phản ánh một cách trung thực những vấn đề, sự kiện, hiệntượng có thật Trong chính trị, loại thông tin này hầu như không thểđảm bảo nguyên nghĩa, tính chất của nó, bởi trên thực tế mọi thôngtin chính trị đều mang tính mục đích và khuynh hướng cụ thể
Hai là, thông tin định hướng.Đây là loại thong tin có tính mục
đích dẫn dắt định hướng, người tiếp nhận theo định hướng nhậnthức định sẵn, làm cho người tiếp nhận hiểu bản chất vấn đề theohướng có lợi cho người phát thông điệp
Ba là, thông tin thủ đoạn.Đây là loại thong tin được truyền đi
nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể bằng các biến dạng kháchquan ban đầu hoặc hoà trộn những thủ thuật, thủ đoạn Mục tiêu củaloại thông tin này là buộc người tiếp nhận phải nghe hoặc chấp nhận
Trang 19nội dung của thông điệp đó.Cùng với sự phát triển kỹ thuật của cácphương tiện truyền thông đại chúng thì loại hình thông tin này càngđược sử dụng và phát huy hiệu quả của nó.
Bốn là, thông tin xuyên tạc.Đây là loại thông tin sử dụng lập
luận để xuyên tạc, bóp méo, lừa đảo một cách cố tình dựa trên sự sailệch bản chất và hiện tượng, giữa tổng thể và chi tiết
Năm là, phản ánh thông tin.Thực ra đây là một hình thức lừa
dối mà nguồn gốc của thong tin không có ở một nguồn tin xác thựcnào trên thực tế, là sự phổ biến một thông tin bị bóp méo, hoặc bịa
ra có tính toán từ trước.Suy cho cùng phản thông tin là thông tin giả
Trên thực tế, không có ranh giới rõ rang giữa các loại thôngtin.Trong hoạt động chính trị, thong tin thường được truyền thôngđại chúng phản ánh phù hợp các ý đồ và mục đích của chủ thểnguồn phát,Bởi vậy, không có ý nghĩa thong tin chính trị đồngnghĩa với hành động xấu xa mà tính chất xấu – tốt của truyền thôngđại chúng trong chính trị luôn được quyết định bởi mục đích chínhtrị của chủ thể, Khi thực hiện chức năng này, thông tin do truyềnthông đại chúng đưa ra phải đảm bảo đáp ứng được yêu cầu cơ bản
là nó vừa phù hợp với chuẩn mực giá trị xã hội, chuẩn mực giai cấp,yêu cầu của sự phát triển xã hội, đồng thời nó vừa đáp ứng tốt thịhiếu, nhu cầu của công chúng hoặc một bộ phận công chúng nhấtđịnh
Như vậy, chức năng thông tin của truyền thông đại chúngtrong chính trị thực chất là sự truyền tải thông tin; thông báo tin tức
Trang 20mà nội dung lẫn hình thức đều phụ thuộc vào ý đồ chính trị cũngnhư mục tiêu lơi ích của chủ thể là nguồn phát, nhờ đó hình thàhquan điểm trong công chúng về những vấn đề mà họ không có điềukiện tiếp cận một cách trực tiếp
2.2 Truyền thông đại chúng đóng vai trò trung gian trong giao tiếp chính trị
Chính trị là “ hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các nhóm
xã hội lớn – giai cấp, dân tộc, quốc gia…”.Hoạt động chính trị làhoạt động tập thể được tổ chức phức tạp, có phương thức giao tiếpđặc thù để thực hiện hoá lợi ích và mục tiêu giai cấp, đòi hỏi phảitrao đổi thong tin giữa các thành viên của các chủ thể chính trị; nhànước, đảng phái, các nhóm chính trị - xã hội… Việc trao đổi thongtin hầu như không thể tiến hành trực tiếp, mà cần phải có cácphương tiện, công nghệ truyền tin riêng biệt để đảm bảo sự thốngnhất về ý chí, về hoạt động của tổ chức.Đó cũng chính là lý do rađời của truyền thông đại chúng.Như vậy, đóng vai trò là người cungcấp thông tin, truyền tin, truyền thông đại chúng nghiễm nhiên trởthành “nhân vật: trung gian trong hoạt động chính trị và giao tiếpchính trị
Là nguồn của thông tin, vận hành theo cơ chế tuyên truyền,truyền thông đại chúng cung cấp cho công dân những kiến thức về
xã hội, kinh tế và chính trị Là cơ quan ngôn luận của nhà nước vàcủa các tổ chức, truyền thông đại chúng tìm cách thuyết phục nhândân ủng hộ chính sách của chính phủ hoặc mua các sản phẩm hànghoá của tập đoàn công ty.Truỳên thông đại chúng còn hoạt động
Trang 21như những đại diện của pháp luật, tạo ra niềm tin cho sốđông,thuyết phục sự chấp nhận các thể chế kinh tế và thể chế chínhtrị thống trị.Thay mặt nhân dân, truyền thông đóng vai trò giám sátnhững hoạt động của cơ quan công quyền, giám sát các hoạt độngkinh tế, thương mại để phản ánh trung thực những sai lầm của mỗi
cơ quan, đơn vị hay phản ánh những điển hình tiên tiến, biểu dươngtrước công chúng Ngoài ra, nó còn đăng tải ý kiến của công chúng,góp phần đóng góp vào minh bạch hoá các chính sách của nhà nước,giúp đỡ các cơ quan nhà nước đề ra chính sách hữu hiệu trong việcquản lý và phát triển kinh tế - xã hội đất nước
Như vậy, truyền thông đại chúng là cầu nối giữa chính quyền,đảng phái, tổ chức chính trị - xã hội với nhau và với công dân, qua
đó đã hình thành các “tam giác thông tin “: Chính phủ - truyềnthông đại chúng- công dân… Trong các “ tam giác thông tin “ đó,truyền thông đại chúng vừa cung cấp và nhận thông tin, vừa thiếtlập mối liên hệ giữa các chủ thể Theo quan điểm của Klaper (1960)thì “ truyền thông đại chúng không được coi là điều kiện cần và đủđối với các tác động của khán giả, nhưng phần nào đó nó đóng vaitrò như nhân tố trung gian” Trên thực tế, ngay từ khi mới ra đời đếnnay truyền thông đại chúng cũng đã thực hiện tốt chức năng này
2.3 Truyền thông đại chúng định hướng tư tưởng chính trị
Định hướng tư tưởng chính trị là một trong những chức năngquan trọng và đặc thù của truyền thong đại chúng trong hoạt độngchính trị.Trong một chế độ xã hội, dù giai cấp này hay giai cấp khácnắm quyền thống trị thì đều cần phải tiến hành công tác tư tưởng.Đó
Trang 22là hoạt động tác động vào ý thức của con người, nhằm hình thành vàcủng cố hệ tư tưởng chính trị đang lãnh đạo xã hội.Mỗi giai cấp cầmquyền đại diện cho một hệ tư tưởng và để hệ tư tưởng đó “hướngđạo” được ý thức của toàn xã hội thì sự tác động của truyền thông
đại chúng là rất quan trọng.Các nhà nghiên cứu cho rằng: “ Báo chí
có khả năng tác động thường xuyên có hệ thống và tính đến những thay đổi trong cuộc sống…chính báo chí có khả năng bắt kịp được tình hình thay đổi từng ngày và chính vì vậy trong trường hợp cần thiết và khả năng thay đổi định hướng công chúng… “ Vai trò định
hướng tư tưởng chính trị của truyền thông đại chúng được biểu hiệnthành hai hướng:
Thứ nhất, truyền thông đại chúng định hướng tư tưởng chính
trị thông qua tạo dựng dư luận xã hội.Thực chất dư luận xã hội làtập hợp những ý kiến tranh luận, những đánh giá của công chúng vềcác vấn đề, các sự kiện diễn ra trong đời sống xã hội.Nó phản ánhnhận thức của công chúng, bởi vậy nó có ý nghĩa quan trọng đối với
sự ổn định chính trị - xã hội.C.Mác đã từng cho rằng, sản phẩm lớnnhất của truyền thông là dư luận xã hội.Bằng sự tác động của thôngtin, truyền thong đại chúng tác động trực tiếp vào nhạn thức cư dân,
từ đó tạo ra dư luận xã hội và thong điệp được chuyển tải.Cũngthong qua các luồng thong tin, công chúng không những làm quenvới các sự kiện, hiện tượng trong xã hội mà còn thu nhận địnhhướng thông tin do nguồn phát ra.Trong hoạt động chính trị, nhữngđịnh hướng mà công chúng thu nhận được là những tư tưởng chínhtrị của chủ thể sở hữu, những quan điểm, đường lối của đảng và nhà
Trang 23nước Theo đó, dư luận xã hội trở thành công cụ để giải quyết cácvấn đề chính trị - xã hội và thông qua xây dựng dư luận xã hộitruyền thông đại chúng thực hiện chức năng định hướng tư tưởngchính trị và hơn nữa nó góp phần định hướng sự vận động của cáctiến trình chính trị - xã hội
Thứ hai, truyền thông đại chúng thực hiện vai trò định hướng
tư tưởng chính trị thông qua giáo dục tư tưởng chính trị và xã hộihoá chính trị.Trong quá trình định hướng tư tưởng chính trị chocông chúng truyền thong địa chúng không chỉ cung cấp thông tinđịnh hướng tạo dựng dư luận xã hội mà còn phải thực hiện cả vai trògiáo dục về chính trị tư tưởng cho toàn xã hội.Truyền thông đạichúng góp phần trang bị những tri thức cần thiết làm cơ sở cho việchình thành các quan điểm, lập trường và thái độ chính trịtrong nhândân.Trong đó, yếu tố hạt nhân là thế giới quan và nhân sinh quancủa công chúng Từ đây, truyền thong địa chúng giúp họ đánh giá,
hệ thống hoá những thông tin đã thu nhận được để có khả năng lựachọn, chắt lọc trong số rất nhiều nguồn tin đa chiều thậm chí mâuthuẫn nhau, từ đó xác định thái độ và quan điểm chính trị đúng nhưmong muốn của những chủ thể kiểm soát truyền thong mà cụ thể làchủ thể nắm quyền lực nhà nước
Bên cạnh đó, truyền thong đại chúng còn có vai trò định ra vàphổ cập cho công chúng những tiêu chí, chuẩn mực về hành vichính trị, thái độ chính trị đúng đắn trong xã hội.Điều này giúp chomỗi cá nhân có khả năng tự điều chỉnh để thích ứng với hoạt độngchung của toàn xã hội phù hợp với những mục tiêu của từng chế độ