Tiêu luận giữa kỳ học phần cơ sở văn hóa việt nam đề tài đạo giáo

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP HCM KHOA DU LỊCH VÀ ẨM THỰC ĐỀ TÀI ĐẠO GIÁO Giảng viên hướng dẫn Nhóm thực hiện Nhóm 10 Lớp Thành viên nhóm TIÊU LUẬN GIỮA KỲ HỌC PHẦN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM TP[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HCM

KHOA DU LỊCH VÀ ẨM THỰC

ĐỀ TÀI: ĐẠO GIÁO Giảng viên hướng dẫn:

Thành viên nhóm:

TIÊU LUẬN GIỮA KỲ HỌC PHẦN

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 7 NĂM 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HCM

KHOA DU LỊCH VÀ ẨM THỰC

ĐỀ TÀI: ĐẠO GIÁO Giảng viên hướng dẫn:

Thành viên nhóm:

TIÊU LUẬN GIỮA KỲ HỌC PHẦN

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 7 NĂM 2022

LỜI CẢM ƠN

Tập thể nhóm 10 xin cám ơn thầy Nguyễn Đình Tình đã nhiệt tình giảng dạy, chia

sẻ kiến thức để nhóm 10 bước đầu có thể tìm hiểu từ đó hoàn thành bài tiểu luận Bên cạnh đó cũng xin cám ơn tập thể lớp học phần 12DHQTDVLH01 đã năng nổ, nhiệt tình  phát biểu trong lớp học nhờ đó nhóm 10 biết them về những lối suy nghĩ khác nhau từ đó làm phong phú them bài tiểu luận

TPHCM, ngày 10 tháng 10 năm 2022

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

( Ký và ghi rõ họ tên )

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: TỪ ĐẠOGIA ĐẾN ĐẠO GIÁO 2

1.1 Giới thiệu về Đạo giáo 2

1.2 Sự phát triển của Đạo giáo 2

1.2.1 Thời Lão Tử ( thế kỉ VI – V TCN ) 2

1.2.2 Thời Trang Tử ( khoảng 389 – 286 TCN ) 2

1.2.3 Cuối thời Đông Hán ( thế kỉ II ) 3

CHƯƠNG 2: ĐẠO GIÁO Ở VIỆT NAM 4

2.1 Đạo giáo thâm nhập Việt Nam 4

2.2 Các hình thức của Đạo giáo 4

2.2.1 Đạo giáo phù thủy 4

2.2.2 Nội Đạo 5

2.2.3 Đạo giáo Thần tiên 6

CHƯƠNG 3: ĐẠO GIÁO TRONG TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN VIỆT NAM 8

KẾT LUẬN 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Cao Biền cười diều giấy 5 Hình 2: Đạo giáo Tam Thánh 6

MỞ ĐẦU

Để thực hiện đề tài này, nhóm 10 thực hiện các hoạt động và phương pháp nghiên cứu như: nghiên cứu tổng hợp kiến thức lý thuyết về Đạo giáo; thu thập dữ liệu qua các nguồn tài liệu, giáo trình, sách, báo, thông tin trên internet…; phân tích, so sánh về sự  phát triển của Đạo giáo cũng như các hình thức Đạo giáo xuất hiện ở Việt Nam; đi thực

tế nhằm thu thập thông tin, dữ liệu, hình ảnh về Đạo giáo phù thủy, Nội Đạo và Đạo giáo thần tiên

Đề tài được chia thành 3 chương

Chương 1: TỪ ĐẠO GIA ĐẾN ĐẠO GIÁO Chương 2: ĐẠO GIÁO Ở VIỆT NAM Chương 3: ĐẠO GIÁO TRONG TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN VIỆT NAM  Nhóm 10 rất mong nhận được ý kiến góp ý để đề tài được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cám ơn!

CHƯƠNG 1: TỪ ĐẠO GIA ĐẾN ĐẠO GIÁO

1.1 Giới thiệu về Đạo giáo

Đạo giáo là một trong Tam giáo tồn tại từ thời Trung Quốc cổ đại, song song với  Nho giáo và Phật giáo Ba truyền thống tư tưởng nội sinh (Nho-Lão) và ngoại nhập (Phật) này đã ảnh hưởng rất lớn đến nền tảng văn hóa dân tộc Trung Quốc [1]

Đạo giáo được hình thành trong phong trào nông dân khởi nghĩa vùng Nam Trung Hoa vào thế kỷ II sau công nguyên, cơ sở lý luận của nó là Đạo Gia - triết thuyết do Lão

Tử đề xướng và Trang Tử hoàn thiện (học thuyết Lão-Trang) [2]

1.2 Sự phát triển của Đạo giáo

1.2.1 Thời Lão Tử ( thế kỉ VI – V TCN )

Lão Tử đã học thuyết hóa những tư tưởng triết lý của truyền thống văn hóa nông nghiệp phương Nam: Đạo chẳng phải cái gì khác ngoài sự phạm trù hóa triết lí tôn trọng

tự nhiên; Đức là sự phạm trù hóa luật âm dương biến đổi Khổng Tử và Lão Tử đều tiếp nhận sức sống của văn minh nông nghiệp, nhưng Khổng Tử tìm cách kết hợp nó với văn minh gốc du mục, còn Lão Tử đã dựa hoàn toàn vào nó Khổng thì “nhập thế”, “hữu vi”, còn Lão thì “xuất thế”, “vô vi”

Trong khi Khổng Tử dù đã kết hợp tinh hoa của văn hóa nông nghiệp với truyền thống vủa văn hóa gốc du mục mà Nho giáo của ông vẫn không được dùng thì dễ hiểu khi triết lí hoàn toàn dựa trên truyền thống nông nghiệp phương Nam của Lão Tử cũng không thể sử dụng Lão Tử đã phàn nàn: “Lời nói của ta rất dễ hiểu, rất dễ làm Thế mà thiên hạ không ai hiểu, không ai làm [3]

1.2.2 Thời Trang Tử ( khoảng 389 – 286 TCN )

Trong nhận thức, phát triển tư tưởng biện chứng của Lõa Tử, Trang Tử đã tuyệt đối hóa sự vận động, xóa nhòa mọi ranh giới giữa con người và thiên nhiên, giữa trái và  phả, giữa tồn tại và hư vô, đẩy phép biện chứng tới mức cực đoan thành một thứ tương đối luận

Trong xã hội, Lão Tử chỉ dừng ở mức không tán thành cách cai trị hữu vi, còn Trang Tử căm ghét kẻ thống trị đến cực độ; ông không chỉ bất hợp tác với họ mà còn nguyền rủa, châm biếm bọn họ là kẻ dại dạo

Trang Tử đã đề ra biện pháp đẩy phép vô vi với chủ trương sống hòa mình với tự nhiên của Lão Tử tới mực cực đoan thành chủ nghĩa yếm thế thoát tục, trở về xã hội nguyên thủy [4]

1.2.3 Cuối thời Đông Hán ( thế kỉ II )

Tư tưởng của Lão Tử cộng với chất duy tâm mà Trang Tử đưa vào đã trở thành cơ sở cho việc thần bí hóa đạo gia thành Đạo giáo

Chủ trương vô vi cùng tháo độ phản ứng của Lão-Trang đối với chính sách áp bức  bóc lột của tầng lớp thống trị khiến cho Đạo giáo rất thích hợp để dùng làm vũ khí tinh thần tập hợp nông dân khởi nghĩa

Đạo giáo thờ “Đạo” và tôn Lão Tử làm giáo chủ, gọi là “Thái Thượng Lão Quân”, coi ông là hóa thân của “Đạo” giáng sinh xuống cõi trần Nếu mục đích của việc tu theo Phật giáo là thoát khổ thì mục đích của việc tu theo Đạo giáo là sống lâu Đạo giáo có hai  phái: Đại giáo phù thủy dùng các pháp thuật trừ tà trị bệnh chủ yếu giúp cho dân thường mạnh khỏe: Đạo giáo thần tiên dạy tu luyện, luyện đan, dành cho quý tộc cầu trường sinh  bất tử Kinh điển của Đạo giáo gọi là Đạo tạng; ngoài sách về nghi lễ, giáo lí, Đạo tạng còn bao gồm cả các sách thuốc, dưỡng sinh, bói toán, tướng số, coi đất, thơ văn, bút kí,…tổng cộng lên tới năm trăm nghìn quyển

Đạo giáo thần tiên hướng tới việc tu luyện thành thần tiên trường sinh bất tử Tu tiên có hai cách: nội tu và ngoại dưỡng Ngoại dưỡng là dùng thuốc trường sinh, gọi là kim đan Nội tu là rèn luyện thân thể, dùng các phép tịch cốc (nhịn ăn), dưỡng sinh, khí công,… lấy thân mình làm lò luyện, luyện tinh thành khí, uyện khí thành thần, luyện thần trở về hư vô (Đạo) Con người cũng như vạn vật là từ “Đạo” mà sinh ra; nên tu luyện là trở về với “Đạo” [5]

CHƯƠNG 2: ĐẠO GIÁO Ở VIỆT NAM

2.1 Đạo giáo thâm nhập Việt Nam

Đạo giáo Việt Nam là Đạo Giáo đã được bản địa hóa khi du nhập từ Trung Quốc vào Việt Nam Đạo giáo Việt Nam là một trong ba tôn giáo phổ biến nhất ở Việt Nam Đạo giáo có hai phái tu là nội tu và ngoại dưỡng, phái nội tu phổ biến ở Việt Nam hơn

Đạo giáo thâm nhập vào Việt Nam vào cuối thế kỉ II Sách Đạo Tạng kinh ghi:

“Sau khi vua Hán Linh đế băng hà, xã hội (Trung Hoa) rối loạn, chỉ có đất Giao Châu là yên ổn Người phương Bắc chạy sang lánh nạn rất đông, phần nhiều là các đạo sĩ luyện  phép trường sinh theo cách nhịn ăn” Nhiều quan lại Trung Hoa sang ta cai trị đều sính  phương thuật (như Cao Biền đời Đường từng lùng tìm yểm huyệt, hi vọng cắt đứt các long mạch để triệt nguồn nhân tài Việt Nam).[6]

Trong khi Nho giáo chưa tìm được chỗ đứng ở Việt Nam thì Đạo giáo đã tìm thấy ngay những tín ngưỡng tương đồng có sẵn từ lâu.[7]

2.2 Các hình thức của Đạo giáo

Đạo giáo gồm có ba hình thức:Đạo giáo phù thủy, Nội đạo, Đạo giáo thần tiên

2.2.1 Đạo giáo phù thủy

điểm tương đồng với tín ngưỡng ma thuật của người Việt nên Đạo giáo ăn sâu vào người Việt rất dễ dàng Trước đó người Việt đã từng sùng bái ma thuật, phù phép Họ tin rằng những lá bùa, những câu thần chú có thể chữa được bệnh tật và trị được tà ma,có thể làm tăng sức mạnh,gươm chém không đứt Tương truyền Hùng Vương vì giỏi phù phép nên

có uy tín thu thập được 15 bộ để lập nên nước Văn Lang Dưới thời Bắc thuộc, Đạo giáo rất phát triển ở Việt Nam Nhiều quan lại Trung Hoa sang Việt Nam cai trị đều thích  phương thuật, ví dụ Cao Biền đời Đường từng "cưỡi diều tìm long mạch" để triệt nguồn

nhân tài Việt Nam Thế nên, nếu Nho giáo phải đến thời Lý mới được thừa nhận thì Đạo giáo hòa trộn với tín ngưỡng ma thuật đến mức không còn ranh giới.[8]

 Hnh 1: Cao Biền cười diều giấy

2.2.2 Nội Đạo

Về Nội đạo: Dướ i thời vua Lê Thần Tông, thế kỉ XVII, xuất hiện một trường phái Đạo giáo Việt Nam có quy mô rất lớn gọi là Nội đạo, do Trần Toàn là một vị quan triều

Lê, không theo nhà Mạc, từ quan về tu Tiên, mở  Đạo trường ở Hoằng Hóa (Thanh Hóa),

có 10 vạn tín đồ, được tôn là Thượng Sư Tương truyền vua Lê Thần Tông bị bệnh mọc lông cọp được Trần Toàn dùng bùa phép và thần chú chữa khỏi Ông còn cứu sống cho con Chúa chết đã 2 ngày, nên được Vua và Chúa cho người cất nhà cho và tự tay vua ghi

3 chữ "Nội Đạo Tràng" Ba người con trai của ông được tôn là "Tam Thánh" Phái Đạo này phát triển vào Nghệ An và ra Bắc, đến tận thế kỉ XX hãy còn tồn tại nhiều trung tâm của đạo này ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nội.[9]

 Hnh 2: Đạo giáo Tam Thánh 2.2.3 Đạo giáo Thần tiên

Đạo giáo thần tiên: Trong Đạo giáo thần tiên thì phái luyện thuốc trường sinh (ngoại dưỡng) chủ yếu phổ biến ở Nam Trung Hoa nhưng phần lớn thần sa mà các đạo sĩ Trung Hoa sử dụng để luyện đan đều được các lái buôn mua từ Giao Chỉ( thường thì phải đổi  bằng vàng).Năm 42, Mã Viện đưa quân sang Giao Chỉ ngoài việc dẹp cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, còn có mục đích tìm kiếm các mỏ thần sa Sau trận chiến tại chiến trường Mê Linh – Cẩm Khê khiến Hai Bà Trưng phải tự vẫn tại cửa sông Hát , rồi đàn áp

 sâu vào tận vùng mà nay là Quảng Nam và đã tm thấy mỏ thần sa khổng lồ tại Cù Lao Chàm, mỏ này khai thác đến hết đời Tống mới cạn Đời Đông Tấn (326-334), Cát Hồng 

từ chối tước vị do triều đnh tân phong, chỉ xin sang làm tri huyện ở Câu Lậu (Hải  Dương) để tm đan sa luyện thuốc Thế kỉ XIII (đời Nguyên), nhà sư Thích Đại Sán đi du khảo vùng Đông Dương đã xác nhận rằng xứ Giao Chỉ là nơi có nhiều thần sa , và mỏ thần sa ở Cù Lao Chàm là lớn nhất.Đạo giáo thần tiên ở Việt Nam chỉ xuất hiện lẻ tẻ, cá  biệt, như trường hợp Đạo sĩ Huyền Vân tu ở núi Phụng Hoàng (Hải Dương) đời Trần Dụ Tông (ở ngôi 1341-1369), được vời vào triều để dâng thuốc trường sinh

-Đạo giáo thần tiên hướng tới việc tu luyện thành thần tiên hướng tới việc tu luyện thành thần tiên trường sinh bất tử Tu tiên có hai cách: nội tu và ngoại dưỡng Ngoại dưỡng là dùng thuốc trường sinh, gọi là kim đan (hay linh đan, thu được trong lò bằng cách tu luyện từ một số khoáng chất như thần sa, hùng hoàng, từ thạch, vàng) Nọi tu là rèn luyện thân thể, dùng các phép tịch cốc (nhịn ăn), dưỡng sinh, khí công, lấy thân mình làm lò luyện, luyện tinh thành khí, luyện khí thahf thần, luyện thần trở về hư vô (Đạo) Con người, cũng như vạn vật, là từ “Đạo” mà sinh ra; cho nên tu luyện là trở về với “Đạo”.[10]

CHƯƠNG 3: ĐẠO GIÁO TRONG TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN

VIỆT NAM

Đạo giáo được truyền bá vào Việt Nam từ rất sớm, về thời điểm cụ thể thì chưa có một nguồn sử liệu nào xác định chính xác Nhưng, theo quan điểm được nhiều người thừa nhận thì Đạo giáo được truyền bá vào nước ta sau Nho giáo và Phật giáo Đạo giáo được truyền bá vào Việt Nam đã có lúc trở thành một tôn giáo độc lập như dưới triều đại Lý, Trần Nhưng sau đó, hiện tượng dung hợp Đạo giáo với Phật giáo và Nho giáo đã diễn ra Đến thời Lê, Đạo giáo nhanh chóng kết hợp với Phật giáo, đa số đạo quán biến thành Phật tự, đạo sĩ, đạo kinh đều bị mai một Đến thời Nguyễn, khi Nho giáo trở thành hệ tư tưởng thống trị trong xã hội, được nhà Nguyễn trọng dụng và được tôn vinh là “quốc giáo” thì Đạo giáo gần như mất hẳn trong đời sống tín ngưỡng của người Việt Nam, danh từ Đạo giáo đã không còn được người đời nhắc đến nhiều Trong suốt tiến trình phát triển của dân tộc, cùng với Nho giáo và Phật giáo, Đạo giáo có ảnh hưởng không nhỏ trong đời sống tinh thần, truyền thống và văn hóa của dân tộc ta, đặc biệt trong đời sống của những người dân lao động Trong buổi đầu truyền bá vào nước ta, Đạo giáo đã tìm thấy những tín ngưỡng tương đồng có sẵn từ lâu Sự sùng bái ma thuật, phù phép, bùa chú… của người Việt cổ, đã trở thành mảnh đất mầu mỡ cho sự gieo mầm của Đạo giáo “Vì vậy, dễ hiểu là tại sao Đạo giáo, trước hết là Đạo giáo phù thủy, đã thâm nhập nhanh chóng và hòa quyện dễ dàng với tín ngưỡng ma thuật cổ truyền tới mức không còn ranh giới” “Nó như có sẵn miếng đất thân thuộc, dân không học đã hay” Trong nhiều năm qua, việc nghiên cứu Đạo giáo; sự tồn tại của Đạo giáo ở Việt Nam cũng như những biểu hiện của

nó trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam còn khiêm tốn hơn so với Phật giáo và Nho giáo

Do vậy, tình hình nghiên cứu Đạo giáo ở Việt Nam còn gặp khó khăn, khiến cho không ít nhà nghiên cứu đã quy nhiều tín ngưỡng dân gian Việt Nam cho Đạo giáo; ngược lại những người sính đồng bóng, bùa chú, ma thuật…lại không hiểu Đạo giáo là gì Điều này

đã tạo ra không ít trở ngại trong việc nghiên cứu Đạo giáo ở Việt Nam, cũng như một số tín ngưỡng dân gian Việt Nam có quan hệ với Đạo giáo Lịch sử văn hóa của dân tộc gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước của người dân Việt Khi kinh tế ngày càng phát

triển, các quốc gia trên thế giới càng xích lại gần nhau thì văn hóa dân tộc ngày càng trở  thành trung tâm của sự chú ý Văn kiện của Đảng, chính sách của nhà nước Việt Nam đã nhiều lần khẳng định vai trò và tầm quan trọng của mục tiêu “xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” Vì thế, việc nghiên cứu đề tài: “Đạo giáo và những  biểu hiện của nó trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam” tôi cho là cần thiết, để hiểu thêm

về các quan niệm xã hội, các hiện tượng xã hội….Từ đó, hiểu thêm về nguồn gốc, nét đặc thù của tư tưởng, tín ngưỡng dân gian Việt Nam; các giá trị văn hoá truyền thống mà các  bậc tiền nhân đã dày công xây dựng Thông qua việc nghiên cứu này, đóng góp một phần vào việc nhận thức thêm những nhân tố tích cực, những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam thời kỳ đổi mới

KẾT LUẬN

Tuy ở Việt Nam, Đạo giáo như một tôn giáo đã tàn lụi từ lâu nhưng những hiện tượng như đồng bóng, đội bát nhang, bùa chú … vẫn còn lưu truyền và được coi là tín ngưỡng dân gian truyền thống Đạo giáo cũng góp phần trong giai đạn phát triển của lịch

 Nam Các điển hình có thể kể đến như Chu Văn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phan Huy Ích,  Nguyễn Công Trứ… cùng với lối sống ẩn dật, tìm thú vui nơi thiên nhiên, bên chén rượu, khi cuộc cờ, hay làm thơ xướng họa – sống điều độ với tinh thần thanh thản trong khung cảnh thiên nhiên trong lành như hình thức dưỡng sinh Lối sống gần gũi với thiên nhiên vẫn tiếp tục tồn tại ở Việt Nam kể cả ở giới trẻ Từ đó, mới thấy cho dù đã không còn là tôn giáo chính ở Việt Nam nhưng tinh thần Đạo giáo vẫn biểu hiện ở những lối sống tích cực ở con dân Việt Nam

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[ 1 ] Bách khoa toàn thư mở Wikipedia ( 2022 ), Đạo Giáo. Truy cập ngày 26/09/2022,

từ  https://vi.wikipedia.org/wiki/Đạo giáo

[ 2 ] Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB GIÁO DỤC, 1999

[ 3 ] Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB GIÁO DỤC, 1999

[ 4 ] Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB GIÁO DỤC, 1999

[ 5 ] Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB GIÁO DỤC, 1999

[ 6 ] Phong thủy tam nguyên.Truy cập ngày 27/09/2022, từ

https://phongthuytamnguyen.com/kien-thuc/su-tham-nhap-va-phat-trien-dao-giao-o-viet-nam

[ 7 ] Phong thủy tam nguyên.Truy cập ngày 27/09/2022, từ

https://phongthuytamnguyen.com/kien-thuc/su-tham-nhap-va-phat-trien-dao-giao-o-viet-nam

[ 8 ] Bách khoa toàn thư mở Wikipedia (2022). Truy cập ngày 27/09/2022 Từ

https://vi.wikipedia.org/wiki/Đạo giáo Việt_Nam

[ 9 ] Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB GIÁO DỤC, 1999

[ 10 ] Trần Ngọc Thêm, Cơ sở Văn hóa Việt Nam, NXB GIÁO DỤC, 1999