Giáo trình Truyền thông đa phương tiện

Giáo trình môn Truyền thông đa phương tiện. Chương trình cung cấp cho người học những kiến thức căn bản về những vấn đề cần thiết, cơ bản nhất của các loại hình báo chí. Giúp sinh viên ứng dụng nghiên cứu báo chí vào công tác thực hành viết và tổ chức sản xuất các loại hình báo in; báo hình; báo phát thanh và báo điện tử.

TRUYỀN THÔNG ĐA

PHƯƠNG TIỆN

THẠC SỸ: PHAN VĨNH PHÚC

1

Mụctiêucủamônhọc:

 Chươngtrìnhnhằmgiúpchosinhviênnhậnrabả nchấtbáochínóiriêngvàtruyềnthôngnóichung.

nthứccănbảnvềnhữngvấnđềcầnthiết,

cơbảnnhấtcủacácloạihìnhbáochí.

 Giúpsinhviênứngdụngnghiêncứubáochívàoc ôngtácthựchànhviếtvàtổchứcsảnxuấtcácloại hìnhbáo in; báohình;

báophátthanhvàbáođiệntử.

2

Môtảvắntắtnội dung mônhọc:

3

Nhiệmvụcủasinhviên:

 - Dựlớp: đầyđủthờilượng 75 tiết.

 Làmtiểuluậnvàthamgiathảoluậntheo nhóm.

 - Đọcgiáotrình,

tàiliệuthamkhảo :đọctàiliệugiảngviê nđãcungcấp, chuẩnbịthuyếttrình

4

 3-NGUYỄN VĂN DỮNG, BÁO PHÁT THANH, NXB VĂN

HÓA THÔNG TIN, HÀ NỘI 2002

 4-JOSEPH STRAUBHAAR - ROBERT LAROSE (2000)

MEDIA NOW THIRD EDITION, WADSWORTH THOMSON LEARNING,

 5- NHIỀU TÁC GIẢ( 2005) THỂ LOẠI BÁO CHÍ NXB ĐH

QG TP HCM

 6- THE MISSOURI GROUP(2005) NHÀ BÁO HIỆN ĐẠI NXB TRẺ

5

 - Dựlớp: thamgia 100% (tốithiểu

80% thờilượng).

 Làmtiểuluậnvàthamgiathảoluậntheo nhóm

 - Kiểmtragiữahọckỳ, kiểmtrađầugiờ

 - Thikếtthúcmônhọc

6

CHƯƠNG I: BÁO CHÍ VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1 – Nguồn gốc báo chí

2 – Chức năng của báo chí

3 – Mô hình truyền thông

1 - Nguồn gốc của báo chí

- Truyền thông đại chúng là quá trình

truyền đạt thông tin một cách rộng rãi

đến mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện truyền thông;

- Truyền thông là một hoạt động gắn liền với lịch sử phát triển loài người;

- Từ những hình thức đơn giản nhất, truyền thông liên tục phát triển đến những hình thức hiện đại và phức tạp;

1 – Nguồn gốc của báo chí

- Báo chí xuất hiện vì con người có nhu cầu truyền tin và nhận tin nhằm mở rộng

không gian sống bằng cách tạo lập các

mối quan hệ và khám phá thế giới;

- Báo chí giúp độc giả nắm bắt những gì liên quan giữa mình và cuộc sống xung

quanh, đánh giá được khả năng, xác định đúng cách thức, phương hướng cho những hành vi và hoạt động tiếp theo;

xảy ra ở mọi nơi trên

thế giới, cung cấp thông

tin từ thời tiết, xổ số,

đến chiến tranh, giá cả

tăng…

- Giải thích thông tin cho

người đọc – người xem

2 - Các chức năng của báo chí

2.2 – Chức năng giáo dục: (Chức năng

chuyển giao các giá trị / Chức năng xã hội hóa / Chức năng tuyên truyền):

- Cung cấp kiến thức, truyền bá tư tưởng, đạo đức, lối sống,…

- Chuyển giao các giá trị: chuyển giao tư

tưởng giữa các cá nhân, các thế hệ;

chuyển giao các khái niệm chung cho

toàn thế giới (thế nào là chiến tranh, là

đói khát, là chủ nghĩa xã hội, thị trường chứng khoán, mặt trời, mặt trăng…)

2 – Các chức năng của báo chí

2.3 – Chức năng giải trí:

- Báo, đài phát thanh, đài truyền

hình là những phương tiện giải trí

phổ biến nhất, đáp ứng nhu cầu văn hóa – giải trí của quần chúng;

- Là chức năng phổ biến và thu hút nhất;

- Đưa tin về kinh tế,

đóng vai trò cầu nối

giúp cho nền kinh tế

phát triển

2 – Các chức năng của báo chí

Vấn đề kinh tế truyền thông:

- Báo chí là công cụ trên mặt trận tư

tưởng văn hoá, có trách nhiệm tuyên

truyền, định hướng của Đảng, Nhà nước

và đoàn thể đến người dân;

- Thông tin, sản phẩm chủ yếu của ngành truyền thông đã và đang được coi là một thứ hàng hoá, có thể là một loại hàng hoá đặc biệt, nhưng vẫn có đầy đủ thuộc tính của một loại hàng hoá

2 – Các chức năng của báo chí

Vấn đề kinh tế truyền thông:

- Thông tin trở thành một trong

những "nhu yếu phẩm" không thể thiếu được trong xã hội hiện đại

Người ta cần rất nhiều loại thông

tin: thông tin chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, giải trí và sẵn sàng trả tiền để được đáp ứng nhu cầu

này

2 – Các chức năng của báo chí

 Vấn đề kinh tế truyền thông:

Doanh thu từ báo in Mỹ

2 – Các chức năng của báo chí

Vấn đề kinh tế truyền thông:

- Cả nước hiện có hai đài truyền hình có doanh thu mỗi năm đạt 1.200-1.300 tỉ đồng; 15 đài truyền hình địa phương và khu vực có doanh thu trên 100 tỉ đến vài trăm tỉ đồng/năm; gần mười tờ báo

in có doanh thu 350-600 tỉ đồng/năm

- Tổng doanh thu của các cơ quan báo chí nước ta ít nhất là 10.000 tỉ

đồng/năm, chủ yếu từ nguồn quảng

cáo

- Trong quá trình hoạt động quản lý, báo

chí tham gia bằng cách đảm bảo nguồn

thông tin hai chiều (chuyển tải đến khách thể quản lý những quyết định, chỉ thị,

hướng dẫn về phương thức, tính chất hoạt động, đồng thời phản ánh sinh động đời sống hiện thực);

MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG

TP Phát sóng Khán giả

Thính giả Phản hồi (F)

CÁC LoẠITHÔNG TIN CƠ BẢN

THÔNG TIN TIÊU CHUẨN

TIÊU CHUẨN THÔNG TIN

 TÍNH ĐỘC ĐÁO

 TÍNH ĐẠI CHÚNG

 TÍNH HỢPTHỜI

Lịch Sử Các Loại Hình Báo chí

24

CHƯƠNG 2: TIẾN TRÌNH PHÁT

TRIỂN CỦA BÁO CHÍ THẾ GIỚI

 Lịch sử của truyền thông đi cùng với những tiến bộ của khoa học kỹ

thuật, sự gia tăng nhu cầu tiêu

dùng, sự phát triển của trình độ học vấn và những thay đổi trong xã hội;

 Sự phát triển của báo chí thế giới là quá trình tiếp thu, cải biến, hoàn

thiện các hình thức truyền thông

mang tính báo chí

25

1 - Sự phát triển của truyền thông

xét theo yếu tố xã hội 

1.1 - Xã hội tiền nông nghiệp

1.2 - Xã hội nông nghiệp

1.3 - Xã hội công nghiệp

1.4 - Xã hội thông tin

26

1.1 - Xã hội tiền nông nghiệp

- Truyền thông theo lối

truyền miệng tiếp tục

tồn tại đến ngày hôm

nay;

27

1.2 - Xã hội nông nghiệp

nghiệp, thông tin bắt đầu

1.3 - Xã hội công nghiệp:

phát minh ra máy in

năm 1450, cải tiến

tốc độ sản xuất sách;

- Sự đô thị hóa, yêu

cầu biết chữ và nhu

cầu quảng cáo những

sản phẩm mới là

những yếu tố khiến

báo chí phát triển;

29

1.4 - Xã hội thông tin

 Là một xã hội trong đó sự sáng

tạo, phân phối, truyền bá, sử

dụng, quản lý thông tin đóng vai

trò quan trọng trong tất cả các

họat động kinh tế, chính trị, văn

hóa…;

 Khoảng năm 1950, lực lượng lao

động trong lĩnh vực thông tin

tăng nhanh chóng, chiếm khoảng

30% lực lượng lao động toàn xã

hội (ở các nước phương Tây);

30

1.4 – Xã hội thông tin

 Sự phố biến của máy vi

2 - Các cuộc cách mạng thông tin

xét theo yếu tố khoa học kỹ thuật

- Có nhiều yếu tố tác động đến sự phát triển của truyền thông (như chính trị, xã hội, kinh tế…), song trong bất cứ giai

đoạn lịch sử nào, khoa học kỹ thuật cũng đóng vai trò quan trọng

- Những tiến bộ về mặt khoa học kỹ

thuật không những tác động đến sự phát triển của loại hình báo chí mà còn tác

động đến cả nội dung và hình thức thể hiện thông tin

32

2 - Các cuộc cách mạng thông tin xét theo yếu tố khoa học kỹ thuật

2.1 - Cách mạng chữ viết;

2.2 - Cách mạng in ấn;

2.3 - Cách mạng truyền thông đại chúng

2.4 - Cách mạng giải trí;

2.5 - Căn nhà trở thành nơi tiếp nhận

mọi thông tin và phương tiện giải trí; 2.6 - Cách mạng xa lộ thông tin;

33

2.1- Cách mạng chữ viết

 Khi cơ cấu các đô thị phức tạp dần,

nhu cầu ghi chép bằng văn tự nảy

sinh Khoảng 3000 năm trước công

nguyên, những người Sumer đã có

những bảng quyết toán ghi lại các con

số, ngày tháng và những đồ vật riêng biệt;

ghi lại trên tường hoặc trên giấy

papyrus, lụa…;

hiện vào năm 1600 tr CN Đây là văn

tự cổ nhất còn tồn tại đến ngày nay

34

2.1 – Cách mạng chữ viết

 Đầu những năm 1100, việc liên lạc bằng chữ viết bắt đầu bằng tiếng

Latin;

 Năm 1300 – 1400, việc biết đọc,

biết viết trở thành một điều bình

thường đối với giới thượng lưu,

thương nhân và trí thức;

35

Nghề làm giấy

 Ông tổ nghề giấy: Thái Luân

(Trung Quốc)

 Năm 105, dưới triều Hán, ông

đem mẫu giấy dâng vua

 Cách làm giấy của Thái Luân:

lấy bên trong thân cây dâu

tằm và xơ cây tre đem trộn với

nước rồi giã nát với dụng cụ

Nghề làm giấy

 Sau sáng chế của Thái Luân năm 105,

giấy được phổ biến ở Trung Quốc;

 Năm 751, kỹ thuật làm giấy Trung Quốc

được truyền sang cho người Ả Rập, người

Ả Rập truyền bá kỹ thuật làm giấy sang

phương Tây;

 Đến thế kỷ 19,

giấy được sản xuất đại trà trên thế giới;

 Việc phát minh ra giấy là một trong nhưng phát minh quan trọng nhất trong lịch sử;

 Thái Luân được xếp hạng 7 trong danh

sách 100 người quan trọng nhất (Theo

Wikipedia.org);

38

2.2 - Cách mạng in ấn

Âu, từ nửa sau thế kỷ XV, khi

Gutenberg phát minh ra máy in

và phương Tây học được cách sản

xuất giấy của Trung Quốc;

đến mọi tầng lớp của xã hội;

thế giới hiện đại;

39

Máy in Gutenberg

thời đó rất đơn giản, mô

Máy in Gutenberg

 Công việc in nặng nhọc, cả ngày

người thợ in in được khoảng 600

bản.

 Cuốn sách in đầu tiên là cuốn

Gutenberg Bible (Kinh Thánh) –

in năm 1456;

41

Sự phát triển của nghề in

sách thánh ca là những cuốn

sách được in sớm nhất

 Trong khoảng 1 thế kỷ rưỡi,

tin tức viết tay và ấn loát

Sự phát triển của nghề in

giúp cho nhiều người được tiếp cận với những quyển sách chép tay tồn tại hàng thê kỷ trước đó (sách khoa học, toán,

thiên văn học, hàng hải, văn chương,

triết học…)

VD: cuối những năm 1400, Christophe

Columbus đọc từ một cuốn sách địa lý của Ả Rập rằng mình có thể đi đến Ấn

Độ và Đông Nam Á bằng cách đi về phía tây Đại Tây Dương

43

Sự phát triển của nghề in

 Khi kỹ thuật mới này phát triển,

việc in sách và đọc sách trở thành

một chu trình hỗ trợ lẫn nhau

 Thư viện cũng giúp cho sách in

phổ biến hơn Sách dần dần tiếp

cận gần hơn với công chúng, được

bán ở các quầy sách, trạm xe lửa…

44

Sự phát triển của nghề in

 Việc xuất bản sách tăng nhanh chóng :

2 triệu đầu sách vào những năm 1700

-> 8 triệu đầu sách vào 1800; vào năm

1900, một cuốn sách bán chạy nhất có thể bán được 600.000 bản trong thế

giới nói tiếng Anh

 Khoảng năm 1500, trên 60 thành phố ở Đức có nhà in Dần dần ấn phẩm trở

thành một phương tiện tuyên truyền,

bích chương, truyền đơn trở nên thiết

yếu trong mọi sinh hoạt chính trị

45

Cải tiến máy in

Cải tiến máy in

công -> sản xuất công nghiệp

47

In ấn trong thời đại thông tin

 Vào những năm 1960, máy vi tính chỉ giúp cho thợ in sắp chữ và các khoảng trắng;

 Hiện nay, toàn bộ phần sắp chữ, trình

bày, đồ họa… đều được thực hiện trên

máy vi tính;

 Kỹ thuật in trực tiếp từ máy vi tính đến bề mặt kim loại của máy in;

 Hầu hết các máy vi tính cá nhân đều có

thể làm được sách, báo, tạp chí, quảng

cáo…

48

2.3 - Cách mạng truyền thông đại chúng

phía Đông nước Mỹ giữa thế kỷ 19

với sự phát triển công nghệ sản

xuất giấy, phương pháp in ấn, phát minh máy điện tín…

chúng lan nhanh khắp thế giới khi

công nghệ ngày càng cao, trình độ

dân trí phát triển, nhu cầu tiếp cận

thông tin ngày càng tăng;

49

2.3 – Cách mạng truyền thông đại

chúng

 Sách, báo được sản xuất hàng loạt,

giá rẻ (báo chí 1 xu), đến được với

mọi tầng lớp dân chúng;

 Phát thanh, truyền hình đến với tất

cả mọi người với chi phí ngày càng

thấp (có khi miễn phí);

 Internet ngày càng phổ biến, tốc

độ nhanh, dễ sử dụng, chi phí giảm

dần, nội dung ngày càng đa dạng…

50

2.4 – Cách mạng giải trí

Mỹ và châu Âu với những

công nghệ như: ghi âm, chụp

ảnh, làm phim, phát thanh,…

nghệ giải trí;

phương tiện truyền thông

ngày càng đa dạng phong phú

hơn;

51

5- Cuộc cách mạng “Ngôi nhà: trung

tâm tiếp nhận thông tin và giải trí”

 Bắt đầu từ giữa thế kỷ

20, căn nhà trở thành

nơi tiếp nhận mọi

thông tin và phương

tiện giải trí (báo in rẻ,

thể thiếu trong cuộc

sống của mỗi người;

52

6 – Cách mạng “Xa lộ thông tin”

 Tốc độ của các cuộc cách mạng

ngày càng nhanh hơn Cuộc cách

mạng thứ hai cách cuộc cách mạng thứ nhất 1700 năm, trong khi 4

cuộc cách mạng sau đó diễn ra

chồng lên nhau trong vòng 200

năm trở lại đây

54

III – Quá trình phát triển của báo chí

xét theo loại hình báo chí:

 Báo trực tuyến (báo điện tử, báo

Internet, báo online);

55

Các hình thức thông tin mang tính báo chí trước khi báo in ra đời

 Truyền miệng: mõ

 Bia ký : không kịp thời, là một dạng nhật

ký xã hội, một dạng tư liệu lịch sử Có

những bản khắc trong hang, trên tượng

VD: Một người nằm ở đất Torone đã nuốt

phải đỉa, khi ngủ, người ấy nằm mơ thấy

thần mổ ngực lấy đỉa ra để vào tay mình Ngày hôm sau thì khỏi bệnh Người ta

bảo người ấy nuốt phải đỉa vì bị bà mẹ vợ gian ác lừa để đỉa vào mật ong và rượu

vang…

56

Các hình thức thông tin mang tính báo chí trước khi báo in ra đời

 Nhật ký và du ký : ghi lại những

việc xảy ra theo thời gian, những điều tai nghe mắt thấy khi đi xa…

 Biên niên của các giáo trưởng

(La Mã): ghi lại những sự kiện

trong năm trên một mặt bàn

trắng đặt tại nhà để các công dân tới đọc;

57

Những “tờ báo” đầu tiên trên thế

giới

Tờ nhật báo chép tay đầu

tiên của phương Tây :

- Acta Diurna (Nhật báo);

- Acta Publica (Công báo);

- Acta Senatus (Nguyên lão

nghị viện công báo);

- Acta Populiromani : La Mã

dân báo;

58

Những “tờ báo” đầu tiên trên thế

giới

Acta Diurna được xem là tờ đầu tiên, ra đời

trong thời kỳ thống trị của Julius Ceasar (44-49 BC) Dân La Mã cho rằng chính

Ceasar là nhà báo đầu tiên

Nội dung : chuyện công (chiến tranh,

diễn văn, luật), chuyện tư (cưới hỏi, đám ma)… Phát cho doanh trại quân đội và dán nơi công cộng, có ảnh hưởng xã hội lớn

 J.Ceasar sử dụng Acta Diurna như một

công cụ điều hành, theo dõi nghị viện La Mã

59

Những “tờ báo” đầu tiên trên thế

giới

 - Tuần báo viết tay đầu tiên :

Commentarius Rosum Novarum

 - Tờ báo đầu tiên ở phương Đông:

các nhà nghiên cứu thống nhất tờ báo đầu tiên của Trung Quốc ra đời thời nhà Đường (618 – 906): Đế

Báo, Đế Cảo, Kinh Cảo, Kinh Báo –

4 tên của 1 tờ báo ở 4 thời kỳ khác nhau -> tờ báo phục vụ triều đình

60

Những “tờ báo” chép tay đầu tiên trên thế giới

 Từ thế kỷ thứ 14, tin tức trở thành hàng hóa thật sự Những người viết tin tổ chức dịch vụ viết tin đều đặn phục vụ các ông hoàng hoặc các

nhà buôn.

61

1 – Báo in:

 Cuối thế kỷ 16, các bản tin in ra đời;

 Các bản tin tức in lúc đầu rất đơn giản, chỉ đăng một tin, có thể bằng văn xuôi hay thơ, kể lại chiến công của vua, chúa, chiến tranh Thổ Nhĩ Kỳ, Ý hoặc các tin về châu Mỹ mới được khai phá Nhiều bản tin được dịch ra nhiều thứ tiếng;

 Các bản tin này thiếu tính định kỳ; nhiều bản tin chỉ mang tính ngẫu nhiên;

62

Báo in

 1588: xuất hiện những tờ tin tức

dành cho các nhà in và các nhà sách tham dự những kỳ hội chợ xuân và mùa thu ở Franefort – Đức;

Báo in

 Tại Anvers (Hà Lan), những bản tin của Abraham Verhoven (thợ in)

tuy chưa xuất bản một cách đều

đặn lắm, nhưng ngoài tin tức, trên báo còn có hình ảnh, bản nhạc

 Từ Hà Lan, báo chí tràn sang Anh.

64

Sự phát triển của báo in

Báo chí giá rẻ:

 Một cuộc cách mạng báo chí đã nổ ra khi kỹ thuật in cải tiến, số lượng người dân biết đọc biết viết tăng, nhu cầu thông tin phát triển;

 Những tờ báo rẻ tiền xuất hiện ở cả hai bờ

của nước Mỹ, khởi đầu bằng phong trào ‘báo chí 1 xu’ vào những năm 1830 tại thành phố New York

 Tờ báo 1 xu đầu tiên là tờ The New York Sun của Benjamin Day (1833)

66

Sự phát triển của báo in

 Báo chí 1 xu đến với đông đảo

độc giả;

 Để duy trì giá 1 xu, Benjamin

Day dựa vào việc tăng số lượng

báo và nguồn thu từ quảng cáo

67

Sự phát triển của Báo in

 Người Pháp gọi đây là báo rẻ

tiền vào khoảng năm 1836.

 19 năm sau đó, Anh mới hủy bỏ

thuế tem báo chí để tham gia

vào kỷ nguyên của báo chí 1 xu

68

Sự phát triển của báo in

 Nghề “làm báo vàng”:

Vào thế kỷ 19, rất nhiều

tờ báo ở Mỹ tung ra

những bài báo mang

tính giật gân, thỏa mãn

tính hiếu kỳ của độc giả

nhiều hơn là đáp ứng

nhu cầu thông tin.

69

Sự phát triển của báo in

khiến cho tốc độ truyền tin được

tăng đáng kể;

chi phí cho dịch vụ điện tín tin

tức, các bài tường thuật… Kiểu

hợp tác này giúp các báo cắt giảm

chi phí mà vẫn có nhiều thông

tin;

70