Trương Đình Hải Yến_23D1Pol51002410 (1).Pdf

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM KHOA KINH TẾ TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ – NIN 1 Phân tích vai trò của lợi ích kinh tế và các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế 2 Bằng những dẫ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

KHOA KINH TẾ

TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ – NIN

1 Phân tích vai trò của lợi ích kinh tế và các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

2 Bằng những dẫn chứng cụ thể, hãy làm rõ vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam thời gian qua

3 Bạn hãy đề xuất những biện pháp xử lý hài hòa mối quan hệ: lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội ở Việt Nam hiện nay

Mã lớp học phần :23D1POL51002410 Sinh viên thực hiện : Trương Đình Hải Yến Khóa : K48 – Lớp : DT002 – Phòng học B2-602 MSSV : 31221025344

TP Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 4 năm 2023

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

1 Lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế

1.1 Lợi ích kinh tế

1.1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế……… 1

1.1.2 Bản chất lợi ích kinh tế… ……… 1

1.1.3 Vai trò lợi ích kinh tế……… ……….1

1.2 Quan hệ lợi ích kinh tế

1.2.1 Khái niệm quan hệ lợi ích kinh tế……….1

1.2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế……….1

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế……… 2

2 Vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam thời gian qua……….2

3 Những biện pháp xử lý hài hòa mối quan hệ: lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích

xã hội ở Việt Nam hiện nay……….4

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 6

LỜI MỞ ĐẦU

Trong giai đoạn tiếp tục đẩy mạnh đổi mới hiện nay, Đảng ta xác định: “Bảo đảm lợi ích, sự kết hợp hài hòa các lợi ích và phương thức thực hiện lợi ích công bằng, hợp lý cho mọi người, cho các chủ thể, nhất là lợi ích kinh tế” Chính vì vậy, việc giải quyết các quan hệ lợi ích một cách hài hòa, nhất là giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội chính là tạo động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay Đây là bước ngoặt lớn trong quá trình chuyển từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường với sự quản lý của Nhà nước Bên cạnh nhiều mặt mặt tích cực như: năng suất lao động tăng nhanh, công nghệ sản xuất không ngừng được cải tiến, hàng hóa được sản xuất ra nhiều, thu nhập quốc dân từ đó cũng tăng… thì cơ chế thị trường đồng thời cũng nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực Ngày càng nhiều vấn đề cần giải quyết như: lạm phát, khủng hoảng, thất nghiệp, tệ nạn xã hội,…Do vậy, Nhà nước phải can thiệp vào kinh tế để có thể đảm bảo cho sự phát triển kinh tế hiệu quả, ổn định và công bằng Đặc biệt, nền kinh tế nước ta đang định hướng theo xã hội chủ nghĩa nên càng không thể thiếu sự quản lý của Nhà nước Như vậy, việc nhà nước cùng các cơ quan ban ngành và nhân dân quan tâm đến xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một điều cần thiết

Em xin vận dụng những kiến thức đã được tiếp thu tại học phần để phân tích những vấn đề được đưa ra Rất mong nhận được những đóng góp tích cực để em có một cái nhìn đúng đắn hơn, rõ ràng hơn, tạo tiền đề để sau này em có thể đóng góp một công sức nhỏ bé trong công cuộc xây dựng đất nước Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG

1 Lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế

1.1 Lợi ích kinh tế

1.1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Để tồn tại, phát triển, con người cần được thoả mãn các nhu cầu vật chất cũng như nhu cầu tinh thần Lợi ích thu được khi con người được thỏa mãn nhu cầu của mình Lợi ích có thể là lợi ích vật chất, có thể là lợi ích tinh thần

Trong mỗi điều kiện lịch sử, trình độ phát triển và bối cảnh xã hội, sự thoả mãn nhu cầu có khác nhau, nhưng trước hết và xuyên suốt quá trình lịch sử, lợi ích vật chất – cụ thể là lợi ích kinh tế đóng vai trò quan trọng thúc đẩy các hoạt động kinh tế

Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người

1.1.2 Bản chất lợi ích kinh tế

Về bản chất: Lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ của các quan hệ giữa các chủ thể trong nền sản xuất xã hội

Về biểu hiện: gắn với các chủ thể khác nhau là những lợi ích kinh tế tương ứng

1.1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế

Thứ nhất, lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế - xã hội Trong kinh tế thị trường, để thoả mãn nhu cầu, cần phải có thu nhập Thu nhập càng cao, phương thức, mức độ thỏa mãn nhu cầu càng tốt Vì vậy, mọi chủ thể kinh tế đều tìm cách nâng cao thu nhập, bảo đảm lợi ích kinh tế của mình Bảo đảm và thực hiện

lợi ích kinh tế của các giai tầng trong xã hội, đặc biệt là người dân vừa là cơ sở bảo đảm cho ổn định và phát triển xã hội, vừa là biểu hiện của sự phát triển “Nước độc lập mà

dân không được hưởng ấm no, hạnh phúc thì độc lập cũng không có ý nghĩa gì” (Hồ Chí

Minh)

Thứ hai, lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác Cội nguồn

sâu xa của các cuộc đấu tranh giai cấp trong lịch sử là sự đấu tranh giành quyền làm chủ

tư liệu sản xuất và thực hiện lợi ích kinh tế “Động lực của toàn bộ lịch sử chính là cuộc

đấu tranh của các giai cấp và những xung đột về quyền lợi của họ” (C Mác, Ph Ăngghen)

1.2 Quan hệ lợi ích kinh tế

1.2.1 Khái niệm

Quan hệ lợi ích kinh tế là sự thiết lập những tương tác giữa con người với con

người, giữa các cộng đồng người, các tổ chức kinh tế, các bộ phận hợp thành nền kinh tế, giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới

1.2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

Sự thống nhất của quan hệ lợi ích kinh tế

Chúng thống nhất với nhau vì một chủ thể có thể trở thành bộ phận cấu thành của chủ thể khác, lợi ích của chủ thể này được thực hiện thì lợi ích của chủ thể khác cũng được thực hiện (gián tiếp hoặc trực tiếp)

Sự mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế

Các quan hệ lợi ích kinh tế mâu thuẫn với nhau vì các chủ thể kinh tế có thể hành động theo những phương thức khác nhau để thực hiện các lợi ích của mình

Lợi ích của những chủ thể kinh tế có quan hệ trực tiếp trong việc phân phối kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng có thể mâu thuẫn với nhau

Trong các hình thức lợi ích kinh tế, lợi ích cá nhân là cơ sở, nền tảng của các lợi ích khác Nguyên nhân chủ yếu là do nhu cầu cơ bản, thuộc về các cá nhân, quyết định hoạt động của các

cá nhân; cùng với thực hiện lợi ích cá nhân là cơ sở để thực hiện các lợi ích khác

1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Là phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất của con người, lợi ích kinh tế trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa và dịch vụ, mà điều này lại phụ thuộc vào trình độ phát triền lực lượng sản xuất Do đó, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất càng cao, việc đáp ứng lợi ích kinh tế của các chủ thể càng tốt Chính vì vậy, phát triển lực lượng sản xuất trở thành nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của các quốc gia

Ví dụ: Cuộc cách mạng kỹ thuật lần thứ nhất hay còn gọi là cuộc cách mạng trong lĩnh vực sản xuất, bắt đầu khoảng 1760 đến khoảng 1840 tại nước Anh với đặc trưng là cơ khí máy móc (chạy bằng hơi nước và sức nước) ra đời và cải tiến, thay thế sức lao động thủ công qua đó tăng sản lượng

Địa vị của chủ thể trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội

Quan hệ sản xuất, mà trước hết là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất, quyết định vị trí, vai trò của mỗi con người, mỗi chủ thể trong quá trình tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội Do đó, không có lợi ích kinh tế nằm ngoài những quan hệ sản xuất và trao đổi, mà nó là sản phẩm của những quan hệ sản xuất và trao đổi, là hình thức tồn tại và biểu hiện của các quan hệ sản xuất

và trao đổi trong nền kinh tế thị trường

Chính sách phân phối thu nhập của nhà nước

Sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế thị trường là tất yếu khách quan, bằng nhiều loại công cụ, trong đó có các chính sách kinh tế - xã hội Chính sách phân phối thu nhập của nhà nước làm thay đổi mức thu nhập và tương quan thu nhập của các chủ thể kinh tế

Hội nhập kinh tế quốc tế

Bản chất của kinh tế thị trường là mở cửa hội nhập Khi mở cửa hội nhập, các quốc gia có thể gia tăng lợi ích kinh tế từ thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế Tuy nhiên, lợi ích kinh tế của các doanh nghiệp, hộ gia đình sản xuất hàng hóa tiêu thụ trên thị trường nội địa có thể bị ảnh

hưởng bởi cạnh tranh của hàng hóa nước ngoài Đất nước có thể phát triển nhanh hơn nhưng cũng phải đối mặt với các nguy cơ cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường Điều đó có nghĩa

là hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tác động mạnh mẽ và nhiều chiều đến lợi ích kinh tế của các chủ thể

Ví dụ: Trong tình hình hội nhập kinh tế như hiện nay, Việt Nam đã và đang tham gia hoạt động tại nhiều tổ chức quôc tế như ASEAN, WTO, APEC, … để phát triển sự thống nhất của quan hệ kinh tế Việt Nam và thế giới; thúc đẩy xu thế hòa bình, ổn định, hợp tác trong khu vực, giúp ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh; làm cho sức mạnh kinh tế của đất nước từng bước được nâng lên

2 Vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích kinh tế ở Việt Nam thời gian qua

Hài hòa các lợi ích kinh tế là sự thống nhất biện chứng giữa lợi ích kinh tế của các chủ thể, trong đó mặt mâu thuẫn được hạn chế, tránh được va chạm, xung đột; mặt thống nhất được khuyến khích, tạo điều kiện phát triển cả chiều rộng và chiều sâu, từ đó tạo động lực thúc đẩy các hoạt động kinh tế, góp phần thực hiện tốt hơn các lợi ích kinh tế, đặc biệt là lợi ích xã hội

Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế: Trong những năm vừa qua, Việt Nam đã thực hiện rất tốt việc tạo lập môi

trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế, trước hết là giữ vững ổn định về chính trị Nhờ đó, các nhà đầu tư trong và ngoài nước rất yên tam khi tiến hành đầu tư Vì vậy, tiếp tục giữ vững

ổn định về chính trị là góp phần bảo đảm hài hòa các lợi ích kinh tế ở Việt Nam Khi đất nước hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hệ thống pháp luật của nước ta đã và đang thay đổi tích cực để phù hợp, tuân thủ theo các chuẩn mực và thông lệ quốc tế Trong những năm vừa qua, kết cấu hạ tầng của nền kinh tế nước ta đã được cải thiện rất đáng kể, đáp ứng nhu cầu của các hoạt động kinh tế

Điều hòa lợi ích giữa cá nhân – doanh nghiệp – xã hội: chúng ta từng bước khắc phục

được tư duy tuyệt đối hóa lợi ích xã hội trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Đó là việc chủ thể sở hữu tư nhân được thừa nhận và tạo điều kiện phát triển, kinh tế tư nhân từ chỗ không được thừa nhận, đến chỗ thừa nhận và hiện nay coi đó “là một động lực quan trọng của nền kinh tế” Đảng và Nhà nước đã ban hành và tổ chức thực hiện ngày một tốt những chủ trương, chính sách đúng đắn về tạo cơ hội phát triển của cả lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Sự thay đổi chủ trương, chính sách về sở hữu Trước hết, về chủ thể sở hữu: chuyển từ việc chỉ thừa nhận vai trò độc tôn của chủ thể sở hữu là Nhà nước đối với các tư liệu sản xuất cơ bản sang công nhận nhiều chủ thể sở hữu (nhà nước, tư nhân, hỗn hợp) Về đối tượng sở hữu, ngoài những đối tượng sở hữu truyền thống như đất đai, tài nguyên, máy

móc, xuất hiện các đối tượng sở hữu mới như các sản phẩm trí tuệ, thông tin, thị trường, thương hiệu, tên miền internet, tài nguyên số, không gian vũ trụ, thậm chí là sở hữu cơ hội phát triển đều được công nhận và đóng vai trò to lớn hơn trong sự phát triển kinh tế - xã hội Về hình thức sở hữu: nếu như trước đổi mới, chúng ta chỉ thừa nhận hai hình thức sở hữu là sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể, thì từ đổi mới đến nay, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị

trường, các hình thức sở hữu ở Việt Nam đã được ghi nhận bao gồm: sở hữu toàn dân, sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu cá thể, sở hữu tư bản tư nhân, sở hữu tư bản nhà nước, sở hữu

có yếu tố nước ngoài và sở hữu hỗn hợp; tương ứng với đó là có nhiều thành phần kinh tế

tương ứng

Kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển

xã hội: xây dựng bộ máy nhà nước liêm chính, có hiệu lực nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt

động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm Nhà nước phải kiểm soát được thu nhập của công dân, trước hết là thu nhập của cán bộ, công chức nhà nước Trước pháp luật, mọi người dân và cán bộ, công chức nhà nước phải thực sự bình đẳng; mọi vi phạm phải được xét xử theo quy định của pháp luật Theo đó, việc thực hiện công khai, minh bạch mọi cơ chế, chính sách và quy định của Nhà nước sẽ giúp người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức nhà nước hiểu

rõ được quyền lợi, trách nhiệm của mình, tránh được tình trạng lạm quyền, thiếu trách nhiệm, tham nhũng

Giải quyết những mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế: Mâu thuẫn giữa các lợi ích

kinh tế là khách quan, nếu không được giải quyết sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến động lực của các hoạt động kinh tế Do đó, để giải quyết kịp thời khi có mâu thuẫn phát sinh, các cơ quan chức năng của nhà nước thường xuyên quan tâm phát hiện mâu thuẫn và chuẩn bị chu đáo các giải pháp đối phó Nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế là phải có sự tham gia

của các bên liên quan, có nhân nhượng và phải đặt lợi ích đất nước lên trên hết

Tuy ngăn ngừa là chính, nhưng khi mâu thuẫn xảy ra giữa các lợi ích kinh tế bùng phát có thể dẫn đến xung đột (đình công, bãi công ) Khi đó, cần có sự tham gia hòa giải của các tổ chức

xã hội có liên quan, đặc biệt là nhà nước

3 Những biện pháp xử lý hài hòa mối quan hệ: lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích

xã hội ở Việt Nam hiện nay

Một là, nâng cao nhận thức của các chủ thể lợi ích trong việc giải quyết quan hệ lợi ích, nhất là giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Nâng cao nhận thức của các chủ thể lợi ích để các chủ thể lợi ích xác định rõ quyền lợi và nghĩa

vụ của mình trong các quan hệ lợi ích, tránh xung đột lợi ích giữa các chủ thể Cần nâng cao nhận thức của các chủ thể về tầm quan trọng của sự thống nhất lợi ích Trong mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, chủ thể cá nhân cần nhận thức được rằng, lợi ích xã hội chỉ có thể đạt được khi mỗi cá nhân cố gắng thực hiện tốt các lợi ích chính đáng của mình thông qua việc tích cực học tập, lao động, rèn luyện, hài hòa giữa cống hiến và hưởng thụ; mặt khác chủ thể của lợi ích xã hội chủ yếu là Đảng, Nhà nước cũng cần nhận thức được rằng, muốn thực hiện tốt các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, phải quan tâm đến lợi ích thiết thực của mọi cá nhân, của từng đối tượng, nhất là quan tâm đến những người có công với cách mạng, những đối tượng yếu thế trong xã hội, thực hiện tốt an sinh xã hội và phúc lợi xã hội

Hai là, tiếp tục hoàn thiện chính sách về sở hữu, phân phối và tổ chức thực hiện tốt các chính sách trên thực tế để giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Theo đó, cần tiếp tục thực hiện nhất quán một chế độ pháp lý kinh doanh cho các doanh nghiệp, không phân biệt hình thức sở hữu, thành phần kinh tế Mọi doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đều hoạt động theo cơ chế thị trường, bình đẳng và cạnh tranh lành mạnh theo pháp luật, tạo cơ hội ngang nhau trong việc tiếp cận các nguồn lực Tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân Việt Nam thật sự trở thành lực lượng nòng cốt, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế Tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo thuận lợi phát triển khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế Thúc đẩy hình thành và phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh, có công nghệ hiện đại, năng lực quản trị tiên tiến Hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ba là, tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chính sách tiền lương, kết hợp thực hiện tốt chính sách

an sinh xã hội và phúc lợi xã hội

Cùng với đó, Đảng, Nhà nước cần thực hiện tốt chính sách ASXH, PLXH trong toàn xã hội, nhất

là đối với các đối tượng còn nhiều khó khăn như nông dân, công nhân, những đồng bào vùng sâu, vùng xa, đối tượng chính sách thực hiện tốt chính sách xóa đói, giảm nghèo, thực hiện thật tốt các chế độ, chính sách, nâng cao đời sống đối với các đối tượng có công với cách mạng, đảm bảo cho họ được hưởng thụ các giá trị căn bản của sự phát triển như đời sống vật chất, y tế, giáo dục, hưởng thụ các giá trị văn hóa - xã hội khác

Bốn là, thực hiện các giải pháp đảm bảo công khai, minh bạch nhằm ngăn chặn những hành vi tiêu cực như tham ô, tham nhũng, lợi ích nhóm

Đảng, Nhà nước cần thực hiện tốt hơn nữa các biện pháp công khai, minh bạch để phòng ngừa các hiện tượng tham ô, tham nhũng, lãng phí Nâng cao năng lực, hiệu quả sử dụng tài sản công,

phát huy tốt trách nhiệm giải trình, thực hiện tốt các biện pháp công khai tài chính, minh bạch tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức

Mặt khác, cần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, xử lý nghiêm minh những trường hợp vi phạm tội tham ô, tham nhũng, lãng phí, buôn lậu, trốn thuế, hàng giả, hàng kém chất lượng đây

là những hành vi phá hoại nghiêm trọng các quan hệ lợi ích, gây tổn hại tới cả lợi ích cá nhân và các mục tiêu của lợi ích xã hội

Năm là, phải có quyết tâm chính trị cao, kiên quyết, kiên trì “Nhóm lợi ích” đã ăn sâu trong suy nghĩ, tư tưởng của nhiều cán bộ, đảng viên, doanh nghiệp Thực tế, nó hiện hữu ở mọi cấp, mọi ngành, liên quan đến những người có chức, có quyền Do vậy, muốn kiểm soát, ngăn chặn có hiệu quả “nhóm lợi ích” cần có quyết tâm chính trị cao, nỗ lực lớn, làm một cách kiên quyết, kiên trì, bài bản, khoa học, không thể nóng vội, chủ quan Cần có giải pháp tình thế, kiên quyết, kịp thời, tạo chuyển biến rõ rệt, đồng thời có biện pháp dài hạn về phòng, chống tận gốc

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu HDOT KTCT Mác - Lênin (UEH- 2023) Giáo trình KTCT Mác – Lênin Bộ GD-ĐT 2021 Tạp chí điện tử Lý luận chính trị

Trang web Ban Nội Chính