ĐÂY MÙA THU TỚI (Xuân Diệu) A) Giới Thiệu: Mùa thu là một đề tài quen thuộc trong thi ca. Hầu như nhà thơ nào cũng có thơ về mùa thu. Có thể kể ra nhiều bài thơ hay về mùa thu của các tác giả như: Nguyễn Khuyến, Lưu TRọng Lư, Bích Khuê… đã có nhiều câu thơ về mùa thu được hoài thanh xếp vào loại hay nhấy của thi ca. Ô hay buồn vương cây ngô đồng Vàng rơi, vàng rơi thu mênh mông. Có lẽ mùa thu với tự nhiên cảnh sắc đặc thù; gió se lạnh, trời trong, trăng sang hơn, sương mù lảng mảng. Đã gợi ra rất nhiều cảm xúc cho thi nhân. Đã có người co rằng, thơ là mùa thu của long người, còn màu thu là thơ của đất trời… Xuân Diệu là nhà thơ cũng viết nhiều về mùa thu, ngoài “Đây mùa thu tới” tác giả còn có nhiều câu thơ hay về mùa thu được nhiều người nhắc đến. “ Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá Thu đến nơi nơi dộng tiếng huyền Hoặc “Từng nhà mở của tương tư nắng Ôi phượng bao giờ lại nở hoa” Xuân Diệu còn có nhiều dòng văn xuôi đặc sắc về mùa thu + “Hè sang thu là bao nhiêu khoái trá cho giác quan… long tôi cũng rạo tực những tiếng mùa” + Thu người ta vì lạnh sắp đến mà cần đôi cho nên không gian đầy những lời nhớ nhung. Những linh hồn cô đơn đang thả ra những tiếng thở dài để gọi nhau. ĐMTT là một bài thơ hay viết về mùa thu năm trong tập thơ của nhà thơ Xuân Diệu năm 1938. Bài thơ đã đem đến những cảm xúc rất riêng biệt của XD trước một đề tài quen thuộc. XD được xem là “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới”. Vì nhà thơ đã đem đến những hình ảnh, cách diễn đạt mới lạ, nói như Hoài Thanh, đó là “ y phục tối tân”. Chú ý: Câu thơ cuối của khổ thơ thứ nhất được XD viết là “ Với Áo chùng thâm mặt rám vàng”. Câu thơ “ trong vườn sác đỏ rủa màu xanh” có 2 bản in: rũa màu xanh và rủa màu xanh.
Trang 1BÀI 1: ĐÂY MÙA THU TỚI
(Xuân Diệu)
A) Giới Thiệu:
Mùa thu là một đề tài quen thuộc trong thi ca Hầu như nhà thơ nào cũng có thơ về mùa thu Có thể kể ra nhiều bài thơ hay về mùa thu của các tác giả như: Nguyễn Khuyến, Lưu TRọng Lư, Bích Khuê… đã có nhiều câu thơ về mùa thu được hoài thanh xếp vào loại hay nhấy của thi ca
Ô hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi, vàng rơi thu mênh mông
- Có lẽ mùa thu với tự nhiên cảnh sắc đặc thù; gió se lạnh, trời trong, trăng sang hơn, sương mù lảng mảng Đã gợi ra rất nhiều cảm xúc cho thi nhân Đã có người
co rằng, thơ là mùa thu của long người, còn màu thu là thơ của đất trời…
- Xuân Diệu là nhà thơ cũng viết nhiều về mùa thu, ngoài “Đây mùa thu tới” tác giả còn có nhiều câu thơ hay về mùa thu được nhiều người nhắc đến
“ Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá
Thu đến nơi nơi dộng tiếng huyền
Hoặc
“Từng nhà mở của tương tư nắng
Ôi phượng bao giờ lại nở hoa”
Xuân Diệu còn có nhiều dòng văn xuôi đặc sắc về mùa thu
+ “Hè sang thu là bao nhiêu khoái trá cho giác quan… long tôi cũng rạo tực những tiếng mùa”
+ Thu người ta vì lạnh sắp đến mà cần đôi cho nên không gian đầy những lời nhớ nhung Những linh hồn cô đơn đang thả ra những tiếng thở dài để gọi nhau
- ĐMTT là một bài thơ hay viết về mùa thu năm trong tập thơ của nhà thơ Xuân Diệu năm 1938 Bài thơ đã đem đến những cảm xúc rất riêng biệt của XD trước một đề tài quen thuộc XD được xem là “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới” Vì nhà thơ đã đem đến những hình ảnh, cách diễn đạt mới lạ, nói như Hoài Thanh, đó là “ y phục tối tân”
* Chú ý: Câu thơ cuối của khổ thơ thứ nhất được XD viết là “ Với Áo chùng thâm mặt rám vàng”
Trang 2Câu thơ “ trong vườn sác đỏ rủa màu xanh” có 2 bản in: rũa màu xanh và rủa màu xanh
B) Nội dung:
I, NX chung
Hướng về một đè tài truyền thống đã đem lại nhiều cảm xúc cho thi nhân XD đã thể hiện trạng thái chuyển đổi giao mùa – ĐMTT với những cảm nhận riêng biệt trước những biến thái “ tinh vi”
Bài thơ cũng cho thấy 1 XD biểu hiện được những rung cảm tinh tế, !1 XD đặc biệt nhạy cảm với bước đi của thời gian
II, Bình giảng
1,
“Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tăng
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hang
Đây mùa thu tới – mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng”
( với áo chùng thâm mặt rám vàng)
+ Dòng thơ đã cho ta một cảm nhận chung về cảnh ĐMTT Có hẳn một dòng thơ trong khổ thơ này khẳng định: Đây mùa thu tới Điều đó cũng có nghĩa là khổ thơ
đã cho ta một cái nhìn tổng quát về cảnh mùa thu qua cảm nhận riêng của XD Đó
là cảnh đất trời đang màu thu, đang ở trong trạng thái chuyển đổi giao mùa Bước
đi của mùa thu € tg như đang lớn
* “ Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang”
Với XD, ấn tượng đầu tiên của mùa thu là rặng liễu ven hồ trong dáng vẻ đìu hiu đứng chịu tang Dường như đã thành ước lệ, nhắc đến mùa thu người ta thường nhắc đến hình ảnh ngô đồng rụng lá:
Ngô đồng nhất diệp lạc
Thiên hạ cộng chi thu
( ngô đòng rụng một lá
Thiên hạ biết thu về)
Có người lại nói đến mùa thu bằng sắc đỏ của rừng phong( rừng phong thu đã nhuốm màu quan san) Nguyễn khuyến tác giả của chum thơ mùa thu nổi tiếng đã
Trang 3nói tới cây tre, cây trúc than thuộc XD đã trọn một cách thể hiện khác Nhà thơ không nói đến cây tre, trúc hay rừng phong mà là Liễu Một nhà nghiên cứu đã nói: “ đây là phi lao” trong mưa huế, dầm dề, ướt át, rũ rượi như tuôn nước mắt Hình ảnh rặng liễu cũng là một hình ảnh rất quen thuộc trong thơ xưa Nó gợi ra nét yểu điệu của người thiếu nữ( đã có cách diễn tả “ liễu yếu đào tơ”) Hình ảnh liễu còn gợi ra cảm giác chia lìa, xa cách ( Truyện kiều cũng có câu khi nói về liễu trương đài…)
XD đã kế thừa tất cả các hàm ý ấy để hình ảnh rặng liễu trong khổ thơ này gợi cái
vẻ đìu hiu, buồn thương, ẩn chứa nỗi niềm con người, đó là một rặng liễu chịu tang, để tang một mùa hè với cây xanh, ánh nắng một cảm nhận như thế không phải là suy diễn vì chính XD đã có những câu thơ diễn tả nỗi niềm này
“ Giở lạnh rồi đây sắp nhớ nhung
Sương nhẹ bảng lảng bac cây tùng
Từng nhà mở của tương tư nắng
Ôi phượng bao giờ lại nởi hoa”
- nhưng rặng liễu còn để tang, chịu tang cho những gì là chia lìa, li tán Trong vườn là hoa rụng cành, trên song là con đò vắng khách, trên nền trời mây vẩn, đàn chim rời bỏ vùng trời quen thuộc bay về phương nam XD đã thấy “khí trời u uất hận chia ly”
Cảm nhận về mùa thu như thế là một cảm nhận rất riêng của thi sĩ: “ Thu, người
ta vì lạnh…” nhà thơ cũng là một con người cô đơn nên cũng đặc biệt nhạy cảm với những dấu hiệu chia lìa, rời bỏ khắp không gian
Chính trong không khí ấy, tác giả mới thấy hình ảnh rặng liễu “ tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng”, cần phải nói rằng XD đã hơn một lần nhắc đến Liễu trong thơ, khi thì “ lá liễu dài nư một nét mi” khi thì “ tóc liễu buông xanh qúa mĩ miều” Nhưng ở đây, XD lại tả liễu với những nét khác, dáng liễu gợi vẻ yêu kiều của thiếu nữ, nhưng đây là một thiếu nữ đẹp mà buồn câu thơ đã tạo ra một hình ảnh kép: lá liễu và tơ liễu buông rủ khiến cho thi si ngỡ như là mái tóc dài và những dòng lệ tuôn rơi ( tuy nhiên cũng có người cho rằng thi sĩ nói đến những cây liễu trong mưa Huế, những hạt mưa, giọt mưa đọng lại trên lá cành như nững giọt lệ, một cảm nhận của nhà thơ không phải là không có căn cứ)
Trang 4Hai câu thơ 1 và 2 đã thể hiện mùa thu như một con người, nói rõ hơn nữa là như một thiếu nữ, như một giai nhân trong dáng vẻ buồn thương, trong hai câu thơ này khoogn thể không lưu ý đến việc lặp lại các khuôn âm( đìu hui – chụi, buồn – buông xuống) tạo được cảm nhận về lá liễu, tơ liễu buông rủ, dáng liễu chĩu nặng tâm tư buồn thương
Mùa thu qua sự thể hiện của thi sĩ rõ rang là cũng có những dấu hiệu của cuộc sống con người Nếu nói rằng thu là thơ của đất trời thì thu ở đây cũng chất chứa những nỗi buồn tâm trạng
* Câu 3 và 4
“Đây mùa thu tới – mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng”
( với áo chùng thâm mặt rám vàng)
- Lời thơ đang từ cách ngắt nhịp 2-2-3, bỗ chuyển sang nhịp thơ 4-3, nhịp thơ đang
từ những gì là êm đềm, chậm rãi bỗng chuyển sang vội vã, gấp gáp hơn
Về câu thơ thứ 3 này, đã có ý kiến cho rằng đây là tiếng reo vui của thi sĩ, tiếng reo thầm khi thấy mùa thu đã về Nếu chỉ căn cứ vào riêng câu thơ này thì cách cảm nhận như trên có phần hợp lý, nhưng đạt ư câu thơ vào không khí của đoạn thơ thì cách cảm nhạn trên là chưa thảo đáng
Nên chăng cảm nhận câu thơ với trạng thái ngỡ ngàng của thi sĩ khi thấy mùa thu đã về Câu thơ lặp lại mấy chữ “ ĐMTT” như nhấn mạnh một cái gì đột ngột , bất ngờ
Với câu thơ và việc lặp lại chữ “ tới” có giá trị biểu cảm đặc biệt cái vô hình của mùa thu đã trở thành cụ thể, hữu hình Mấy chữ “ mùa thu tới” trong câu thơ dường như còn là tiếng gọi của thời gian, thu tới rồi thu sẽ qua đi, XD đã thấy được sự vận động của thời gian một chiều chứ không phải là sự tuần hoàn “ vội vàng” đã có những câu” “ xuân đang tới nghĩa là xuân đang qua”
* Câu 4:
Trong bản in lần đầu của “Đây mùa thu tới” , câu thơ thứ 4 này được XD viết là
“với áo chùng thâm mặt rám vàng” có lẽ nhà thơ muốn dùng hình ảnh chiếc áo “ chùng thâm” để thích hợp với dáng vẻ “chịu tang” nhưng nhiều nhà thơ cho rằng cau thơ đó có một hình ảnh quá tây và hình ảnh ấy có gì như khắc khổ, nên câu thơ
Trang 5đã được sửa lại thành “ với áo mơ phai dệt lá vàng” đã cho ta một cảm nhận hoàn toàn khác
+ Sắc áo mơ phai gợi cảm giác nhẹ nhàng, thanh thoát, với sắc áo này có thể hình dung cả không gian của cảnh mùa thu là một màu vàng mơ huyền ảo Mùa thu tàn phai mà vẫn rất lộng lẫy
+ Nói đến mùa thu, các thi si vẫn nói đến màu vàng lá rụng như là những gì rất đặc trưng, tiêu biểu màu vàng đã trở thành sắc màu chính của cây trút lá Không thể không nhắc đến những câu thơ tiêu biểu của Bích Khuê hay Lưu Trọng Lư
+ Vẫn nói đến những gì quen thuộc của mùa thu, nhưng XD với những cảm nhận riêng đã sang tạo ra hình ảnh tg thơ rất đặc sắc: dệt lá vàng, muôn ngàn lá vàng rơi của mùa thu khiến cho tác giả nư thấy đất trời đang dệt lên tấm áo mơ phai Tấm
áo được dệt lên bở những dâu hiệu chia lìa, rời bỏ, tàn phai
* Kết luận:
Mùa thu đã hiện lên rõ hơn trong vũ điệu của vũ nữ, bước đi của giai nhân, Với sắc áo mơ phai, ta còn tưởng như thấy được sắc nắng vàng dịu của nắng thu
Cả hai câu thơ 3,4 đều được ngắt nhịp 4-3 để tạo nhịp điêu cho bước đi của thiếu
nữ của mùa thu
4 câu thơ đầu của ĐMTT là một bức teranh về mùa thu khá hoàn chỉnh, trọn vẹn Cảnh thu ở đây có những nét mới mẻ, độc đáo Có nét độc đáo trong cảm nhận thời gian XD đã thể hiện tinh tế, độc đáo trạng thái giao mùa chuyển đổi Thu là khoảng thời gian giữa hạ và đông Nắng đã nhạt bớt, trời cũng chưa thật lạnh Sắc ao mơ phai là sự thể hiện tinh tế điều này
XD đã thể hiện màu thu qua những cảm nhận về con người, cụ thể hơn là hình nảh của giai nhân, mĩ nữ mùa thu có dáng vẻ, có cuộc sống của con người mà tất
cả đã được XD quy chiếu ra hình nảh của thiếu nữ: đẹp nhưng buồn Đây chính là một nét đặc trưng thẩm mĩ của thơ mới lãng mạn khi thể hiện thiên nhiên
Cũng cần phải nhắc đến nét đọc đáo trong nhạc điệu, trong phàn tạo nhạc tính(đìu hui – chụi, buồn – buông xuống, tới - tới - với) Thi si không chỉ tạo nhạc tính mà còn tạo hình cho bước đi của mùa thu XD đã kế thừa và sáng tạo những thành tựu của thơ pháp (CN tg trưng) có nét mới mẻ so với đè tài quen thuộc 2,
Trang 6“Hơn một loài hoa đã rụng cành
Trong vườn sắc đỏ rủa màu xanh
Những luồng rung rẩy rung rinh lá
Đôi nhánh khô gầy sương mỏng manh”
* Nhận xét
Khổ thơ vẫn cho ta một cảm nhận chung với tất cả những gì là tinh tế của XD Cảnh thu này được biểu hiện với những gì là cận cảnh Đó là cảnh thu trong một khu vườn Cảnh mở ra về phía không gian mà vẫn thể hiện được bước đi của thời gian Đây là bức tranh của mùa thu là chi tiết nào cũng gợi nét buồn Từ những cảm nhận của mùa thu ở giai đoạn này, ta vẫn thấy một thi sĩ khát khao giao cảm với đời, nhạy cảm với dấu hiệu cảu sự sống
* Bình giảng
+ Câu 1
Phải nhớ ràng XD viết bài thơ này vào những năm 30 Đặt trong hoàn cảnh ấy mới thấy cách diễn đạt hơn một loài hoa thực sự mới mẻ ( ta mới – hiểu vì sao Thế Lữ
đề nghị chữa câu thơ thành “đã mấy loài hoa rụng xuống cành”)
Đúng là người việt đã có 1 cách diễn đạt quen thuộc về một số lượng không xác định: hăm bẩy, một vài nhưng Xd lại sử dụng “hơn một” cách viết được xem là quá tây, dạo ấy tới nay đã được xem là quen thuộc Chính vậy ta mới thấy cách diễn đạt này là chỗ độc đáo khác biệt của XD Thi sĩ muốn xóa nhòa những suy nghĩ cụ thể gợi cảm giác mong manh, mơ hồ
XD không chỉ thể hiện cảnh thu qua hoa rụng mà còn thấy
“ trong vườn sắc đỏ rủa màu xanh”
Mùa thu có sắc vàng là đặc trưng tiêu biểu, nhưng màu thu cũng có sắc đỏ Thi
sĩ đã sử dụng màu đỏ để đối chọi với màu xanh, tạo nên sự tương phản thật quá gay gắt Chính chữ “rủa” của câu thơ đã tạo nên sự đối nghịch gay gắt này
Tuy nhiên cũng cần thấy rằng, có bản in câu thơ này là “rũa màu xanh” chính XD
đã giải thích: rũa là làm cho nát, cho hỏng, “ sắc đỏ của mùa thu đang mài mòn, bào mòn dần màu xanh của hạ” điều đó cũng có nghĩa là từ “ rũa” được cảm nhạn phong phú hơn Sắc màu của mùa thu cứ đang lấn dần, lấn dần, còn màu xanh của
hạ cũng đang dần phôi pha
Trang 7Bước chân của mùa thu đang lấn dần, xâm chiếm từng chiếc lá, từng mép lá, thân lá đến cuống lá rồi cả khu vườn rực lên sắc đỏ Sự sâm lán ấy nhẹ nhàng, êm
ái mà bền bỉ, mãnh liệt
Thể hiện mùa thu tới, XD đã nói đến sắc áo mơ phai, nói đến cái nắng nhạt bớt và trời cũng chưa thật lạnh Còn ở đây với chữ ” rũa” Xd cũng thể hiện thật tinh tế trạng thái chuyển đổi giao mùa, thể hiện những chuyển biến tinh vi Mùa thu vè, không chỉ với rặng liễu đứng chịu tang, không chỉ với hoa rụng cành mà còn thầm lặng ở sự phai màu của diệp lục Mùa thu tới không chỉ với những ấn tượng bao quát rộng lớn ( với áo mơ phai dệt lá vàng), câu thơ này còn cho thấy trạng thái chuyển mùa ở một góc vườn, một chiếc lá
Những luồng rung rẩy rung rinh lá
Đôi nhánh khô gầy sương mỏng manh
Một nhà thơ nhận xét về hai câu thơ này: “ hai câu thơ mới thật là tuyệt bút, và lại rất Việt Nam” – Vũ Quần Phương
Trước đó câu 1 và 2, nhà thơ nói đến hoa rụng, với diệp lục pahi màu, tới đây, XD lại thể hiện một bức tranh thủy mặc, với những nhánh cây, cành cây khẳng khiu, trơ trụi, khô gầy Câu thơ 3 là câu thơ rất đặc biệt, đã được Hoài Thanh đánh giá: cảnh mùa thu rất quen thuộc với thi nhân việt nam, chỉ có Xd mới để ý đến “ những luồng run rẩy rung rinh lá”
Mùa thu đúng là đề tài quen thuộc, ta không quên nguyễn khuyến đã thể hiện hình nảh lá vàng rơi trước gió Xd lại có cảm nhận cảu riêng mình Thi sĩ thấy cây lá như run rẩy vì sắp phải rụng tàn Rõ ràng cái nhìn thị giác đã chuyển vào cái nhìn nội tâm Không thể không nhắc đến mấy chữ “run rẩy rung rinh” tác giả đã lặp lại những phụ âm “ r” đây chính là kỹ thuật láy âm mà XD đã kế thừa từ thơ P Những phụ âm rung lên liên tiếp đã biểu hiện tinh tế cảnh những chiếc lá, chiếc cành, cây gầy guộc run rẩy trước gió thu
Nhà thơ muốn thể hiện những “ rung động của nhạc điệu” và những giao cảm bên trong Câu thơ đã thể hiện những cảm nhận da thịt của thi sĩ mà hơn một lần ta thấy Xd biểu hiện cảm nhạn này
“ Tất cả tôi run rẩy tựa dây đàn
Còn cứ run hoài như chiếc lá
Trang 8Sau khi trận gió đã im lìm”
XD đã có lần nói: “ phải có sự quan sát, lắng nghe tinh tế mới bắt được những rung đọng cảu tự nhiên” Thi sĩ là con người giao cảm với cảnh sắc mùa thu nên mới có những rung cảm khác biệt như vậy Đúng là sự “bồng bột của XD đầy đủ
về những rung động tinh vi”( H Thanh)
Với những rung đọng tinh vi, với những cảm nhận da thịt, XD đã thấy sự sống vốn âm thầm tồn tại, âm thầm lưu chuyển của những nhánh khô gầy như những nhánh xg Mặt khác, cành cay càng gầy guộc, khẳng khiu thì cảm nhận cề cái lạnh, cái rét như càng rõ hơn Vũ Quần Phương còn cho rằng, với những dòng thơ này, thậm chí có thể đổ tên tp thành “ đây mùa đông tới”
Hình ảnh của những nhánh cây khô gầy không chỉ là dự thể hiện của một nét thu, phác họa theo kiểu tranh thủy mặc, mà còn gợi đực những gì được cho là trơ trọi, đơn chiếc – câu thơ 4, từ nào cũng tách riêng ra( nhánh – khô – gầy – xương – mỏng - manh ) cũng gợi được cảm nhận về sự gầy guộc, gợi được cảm giác da thịt
Khổ thơ thể hiện cảnh thu tới với những gì là phôi pha tàn rụng, bức tranh mùa thu gắn liền với tâm trạng của cái tôi cá nhân, với những gì riêng biệt cuiar XD- của niềm khát khao giao cảm với đời
3, “ Thỉnh thoảng nàng trăng tự ngẩn ngơ
Non xã khởi sự nhạt sương mờ
Đã nghe rét mướt luồn trong gió
Đã vắng người sang những chuyến đò”
- Nếu trước đó, XD đã thể hiện cảnh thu của một khu vườn, với hoa rụng, lá phai màu, cành cây trơ trụi khẳng khiu, nghĩa là cảnh thu cảu một không gian hẹp, thì đến khổ thơ này không gian của cảnh thu được mở rộng với những gì cao hơn, xa hơn(trăng non xa) Mặt khác, cảnh thu ở đây không chỉ được biểu hiện của không gian mà đã có thêm những yếu tố thời gian( thỉnh thoảng, đã )
Cảnh thu trong khổ thơ trước là những gì cận cảnh, thì ở đây cảnh thu là những gì
mờ đi, nhạt nhòa
* thỉnh thoảng nàng trăng tự ngẩn ngơ
Trang 9Thể hiện cảnh thu, nhiều nhà thơ đã nói đến trăng thu, có lẽ vì mùa thu là mùa trăng sáng nhất Ta làm sao có thể quên được câu thơ của Nguyễn Khuyến đã tinh
tế thể hiện độ sáng của trăng thu:
“ Làn ao lóng lánh ánh trăng loe”
Ở đây XD cũng nói đến trăng thu như một nét đặc trưng của cảnh thui, nhưng vẫn
là XD với một cách định danh của riêng mình XD không gọi là vầng trăng mà là
“nàng trăng” , đó là một XD luôn quy chiếu vẻ đẹp của tự nhiên qua hình anhr của giai nhân, mĩ nữ ( ngay ở khổ 1, XD cũng đã tả rặng liễu qua hình ảnh một người thiếu nữ yểu điệu thướt tha)
“Ngẩn ngơ” là một trạng thái chẳng chú ý gì đến xum quanh ở trong câu thơ này,
có thể hiểu hai chữ “ngẩn ngơ” với nghĩa chờ trông, mong đợi một điều gì đó không rõ ràng, không thể nói là không vui nhưng cũng không thật buồn bã Nhưng điều quan trọng hơn cả là XD nói đến trạng thái “tự ngẩn ngơ” Tạo ra sự ngẩn ngơ ấy là nguyên nhân bên trong, là từ cõi lòng, là ngẩn ngơ không duyên cớ
“ tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn”
XD thể hiện thật là tinh tế trạng thái ngẩn ngơ Con người vẫn thường thỉnh thoảng lại ngẩn ngơ, man mác một nỗi thu về
* Non xa khởi sự nhạt sương mờ
Đã nghe rét mướt luồn trong gió
Đã vắng người sang những chuyến đò
Với câu thơ “ đôi nhánh ” ta thấy nét đẹp củ cảnh thu qua một bức tranh thủy mặc Còn ở đây, đỉnh núi phía xã mờ nhòa trong sương thu đã cho ta nét đẹp của một bức tranh lụa mà tất cả nhạt nhòa
- Dáng núi phía xã nhạt nhòa trong xương thu không chỉ cảnh thu mà còn ẩn chứa nỗi tâm tư Cách hiểu như vạy không phải là suy diễn, bởi trong bài thơ ” núi xa”, XD còn có những dỏng thơ trực tiếp thể hiện cảm xúc này:
“Thấy núi yêu kiều tưởng núi yên
Tha hồ ta mộng cảnh non tiên
Tưởng như núi đẹp là tranh vẽ
Nhưng núi khong hề đứng thản nhiên
Trang 10- Theo chính tg, đây chính là hai câu thơ mà ông tâm đắc nhất Nhà thơ còn giải thích rõ hơn:” Hai cau thơ đã phác họa những nét đơn sơ và cách cảm rất chân thực về không khí thu của làng quê Việt Nam Dân tộc mà cũng mới mẻ, kết hợp được cả cổ và kim
Đến những dòng thơ này, ta thấy cảnh có lẽ là cảnh cuối thu Gió rét đầu mùa đã thổi về bất chợt, cái lạnh đã đến, đã âm thầm, lặng lẽ và XD đã cảm nhận được cái thất thường ấy của gió Câu thơ có nét sáng tạo trong diễn đạt Cách nói thông thường là gió luồn nưng ở đây, XD viết là “rét mướt luồn trong gió” Cách nói sáng tạo này đã tinh tế biểu hiện cái rét vốn vô hình bỗn trở thành hữu hình, sống động và cảm nhận bằng da thịt
- XD còn cho thấy một nét thu của làng quê với hình ảnh của dòng sông, con
đò vô cùng quen thuộc, nằm sâu trong tiềm thức của người dân Việt, nhưng ở nét quê làng quê ấy, ta vẫn thấy có gi đó rất mới mẻ
- Dòng sông, con đò vẫn thường gợi ra niềm vui, gặp gỡ, gắn nối Vậy mà ở đây ta chỉ thấy bầu trời mênh mông, gió lộng làm cho con đò thưa chuyến Con người vì thế mà cũng ngại ngần sang đò Con đò vắng khách, con đò thưa chuyến làm cho bến sông càng mênh mang, càng vắng lặng Hình ảnh còn đò thưa chuyến gợi một cảm giác quạnh hiu, xa vắng Không còn nữa niềm vui gắn nối gặp gỡ.hình tượng thơ chỉ gợi ra cảm giác chia lìa, biệt ly
Đây là một khổ thơ khá đặc biệt: khổ thơ có 4 câu thơ, câu nào cũng kết lại bằng dấu “ba chấm”, dấu câu ấy như kéo dài hơn nữa cái trạng thái ngẩn ngơ, khung cảnh mờ nhòa cùng cái cảm giác lạnh vắng, quạnh hiu, man mác
- Kl: cảnh thơ đã biểu hiện netsthu, cảnh thu trong dáng núi xa, trong cái rét, cái lạnh vô hình mà vẫn hữu hình, hiện diện Nét thu còn dược biểu hiện qua những cảm nhận da thịt Mua thu cứ lan xa, tảo rộng trong một không gian rộng lớn cùng với cảm giác quạnh vắng, hắt hiu
4,
“Mây vẫn tầng không chim bay đi
Khí trời u uất hận chia ly
Ít nhiều thiếu nữ buồn không nói
Tựa cửa nhìn xa nghĩ ngợi gì”