Đề bài Anhchị hãy làm rõ vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở một số quốc gia trên thế giới Phân tích những ưu điểm, hạn chế của quy định này MỞ ĐẦU Đối với nền tảng tư pháp của các quốc gia t.
Trang 1Đề bài: Anh/chị hãy làm rõ vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở một
số quốc gia trên thế giới Phân tích những ưu điểm, hạn chế của quy định này.
MỞ ĐẦU
Đối với nền tảng tư pháp của các quốc gia trên thế giới thì Tòa án luôn là cơ quan trọng tâm trong việc thực hiện hoạt động xét xử, bảo vệ quyền lợi của công dân, đem công lý được thực thi, giải thích và áp dụng pháp luật Trong hệ thống Tòa án, thẩm phán là chủ thể đầu tiên và chủ yếu thực hiện các chức năng và nhiệm vụ đó trong việc giải quyết các vụ án Thẩm phán phải tiến hành xét xử các
vụ án theo một trình tự thủ tục nhất định được quy định theo pháp luật của mỗi quốc gia, xét xử một cách công bằng, công khai, minh bạch và khách quan để đưa
ra những phán quyết phù hợp sau cùng Ở một số quốc gia trên thế giới, tồn tại chế định về thẩm phán không chuyên nghiệp như là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật của quốc gia đó Trong phạm vi tiểu luận kết thúc học phần của
môn học, em xin trình bày kết quả nghiên cứu của mình với đề bài: “Anh/chị hãy làm rõ vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở một số quốc gia trên thế giới Phân tích những ưu điểm, hạn chế của quy định này”.
NỘI DUNG
I Khái quát về thẩm phán không chuyên nghiệp
Ở Anh và xứ Wales, thẩm phán không chuyên nghiệp được gọi là Lay magistrate, họ là những người dân thường, không được đào tào chuyên ngành luật, được bổ nhiệm theo một tiêu chí nhất định để ngồi xét xử sơ thẩm với tư cách là thẩm phán đối với những vụ án ít nghiêm trọng tại địa phương và làm việc bán thời gian hay nói cách khác là theo từng vụ việc Họ không được trả thù lao mà chỉ được hỗ trợ về chi phí di chuyển và về ăn uống khi tham gia phiên xét sử [8]
Trang 2Ở Cộng hòa Liên bang Đức, thẩm phán không chuyên nghiệp được gọi là Lay judges hay Honorary judges, chỉ có ở cấp xét xử sơ thẩm, là người không học luật, không được trả tiền thù lao, chỉ được trả tiền xe đi lại và do Hội đồng nhân dân bầu ra [7]
Như vậy, có thể đưa ra một khái niệm về thẩm phán không chuyên nghiệp
như sau: Thẩm phán không chuyên nghiệp là những người công dân địa phương, không được đào tạo chuyên ngành luật, được bổ nhiệm theo một tiêu chuẩn đề ra
để tham gia xét xử sơ thẩm những vụ án ít nghiêm trọng tại địa phương.
Để làm rõ được vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở một số quốc gia trên thế giới, em sẽ đi vào phân tích vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở 2 quốc gia tiêu biểu cho 2 hệ thống pháp luật trên thế giới là Anh và xứ Wales – đại diện cho hệ thống pháp luật Án lệ và Cộng Hòa Liên bang Đức – đại diện cho hệ thống pháp luật thành văn
II Vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở một số quốc gia trên thế giới
1 Vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở Anh và xứ Wales
a Mô hình tố tụng ở Anh và xứ Wales
Ở Anh và xứ Wales, mô hình tố tụng tranh tụng được áp dụng để giải quyết các vụ án Mô hình tố tụng tranh tụng có mục tiêu là theo đuổi sự thật khách quan của vụ án
Trong quá trình xét xử, Tòa án đóng vai trò trung lập, vừa bảo vệ quyền được xét xử công bằng của bị cáo, vừa bảo đảm cho phiên tòa được thực hiện đúng theo trình tự, thủ tục luật định Họ đứng giữa một bên là công tố viên, một bên là bị cáo, luật sư bào chữa của bị cáo để nghe, xem xét các chứng cứ và quyết định luật áp dụng Họ có quyền đối chất và quyền kiểm tra chéo; hủy bỏ các chứng
cứ được thu thập trái phép; hủy bỏ các cáo trạng không đủ cơ sở pháp lý nhưng không thể cân nhắc hoặc lệnh cho bồi thẩm đoàn cân nhắc một tội danh nặng hơn tội danh đã nêu trong cáo trạng của công tố viên và đại bồi thẩm đoàn
Trang 3Mô hình tố tụng tranh tụng sử dụng phương pháp đối tụng trong tất cả các giai đoạn giải quyết vụ án, đặc biệt tại phiên tòa Bị cáo sẽ được xét xử một cách công bằng với các quy tắc nghiêm ngặt về tố tụng, chứng cứ và đạo đức luật sư
Để đạt được điều đó, mô hình này đòi hỏi phải tuyệt đối tuân thủ các nguyên tắc như đối tụng công bằng, xét xử bằng lời thay vì chỉ căn cứ vào hồ sơ, quy định về thẩm tra chéo và việc tuân thủ triệt để các quy tắc nghiêm ngặt về chứng cứ [1]
b Vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở Anh và xứ Wales
Các thẩm phán không chuyên nghiệp, còn được gọi là pháp quan thường dân, đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật ở Anh và xứ Wales Họ
là những người thuộc mọi tầng lớp trong xã hội, tự nguyện bỏ thời gian của chính mình để đóng góp tích cực cho cộng đồng Pháp quan thường dân có quyền tham gia phán xét các vụ án hình sự tại Tòa án pháp quan - Magistrate’s court Thẩm quyền tài phán chính của Tòa pháp quan là xét xử những tội nhẹ, đặc biệt là những tội vi phạm luật lệ giao thông Thủ tục trước tòa giản dị, các bị cáo không bị xét
xử bởi bồi thẩm đoàn Trước tòa tạp tụng, đa số các bị cáo đều nhận tội nên không cần xuất trình bằng chứng, do đó, việc xét xử được kết thúc nhanh chóng [2, 6, 9]
Vai trò của những pháp quan thường dân này tại Anh và xứ Wales bắt nguồn từ cách đây 650 năm Thẩm phán được tuyển dụng và được đề nghị bổ nhiệm bởi các ủy ban tư vấn địa phương, các cơ quan công quyền bao gồm các thẩm phán hiện có và các cá nhân không phải thẩm phán Chủ tọa phiên tòa cao cấp bổ nhiệm các thẩm phán thay mặt cho Chủ tịch tối cao Pháp viện (Lord Chancellor) Để một công dân trở thành thẩm pháp không chuyên nghiệp, công dân đó phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau: chuẩn mực đạo đức tốt; có khả năng nhận thức và giao tiếp; có kiến thức xã hội; Trưởng thành và có khí chất; Giọng nói đanh thép; Cam kết và độ tin cậy Ngoài ra, các cá nhân đó cần phải trong độ tuổi
từ 18 đến 65 tuổi, không cần mang quốc tịch Anh nhưng sẵn sàng tuyên thệ trước Vương miện, đồng thời không phải người tị nạn Những thẩm phán không chuyên nghiệp ở Anh và xứ Wales sẽ phải tham dự phiên tòa tối thiểu tương đương với 13 ngày trên một năm [6, 9]
Trang 4Việc sử dụng pháp quan thường dân, không chuyên, thay vì pháp quan chuyên nghiệp để giải quyết các vụ án ít nghiêm trọng có căn nguyên lịch sử sâu
sa ở Anh quốc Do các sí quan Anh trở về sau các cuộc chiến trận ở lục địa và các cuộc viễn chinh chữ thập thường sống bằng chiến lợi phẩm và do nước Anh bị tổn thất tới một phần hai dân số vì đại dịch ở thế kỉ XIV, chính phủ Anh đã bị thôi thúc trong việc kiểm soát cả tiền công và sự di chuyển của dân Số ít người có ảnh hưởng nhất trong cộng đồng đã được chỉ định để duy trì trật tự an ninh địa phương theo Luật pháp quan an ninh năm 1361 Các pháp quan do Đại pháp quan bổ nhiệm và làm việc tại các tòa án gần nơi cư trú của mình Phapsquan coi việc nhậm chức là thực hiện bổn phậm công; sau khi nhậm chức họ đã trở thành bộ phận của đội ngũ quan tòa với hai chữ “J.P” đi trước tên mỗi người [2]
Có thể nhận thấy rằng vai trò của các pháp quan thường dân rất to lớn bởi Tòa pháp quan (Magistrate’s court) xét xử 95% các vụ án hình sự trong nước Để một phiên tòa có sự tham gia của pháp quan thường dân là hợp lệ thì phiên tòa đó phải có sự tham dự của 2 hay 3 pháp quan thường dân xét xử với sự tư vấn về thủ tục tố tụng và cả về luật nội dung từ một thư ký tòa được tòa đào tạo bài bản Khi các pháp quan yêu cầu, thư ký tòa có thể tham gia nghị án [2]
Tuy nhiên, so với một pháp quan chuyên nghiệp thì pháp quan thường dân
có vai trò hẹp hơn Thể hiện ở một vài điểm:
Nếu phiên tòa sơ thẩm tại Tòa pháp quan có sự tham gia của pháp quan chuyên nghiệp thì phiên tòa đó chỉ cần chính pháp quan chuyên nghiệp tọa xử là hợp lệ mà không cần có sự tham gia của thẩm phán nào khác Đối với pháp quan thường dân thì phiên tòa được coi là hợp lệ khi có từ 2 pháp quan thường dân tham gia trở lên
Pháp quan thường dân chỉ được tham gia xét xử sơ thẩm những vụ án ít nghiêm trọng Trong khi đó pháp quan chuyên nghiệp có thẩm quyền xem xét giải quyết đối với những vụ án có tính chất phức tạp hơn
Trang 5Quyền hạn của pháp quan thường dân nhỏ hẹp hơn so với pháp quan chuyên nghiệp
Như vậy, vai trò của một pháp quan thường dân ở Anh và xứ Wales chủ yếu
là tham gia vào hoạt động xét xử sơ thẩm đối với những vụ án hình sự ít nghiêm trọng, đại diện cho tiếng nói của công dân đưa công lý đến mọi người dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân khi công dân tìm kiếm sự bảo vệ của cơ quan
tư pháp trong trường hợp quyền lợi của mình bị xâm phạm hoặc đe dọa, áp dụng pháp luật quốc gia trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
Đức
2 Vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở Cộng hòa liên bang
a Mô hình tố tụng ở Cộng hòa Liên bang Đức
Ở Cộng hòa Liên bang Đức, mô hình tố tụng thẩm vấn được áp dụng để giải quyết các vụ án
Mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn hướng đến mục tiêu đi tìm chân lý khách quan của vụ án Để đạt được mục tiêu này, ở mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn luôn có sự tham gia ở mức nhất các cơ quan đại diện cho quyền lực nhà nước Nhiệm vụ chứng minh tội phạm là trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng Các quy định của luật tố tụng và các nguyên tắc được xây dựng đều hướng đến việc xác định sự thật tuyệt đối
Mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn sử dụng phương pháp điều tra, phương pháp thẩm vấn để đạt được mục tiêu của mình Phương thức đi tìm sự thật khách quan của vụ án dựa trên phương cách này được áp dụng trong tất cảu các giai đoạn
từ điều tra, truy tố đến xét xử tại tòa
Phiên tòa trong mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn chính là sự tiếp trục của quá trình điều tra Các bên phải cung cấp tất cả các chứng cứ liên quan Các thẩm phán sẽ gọi và kiểm tra nhan chứng Hệ thống tố tụng hình sự thẩm vấn cho rằng
sự thật có thể và phảiđược tìm ra trong quá trình thẩm vấn, điều tra Vì rằng các
Trang 6bên có thể có ý định che dấu sự thật, nên nhà nước phải tham gia sớm và liên tục vào việc thẩm vấn, điều tra [1]
Đức
b Vai trò của thẩm phán không chuyên nghiệp ở Cộng hòa Liên bang
Ở Cộng hòa Liên bang Đức, thẩm phán không chuyên nghiệp chỉ có ở cấp xét xử sơ thẩm, là người không học luật, không được trả tiền thù lao, chỉ được trả tiền xe đi lại và do Hội đồng nhân dân bầu ra Họ không được tiếp cận thông tin
vụ án trước khi xét xử để đảm bảo khách quan Việc lựa chọn Thẩm phán nghiệp
dư là sự lựa chọn tình cờ, không có sự sắp xếp trước Nếu phát hiện có sự sắp xếp trước thì có thể khiếu nại
Thẩm phán nghiệp dư nào tham dự phiên tòa khai mạc thì cũng phải tham
dự đến phiên cuối cùng Khi xét hỏi được hỏi như một Thẩm phán, khi bỏ phiếu nghị án có quyền ngang với Thẩm phán chuyên nghiệp Thẩm phán nghiệp dư đóng vai trò tích cực ở CHLB Đức vì bên cạnh việc hoạt động là một Thẩm phán nghiệp dư, thì ngoài đời họ là những người tuyên truyền pháp luật tích cực và lấy được lòng tin của nhân dân [7]
Thẩm phán không chuyên nghiệp ở Cộng hòa Liên bang Đức đóng vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật của quốc gia này Được thể hiện ở 3 vai trò chính yếu sau đây:
Thứ nhất, trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, sự tham gia của các thẩm phán không chuyên thể hiện nguyên tắc dân chủ Với tư cách là một thẩm phán không chuyên nghiệp, những thường dân sẽ tham gia vào quá trình thực thi công lý tại phòng nghị án, đối mặt với những khó khăn trong việc phải đưa ra phán quyết cho một vụ án hình sự Họ phải cùng chịu trách nhiệm cho những phán quyết mà hội đồng xét xử đã đưa ra khi nghị án, bảo đảm tính mi mật đối với việc giải quyết một vụ án hình sự
Thứ hai, sự tham gia của các thẩm phán không chuyên sẽ nâng cao chất lượng cho các phiên tòa xét xử Khi xét hỏi, thẩm phán không chuyên nghiệp được
Trang 7hỏi như một Thẩm phán chuyên nghiệp, khi bỏ phiếu nghị án có quyền ngang với Thẩm phán chuyên nghiệp Họ có thể chia sẻ những góc nhìn và quan điểm đời thường, không mang tính luật học, của một thường dân cho thẩm phán chủ tọa Từ
đó, chủ tọa sẽ có thêm các góc nhìn “về lý và về tình” để giải quyết một vụ án hình sự được trọn vẹn, không quá hà khắc mà đảm bảo được tính nhân đạo trong quá trình xét xử và đưa ra những phán quyết hợp lý
Thứ ba, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân Nguồn gốc của những thẩm phán không chuyên nghiệp là từ những thường dân từ mọi tầng lớp trong xã hội và từ nhiều độ tuổi khác nhau Khi có sự tham gia của những thẩm phán không chuyên nghiệp trong hội đồng xét xử, những phán quyết của Tòa án thường sẽ được cộng đồng chấp nhận và lắng nghe hơn Đồng thời, nhận thức về pháp luật của công dân cũng được nâng cao Từ đó, hoạt động phòng ngừa và chống tội phạm có được những tác động đến xã hội hơn [3]
III Ưu điểm và nhược điểm của chế định thẩm phán không chuyên nghiệp
ở một số quốc gia trên thế giới
Có thể thấy ở một vài quốc gia như đã đề cập ở phần trên, vai trò của những thẩm phán không chuyên nghiệp là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật của quốc gia đó Như ở Anh và xứ Wales, thẩm phán không chuyên nghiệp còn mang đậm dấu ấn của lịch sử Chế định về thẩm phán không chuyên nghiệp đã bộc
lộ những ưu điểm cho đến ngày này tuy nhiên không thể không nhìn nhận những hạn chế mà chế định này mang lại
1 Ưu điểm
Thứ nhất, những thẩm phán không chuyên nghiệp có nguồn gốc là những thường dân từ mọi tầng lớp, nhiều ngành nghề và nhiều độ tuổi khác nhau trong xã hội Tại một phiên tòa, khi hỗ trợ cho một hay nhiều thẩm phán chuyên nghiệp, các thẩm phán không chuyên có thể chia sẻ những góc nhìn cá nhân đa chiều và mới mẻ đối với tội phạm đang được Tòa án phán xét Họ có thể chia sẻ những hiểu biết trong lĩnh vực nghề nghiệp thường ngày của họ cho vị thẩm phán – người mà thường ngày chỉ làm việc trong một môi trường pháp luật mà ít được tiếp xúc với
Trang 8những khía cạnh lĩnh vực khác trong xã hội Xã hội thì ngày càng phát triển và thay đổi Pháp luật thì luôn luôn điều chỉnh các vấn đề nảy sinh đó chậm hơn Do vậy, để các thẩm phán chuyên nghiệp có những phán quyết đúng đắn, phù hợp thì không thể thiếu vai trò của những thẩm phán không chuyên
Thứ hai, những thẩm phán không chuyên nghiệp góp phần làm sáng tỏ pháp luật Quá trình đề giải quyết một vụ án hình sự nói chung và pháp luật hình sự nói riêng vô cùng phức tạp và có thể máy móc đối với một người dân bình thường Do
đó, sự tham gia của những thẩm phán không chuyên nghiệp trong quá trình đánh giá các chứng cứ được đưa ra tại phiên tòa cũng như để đi đến kết luận bằng một bản án tại Tòa án, sẽ đảm bảo rằng quá trình đó mọi công dân có thể nắm bắt được một cách dễ hiểu hơn Luật sự và thẩm phán chuyên nghiệp bắt buộc phải dùng những ngôn ngữ không quá hàn lâm để có thể truyền tải những luận cứ, thông điệp của mình đến không chỉ các vị thẩm phán không chuyên mà còn là bị cáo Và có như vậy, bị cáo khi đứng trước một phiên tòa có thể tránh được tâm lý hoang mang, đảm bảo quyền lợi chính đáng của bị cáo Đồng thời, các thẩm phán không chuyên nghiệp bằng cách đó có thể làm rõ những vấn đề chưa sáng tỏ trong pháp luật đến với công chúng
Thứ ba, sự tham gia của thẩm phán không chuyên nghiệp góp phần vào việc nâng cao nguyên tắc dân chủ ở các quốc gia, hạn chế sự lạm quyền của những người nhân danh quyền lực nhà nước trong quá trình họ thực thi công vụ thẩm phán không chuyên nghiệp là những cá nhân đại diện cho tiếng nói của cộng đồng
cư dân ở địa phương Tiếng nói của họ thể hiện cái nhìn, quan điểm và cảm nhận của đa số cộng đồng dân cư Cũng chính vì vậy, người thẩm phán không chuyên nghiệp cần phải có sự am hiểu nhất định về xã hội, có nhân sinh quan rộng mở để
có những nhận định và đánh giá khách quan nhất [4]
Song song với những ưu điểm mà chế định này mang lại là những hạn chế còn tồn tại:
Trang 92 Nhược điểm
Thứ nhất, những thẩm phán không chuyên nghiệp có thể bị ảnh hưởng bởi
dư luận xã hội
Thứ hai, mặc dù thuộc mọi tầng lớp trong xã hội, thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau là một khía cạnh tích cực, tuy nhiên, việc một cá nhân chưa có hiểu biết sâu sắc, chưa trải nghiệm đủ rộng sẽ không thể đóng góp tích cực cho quá trình phán xét của tòa án
Thứ ba, thẩm phán không chuyên nghiệp không được đào tạo chuyên sâu về pháp luật, không am hiểu kiến thức pháp luật Ở một số quốc gia thuộc hệ thống pháp luật thành văn, những thẩm phán không chuyên không được tiếp xúc với hồ
sơ vụ án, họ chỉ nắm được nội dung vụ án thông qua việt xét hỏi tại phiên tòa Thậm chí họ cần phải có sự dẫn dắt của chủ tọa là những thẩm phán chuyên nghiệp Do vậy, họ bị thụ động trong việc nắm bắt nội dung vụ án, đánh giá chứng
cứ và đưa ra ý kiến khi nghị án [3, 4, 9]
KẾT LUẬN
Song song với các thẩm phán chuyên nghiệp trong hệ thống các cơ quan Tòa án thì thẩm phán không chuyên nghiệp ở một vài quốc gia trên thế giới là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật của các quốc gia đó Tại đây, những thẩm phán không chuyên nghiệp giữ một vai trò nhất định trong quá trình thực hiện các thủ tục tố tụng để giải quyết các vụ án Tóm lại, chế định về thẩm phán không chuyên nghiệp vẫn cần phải duy trì ở một số quốc gia vì những ưu điểm mà
nó đem lại cho hệ thống pháp luật của các quốc gia hơn hẳn những mặt hạn chế
mà chế định này còn tồn tại Thêm vào đó, những nhược điểm này có thể khắc phục bằng nhiều biện pháp tích cực, không phải là những nhược điểm không thể khắc phục
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Tập bài giảng tư pháp hình sự
so sánh, Hà Nội;
2 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật so sánh, nxb Công an
Nhân dân, Hà Nội, năm 2017;
3 Eberhard Siegismund, The function of honorary judges in
criminal proceedings in germany;
4 Tom Ellis và Stephen P.Savage, Debate in Criminal justice –
Key themes and issues, năm 2012;
5 Lars Trautman và SteVon Felton, The use of lay magistrates in
the united states, năm 2019;
6 Magistrates HR Judicial Office, Becoming a magistrate in
England and Wales, năm 2018.
7 https://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/79/106 Truy cập
ngày 03/8/2021.
8 https://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi-tiet/79/151 Truy cập
ngày 03/8/2021.
9 http://www.aihuuluatkhoa.com/yahoo_site_admin/assets/docs/Commo n_law_6_Judges_at_the_Courts_of_Law_in_England.19223754.pdf?fbclid=IwAR 1rB8F-dJ2GCHjqf8kp1RiWqFLhTxYa2w-js93XWNLnRRHX5LXz13LPhrc Truy cập ngày 03/8/2021.