- Phương thúc và mục đích xây dựng dự án PPP ở một quốc gia có rủi ro trên một thị trường nhỏ. Một vài bài học kinh nghiệm.- Cách tiếp cận xã hội học và chính trị về các hợp đồng đối tác nhà nước - tư nhân.- Hướng tới các mô hình đối tác ở cấp địa phương: nhà cung cấp tư nhân phí chính thức và cơ chế hiệp hội cung cấp nước sạch.
Trang 1Quan hïơ ăöịi taâc nhađ nûúâc
-Tû nhín: Bađi hoơc kinh nghiïơm taơi
caâc nûúâc ăang phaât triïín
Muơc luơc
LÛU YÂ
Caâc phín tñch vađ kïịt luíơn
trong tađi liïơu nađy lađ cuêa caâc taâc
giaê Chuâng khöng phaên aânh
quan ăiïím chñnh thûâc cuêa Cú
quan phaât triïín Phaâp vađ caâc cú
LÚĐI GIÚÂI THIÏơU
Taơp chñ kinh tïị söị nađy tíơp trung ăïì cíơp ăïịn quan hïơ ăöịi taâc nhađ nûúâc – tû nhín taơi
caâc nûúâc ăang phaât triïín Húơp taâc cöng tû (PPP) úê ăíy ặúơc hiïíu theo nghôa röơng phöí biïịn trïn thïị giúâi, tûâc lađ nhûông húơp ăöìng uêy thaâc quaên lyâ dõch vuơ cöng giûôa cú quan nhađ nûúâc vađ doanh nghiïơp tû nhín, chûâ khöng phaêi lađ nhûông húơp ăöìng húơp taâc theo nghôa heơp nhû quy ắnh trong Phaâp lïơnh nùm 2004 cuêa Cöơng hođa Phaâp Nguýn lyâ uêy thaâc quaên lyâ dõch vuơ cöng khöng phaêi lađ nguýn lyâ múâi meê Noâ ăaô xuíịt hiïơn úê Phaâp ngay tûđ thïị kyê thûâ 17, khi Colbert cho xíy dûơng kïnh ăađo Midi, vađ coâ bûúâc phaât triïín maơnh kïí tûđ thïị kyê thûâ 19 vúâi viïơc thađnh líơp Töíng cöng ty cíịp thoaât nûúâc röìi sau ăoâ lađ Töíng cöng ty Nûúâc vađ Cöng ty Nûúâc vađ Chiïịu saâng Lyon ăïí cung cíịp caâc dõch vuơ ăö thõ.
Taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín, möơt söị doanh nghiïơp nhađ nûúâc hoaơt ăöơng khöng hiïơu quaê vađ caâc caêi caâch ặúơc triïín khai höìi thíơp niïn 1980 nhùìm phaât huy vùn hoâa hađng hoâa trong doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô gùơp phaêi nhûông thíịt baơi Vò lyâ do ăoâ, vađo nhûông nùm 1990, caâc ăöịi taâc phaât triïín ăaô tòm caâch phaât huy sûơ tham gia cuêa khu vûơc tû nhín vađo lônh vûơc dõch vuơ cöng Sûơ tham gia cuêa caâc ăöịi taâc tû nhín – mađ thöng thûúđng lađ caâc ăöịi taâc nûúâc ngoađi – vúâi kinh nghiïơm quaên lyâ, trònh ăöơ kyô thuíơt vađ khaê nùng tađi chñnh vûúơt tröơi, ăaô ặúơc xem nhû möơt phûúng caâch ăïí giaêm búât gaânh nùơng tađi chñnh cho Nhađ nûúâc ăöìng thúđi víîn ăaơt ặúơc caâc muơc tiïu vïì dõch vuơ cöng (ăùơc biïơt lađ ăaêm baêo cho ngûúđi dín ặúơc tiïịp cíơn caâc hïơ thöịng cú súê haơ tíìng) Sûơ kyđ voơng ban ăíìu ăaô toê ra vûúơt quaâ thûơc tïị: thïị hïơ ăöịi taâc cöng tû ăíìu tiïn taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín khöng ặâng vûông ặúơc trûúâc caâc cuâ söịc bïn ngoađi (ăùơc biïơt lađ caâc cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh vađ kinh tïị) Vò víơy, möơt thïị hïơ húơp ăöìng ăöịi taâc cöng tû thûâ hai xuíịt hiïơn, trong ăoâ doanh nghiïơp tû nhín gaânh chõu phíìn ruêi ro ñt hún (theo mö hònh giao thíìu hún lađ mö hònh uêy thaâc hoađn toađn) Bïn caơnh ăoâ, nhiïìu cöng cuơ ăiïìu tiïịt hiïơu quaê ăaô ặúơc xíy dûơng nhùìm giuâp Nhađ nûúâc thûơc hiïơn ặúơc ăíìy ăuê phíìn traâch nhiïơm cuêa mònh (ắnh giaâ, chñnh saâch ûu ăaôi dađnh cho ăöịi tûúơng dín ngheđo v.v…).
Tuy nhiïn, quaên lyâ vađ ăiïìu tiïịt nhû thïị nađo cho töịt ăođi hoêi caê möơt quaâ trònh tòm tođi líu dađi vađ phûâc taơp Caâc húơp ăöìng ăöịi taâc cöng tû luön gùưn vúâi möơt böịi caênh xaô höơi vađ chñnh trõ cuơ thïí cíìn phaêi tñnh ăïịn Nhûông vñ duơ húơp taâc coâ triïín voơng hiïơn nay ăïìu lađ nhûông trûúđng húơp mađ trong ăoâ ngoađi sûơ tham gia cuêa Nhađ nûúâc vađ doanh nghiïơp cung cíịp dõch vuơ cođn coâ sûơ tham gia cuêa möơt söị taâc nhín khaâc nhû chñnh quýìn ắa phûúng, xaô höơi dín sûơ vađ caâc doanh nghiïơp cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín.
Pierre Jacquet
l Phûúng thûâc vađ muơc ăñch
xíy dûơng dûơ aân PPP úê
möơt quöịc gia coâ ruêi ro
trïn möơt thõ trûúđng nhoê
Möơt vađi bađi hoơc kinh
nghiïơm
l Caâch tiïịp cíơn xaô höơƠi hoơc
vađ chñnh trõ vïì caâc húơp
ăöìng ăöịi taâc nhađ nûúâc –
tû nhín
l Hûúâng túâi caâc mö hònh
ăöịi taâc úê cíịp ắa phûúng:
nhađ cung cíịp tû nhín phi
chñnh thûâc vađ cú chïị hiïơp
höơi cung cíịp nûúâc saơch
2
6
10
Trang 2Olivier Ratheaux
Trûúêng dûơ aân Ban Möi trûúđng vađ
Thiïịt bõ – AFD
vúâi moơi quöịc gia?
Vò phaơm vi hoaơt ăöơng cuêa AFD ríịt röơng cho nïn, vúâi
tû caâch lađ bïn cho vay vađ/hoùơc bïn tham víịn cho cú
quan nhađ nûúâc, AFD ăaô tham gia tñch cûơc vađo viïơc thiïịt
kïị caâc dûơ aân húơp taâc cöng tû (PPP) trong lônh vûơc xíy
dûơng vađ/hoùơc quaên lyâ cú súê haơ tíìng hoùơc dõch vuơ cöng
(nûúâc, nùng lûúơng, viïîn thöng, giao thöng…) AFD hoaơt
ăöơng taơi möơt söị nûúâc ặúơc caâc nhađ ăíìu tû liïơt vađo
haơng khoâ khùn vò mûâc ăöơ ruêi ro cao vïì kinh tïị vô mö
vađ chñnh trõ, vò quy mö nhoê heơp cuêa thõ trûúđng, kïịt húơp
vúâi triïín voơng lúơi nhuíơn haơn chïị ÚÊ nhûông nûúâc nhû
víơy, caâch thûâc xíy dûơng vađ triïín khai PPP khöng thïí
giöịng vúâi nhûông nûúâc coâ böơ maây Nhađ nûúâc öín ắnh
vađ thõ trûúđng röơng lúân Bađi viïịt seô ruât ra möơt söị bađi
hoơc kinh nghiïơm minh hoaơ cho thûơc tïị nađy
Ruêi ro úê ăíy phaât sinh tûđ nhiïìu ýịu töị: tònh traơng khöng
öín ắnh cuêa kinh tïị vô mö, tñnh khöng thïí lûúđng trûúâc
cuêa caâc quýịt ắnh cuêa Chñnh phuê, nùng lûơc ýịu keâm vïì
kinh tïị vađ tađi chónh, sûơ thiïịu ăöơc líơp cuêa hïơ thöịng tû
phaâp, noâi caâch khaâc lađ nguy cú ăöơc ăoaân («nguy cú bõ
ăiïìu tiïịt») lúân hún úê nhûông núi khaâc nïịu chuâng ta coi
sûơ ăöơc ăoaân nhû möơt khña caơnh gùưn liïìn vúâi quýìn lûơc
Ăöịi vúâi nhađ ăíìu tû trong nûúâc, mûâc ăöơ ruêi ro ặúơc
ăaânh giaâ thíịp hún so vúâi nhađ ăíìu tû nûúâc ngoađi búêi vò
nhađ ăíìu tû trong nûúâc khöng gùơp phaêi víịn ăïì chuýín
lúơi nhuíơn vïì nûúâc, laơi coâ khaê nùng reô sang nhûông maêng
kinh doanh khaâc bùìng ăöìng nöơi tïơ vađ giaêm thiïíu ặúơc
ruêi ro vïì tyê giaâ Ngoađi ra, nhađ ăíìu tû trong nûúâc coâ
hiïíu biïịt töịt hún vïì ăöịi taâc cöng, kïí caê trïn khña caơnh
vùn hoâa, cho nïn hoơ coâ võ thïị töịt hún trong ăađm phaân
Tuy nhiïn, liïơu coâ thïí tòm ặúơc nhađ ăíìu tû trong nûúâc
hay khöng khi mađ hoơ hoađn toađn coâ khaê nùng coâ ặúơc
nhûông dûơ aân lađm ùn khaâc dïî dađng hún – vñ duơ nhû
thûúng maơi hay bíịt ăöơng saên – vöịn chó ăođi hoêi sûơ cho
pheâp cuêa cú quan nhađ nûúâc vađo giai ăoaơn ăíìu tû cođn sau ăoâ khöng chõu sûơ giaâm saât cuêa nhađ nûúâc nûôa, noâi toâm laơi lađ nhûông dûơ aân phaât sinh ñt chi phñ giao dõch vađ
ñt gùơp phaêi nguy cú bõ ăiïìu tiïịt hún so vúâi dûơ aân PPP?
«Thõ trûúđng nhoê» coâ nghôa lađ khöng dûơa ặúơc vađo quy
mö ăïí tiïịt kiïơm chi phñ, lúơi nhuíơn khöng ăuê lúân ăïí khíịu hao caâc chi phñ cöị ắnh trong quaâ trònh xíy dûơng vađ khai thaâc vađ ăïí ăöịi phoâ vúâi caâc ruêi ro «Thõ trûúđng nhoê» lađ möơt khaâi niïơm tûúng ăöịi, vûđa tônh, vûđa ăöơng Noâi lađ tônh, búêi vò möơt PPP nhoê ặúơc thïí hiïơn qua nhûông díịu hiïơu nhû: ăíìu tû ban ăíìu chó úê mûâc vađi chuơc triïơu Euro, doanh thu cuông úê mûâc tûúng tûơ, tûâc lađ tûđ 1 ăïịn 10 hoùơc hún, so vúâi caâc PPP coâ sûơ tham gia cuêa nhađ ăíìu tû nûúâc ngoađi Noâi lađ ăöơng, búêi vò ăoâ lađ möơt thõ trûúđng coâ mûâc tùng trûúêng vađi phíìn trùm vađ, nïịu xeât vïì töịc ăöơ thu höìi vöìn, thò keâm híịp díîn hún nhiïìu so vúâi nhûông thõ trûúđng tiïìm nùng nhû thõ trûúđng ăiïơn thoaơi di ăöơng chùỉng haơn (trïn thõ trûúđng nađy, mùơc duđ coâ sûơ caơnh tranh gay gùưt giûôa caâc nhađ cung cíịp nhûng sûơ can thiïơp cuêa Nhađ nûúâc – vïì chñnh saâch giaâ hay vïì chûúng trònh ăíìu
tû - laơi ñt hún so vúâi caâc lônh vûơc khaâc)
ÚÊ caâc quöịc gia coâ ruêi ro, tyê suíịt sinh lúđi trïn vöịn mađ caâc nhađ ăíìu tû ăođi hoêi(1)ăöi khi bõ ăaânh giaâ lađ bíịt bònh thûúđng, thíơm chñ lađ gíy söịc, ăöịi vúâi möơt PPP hûúâng túâi muơc tiïu dõch vuơ cöng Tyê suíịt ăoâ ặúơc xaâc ắnh trïn cú súê coâ tñnh ăïịn ruêi ro, ăöìng thúđi cuông lûúđng trûúâc khaê nùng khoâ hoùơc khöng thanh lyâ thu höìi vöịn ặúơc khi PPP kïịt thuâc, khoâ hoùơc khöng thûơc hiïơn ặúơc laôi tûđ chuýín nhûúơng tađi saên nhû trong caâc dûơ aân ăíìu tû khaâc; ngoađi ra cođn phaêi tñnh khíịu hao vöịn vađo tyê söị lúơi nhuíơn trïn tađi saên Nhûông ngûúđi baêo vïơ ýu cíìu quaên lyâ nhađ nûúâc thò phaên ăöịi ăođi hoêi trïn vúâi lyâ do vöịn nhađ nûúâc lađ «khöng míịt chi phñ», ăiïìu ăoâ cho pheâp giaêm giaâ cho ngûúđi sûê duơng dõch vuơ Tuy nhiïn sûơ so saânh nađy khöng ăuâng: mùơc duđ phñ ruêi ro thíịp hún nhûng vöịn nhađ nûúâc cuông coâ chi phñ cuêa noâ, coâ leô cuông úê mûâc tûúng tûơ nhû tiïìn cuêa tû nhín
Phûúng thûâc vađ muơc ăñch xíy dûơng dûơ aân PPP úê möơt quöịc gia coâ
ruêi ro trïn möơt thõ trûúđng nhoê Möơt vađi bađi hoơc kinh nghiïơm
(1) Tyê suíịt thûúđng ặúơc ýu cíìu lađ tûđ 15 ăïịn 20%
Trang 3ăPHÛÚNG THÛÂC VAĐ MUƠC ĂÑCH XÍY DÛƠNG DÛƠ AÂN PPP ÚÊ MÖƠT QUÖỊC GIA COÂ RUÊI RO
TRÏN MÖƠT THÕ TRÛÚĐNG NHOÊ MÖƠT VAĐI BAĐI HOƠC KINH NGHIÏƠM
Nhûng khaâc vúâi vöịn tû nhín, chi phñ cho vöịn nhađ nûúâc
lađ möơt loaơi chi phñ íín Vöịn cuêa Nhađ nûúâc, tûâc lađ tiïìn Nhađ
nûúâc thu tûđ ngûúđi dín trong hiïơn taơi (tiïìn thúị) hoùơc
trong tûúng lai (tiïìn Nhađ nûúâc ăi vay), luön bao hađm
trong noâ ba loaơi chi phñ: chi phñ ăïí caâc cú quan thúị, haêi
quan vađ kho baơc thu ặúơc tiïìn ăoâ vïì cho Nhađ nûúâc; chi
phñ cú höơi tûúng tûơ nhû vöịn tû nhín (vò khöng ặúơc sûê
duơng cho nhûông muơc ăñch thay thïị khaâc); chi phñ mađ caê
nûúâc phaêi gaânh chõu tûđ sûơ míịt cín ăöịi(2)trong caâc quýịt
ắnh cuêa nhûông taâc nhín kinh tïị phaêi nöơp thúị
ÚÊ caâc quöịc gia coâ ruêi ro, Nhađ nûúâc phaêi chõu möơt
phíìn traâch nhiïơm vïì tònh traơng chi phñ vöịn cao, búêi
vò tònh traơng ăoâ phíìn nađo bùưt nguöìn tûđ hađnh ăöơng vađ
nhûông ýịu keâm trong quaên lyâ cuêa Nhađ nûúâc Nhađ
nûúâc coâ traâch nhiïơm gaânh chõu nhûông hïơ quaê cuêa tònh
traơng ăoâ vađ tòm caâch giaêm thiïíu ruêi ro chñnh trõ Caâc
ắnh chïị cho vay vöịn cuông phaêi goâp sûâc mònh vađo
cöng viïơc nađy bùìng caâch phaât huy aênh hûúêng cuêa hoơ
Ăöi khi vò sûơ hùng haâi buöíi ăíìu hoùơc vò hađnh ăöơng chiïịn
thuíơt, möơt söị Nhađ nûúâc ăang theo ăuöíi quaâ trònh tû
nhín hoâa seô ýu cíìu tû nhín phuơ traâch tíịt caê Vïì phíìn
mònh, ûâng cûê viïn tû nhín cho möơt dûơ aân PPP cuông coâ
thïí coâ hađnh ăöơng chiïịn thuíơt tûúng tûơ: tuýn böị rùìng
moơi thûâ ăïìu coâ thïí, nhûng bïn caơnh ăoâ hoơ tñnh toaân rùìng möơt khi coâ ặúơc húơp ăöìng röìi, hoơ seô thûúng lûúơng laơi nhûông nöơi dung mađ hoơ biïịt lađ khöng thûơc tïị
ÚÊ caâc nûúâc coâ ruêi ro vađ coâ thõ trûúđng heơp, chíịt lûúơng quaên lyâ dûơ aân PPP coâ tíìm quan troơng hún ríịt nhiïìu so vúâi viïơc thu huât nhiïìu vöịn ăíìu tû cuêa tû nhín hay viïơc thu ngín saâch tûđ tû nhín hoâa Vïì ăíìu tû, caâc nûúâc vađ töí chûâc cho vay bïn ngoađi hoađn toađn coâ thïí cíịp hoùơc böí sung vöịn vúâi nhûông ăiïìu kiïơn ûu ăaôi Ăiïìu quan troơng bíơc nhíịt, ăoâ lađ phaêi ăaêm baêo ặúơc sûơ tûơ chuê vađ ngùn ngûđa nguy cú can thiïơp vađo quaên lyâ PPP cho pheâp haơn chïị hoùơc traânh ặúơc tònh traơng líîn löơn vïì vai trođ giûôa bïn ýu cíìu dõch vuơ cöng vađ bïn cöí ăöng
vúâi nhûông ruêi ro vađ khaê nùng sinh lúđi
Nguýn tùưc nađy coâ giaâ trõ úê khùưp moơi núi, vađ cađng coâ giaâ trõ hún trong caâc trûúđng húơp khoâ khùn nïu trong bađi viïịt nađy Cú chïị nhûúơng giao toađn phíìn truýìn thöịng (phña tû nhín chõu traâch nhiïơm hoađn toađn vïì ăíìu tû vađ khai thaâc) chó thñch húơp vúâi nhûông dûơ aân töịt nhíịt Do víơy, bïn caơnh cú chïị nhûúơng quýìn toađn phíìn cíìn phaêi tuđy theo hoađn caênh mađ aâp duơng möơt trong söị caâc cú chïị khaâc theo mö hònh chia seê chi phñ vađ ruêi ro: khoaân nhûúơng, khoaân goơn khai thaâc thuíìn tuây(3)
, uêy quýìn quaên lyâ, ăöìng thúđi traânh khöng aâp duơng duy chó höî trúơ kyô thuíơt(4)
(2) Sûơ míịt cín ăöịi nađy phaât sinh tûđ viïơc thúị cuêa Nhađ nûúâc lađm thay ăöíi giaâ caê vađ lûúơng hađng hoâa dõch vuơ so vúâi cín ăöịi
cuêa thõ trûúđng (cuông ăöìng thúđi lađ mûâc töịi ûu theo lyâ thuýịt kinh tïị) Theo möơt söị ăaânh giaâ (Böơ Tađi chñnh Phaâp, Ngín
hađng Thïị giúâi), chi phñ tûđ sûơ míịt cín ăöịi nađy úê vađo khoaêng 30% cuêa söị tiïìn thúị: vò víơy, chi phñ (laôi suíịt) cuêa vöịn nhađ
nûúâc phaêi ặúơc cöơng thïm 30%
(3) Vúâi hai phûúng thûâc thuđ lao cho ăöịi taâc tû nhín, trong ăoâ coâ möơt phûúng thûâc gíìn giöịng vúâi cú chïị uyê quýìn quaên lyâ
cho pheâp tû nhín khöng phaêi gaânh chõu ruêi ro thûúng maơi.
(4) Cung cíịp nhín lûơc nhûng khöng rađng buöơc vïì hiïơu quaê.
(5) Taơm dõch tûđ tiïịng Phaâp “Concession aux risques et peârils”.
(6) Taơm dõch tûđ tiïịng Phaâp “Affermage concessif”.
(7) Taơm dõch tûđ tiïịng Phaâp “Affermage pur”.
(8) Taơm dõch tûđ tiïịng Phaâp “Mandat de gestion”.
Baêng 1
Caâc loaơi hònh PPP vađ nhûông ruêi ro ăi keđm
Loaơi hònh PPP
l Nhûúơng quýìn
toađn phíìn5
l Khoaân röơng6
l Khoaân goơn7
l UÊy quýìn quaên lyâ8
Ruêi ro ăíìu tû
l Nhađ nûúâc + tû nhín (nhûông khoaên ăíìu tû «nhoê»)
l Nhađ nûúâc
l Nhađ nûúâc
Ruêi ro víơn hađnh
Ruêi ro thûúng maơi
lNhađ nûúâc
Trang 4Viïơc tham gia vöịn cuêa ăöịi taâc tû nhín lađ cíìn thiïịt búêi vò
ăiïìu ăoâ chñnh lađ baêo ăaêm cho sûơ nghiïm tuâc vađ líu bïìn
cuêa sûơ tham gia cuêa hoơ, khöng chó trong cú chïị chuýìn
giao toađn phíìn mađ cođn trong cú chïị giao khoaân
Trïn caâc thõ trûúđng nhoê nađy, cíìn haơn chïị viïơc xeâ leê caâc
hoaơt ăöơng vađ giao cho nhiïìu ăöịi taâc khaâc nhau, mùơc
duđ ăíy lađ caâch lađm thûúđng ặúơc khuýịn caâo ăïí giaêm
thiïíu quy mö thõ trûúđng cuêa dûơ aân PPP vađ ăïí phaât huy
caơnh tranh Cíìn phaêi chíịp nhíơn ăïí dûơ aân PPP ăaơt ăïịn
möơt quy mö ăuê híịp díîn ăöịi vúâi nhađ ăíìu tû Lađm nhû
víơy seô tiïịt kiïơm ặúơc caâc chi phñ ăiïìu phöịi khöng cíìn
thiïịt vađ traânh gùơp phaêi nhûông kõch baên trong ăoâ phaêi
boâc chöî noơ ăïí buđ sang chöî kia, cuơ thïí lađ nhûông kõch
baên mađ trong ăoâ ngûúđi ta taâch riïng möơt maêng dõch vuơ
vúâi giaâ baân cao ăïí thu lúđi, nhûng laơi lađm míịt ăi sûơ cín
bùìng cuêa caê lônh vûơc dõch vuơ ăoâ Vñ duơ: khöng taâch hoaơt
ăöơng quaên lyâ cú súê haơ tíìng ra khoêi hoaơt ăöơng khai thaâc
dõch vuơ trong lônh vûơc víơn taêi ặúđng sùưt; tíơp trung hoâa
hoaơt ăöơng quaên lyâ cú súê víơt chíịt vúâi hoaơt ăöơng quaên
lyâ dõch vuơ trung chuýín trong möơt sín bay; khöng taâch
hoaơt ăöơng saên xuíịt ra khoêi hoaơt ăöơng truýìn taêi vađ
phín phöịi ăiïơn; khöng ăïí tònh traơng möîi thađnh phöị laơi
coâ möơt cöng ty cung cíịp nûúâc saơch riïng v.v…Caâch
tiïịp cíơn theo «goâi» nađy khöng caên trúê caâc bïn ăöịi taâc
thûâ ba sûê duơng cú súê haơ tíìng (ặúđng sùưt), khöng caên
trúê sûơ tham gia cuêa caâc nhađ saên xuíịt ăöơc líơp vađo viïơc
tùng saên lûúơng (ăiïơn), nhûng caâch tiïịp cíơn nađy ăođi hoêi
chuâng ta phaêi khöng xeâ leê caâc hoaơt ăöơng dõch vuơ cöng
Caâc dûơ aân PPP taơi caâc «quöịc gia coâ ruêi ro» thûúđng
ặúơc thûơc hiïơn thöng qua viïơc mua laơi caâc doanh
nghiïơp dõch vuơ cöng (dûơ aân «brownfield»), cođn caâc
dûơ aân xíy dûơng cú súê haơ tíìng múâi (dûơ aân
«green-field») thò hiïịm coâ hún Nhađ nûúâc thûúđng coâ xu
hûúâng tû nhín hoâa bùìng caâch baân cöí phíìn Caâch tiïịp
cíơn nađy lađm tùng ruêi ro cuông nhû chi phñ quaên lyâ PPP
Taơi caâc nûúâc quaên lyâ keâm hiïơu quaê, cú chïị quaên lyâ
tađi chñnh cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc ríịt ñt khi ăaâp
ûâng ăuâng tiïu chuíín Bïn ăaânh giaâ tađi saên khöng phaêi
luâc nađo cuông coâ ăuê nùng lûơc vađ sûơ ăöơc líơp cíìn thiïịt
ăïí ăaânh giaâ cho ăuâng Vò thiïịu thöng tin, bïn mua cöí
phíìn seô khöng thûơc sûơ biïịt ặúơc mònh ăang ăùơt chín
vađo ăíu Hoơ coâ thïí phaêi ăöịi mùơt vúâi nhûông khoaên
núơ íín(9), trong khi möơt söị tađi saên(10)coâ thïí ặúơc ắnh
giaâ cao hún so vúâi giaâ trõ thûơc tïị búêi vò khöng ặúơc
phín tñch kyô khi triïín khai PPP Ngoađi ra, viïơc mua laơi
cöí phíìn cođn lađm ăoâng bùng vöịn, gíy khoâ khùn cho viïơc caêi tiïịn vađ phaât triïín cöng cuơ saên xuíịt Nhû víơy, ăïí thiïịt kïị ặúơc nhûông dûơ aân PPP ăuê sûâc híịp díîn vúâi nhađ ăíìu tû tû nhín, cíìn phaêi xíy möơt
«vaơn lyâ trûúđng thađnh» giûôa quaâ khûâ vađ tûúng lai Nhađ nûúâc cíìn tiïịn hađnh thanh lyâ doanh nghiïơp nhađ nûúâc, chó chuýín giao cho nhađ ăíìu tû tađi saên hûôu ñch(11)vađ nhín lûơc cíìn thiïịt ăöìng thúđi dađnh cho nhađ ăíìu tû ăoâ sûơ baêo ăaêm cuêa Nhađ nûúâc ăöịi vúâi moơi hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc kïí tûđ thúđi ăiïím chuýín giao trúê vïì trûúâc (hoùơc ñt nhíịt lađ ăöịi vúâi moơi sûơ kiïơn chûa ặúơc thöng baâo roô rađng vađ ăíìy ăuê cho caâc ûâng cûê viïn mua laơi)
Ăùơc biïơt lađ trong nhûông dûơ aân nhû víơy, ăađm phaân laơi húơp ăöìng lađ ăiïìu hïịt sûâc bònh thûúđng vađ phaêi ặúơc töí chûâc súâm Ăiïìu nađy khöng míu thuíîn vúâi sûơ chó trñch caâc hađnh vi mang tñnh cú höơi mađ phaên aânh viïơc coâ tñnh ăïịn nhûông ăiïìu khöng lûúđng trûúâc vađ nhûông thay ăöíi so vúâi tònh traơng ban ăíìu vöịn khöng ặúơc biïịt roô
vađ nhoê
Trïn nhûông thõ trûúđng nhoê, caâc húơp ăöìng PPP ặúơc kyâ kïịt vúâi caâc doanh nghiïơp vûđa vađ nhoê Nhû víơy, lûơa choơn ngûúđi ặâng ăíìu doanh nghiïơp lađ viïơc lađm coâ yâ nghôa quýịt ắnh tûúng tûơ nhû viïơc lûơa choơn nhín sûơ trong húơp ăöìng tû víịn Lûơa choơn ngûúđi ặâng ăíìu doanh nghiïơp thíơm chñ cođn quan troơng hún so vúâi viïơc xaâc ắnh phûúng thûâc lađm viïơc Ăaâng tiïịc lađ trong thûơc tiïîn, caâc phûúng thûâc tuýín choơn thûúđng khöng hoùơc ñt dađnh sûơ quan tím ăuâng mûâc ăïịn viïơc tòm ăuâng ngûúđi nađy
Trong dûơ aân brownfield, viïơc chuýín giao quýìn khai thaâc kyô thuíơt vađ thûúng maơi cho tû nhín – vöịn ăođi hoêi phaêi coâ nhûông nhađ quaên lyâ thûơc tiïîn – seô nhanh choâng mang laơi nùng suíịt vađ chíịt lûúơng dõch vuơ Nhûng ăïí nùng suíịt vađ chíịt lûúơng ặúơc líu bïìn thò ăođi hoêi phaêi coâ sûơ theo doôi, kiïím tra saât sao hađng ngađy
thiïơn chíịt lûúơng?
Ăïí triïín khai möơt PPP phuđ húơp vúâi caâc hoađn caênh ăïì cíơp trong bađi nađy, cíìn phaêi chíịp nhíơn haơ thíịp ýu cíìu
(9) Ăang tranh chíịp vúâi chuê núơ, khiïịu naơi cuêa ngûúđi lao ăöơng.
(10) Bíịt ăöơng saên, khoaên phaêi thu tûđ khaâch hađng
(11) Thuđ lao bùìng phñ sûê duơng dõch vuơ vađ/hoùơc mua laơi
Trang 5ăPHÛÚNG THÛÂC VAĐ MUƠC ĂÑCH XÍY DÛƠNG DÛƠ AÂN PPP ÚÊ MÖƠT QUÖỊC GIA COÂ RUÊI RO
TRÏN MÖƠT THÕ TRÛÚĐNG NHOÊ MÖƠT VAĐI BAĐI HOƠC KINH NGHIÏƠM
so vúâi mö hònh lyâ tûúêng, bùìng caâch xaâc ắnh mûâc ăöơ
dõch vuơ tuđy theo khaê nùng cuêa thõ trûúđng, tíơp trung
ăíìu tû vađo nhûông thađnh töị coâ hiïơu suíịt kinh tïị cao,
dađnh ûu tiïn cho viïơc khùưc phuơc ăiïím ýịu chûâ khöng
nïn phaâ cuô lađm múâi hoađn toađn Ăûúng nhiïn, ruêi ro
seô khöng ăaêm baêo ặúơc tñnh bïìn vûông cuêa cöng cuơ
lađm viïơc
lûúơng?
Trûđ nhûông trûúđng húơp ngoaơi lïơ, vñ duơ nhû trûúđng húơp
thõ trûúđng coâ tiïịn böơ kyô thuíơt cao(12), trûúđng húơp möơt
ngađnh cöng nghiïơp sûê duơng nhiïìu lao ăöơng mađ trûúâc
khi chuýín giao cho tû nhín cíìn phaêi coâ kïị hoaơch
giaêi quýịt víịn ăïì lao ăöơng(13), hay trûúđng húơp coâ thïí
níng cao nùng suíịt chó bùìng caâch húơp lyâ hoâa cú chïị
hoaơt ăöơng mađ khöng cíìn ăíìu tû lúân(14), cíìn phaêi ûu
tiïn níng cao tíìn suíịt phuơc vuơ vađ caêi thiïơn chíịt lûúơng
dõch vuơ hún lađ haơ giaâ
Trong trûúđng húơp tû nhín tiïịp nhíơn möơt doanh
nghiïơp nhađ nûúâc ăang hoaơt ăöơng, nïn ûu tiïn giaêi
quýịt viïơc lađm cho ngûúđi lao ăöơng hay chó giûô laơi söị
lûúơng ngûúđi lao ăöơng cíìn thiïịt theo ăuâng tiïu chuíín
quaên lyâ? Caâch tiïịp cíơn thûâ nhíịt lađ caâch tiïịp cíơn ăùơt
lúơi ñch riïng cuêa ngûúđi lao ăöơng trong dûơ aân PPP lïn
trïn lúơi ñch chung cuêa ngûúđi sûê duơng dõch vuơ (ngûúđi
tiïu duđng) Caâch tiïịp cíơn ăoâ giaêi quýịt ặúơc víịn ăïì
xaô höơi nhûng caâi giaâ phaêi traê lađ nùng suíịt thíịp, ngûúđi
khöng lađm viïơc seô gíy khoâ chõu vađ lađm giaêm nhiïơt
huýịt cho nhûông ngûúđi muöịn lao ăöơng Caâch tiïịp cíơn
ăoâ chó coâ cú may thađnh cöng vúâi ăiïìu kiïơn hoaơt ăöơng
cuêa PPP phaêi ra tùng maơnh meô ăïí sûê duơng hïịt söị lao
ăöơng döi dû; vađ ăíy lađ möơt sûơ ăaânh cûúơc liïìu lônh
Ngûúơc laơi, caâch tiïịp cíơn «phíîu thuíơt» böơ maây seô cho
pheâp ăaêm baêo an toađn tađi chñnh vađ tñnh bïìn vûông cho
sûơ aân, ăöìng thúđi cuông cho pheâp treê hoâa ăöơi nguô nhín
viïn vađ ăađo taơo taơi chöî thöng qua viïơc tiïịp xuâc giûôa
ngûúđi múâi vađ ngûúđi ăaô coâ kinh nghiïơm
PPP lađ möơt daơng cam kïịt húơp ăöìng vò lúơi ñch cuêa bïn
thûâ ba Nhađ nûúâc thïị vađo chöî cuêa ngûúđi tiïu duđng ăïí
xaâc ắnh vúâi nhađ cung cíịp dõch vuơ caâc dõch vuơ nađo lađ töịt cho ngûúđi tiïu duđng: dõch vuơ nhû thïị nađo vađ giaâ bao nhiïu tiïìn Ngûúđi tiïu duđng ăöi khi hoađn toađn bõ laông qún, ngay caê trong trûúđng húơp dõch vuơ do tû nhín cung cíịp vúâi sûơ phuơc vuơ tíơn tònh mađ trûúâc ăíy khöng coâ Caâc dûơ aân PPP thađnh cöng vïì mùơt tađi chñnh coâ thïí hađm chûâa trong ăoâ sûơ chia seê lúơi nhuíơn giûôa
cú quan nhûúơng quýìn vađ doanh nghiïơp nhíơn nhûúơng quýìn, truât gaânh nùơng lïn lûng ngûúđi tiïu duđng Trong möơt söị trûúđng húơp khaâc, khi khöng coâ sûơ tham gia ăiïìu tiïịt cuêa ăaơi diïơn ngûúđi tiïu duđng ăaô lađm tùng nguy cú ăiïìu tiïịt ăöơc quýìn cuêa Nhađ nûúâc Muöịn coâ sûơ tham gia ăoâ thò ngûúđi tiïu duđng phaêi coâ töí chûâc
Nhûng ăiïìu nađy thò chó coâ thïí xuíịt hiïơn úê trûúđng húơp dûơ aân PPP phuơc vuơ möơt söị lûúơng haơn chïị caâc khaâch hađng lúân(15)chûâ khöng thïí coâ ặúơc trong nhûông dûơ aân coâ ăöịi tûúơng khaâch hađng phín taân(16)vò khöng coâ hiïơp höơi ngûúđi tiïu duđng ặúơc cöng nhíơn
Trong khi phaâp luíơt dađnh cho cöng ty tû nhín möơt thúđi gian töìn taơi gíìn nhû khöng haơn chïị (Ăiïìu lïơ 99 nùm), seô thíơt phi lyâ nïịu chó cho pheâp dûơ aân PPP töìn taơi trong möơt thúđi gian ngùưn (tûđ 5 ăïịn 20 nùm) khöng tûúng ûâng vúâi chu kyđ thûơc hiïơn hoùơc khai thaâc ăíìu
tû, khöng phuđ húơp vúâi ýu cíìu caêi caâch quaên lyâ cíìn triïín khai vađ vúâi traâch nhiïơm quaên lyâ, cung cíịp möơt dõch vuơ cöng
Thúđi haơn húơp ăöìng cho caâc dûơ aân PPP thûúđng quaâ ngùưn, vò sûơ ngúđ vûơc ăöịi vúâi nhađ ăíìu tû tû nhín, hoùơc
vò quaâ quan tím ăïịn ýu cíìu ăaêm baêo caơnh tranh trïn thõ trûúđng Nhûng lađm nhû víơy lađ khöng ăuâng mađ phaêi dađnh thúđi gian thoêa ăaâng ăïí khíịu hao caâc chi phñ giao dõch(17)cho viïơc gia cöng vađ chiïịm hûôu ắa ăiïím thûơc hiïơn dûơ aân Cíìn phaêi dađnh ăuê thúđi gian cho ăíìu tû, kïí caê ăöịi vúâi trûúđng húơp giao thíìu cung cíịp dõch vuơ(18), búêi vò úê möơt ăíịt nûúâc khoâ khùn thò viïơc ăíìu tû thûúđng chíơm vađ cöng viïơc hoađn thiïơn khaê nùng cung cíịp dõch vuơ thûúđng phûâc taơp Cíìn phaêi dađnh thúđi gian cho nhađ ăíìu tû trong nûúâc, búêi hoơ seô khöng tham gia vađo möơt dûơ aân mađ trong möơt söị nùm ñt oêi seô kïịt thuâc Nïịu nhađ ăíìu tû trong nûúâc khöng tham gia, dûơ aân PPP coâ nguy cú díơm chín taơi chöî thay vò ặúơc phöí biïịn
(12) Ăiïơn thoaơi di ăöơng chùỉng haơn
(13) Vñ duơ möơt söị tuýịn ặúđng sùưt vúâi söị lûúơng nhín viïn lađm viïơc ăöng, ñt thíìu laơi.
(14) Vñ duơ nhû lônh vûơc böịc dúô hađng hoâa taơi caêng
(15) Vñ duơ: víơn taêi hađng hoâa bùìng ặúđng sùưt; caêng biïín; BOT vïì saên xuíịt ăiïơn…
(16) Phín phöịi nûúâc, víơn taêi cöng cöơng…
(17) Vúâi tyê lïơ cao hún cho caâc dûơ aân nhoê
(18) Cuơ thïí, thúđi haơn tûđ 10 ăïịn 15 nùm seô phuđ húơp hún so vúâi thúđi haơn tûđ 5 ăïịn 10 nùm.
Trang 6▆ Lođ nûúâng thöng duơng, saên xuíịt baânh
myđ vađ phöí biïịn PPP
ÚÊ Chíu Íu thúđi Trung Cöí, lođ nûúâng baânh myđ lađ möơt
dõch vuơ cöng cuêa lađng Ngađy nay, khöng ai thùưc mùưc
khi baânh myđ mađ chuâng ta ùn hađng ngađy lađ do caâc cú
súê saên xuíịt baânh tû nhín cung cíịp (hay noâi ăuâng hún
lađ baân) mađ khöng hïì coâ liïn hïơ gò vúâi caâc khaâi niïơm dõch vuơ cöng, cú quan töí chûâc dõch vuơ hay cú quan ăiïìu tiïịt ăöơc líơp Liïơu coâ dõch vuơ nađo thiïịt ýịu hún dõch vuơ cung cíịp baânh myđ khöng (coâ leô chó coâ cung cíịp nûúâc saơch)? Nhû víơy, muơc tiïu cíìn phaêi thûơc hiïơn lađ phöí biïịn vađ thöng duơng hoâa PPP giöịng nhû caâc lođ baânh myđ!
Aymeric Blanc
Vuơ Nghiïn cûâu
Mö hònh ăöịi taâc Nhađ nûúâc – tû nhín coâ phaêi lađ möơt
cöng cuơ phuđ húơp ăïí phaât triïín nhûông dõch vuơ cöng
thiïịt ýịu taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín, hay chó lađ kïịt
quaê cuêa löịi tû duy phûúng Tíy khöng míịy phuđ húơp
vúâi thûơc tiïîn xaô höơi taơi caâc nûúâc phûúng Nam? Nhiïìu
nghiïn cûâu ăaô phín tñch caâc khña caơnh kinh tïị, phaâp
lyâ vađ tađi chñnh cuêa caâc phûúng thûâc uêy thaâc dõch vuơ
cöng cho tû nhín (so saânh vïì chi phñ giûôa mö hònh
dõch vuơ do Nhađ nûúâc cung cíịp vađ mö hònh dõch vuơ
do tû nhín cung cíịp; caâc ýịu töị khuýịn khñch phaât
triïín quan hïơ ăöịi taâcNhađ nûúâc – tû nhín; thñch ûâng
PPP vúâi phaâp luíơt Phaâp vađ phaâp luíơt Anh-Myô v.v…)
Riïng caâc khña caơnh xaô höơi – nhín chuêng hoơc vađ xaô
höơi – chñnh trõ cuêa PPP thò ñt khi ặúơc ăïì cíơp ăïịn mùơc
duđ sûơ víơn hađnh cuêa möơt dûơ aân PPP cuông phuơ thuöơc
nhiïìu vađo nhûông ýịu töị phi kyô thuíơt
Caâc phín tñch vïì quaên trõ dûơ aân PPP thûúđng tíơp trung
vađo hai hoùơc ba khña caơnh: khña caơnh húơp ăöìng (dađnh
ûu tiïn gò ăïí khuýịn khñch tû nhín?) khña caơnh thïí
chïị (cíìn thiïịt líơp nhûông cú quan quaên lyâ nađo?) vađ,
trong nhûông trûúđng húơp tñch cûơc nhíịt (xem Breuil,
2004), khña caơnh tham gia cuêa ngûúđi sûê duơng dõch vuơ
(lađm thïị nađo ăïí phaât huy sûơ tham gia cuêa ngûúđi sûê
duơng dõch vuơ vađo cöng viïơc quaên trõ dûơ aân?) Chuâng
töi cho rùìng bïn caơnh nhûông phín tñch trïn ăíy, cuông
cíìn nghiïn cûâu síu nhûông tûúng quan quýìn lûơc coâ
aênh hûúêng trûơc tiïịp ăïịn thûơc hiïơn dûơ aân PPP, ăöìng
thúđi lûu yâ ăïịn caâch hiïíu cuêa caâc bïn kyâ kïịt vïì nöơi
dung cuêa chñnh caâc ăiïìu khoaên trong húơp ăöìng PPP
nhûông khaâi niïơm chuê chöịt cuêa húơp ăöìng
Thíịt baơi cuêa dûơ aân tû nhín hoâa lônh vûơc nùng lûúơng taơi Mali (thöng qua húơp ăöìng nhûúơng quýìn cho tû nhín) lađ möơt vñ duơ tiïu biïíu vïì nhûông hiïíu líìm coâ thïí phaât sinh trong dûơ aân PPP taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín Trong nghiïn cûâu cuêa hoơ vïì thíịt baơi nađy, Hibou vađ Valleâe (2007) ăaô chó roô: caâc bïn tham gia húơp ăöìng coâ nhûông quan tím vađ muơc ăñch khoâ dung hođa vúâi nhau, caâch hiïíu vađ caêm nhíơn cuêa hoơ khaâc biïơt nhau, quan ăiïím cuêa caâc caâ nhín khöng roô rađng
Trong quaâ trònh thûơc hiïơn PPP nađy, caâc bïn ăöịi taâc ăaô coâ caâch giaêi thñch khaâc nhau vïì möơt söị quýịt ắnh (phín chia lúơi tûâc, thay ăöíi tríơt tûơ lûúng, traê hay khöng traê caâc khoaên böìi thûúđng) Nhûông khaâc biïơt nađy vöịn ăaô khöng ngûđng gia tùng trong suöịt 5 nùm, laơi cađng trúê nïn síu sùưc hún vò sûơ can thiïơp cuêa caâc nhađ tađi trúơ vađ viïơc sûê duơng quaâ nhiïìu chuýn gia quöịc tïị, díîn ăïịn chöî buöơc phaêi giaêi quýịt bíịt ăöìng bùìng caâch chíịm dûât húơp ăöìng Vñ duơ: quýịt ắnh phín chia lúơi tûâc trong giai ăoaơn tađi chñnh khoâ khùn cho thíịy möîi bïn theo ăuöíi möơt muơc ăñch khaâc nhau vađ coâ caâch tiïịp cíơn khaâc nhau Ăöịi vúâi cöng ty SAUR (bïn nhíơn nhûúơng quýìn), quýịt ắnh phín chia lúơi tûâc lađ phuđ húơp vúâi lögñc cöí ăöng; nhûng ăöịi vúâi caâc cú quan nhađ nûúâc cuêa Mali thò quýịt ắnh ăoâ hoađn toađn ăi ngûúơc laơi lögñc ăíìu tû trung haơn Do víơy, möơt bïn thò cho rùìng quýịt ắnh phín chia lúơi tûâc lađ möơt quýịt ắnh thïí hiïơn tinh thíìn traâch nhiïơm phuđ húơp vúâi caâc tiïu chuíín quöịc tïị vïì hiïơu quaê doanh nghiïơp; trong khi bïn kia laơi cho rùìng quýịt ắnh ăoâ lađ möơt sai líìm chiïịn lûúơc, lađ bùìng chûâng cho thíịy doanh nghiïơp cöị tònh ăaânh giaâ chi phñ cao hún thûơc tïị
Caâch tiïịp cíơn xaô höơi hoơc vađ chñnh trõ vïì caâc húơp ăöìng ăöịi taâc
nhađ nûúâc - tû nhín
Trang 7ăCAÂCH TIÏỊP CÍƠN XAÔ HÖƠI HOƠC VAĐ CHÑNH TRÕ VÏÌ CAÂC HÚƠP ĂÖÌNG ĂÖỊI TAÂC NHAĐ NÛÚÂC – TÛ NHÍN
vađ thíơm chñ lađ díịu hiïơu cuêa sûơ khai thaâc tađi nguýn
quöịc gia búêi möơt cöng ty nûúâc ngoađi Ngay caê ăöịi vúâi
nhûông khaâi niïơm vöịn ặúơc coi lađ khaâch quan nhû giaâ
nûúâc, giaâ ăiïơn, nghiïn cûâu cuông cho thíịy coâ nhûông quan
ăiïím traâi ngûúơc nhau vađ nhûông nöơi hađm ríịt khaâc nhau:
giaâ «chñnh saâch» ặúơc tñnh trïn nhûông cú súê nhû khaê
nùng chi traê cuêa ngûúđi sûê duơng, sûơ tûúng quan vúâi giaâ
aâp duơng taơi caâc nûúâc laâng giïìng, mong muöịn thûơc hiïơn
muơc tiïu thiïn niïn kyê hay ắnh hûúâng phaât triïín cöng
nghiïơp bùìng caâch giaêm thiïíu giaâ ăíìu vađo; giaâ «kïị toaân»
tñnh theo chi phñ hoaơt ăöơng thûơc tïị cuêa doanh nghiïơp;
giaâ «kyô thuíơt» tñnh theo möơt mö hònh tađi chñnh vađ sûơ
cín bùìng tađi chñnh trong trung haơn; giaâ «thõ trûúđng»
ặúơc xaâc ắnh nhùìm ăaêm baêo khaê nùng sinh lúđi cho
doanh nghiïơp Nhûông caâch hiïíu khaâc nhau nađy vïì giaâ
ăaô díîn ăïịn nhûông cuöơc thûúng lûúơng khöng coâ höìi
kïịt Sûơ khaâc biïơt vïì caâch hiïíu cuông xaêy ra ăöịi vúâi möơt
söị khaâi niïơm ñt mang tñnh kyô thuíơt hún nhû «minh
baơch» (cíìn phaêi hiïíu lađ minh baơch trong kïị toaân, minh
baơch vïì trúơ cíịp, minh baơch trong phín phöịi lúơi nhuíơn,
minh baơch trong viïơc tuín thuê caâc chuíín mûơc cuêa kinh
tïị thõ trûúđng, minh baơch trong quaâ trònh tû nhín hoâa,
minh baơch vïì tađi chñnh hay minh baơch trong viïơc xaâc
ắnh vai trođ cuêa Nhađ nûúâc vađ cuêa tû nhín?)
Ngay trong nöơi böơ Mali, quan ăiïím cuêa caâc Böơ, cú
quan quaên lyâ, phuê Töíng thöịng v.v…cuông khöng nhíịt
quaân Khaâi niïơm «quaên lyânhađ nûúâc», vöịn lađ möơt khaâi
niïơm cú baên cuêa PPP, ăaô ặúơc hiïíu theo nhiïìu caâch
khaâc nhau Chñnh vò sûơ thiïịu nhíịt quaân ăoâ cho nïn
vai trođ troơng tím cuêa cú quan quaên lyâ nhađ nûúâc luön
dao ăöơng giûôa: khùưc phuơc nhûông bíịt cín ăöịi giûôa Bùưc
vađ Nam, baêo vïơ lúơi ñch cuêa ngûúđi sûê duơng dõch vuơ,
troơng tađi giûôa doanh nghiïơp vađ ngûúđi sûê duơng dõch vuơ,
baêo ăaêm thûơc hiïơn chñnh saâch cuêa Chñnh phuê v.v…
Tònh traơng tûúng tûơ cuông xaêy ra liïn quan ăïịn khaâi
niïơm «quan hïơ ăöịi taâc töịt» (ặúơc xaâc ắnh thöng qua
caâc tiïu chñ nhû: coâ húơp ăöìng ăöịi taâc xíy dûơng trïn
cú súê tin tûúêng líîn nhau, coâ sûơ chuýín giao traâch
nhiïơm roô rađng, ặúơc nhòn nhíơn nhû cöng cuơ xaô höơi
hoâa vađ phuơc höìi möơt lônh vûơc dõch vuơ v.v…)
Cuöịi cuđng, tñnh phûâc taơp vađ ăan cheâo trong caâc caâch
hiïíu nhûông khaâi niïơm trïn cođn ặúơc thïí hiïơn úê baên
thín möîi caâ nhín Tuđy thuöơc tûđng hoađn caênh, caâ nhín
ăoâ seô sûê duơng caâch giaêi thñch nađy hay caâch giaêi thñch
khaâc ăïí ặa ra nhûông quan ăiïím khaâc nhau Vñ duơ vïì
möơt nhín viïn cuêa Cöng ty ăiïơn lûơc Mali: vúâi tû caâch
lađ kyô thuíơt viïn, ngûúđi ăoâ thûđa nhíơn rùìng bïn nhíơn
nhûúơng quýìn – cöng ty SAUR – ăaô lađm viïơc töịt; vúâi
tû caâch lađ cöng dín Mali, ngûúđi ăoâ khöng ăöìng tònh
vúâi chuê trûúng tû nhín hoâa; vúâi tû caâch lađ ngûúđi lađm
cöng ùn lûúng, ngûúđi ăoâ chó trñch chñnh saâch quaên lyâ
nhín sûơ cuêa SAUR nhûng ăöìng thúđi laơi lo lùưng vïì khaê
nùng taâi quöịc hûôu hoâa
xaâc ắnh yâ nghôa ăñch thûơc cuêa húơp ăöìng
ÚÊ caâc nûúâc ăang phaât triïín, ăöịi vúâi nhûông húơp ăöìng PPP mađ ăöịi taâc tû nhín lađ doanh nghiïơp Chíu Íu thò ngoađi nhûông khaâc biïơt kïí trïn trong caâch hiïíu, cođn phaêi kïí ăïịn möơt bònh diïơn khaâc: vùn hoâa Tiïịp cíơn caâc víịn ăïì phaât triïín – vađ ăùơc biïơt lađ caâc dûơ aân PPP – tûđ goâc ăöơ vùn hoâa lađ hïịt sûâc cíìn thiïịt Ăiïìu nađy ăaô ặúơc khùỉng ắnh taơi cuöơi höơi thaêo «Vùn hoâa vađ phaât triïín»
do AFD phöịi húơp vúâi EUDN töí chûâc vađo thaâng 12 nùm 2007(19) Nghiïn cûâu cuêa Philippe dIribarne vïì doanh nghiïơp taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín (dIribarne, 2003) cho thíịy rùìng möơt söị khaâi niïơm cú baên nhû
«húơp taâc» hay «niïìm tin» trong thïị giúâi quan cuêa con ngûúđi úê möîi xaô höơi khaâc nhau seô khaâc nhau, búêi vò möîi xaô höơi coâ lõch sûê riïng cuêa noâ (vñ duơ trong xaô höơi Anh – Myô, quan ăiïím cuêa con ngûúđi tûơ do vađ húơp ăöìng lađ hai khaâi niïơm coâ võ trñ ăùơc biïơt; trong khi ăoâ caâch tû duy cuêa ngûúđi Phaâp laơi quy chiïịu nhiïìu ăïịn caâc khaâi niïơm quýìn vađ nghôa vuơ) DIribarne cho rùìng ăïí xíy dûơng ặúơc trong doanh nghiïơp caâc cú chïị vûđa phuđ húơp vúâi vùn hoâa baên ắa vûđa coâ lúơi cho hiïơu quaê kinh doanh cuêa doanh nghiïơp thò nhíịt thiïịt phaêi hiïíu biïịt thíịu ăaâo phûúng thûâc víơn hađnh cuêa tûđng xaô höơi
Phûúng phaâp tiïịp cíơn mang tñnh dín töơc hoơc nađy cuông ăaô ặúơc sûê duơng ăïí phín tñch möơt söị trûúđng húơp ăöịi taâc Nhađ nûúâc – tû nhín cuơ thïí Khi phín tñch húơp ăöìng uêy thaâc cho tû nhín cung cíịp möơt dõch vuơ cöng úê Li Bùng, Hela Yousfi (2007) ăaô tíơp trung nghiïn cûâu aênh hûúêng cuêa nhûông khaâc biïơt vïì vùn hoâa ăöịi vúâi hoaơt ăöơng cuêa dûơ aân PPP Taâc giaê ăaô lađm roô nhûông khaâc biïơt trong caâch hiïíu cuêa caâc ăöịi taâc Phaâp vađ Li Bùng vïì baên thín möịi quan hïơ ăöịi taâc giûôa hoơ, vïì caâc cam kïịt trong húơp ăöìng, cuông nhû vïì vai trođ cuêa möîi bïn Ăöịi taâc phña Phaâp quan niïơm húơp ăöìng lađ ăïí phín ắnh roô vai trođ cuêa caâc bïn vađ lađ cùn cûâ ăïí ăaânh giaâ kïịt quaê hoaơt ăöơng cuêa doanh nghiïơp cung cíịp dõch vuơ Nhû víơy, möơt khi ăaô giao kïịt húơp ăöìng thò hoơ phaêi coâ toađn quýìn hađnh ăöơng trong khuön khöí húơp ăöìng ăoâ, ăùơc biïơt lađ trong viïơc tuýín duơng lao ăöơng Moơi can thiïơp cuêa ngûúđi Li Bùng vađo viïơc quaên lyâ doanh nghiïơp ăïìu bõ coi lađ sûơ caên trúê thûơc hiïơn húơp ăöìng Phña Phaâp cho rùìng doanh nghiïơp cung cíịp dõch vuơ phaêi ặúơc hađnh ăöơng theo yâ thûâc traâch nhiïơm nghïì nghiïơp cuêa mònh chûâ khöng thïí theo mïơnh lïơnh cuêa nhûông khaâch hađng khöng coâ nùng lûơc chuýn mön Nhûng ngûúđi Li Bùng thò khöng nghô nhû víơy Hoơ ăùơt troơng tím vađo tñnh thöịng nhíịt giûôa caâc bïn vađ lyâ tûúêng cuêa hoơ lađ «chung tay lađm viïơc» Ăiïìu ăoâ coâ nghôa lađ trûúâc möîi víịn ăïì ăùơt ra thò möîi bïn phaêi ặúơc quýìn phaât biïíu quan ăiïím cuêa mònh theo lögñc «caâc bïn ăïìu lađ ngûúđi lúân»
vađ ăïìu phaêi goâp phíìn vađo dûơ aân chung Trong vñ duơ nađy,
(19) http://www.afd.fr/jahia/jahia/home/publications/conferences/EUDN2007/pid/3352
Trang 8khaâc biïơt trong caâch hiïíu vïì vai trođ cuêa möîi bïn ăöịi
taâc khöng ăún thuíìn lađ möơt trúê ngaơi töìn taơi ăöơc líơp
vúâi nhûông trúê ngaơi phaât sinh tûđ sûơ khaâc biïơt vïì muơc
tiïu hûúâng túâi Noâ ăaô hođa quýơn vađo nhûông trúê ngaơi
kia, gíy aênh hûúêng ăïịn caâch ăaânh giaâ cuông nhû ăïịn
nhûông giaêi phaâp ặa ra ăïí khùưc phuơc nhûông trúê ngaơi
ăoâ Nïịu nhûông caâch hiïíu khaâc nhau ăöịi vúâi cuđng möơt
tònh huöịng ặúơc ặa ra nhùìm baêo vïơ lúơi ñch riïng thò
seô «thïí hiïơn» vùn hoâa cuêa nhûông ngûúđi sûê duơng chuâng
Nhû víơy, úê ăíy «vùn hoâa» coâ thïí ặúơc hiïíu lađ ýịu töị
ăem laơi yâ nghôa cho thûơc tiïîn cuöơc söịng cuêa con ngûúđi,
thïí hiïơn qua caâch hađnh xûê giûôa con ngûúđi vúâi con ngûúđi
cuông nhû qua caâch ăaânh giaâ hađnh ăöơng cuêa hoơ… Do
víơy, caâch tiïịp cíơn vùn hoâa vađ xaô höơi hoơc buöơc chuâng ta
phaêi xem xeât laơi caâch hiïíu cûâng nhùưc vïì nhûông khaâi
niïơm vađ cöng cuơ ặúơc duđng lađm cú súê cho quan hïơ ăöịi
taâc Nhađ nûúâc – tû nhín: húơp ăöìng lađ gò? nhûông thiïịt
chïị chñnh thûâc vađ phi chñnh thûâc nađo coâ thïí ăaêm baêo
cho viïơc thûơc hiïơn húơp ăöìng? yâ nghôa ăñch thûơc cuêa
thúđi haơn 10 nùm lađ gò? caâc khaâi niïơm «nhađ nûúâc» vađ «tû
nhín» ăöịi líơp vúâi nhau nhû thïị nađo? v.v…Caâch tiïịp
cíơn nađy cho chuâng ta thíịy khöng nïn coi möơt söị loaơi
húơp ăöìng lađ «hònh míîutoađn cíìu» vò chuâng ăaô «chûâng
toê tñnh ăuâng ăùưn úê núi khaâc», khöng nïn ăem nhûông
caâch hiïíu gùưn liïìn vúâi lõch sûê vađ vùn hoâa riïng cuêa chuâng
ta ăïí aâp ăùơt cho möơt xaô höơi khaâc, khöng nïn ăaânh giaâ
ngûúđi khaâc theo nhûông giaâ trõ riïng cuêa chuâng ta, búêi
lađm nhû thïị seô díîn ăïịn hiïíu líìm, khaâc biïơt vađ thíịt baơi
Trong thûơc tiïîn, viïơc aâp duơng caâc míîu húơp ăöìng PPP
vađo möơt böịi caênh khaâc vúâi böịi caênh núi chuâng ặúơc
xíy dûơng nïn ăođi hoêi phaêi coâ nhûông ăiïìu chónh, thñch
ûâng vađ kïịt húơp ăùơc biïơt (Coing, 1996)
Coâ thïí noâi rùìng nhûông khaâc biïơt trong caâch hiïíu seô
gíy ra nhiïìu khoâ khùn cho viïơc thûơc hiïơn húơp ăöìng
PPP: khaâc biïơt giûôa «vùn hoâa phûúng tíy» vađ «vùn hoâa
baên ắa», giûôa lögñc chñnh thöịng vađ lögñc khöng chñnh
thöịng, giûôa «vùn hoâa hađnh chñnh» vađ «vùn hoâa doanh
nghiïơp» giûôa «vùn hoâa chuýn mön» vađ «vùn hoâa
chñnh trõ» v.v…Caâc daơng vùn hoâa nađy song song töìn
taơi vađ möîi caâ nhín coâ thïí tuđy böịi caênh mađ viïơn díîn
nhûông yâ nghôa khaâc nhau cuêa chuâng Ăûúng nhiïn,
khöng möơt daơng vùn hoâa nađo trong söị ăoâ coâ thïí taơo
thađnh möơt töíng thïí thöịng nhíịt hoùơc vûông chùưc; möîi
daơng vùn hoâa ăoâ khöng ngûđng ặúơc xem xeât vađ taâi
taơo trong quaâ trònh lõch sûê
Cíìn noâi thïm rùìng khöng chó coâ tû nhín múâi coâ thïí
phaât huy thûâ «vùn hoâa doanh nghiïơp» hûúâng túâi kïịt
quaê, phaât huy saâng kiïịn cuêa ngûúđi lao ăöơng vađ ăaâp
ûâng ýu cíìu cuêa khaâch hađng ÚÊ caâc nûúâc ăang phaât
triïín víîn coâ nhûông doanh nghiïơp nhađ nûúâc cung cíịp
dõch vuơ cöng hoaơt ăöơng ríịt hiïơu quaê, vñ duơ nhû Cöng
ty cíịp thoaât nûúâc Phnom Penh – möơt doanh nghiïơp
hoaơt ăöơng hoađn toađn tûúng phaên vúâi hïơ thöịng hađnh
chñnh cuêa Cùm-Pu-Chia thiïịu hiïơu quaê vađ tham nhuông
(Blanc vađ Ries, 2007) Trong trûúđng húơp cuơ thïí nađy, thađnh cöng coâ ặúơc trong 10 nùm vûđa qua khöng phaêi
vò tû nhín hoâa, khöng phaêi vò cú quan quaên lyâ ăaô giao kïịt húơp ăöìng muơc tiïu roô rađng vúâi doanh nghiïơp mađ nhúđ viïơc xíy dûơng möơt vùn hoâa doanh nghiïơp múâi Ăïí kïịt luíơn, mùơc duđ ríịt khoâ ắnh nghôa thïị nađo lađ
«vùn hoâa» nhûng caâc nghiïn cûâu mang tñnh kinh nghiïơm nïu trïn ăïìu cho thíịy muöịn quan hïơ ăöịi taâc Nhađ nûúâc – tû nhín thađnh cöng ăođi hoêi phaêi tòm hiïíu síu sùưc vïì xaô höơi núi thûơc hiïơn vađ phaêi theo doôi saât sao nhûông diïîn tiïịn mađ quan hïơ ăoâ taơo ra
PPP khöng chó lađ möơt húơp ăöìng cuơ thïí mađ cođn lađ möơt loaơt nhûông liïn kïịt giûôa caâc taâc nhín, vađ nhûông liïn kïịt nađy coâ thïí thay ăöíi theo thúđi gian Chñnh vò víơy, viïơc nghiïn cûâu caâc phûúng thûâc chñnh trõ ăïí thûơc hiïơn quýìn lûơc bïn trong möîi PPP lađ hïịt sûâc cíìn thiïịt ăïí hiïíu roô caâc thaâch thûâc ăùơt ra, mùơc duđ caâch tiïịp cíơn kyô trõ thuíìn tuây thûúđng che khuíịt víịn ăïì nađy Quay trúê laơi vñ duơ tû nhín hoâa dõch vuơ cöng úê Li-Bùng, chuâng ta cíìn phín tñch thïm vïì caâc maơng lûúâi khaâch hađng ăaô lađm xaâo tröơn quaâ trònh thûơc hiïơn húơp ăöìng Thíơt víơy, viïơc ăùơt truơ súê chi nhaânh cuêa cöng ty tû nhín trong tođa nhađ cuêa em trai möơt haơ nghõ syô cuêa ăaêng ăöịi líơp vúâi ăaêng cuêa Cuơc trûúêng Cuơc dõch vuơ cöng, hay möịi quan hïơ giûôa Böơ Cöng chñnh vúâi möơt söị chûâc sùưc Li-Bùng ăaô giađu lïn nhúđ bíịt ăöơng saên coâ thïí ăem laơi cho chuâng ta caâi nhòn roô hún vïì sûơ xung ăöơt giûôa caâc bïn, ăùơc biïơt trong böịi caênh nïìn kinh tïị cuêa thađnh phöị núi tiïịn hađnh dûơ aân chuê ýịu dûơa vađo caâc hoaơt ăöơng kinh doanh ăíịt ăai vađ bíịt ăöơng saên Nhû víơy, lûơa choơn möơt mö hònh PPP khöng hùỉn ăaô baêo ăaêm kïịt quaê «ăöi bïn cuđng coâ lúơi» nhû ngûúđi ta thûúđng noâi Ngûúơc laơi, tuđy tûđng hoađn caênh, PPP coâ thïí cuêng cöị võ trñ thöịng lônh cuêa möơt söị taâc nhín ăöịi vúâi möơt söị taâc nhín khaâc Vñ duơ nhû trûúđng húơp chó tû nhín hoâa phíìn «dïî sinh lúđi» cuêa dõch vuơ cung cíịp nûúâc saơch, trong khi ăöịi vúâi böơ phíơn khaâch hađng ñt coâ khaê nùng chi traê thò dõch vuơ ngađy cađng xuöịng cíịp
vò khöng cođn nûôa sûơ cín ăöịi giûôa ngûúđi giađu vađ ngûúđi ngheđo nhû trûúâc (Aurio vađ Blanc, 2007) Ngoađi ra cođn coâ nhiïìu trûúđng húơp dõch vuơ chó ặúơc ûu tiïn cho ngûúđi giađu úê thađnh phöị Nhûông tònh huöịng nhû víơy taâi khùỉng ắnh rùìng quaên lyâ giaâ lađ víịn ăïì troơng tím cuêa PPP (nïịu chó coâ ngûúđi giađu múâi ặúơc tiïịp cíơn vúâi dõch vuơ thò viïơc duy trò mûâc giaâ thíịp bùìng trúơ cíịp seô khöng mang lúơi gò cho ngûúđi ngheđo)
Trong lônh vûơc nùng lûúơng úê Mali, caâc víịn ăïì chñnh trõ cuông ăùơt ra ríịt roô rađng: viïơc tùng giaâ nûúâc vađ giaâ ăiïơn ăöơt ngöơt theo ăïì xuíịt cuêa doanh nghiïơp vađo nùm 2003 khöng míịy taâc ăöơng lïn tíìng lúâp thu nhíơp thíịp, nhûng
Trang 9ăCAÂCH TIÏỊP CÍƠN XAÔ HÖƠI HOƠC VAĐ CHÑNH TRÕ VÏÌ CAÂC HÚƠP ĂÖÌNG ĂÖỊI TAÂC NHAĐ NÛÚÂC – TÛ NHÍN
ăaô bõ phaên ăöịi maơnh meô vò noâ aênh hûúêng ăïịn quýìn
lúơi cuêa tíìng lúâp thu nhíơp trung bònh (thûúng nhín, cöng
chûâc) gíìn guôi vúâi quýìn lûơc chñnh trõ (Leborgne 2006)
Ngoađi gia, sûơ khöng ăöìng nhíịt quan ăiïím giûôa caâc cú
quan coâ thíím quýìn cuêa Ma-Li ăaô phaên aânh khoâ khùn
trong quaâ trònh ra quýịt ắnh cuêa xaô höơi Ma-Li vöịn ûu
tiïn sûơ ăöìng thuíơn, cuông nhû sûơ chöìng cheâo giûôa caâc
võ trñ quýìn lûơc Thíơt víơy, trûúâc khi lônh vûơc nùng lûúơng
ặúơc nhûúơng quýìn cho tû nhín, doanh nghiïơp nhađ
nûúâc EDM cuêa Ma-Li lađ möơt nguöìn lađm giađu, lađ núi ăïí
phín phaât caâc võ trñ cöng taâc ûu tiïn, lađ möơt cöng cuơ
ăïí kiïím soaât sûơ tiïịp cíơn dõch vuơ ăiïơn cuêa caâc lađng xaô
nhùìm ăöíi líịy sûơ phuơc tuđng cuêa hoơ…Nhûông cùng thùỉng
nöơi böơ bïn trong nhađ nûúâc Ma-Li ăaô diïîn ra gay gùưt
giûôa caâc quan ăiïím ăöịi líơp nhau: quan ăiïím lađnh maơnh
hoâa tađi chñnh cöng, quan ăiïím múê röơng caâc dõch vuơ
thiïịt ýịu cho ngûúđi dín v.v…vađ PPP ăaô ặúơc sûê duơng
lađm chíịt xuâc taâc cho nhûông thay ăöíi vïì quan ăiïím cuêa
caâc phe Trong böịi caênh ăoâ, seô lađ aêo tûúêng nïịu chúđ ăúơi
ăöịi taâc phña Nhađ nûúâc ặa ra möơt quan ăiïím thöịng
nhíịt vađ roô rađng, khi mađ Nhađ nûúâc khöng bao giúđ thïí
hiïơn quan ăiïím trûơc tiïịp, luön luön ăi vođng vo (theo
kiïíu «bûúâc chín thaơch suđng»(20)), sùĩn sađng can thiïơp
vađo dûơ aân nhùìm baêo vïơ sûơ gùưn kïịt nöơi böơ vađ chó bađy toê
quýịt tím thûúng lûúơng bïì ngoađi
Khöng coâ gò lađ ngaơc nhiïn khi viïơc nghiïn cûâu PPP taơi
caâc nûúâc ăang phaât triïín laơi ăùơt ra víịn ăïì vai trođ vađ
sûơ víơn hađnh cuêa Nhađ nûúâc, búêi vò viïơc líơp vađ thûơc hiïơn
dûơ aân PPP coâ liïn quan trûơc tiïịp ăïịn chïị ăöơ thúị,
ăïịn víịn ăïì ăoađn kïịt xaô höơi, ngheđo ăoâi vađ bíịt bònh
ăùỉng Nhađ nûúâc trung ûúng (hoùơc tónh, thađnh phöị ăöịi
vúâi nhûông nûúâc theo mö hònh phín quýìn) phaêi chõu
traâch nhiïơm vïì caâc chñnh saâch tiïịp cíơn dõch vuơ thiïịt
ýịu trong khuön khöí möơt PPP, cho duđ hoaơt ăöơng cuêa
nhađ nûúâc taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín cuông ặúơc töí
chûâc xung quanh möơt söị taâc nhín khaâc (Töí chûâc phi
chñnh phuê, nhađ tađi trúơ vöịn…) Trong thûơc tiïîn, nhiïìu dûơ aân PPP gùơp trúê ngaơi chñnh lađ vò möơt söị Nhađ nûúâc khöng lađm trođn ặúơc traâch nhiïơm ăoâ Trong möơt söị trûúđng húơp, vò khöng coâ chñnh saâch cuêa Nhađ nûúâc, doanh nghiïơp tû nhín ăaô phaêi phaât huy caâc saâng kiïịn vïì Traâch nhiïơm xaô höơi cuêa doanh nghiïơp Ăiïìu nađy ăaô ặúơc Sarah Botton (2007) nïu roô taơi Buenos Aires:
caâc nöî lûơc cuêa cöng ty «Desarollo de la comunidad
de Suez» trong cung cíịp nûúâc saơch taơi caâc khu dín
cû ngheđo ăaô chó mang laơi kïịt quaê sau khi cöng ty nađy thiïịt líơp ặúơc quan hïơ húơp taâc vúâi tíịt caê caâc ăöịi taâc trong lônh vûơc nûúâc vađ ăùơc biïơt lađ tùng cûúđng ặúơc caâc quan hïơ cuêa hoơ vúâi chñnh quýìn ắa phûúng ăïí chñnh quýìn ắa phûúng lađm trođn chûâc traâch cuêa mònh
Nhû víơy, caâc quan hïơ quýìn lûơc vađ caâc tûúng quan lûơc lûúơng phaât sinh khi líơp PPP lađ hïịt sûâc ăa daơng, lađm cho bònh diïơn chñnh trõ cuêa PPP thay ăöíi tûđ hoađn caênh nađy sang hoađn caênh khaâc, tûđ lônh vûơc nađy sang lônh vûơc khaâc, tûđ thúđi ăiïím nađy sang thúđi ăiïím khaâc Möîi dûơ aân PPP khöng thïí taâch rúđi nhûông quaâ trònh taâi xaâc ắnh thûúđng xuýn cuêa caâc luíơt chúi vađ do víơy thûúđng khoâ phuđ húơp ặúơc vúâi nhûông mö hònh cûâng nhùưc ăaô ặúơc
mö taê trong nhûông húơp ăöìng mađ trong ăoâ coâ sûơ phín ắnh roô rađng vađ öín ắnh giûôa Nhađ nûúâc vađ tû nhín Caâc dûơ aân PPP cuông coâ thïí taơo ra cú höơi thay ăöíi quan hïơ Nhađ nûúâc – cöng dín, thay ăöíi quan hïơ ăoađn kïịt giûôa caâc tíìng lúâp xaô höơi, thay ăöíi baên thín nöơi hađm cuêa khaâi niïơm dõch vuơ cöng trïn bònh diïơn chñnh trõ
Ăïí ruât ra caâc bađi hoơc tûđ kinh nghiïơm thûơc tiïîn vađ ăïì xuíịt caâc mö hònh phuđ húơp vúâi tñnh ăa daơng cuêa hoađn caênh, chuâng töi thiïịt nghô khöng nïn líơp luíơn theo lö-gñch thađnh cöng hay thíịt baơi möơt caâch tuýơt ăöịi mađ thay vađo ăoâ nïn cöị gùưng tòm hiïíu caâc cú chïị víơn hađnh vađ nhûông tiïịn triïín trong möịi quan hïơ giûôa caâc taâc nhín
(20) Theo caâch noâi cuêa Richard Baneâgas (2003)
Chíu Phi ngađy nay ((2008): «Vùn hoâa vađ phaât triïín» N°226, AFD, De Boeck
Auriol E vađ A.Blanc (2007): PPP trong lônh vûơc cíịp thoaât nûúâc vađ ăiïơn nùng úê Chíu Phi, Tađi liïơu lađm viïơc
N°38, AFD, Paris
Baneâgas, R (2003), Dín chuê theo caâch bûúâc chín thaơch suđng Chuýín ăöíi vađ aêo tûúêng chñnh trõ úê
Bï-Nanh, Karthala, tíơp san Nghiïn cûâu quöịc tïị, Paris.
Bayart, J.-F.(1989), Nhađ nûúâc úê Chíu Phi, chñnh saâch «caâi daơ dađy», Fayart, Paris.
Blanc A vađ A.Rieđs (2007), Cöng ty cíịp thoaât nûúâc Phnom-Penh: möơt mö hònh quaên lyâ cöng hiïơu quaê,
AFD, Tađi liïơu lađm viïơc N°40, Paris
Botton,S (2007), Tíơp ăoađn ăa quöịc gia vađ vuđng ngoaơi ö Tû nhín hoâa vađ ngheđo ăoâi úê Buenos Aires, Nhađ
xuíịt baên Karthala, tuýín tíơp Con ngûúđi vađ Xaô höơi, Paris
Ăoơc thïm:
Trang 10Breuil, L (2004), Ăöíi múâi quan hïơ ăöịi taâc Nhađ nûúâc – Tû nhín trong dõch vuơ cíịp thoaât nûúâc úê caâc nûúâc
ăang phaât triïín, lađm sao dung hođa ặúơc caâc bònh diïơn húơp ăöìng, thïí chïị vađ sûơ tham gia cuêa ngûúđi tiïu duđng Luíơn aân tiïịn syô vïì quaên lyâ, ENGREF.
Coing H (1996), Thñch ûâng hay lai taơp, Tuýín tíơp Cíìu – Ăûúđng söị 80.
DIribarne, P (2003), Thïị giúâi thûâ ba thađnh cöng: caâc mö hònh múâi, Odile Jacob, Paris.
Hibou, B vađ O.Valleâe (2007), Nùng lûúơng úê Ma-Li hay nghõch lyâ cuêa möơt thíịt baơi, Tađi liïơu lađm viïơc
N°37, AFD, Paris
Leborgne F (2006), «Tû nhín hoâa lônh vûơc nûúâc úê Mali», Traâch nhiïơm vađ Möi trûúđng
Yousfi, H (ngađy thaâng khöng roô), Húơp ăöìng trong húơp taâc quöịc tïị, sûơ gùơp gúô giûôa caâc lúơi ñch trûúâc thûê
thaâch gùơp gúô vùn hoâa, Luíơn aân tiïịn sô vïì quaên lyâ, Ăaơi hoơc Paris X
Ăoơc thïm (tiïịp):
Janique Etienne
Ban nûúâc vađ vïơ sinh möi trûúđng
Aymeric Blanc
Vuơ nghiïn cûâu
Caâc doanh nghiïơp tû nhín nûúâc ngoađi thûúđng khöng
míịy mùơn mađ vúâi thõ trûúđng dõch vuơ cöng taơi caâc quöịc
gia ăang phaât triïín coâ ruêi ro cao vađ khaê nùng chi traê
thíịp, ăùơc biïơt lađ taơi khu vûơc ven ăö caâc thađnh phöị lúân
hoùơc caâc thõ tríịn, thõ tûâ vuđng nöng thön Vò leô ăoâ, thiïịt
nghô cíìn phaêi nghiïn cûâu khaê nùng múê röơng mö hònh
PPP sang möơt söị loaơi quan hïơ ăöịi taâc khaâc ÚÊ nhûông
ắa bađn cođn thiïịu dõch vuơ cöng ăoâ, nhiïìu nhađ cung
cíịp tû nhín phi chñnh thûâc ăaô hònh thađnh vađ phaât triïín
trong lônh vûơc cung cíịp nûúâc saơch ÚÊ möơt söị nûúâc
khaâc, Chñnh phuê thûơc hiïơn nhûông dûơ aân do nhađ tađi trúơ
cíịp vöịn, taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho viïơc hònh thađnh
nhûông hiïơp höơi ngûúđi tiïu duđng trûơc tiïịp ặâng ra quaên
lyâ vađ cung cíịp nûúâc saơch Tuy nhiïn, hai hònh thûâc cung
cíịp dõch vuơ nađy cuông ăùơt ra möơt söị víịn ăïì vïì quaên lyâ nhađ nûúâc
Taơi Maputo, vađo nùm 1999, cöng ty Aguas de Moìambique (AdeM) ăaô kyâ möơt húơp ăöìng giao thíìu(21)
vúâi Cú quan quaên lyâ cöng saên FIPAG Nhûng dõch vuơ cuêa AdeM ríịt ýịu keâm (nûúâc chó coâ trong khoaêng 10 giúđ möîi ngađy), ăùơc biïơt lađ úê caâc khu vûơc ven ăö núi thûúđng khöng coâ hïơ thöịng ặúđng öịng díîn nûúâc Kïí tûđ cuöịi nhûông nùm 1980, nhiïìu nhađ cung cíịp tû nhín ăöơc líơp vađ phi chñnh thûâc (Pequenos Operadores Privados, viïịt tùưt lađ POPs) ăaô ăíìu tû xíy dûơng caâc hïơ thöịng cung cíịp nûúâc quy mö nhoê, líịy nûúâc tûđ caâc nguöìn nûúâc ngíìm taơi chöî Nùm 2006, doanh söị baân nûúâc saơch cuêa caâc POPs ûúâc ăaơt 6,5 triïơu USD, tûúng ặúng 46% töíng doanh thu taơi caâc thõ trûúđng ven ăö thõ(22) Hiïơn nay, taơi hai ăö thõ Maputo vađ Matola, söị lûúơng nhađ cung
Hûúâng túâi caâc mö hònh ăöịi taâc úê ắa phûúng: Nhađ cung cíịp tû
nhín phi chñnh thûâc vađ cú chïị
hiïơp höơi cung cíịp nûúâc saơch
(21) Húơp ăöìng 15 nùm kyâ nùm 1999 vúâi cöng ty SAUR (ăaô ruât lui nùm 2002), cöng ty Aguas de Portugal vađ möơt söị nhađ ăíìu
tû trong nûúâc
(22) Nguöìn: CRA/SAL: Avalia ìao de satisfaìao dos consumidores: abastecimento de agua na aglomeraìao de Maputo, 2007.