Chẩn đoán một số bệnh trên hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa của chó bằng kỹ thuật x quang tại phòng khám thú y vnpet thái nguyên

NGUYỄN THỊ CHINH CHẨN ĐOÁN MỘT SỐ BỆNH TRÊN HỆ TIẾT NIỆU, HỆ TIÊU HÓA CỦA CHÓ BẰNG KỸ THUẬT X-QUANG TẠI PHÒNG KHÁM THÚ Y VNPET THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y Thái Nguyên - 2022...

NGUYỄN THỊ CHINH

CHẨN ĐOÁN MỘT SỐ BỆNH TRÊN HỆ TIẾT NIỆU,

HỆ TIÊU HÓA CỦA CHÓ BẰNG KỸ THUẬT X-QUANG TẠI PHÒNG KHÁM THÚ Y VNPET THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y

Thái Nguyên - 2022

NGUYỄN THỊ CHINH

CHẨN ĐOÁN MỘT SỐ BỆNH TRÊN HỆ TIẾT NIỆU,

HỆ TIÊU HÓA CỦA CHÓ BẰNG KỸ THUẬT X-QUANG TẠI PHÒNG KHÁM THÚ Y VNPET THÁI NGUYÊN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, ngày … tháng 9 năm 2022

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Chinh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện đề tài, ngoài sự nỗ lực của bản thân, em luôn nhận được sự giúp đỡ quý báu, sự chỉ bảo tận tình của các cá nhân cũng như tập thể trong trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói chung và khoa Chăn nuôi Thú y nói riêng

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới toàn thể các thầy, cô giáo trong trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã truyền đạt cho em những kiến thức quý báu và

bổ ích trong suốt những năm học vừa qua

Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo hướng dẫn khoa học

TS Phạm Thị Phương Lan người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ trong quá trình

em thực hiện đề tài và em cũng xin chân thành cảm ơn tập thể các bác sĩ thú y tại phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới toàn thể gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện, giúp đỡ và luôn động viên em trong suốt quá trình học tập cũng như trong thời gian thực tập

Trong quá trình thực tập, bản thân em không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự quan tâm, góp ý của các thầy, cô để em được trưởng thành hơn trong công tác sau này

Cuối cùng em xin chúc toàn thể các thầy, cô trong Khoa Chăn nuôi Thú y cùng gia đình và bạn bè luôn mạnh khỏe, công tác tốt

Thái Nguyên, ngày tháng 9 năm 2022

Học viên

Nguyễn Thị Chinh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Thuốc sử dụng điều trị các bệnh ở một số cơ quan nằm trong

xoang bụng của chó khám tại Phòng khám 31

Bảng 3.1 Các ca bệnh tới khám, điều trị và sử dụng dịch vụ tại phòng khám 36

Bảng 3.2 Tình hình chó đến khám chữa bệnh tại phòng khám Thú y (Tháng 09/2021 – Tháng 05/2022) 37

Bảng 3.3 Một số bệnh thường gặp ở chó mang tới khám và điều trị tại phòng khám Thú y 38

Bảng 3.4 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng 40

Bảng 3.5 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo tính biệt 41

Bảng 3.6 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giống 42

Bảng 3.7 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo lứa tuổi 44

Bảng 3.8 Tỷ lệ chó có biểu hiện lâm sàng của bệnh lý trên hệ tiết niệu 46

Bảng 3.9 Tỷ lệ hiện hình của các cơ quan hệ tiết niệu khi không dùng thuốc cản quang (chụp không sửa soạn) 48

Bảng 3.10 Tỷ lệ hiện hình của các cơ quan hệ tiết niệu khi dùng thuốc cản quang (chụp có sửa soạn) 50

Bảng 3.11 Tỷ lệ phát hiện bệnh lý ở hệ tiết niệu trong kỹ thuật chụp X-quang 51

Bảng 3.12 Hiệu quả điều trị theo từng dạng bệnh lý trên chó có bệnh lý ở hệ tiết niệu 53

Bảng 3.13 Tỷ lệ chó có biểu hiện lâm sàng của bệnh lý trên hệ tiêu hóa 56

Bảng 3.14 Tỷ lệ hiện hình của các cơ quan hệ tiêu hóa khi không dùng thuốc cản quang (chụp không sửa soạn) 57

Bảng 3.15 Tỷ lệ hiện hình của các cơ quan hệ tiêu hóa khi dùng thuốc cản quang (chụp có sửa soạn) 58

Bảng 3.16 Tỷ lệ phát hiện bệnh lý ở hệ tiêu hóa trong kỹ thuật chụp X-quang 59

Bảng 3.17 Hiệu quả điều trị theo từng dạng bệnh lý trên chó có bệnh lý ở hệ tiêu hóa 61

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Hình ảnh X-quang và hình ảnh miêu tả các cơ quan vùng bụng của chó 6

Hình 1.2 Kỹ thuật cố định chó trên bàn chụp X-quang 11

Hình 1.3 Hình ảnh vị trí thận của chó trong ảnh X-quang 14

Hình 1.4 Hình ảnh Chó bị sỏi bàng quang 16

Hình 1.5 Hình ảnh X-quang chó ăn phải dị vật 18

Hình 3.1: Biểu đồ một số bệnh thường gặp ở chó mang tới khám và điều trị tại phòng khám Thú y 39

Hinh 3.2: Biểu đồ tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo tính biệt 41

Hình 3.3: Biểu đồ tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giống 43

Hình 3.4: Biểu đồ tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo lứa tuổi 45

Hình 3.5: Biểu đồ tỷ lệ chó có biểu hiện lâm sàng của bệnh lý trên hệ tiết niệu 46

Hình 3.6: X-quang cho thấy 2 viên sỏi bàng quang trên 47

Hình 3.7: X-quang cho thấy 4 viên sỏi ở bàng quang viên nhỏ nhất có đường kính 10.01mm 47

Hình 3.8: X-quang cho thấy thận trái, niệu quản trái và bàng quang 49

Hình 3.9: X-quang cho thấy thận trái và bàng quang 49

Hình 3.10: X-quang bàng quang khi dùng chất cản 51

Hình 3.11: X-quang niệu quản khi dùng chất cản quang 51

Hình 3.12: X-quang thấy thận tang sinh to bất thường 53

Hình 3.13: Giải phẫu thận cho thấy bể thận bị viêm 53

Hình 3.14: Thông tiểu ở chó đực khi bị viêm đường tiết niệu và tiểu ra máu 55

Hình 3.15: Mổ bàng quang lấy sỏi 55

Hình 3.16 : Chó đốm sau phẫu thuật mổ lấy sỏi ở bàng quang 55

Hình 3.17: Sỏi được lấy ra từ bàng quang chó đốm 55

Hình 3.18: Biểu đồ tỷ lệ chó có biểu hiện lâm sàng của bệnh lý trên hệ tiêu hóa 56

Hình 3.19: X-quang cho thấy dạ dày chứa dị vật và phình to chứa nhiều khí 57

Hình 3.20: X-quang thấy ruột chứa rất nhiều phân 57

Hình 3.21: X-quang thấy dạ dày chứa nhiều khí và cản quang chảy đều ở ruột 58

Hình 3.22: X-quang thấy hình thái dạ dày bình thường nhưng có đoạn quai ruột

phình to 58

Hình 3.23: Dị vật được lấy từ bụng sau phẫu thuật 63

Hình 3.24: Quá trình mổ lồng ruột 63

Hình 3.25 : Phẫu thuật tắc ruột 63

Hình 3.26: Thụt phân bị táo bón lâu ngày 63

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tên viết tắt Tên đầy đủ

S.C Subcutaneous injection, tiêm dưới da I.M Intramuscular, tiêm bắp

I.V Intravenous, tiêm tĩnh mạch

UIV Urographine intraveineuse

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC vii

DANH MỤC CÁC BẢNG iii

DANH MỤC CÁC HÌNH iv

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Đặc điểm sinh lý của chó 4

1.1.1 Thân nhiệt 4

1.1.2 Tần số hô hấp (lần/phút) 4

1.1.3 Tần số tim mạch (nhịp tim) 5

1.1.4 Tuổi thành thục sinh dục và chu kỳ lên giống 5

1.2 Đặc điểm giải phẫu – sinh lý các cơ quan vùng bụng của chó 6

1.2.1 Đặc điểm giải phẫu 6

1.2.2 Nguyên lí chẩn đoán bệnh bằng X-quang 9

1.2.3 Cách đọc ảnh X-quang 10

1.2.4 Một số lưu ý khi chụp X-quang 11

1.3 Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở một số cơ quan trong xoang bụng của chó 12

1.3.1 Chụp quang vùng bụng không hỗ trợ chất cản quang (chụp X-quang không chuẩn bị) 12

1.3.2 Chụp X-quang vùng bụng có hỗ trợ chất cản quang (chụp X-quang có chuẩn bị) 13

1.3.3 Một số bệnh ở hệ tiết niệu có thể chẩn đoán bằng X-quang 13

1.3.4 Chẩn đoán bệnh ở gan, mật 17

1.3.5 Một số bệnh ở hệ tiêu hóa có thể chẩn đoán bằng X-quang 17

1.4 Một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước 20

1.4.1 Trong nước 20

1.4.2 Nước ngoài 20

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.1 Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu 23

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 23

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 23

2.1.3 Thời gian nghiên cứu 23

2.2 Nguyên vật liệu nghiên cứu 23

2.2.1 Trang thiết bị 23

2.2.2 Dụng cụ 23

2.2.3 Thuốc, hóa chất 23

2.3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu 24

2.3.1 Nội dung nghiên cứu 24

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu 24

2.4 Phương pháp xử lý số liệu 35

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 36

3.1 Khảo sát một số đặc điểm dịch tễ của bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng của chó mang đến khám tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên 36

3.1.1 Tình hình chó được mang tới khám và sử dụng dịch vụ tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên 36

3.1.2 Một số bệnh thường gặp ở chó mang tới khám và điều trị tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên 38

3.1.3 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng 40

3.1.4 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo tính biệt 40

3.1.5 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giống 42

3.1.6 Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo lứa tuổi 43

3.2 Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng 46

3.2.1 Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở hệ tiết niệu 46

3.2.2 Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở hệ tiêu hóa 55

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 64

1.Kết luận 64

2 Đề nghị 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Như nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam là một quốc gia có truyền thống nuôi chó từ xa xưa Cùng với lịch sử và sự phát triển của con người, con người đã dần thuần hóa chó với nhiều mục đích khác nhau như làm một đội quân trong chiến tranh thời khởi nghĩa Lam Sơn, chăn dắt gia súc, giữ nhà, bảo

vệ an ninh quốc phòng,…

Với những đức tính tốt đẹp đó, ngày nay chó được con người nuôi là thú cưng như một thành viên trong gia đình Chính vì chăn nuôi chó với nhiều mục đích đa dạng do đó đã có rất nhiều giống chó được nhập vào nước ta làm phong phú thêm

về số lượng cũng như chủng loại chó Song song với sự phát triển của ngành chăn nuôi cũng như việc nhập các giống chó ngoại không rõ nguồn gốc đã làm cho tình hình dịch bệnh, mắc bệnh trên đàn chó ngày càng tăng lên và khó kiểm soát hơn Chính vì vậy càng thúc đẩy sự phát triển của ngành thú y, đặc biệt là các bác sĩ thú

y chuyên nghiên cứu và chăm sóc cho thú cưng như chó

Trước sự hạn chế của các phương pháp khám chữa bệnh hiện nay, các bệnh viện và phòng khám thú y trên địa bàn Thành phố Thái Nguyên đã và đang trang bị các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại để giúp các bác sĩ thú y chẩn đoán hiệu quả và chính xác các bệnh nội khoa, ngoại khoa, ký sinh trùng, sản khoa, truyền nhiễm, Việc chẩn đoán các bệnh trên thú cưng ngoài các yếu tố như trình độ chuyên môn, kinh nghiệm lâm sàng thì cần phải có sự hỗ trợ của các trang thiết bị máy móc và khoa học kĩ thuật, trong đó kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh bệnh đạt hiệu quả cao như: Siêu âm, chụp X-quang, cắt lớp vi tính,… Sử dụng X-quang để chẩn đoán bệnh đặc biệt hữu dụng trong việc xác định bệnh lý về xương, về các mô mềm và các cơ quan

tổ chức nằm ở các vùng của cơ thể Kĩ thuật chẩn đoán bằng X-quang giữ vai trò quan trọng trong việc xác định chẩn đoán ban đầu của bệnh, như khảo sát ở xoang bụng bằng X-quang giúp phát hiện lồng ruột, tắc ruột, kiểm tra thai… Chính vì vậy, X-quang là phương pháp chẩn đoán được sử dụng rất nhiều trong nhân y và cả lĩnh vực thú y ở nhiều nước trên thế giới

Ở Việt Nam hiện nay, ứng dụng X-quang trong chẩn đoán các bệnh về xương khớp được sử dụng khá nhiều nhưng về chẩn đoán các bệnh ở các vùng, các xoang vẫn còn hạn chế cũng như rất ít tài liệu nghiên cứu về chẩn đoán bệnh hệ tiết niệu, tiêu hóa trong xoang bụng Với mục đích tìm hiểu và nâng cao kỹ thuật chẩn đoán bệnh ở chó bằng phương pháp X-quang, được sự đồng ý của Khoa chăn nuôi thú y, Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và dưới sự hướng dẫn của TS Phạm Thị Phương Lan, tôi tiến hành

thực hiện đề tài: “Chẩn đoán một số bệnh trên hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa của chó bằng

kỹ thuật X-quang tại phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên”

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

2.2 Yêu cầu của đề tài

- Nắm được các kiến thức cơ bản về X-quang, kiến thức về giải phẫu các cơ quan thuộc xoang bụng của chó

- Ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa nằm trong xoang bụng

của chó theo giống

- Ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa nằm trong xoang bụng

của chó theo lứa tuổi

Ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa nằm trong xoang bụng của

chó theo giới tính

- Ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa nằm trong xoang bụng

của chó được đưa đến khám và điều trị tại Phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên

- Ghi nhận các triệu chứng lâm sàng trên chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa trong xoang bụng của chó

- Ghi nhận hiệu quả của phương pháp chẩn đoán bằng hình ảnh của X-quang

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học thực tiễn của đề tài

- Bổ sung một số khía cạnh chưa được đề cập đến trong các nghiên cứu về hệ tiết niệu, tiêu hóa của chó Đây là những tiêu chí bổ sung trong nghiên cứu để chỉ định phương pháp điều trị hợp lý với từng ca bệnh nhằm mục đích tối ưu hóa ca bệnh, hạn chế số lượng những ca chết do không được chẩn đoán chính xác

- Đề tài đề cập đến một kỹ thuật chụp X-quang và khả năng chẩn đoán bệnh ở xoang bụng chó để điều trị bệnh ngày càng hiệu quả

- Những kết quả của đề tài có ý nghĩa thực tiễn cao, có đóng góp cho chuyên ngành

3.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Nghiên cứu được thực hiện công phu với phương pháp chẩn đoán hiện đại, nhiều chỉ số nghiên cứu được đánh giá chi tiết, có độ tin cậy cao

- Phương pháp phẫu thuật tiên tiến, được thực hiện với một nhóm phẫu thuật viên có kinh nghiệm, kết quả đạt được rất khả quan

- Phương pháp nghiên cứu đủ độ tin cậy và có tính chặt chẽ, khoa học

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Đặc điểm sinh lý của chó

1.1.1 Thân nhiệt

Theo Vũ Như Quán (2011), thân nhiệt của gia súc ổn định, chỉ thay đổi trong phạm vi hẹp tùy thuộc vào tuổi, trạng thái sinh lý, bệnh lý, trạng thái thần kinh, theo mùa Giống cao sản có thân nhiệt cao hơn giống thấp sản, gia súc non có thân nhiệt cao hơn gia súc trưởng thành vì cường độ trao đổi chất mạnh hơn, sau khi ăn, trong thời gian động dục, khi có thai thì thân nhiệt tăng lên Vũ Như Quán (2013) cho biết, thân nhiệt là nhiệt độ cơ thể gia súc được đo qua trực tràng trong lúc con vật yên tĩnh

Theo Trần Cừ và Cù Xuân Dần (1975), khi hai quá trình sinh nhiệt và tỏa

nhiệt mất cân bằng con vật có thể rơi vào trạng thái bệnh lý

Hồ Văn Nam (1997) cho biết, trong tình trạng bệnh lý thân nhiệt có sự thay đổi tùy vào tính chất và mức độ của bệnh Theo Vũ Như Quán (2011), ở trạng thái sinh lý bình thường thân nhiệt của chó là 38 – 39oC

Ý nghĩa chẩn đoán: Theo Nguyễn Thị Ngân và cs (2016), thông qua việc kiểm

tra thân nhiệt của chó ta có thể xác định được con vật có bị sốt hay không Nếu thân nhiệt tăng 1 - 20C là sốt nhẹ Nếu thân nhiệt tăng 2 - 30C là hiện tượng sốt cao Qua

đó có thể sơ chẩn được nguyên nhân, tính chất và mức độ tiên lượng, đánh giá được hiệu quả điều trị tốt hay xấu

1.1.2 Tần số hô hấp (lần/phút)

Theo Trần Cừ và Cù Xuân Dần (1975), tần số hô hấp là số lần thở ra, hít vào trong một phút trong lúc con vật yên tĩnh Tần số hô hấp phụ thuộc vào cường độ trao đổi chất, giống, tuổi, tầm vóc, thời tiết, trạng thái sinh lý, trạng thái bệnh lý

Ở trạng thái sinh lý bình thường, chó trưởng thành có tần số hô hấp từ 20 – 30 lần/phút, chó con từ 15 – 35 lần/phút Tần số hô hấp cũng tùy thuộc vào các yếu tố như

độ tuổi, giới tính, sự hoạt động (Trần Thị Dân và Dương Nguyên Khang, 2007)

Ý nghĩa chẩn đoán : Theo Nguyễn Thị Ngân và cs (2016), ở trạng thái bệnh lý

tần số hô hấp thay đổi gọi là hô hấp bệnh lý Tần số hô hấp tăng trong trong những

bệnh làm thu hẹp diện tích hô hấp ở phổi (viêm phổi, lao phổi), làm mất đàn tính ở phổi (phổi khí thũng), những bệnh hạn chế phổi hoạt động (chướng hơi dạ dày, đầy hơi ruột) Những bệnh có sốt cao, bệnh thiếu máu nặng, bệnh ở tim, bệnh thần kinh hay quá đau đớn Tần số hô hấp giảm trong những bệnh hẹp thanh khí quản (viêm, phù thũng), ức chế thần kinh (viêm não, u não, xuất huyết não, thủy thũng não); do trúng độc, chức năng thận rối loạn, bệnh ở gan nặng, liệt sau khi đẻ hoặc các trường hợp sắp chết

1.1.3 Tần số tim mạch (nhịp tim)

Theo Nguyễn Tài Lương (1982), tần số tim mạch là số lần co bóp của tim trong một phút (lần/phút), khi tim đập thì mỏm tim hoặc thân tim chạm vào thành ngực, vì vậy mà ta có thể dùng tay, áp tai hoặc dùng tai nghe áp vào thành ngực vùng tim để nghe được tiếng tim Khi tim co bóp sẽ đẩy một lượng máu vào động mạch làm mạch quản mở rộng, thành mạch căng cứng Sau đó nhờ vào tính đàn hồi, mạch quản tự co bóp lại cho đến thời kỳ co tiếp theo tạo nên hiện tượng động mạch đập

Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2016), ở trạng thái sinh lý bình thường: Chó nhỏ 100 - 130 lần/phút, chó lớn 70 - 100 lần/phút

Ở chó, mèo vị trí tim đập động là khoảng sườn 3 - 4 phía bên trái, tần số tim thể hiện tần số trao đổi chất, trạng thái sinh lý, bệnh lý của tim cũng như của cơ thể Theo Nguyễn Tài Lương (1982), tần số tim phụ thuộc vào tầm vóc của vật nuôi, độ béo gầy, lứa tuổi, giống loài Ở trạng thái sinh lý bình thường có hai cơ chế điều hòa tim mạch bằng thần kinh và thể dịch

Ý nghĩa chẩn đoán: Theo Nguyễn Thị Ngân và cs (2016), qua việc bắt mạch có

thể khám tim và tình trạng toàn thân của cơ thể Tần số mạch tăng do các bệnh truyền nhiễm cấp tính, viêm cấp tính, các trường hợp thiếu máu, hạ huyết áp và các bệnh làm tăng áp lực xoang bụng Tần số mạch giảm trong trường hợp bệnh làm tăng áp lực sọ não, huyết áp tăng hay do trúng độc hại

1.1.4 Tuổi thành thục sinh dục và chu kỳ lên giống

Theo Trần Tiến Dũng và cs (2001), tuổi thành thục về tính còn phụ thuộc vào giống chó Giống chó nhỏ thường thành thục sớm hơn giống chó to

Theo Nguyễn Hữu Nam và cs (2016), thời gian thành thục của chó là:

Chó đực: 8 - 10 tháng tuổi, những lần phóng tinh đầu tiên của chó đực vào lúc khoảng 8 - 10 tháng Tuy nhiên, việc thụ tinh của chó đực có hiệu quả bắt đầu từ 10

- 15 tháng

Chó cái: 9 -15 tháng tuổi tùy theo giống và cá thể, có khi lên đến 24 tháng Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2015), chu kỳ lên giống ở chó cái thường xảy ra mỗi năm 2 lần, trung bình khoảng 6 - 8 tháng Thời gian động dục từ 12 - 21 ngày, giai đoạn thích hợp phối giống là từ 9 - 13 ngày sau khi có biểu hiện động dục

1.2 Đặc điểm giải phẫu – sinh lý các cơ quan vùng bụng của chó

1.2.1 Đặc điểm giải phẫu

1.2.1.1 Xoang bụng và xoang phúc mạc

- Xoang bụng là xoang lớn nhất của cơ thể, được giới hạn bởi phía trên là các

đốt sống vùng hông Phía dưới và hai bên là cơ thành bụng Phía trước là cửa sau lồng ngực hoặc mặt sau cơ hoành Phía sau là cửa vào xoang chậu Chứa phần lớn các cơ quan của hệ tiêu hóa, hệ tiết niệu, hệ sinh dục

- Xoang phúc mạc: là xoang nhỏ hơn nằm bên trong của xoang bụng Xoang

phúc mạc tạo bởi 2 lá: Lá thành là lớp màng mỏng lót vào mặt trong thành bụng; lá tạng là phần kéo dài của lá thành vào bên trong bao phủ lên lên mặt các cơ quan nội

tạng trong xoang bụng Giữa 2 lá tạo thành khoảng trống gọi là xoang phúc mạc

Trong xoang chứa dịch phúc mạc có tác dụng làm giảm bớt ma sát khi các cơ quan (như dạ dày, ruột) hoạt động

Hình 1.1 Hình ảnh X-quang và hình ảnh miêu tả các cơ quan vùng bụng của chó

Nguồn: Nguyễn Bá Tiếp (2010)

Ruột non

Gan

Dạ dày lách Thận Ruột già

1.2.1.2 Các cơ quan nằm trong xoang bụng của chó

Các cơ quan nằm trong xoang bụng chia làm 2 vùng: Vùng nằm trên (nằm ngoài) lá thành xoang phúc mạc, vùng nằm trong lá thành xoang phúc mạc (Nguyễn

Bá Tiếp, 2010)

- Vùng trên lá thành xoang phúc mạc bao gồm 4 cơ quan: Tuyến tụy, tuyến thượng thận, thận, ống dẫn nước tiểu, bàng quang

+ Tuyến tụy là đoạn uốn cong của tá tràng thuộc ruột non, được bao quanh bởi

lá lách, gan, dạ dày, túi mật và ruột non Tuyến tụy gồm 2 thùy: Thùy trái men theo

đại võng mạc, kéo dài đến bên trái của dạ dày, thùy phải dọc theo tá tràng

+ Tuyến thượng thận: Là một tuyến đôi có hình bầu dục, nằm ngay phía trên của thận

+ Thận là cơ quan sản sinh ra nước tiểu, nằm ở trong xoang bụng nhưng nằm trên lá thành của xoang phúc mạc Thận phải nằm dưới mỏm ngang đốt sống lưng

13 đến hông 3, thận trái nằm dưới mỏm ngang đốt sống hông 1 - 3 Thận có hình hạt đậu hoặc hình bầu dục, bề mặt nhẵn mịn, có thể di động được nên có thể sờ nắn được dễ dàng Gồm: 2 mặt, 2 đầu, 2 cạnh Trong đó cạnh trong cong lõm, ở giữa có vết lõm sâu gọi là rốn thận là nơi mạch quản, thần kinh đi vào trong thận và nơi đi

ra của ống dẫn nước tiểu

Thận trái và thận phải có kích thước và trọng lượng tương đương nhau Kích thước của 2 quả thận có thể thay đổi, sự thay đổi này không chỉ phụ thuộc vào trọng lượng cơ thể mà còn phụ thuộc vào các yếu tố khác (Osborne và cs, 1972) Đối với chó có trọng lượng 12 – 15kg thì chúng có kích thước thận như sau; chiều dài khoảng 5,5 cm, chiều rộng khoảng 3,5 cm và độ dày khoảng 2,5 cm (Trần Thị Thảo, 2008)

+ Ống dẫn nước tiểu (Niệu quản): Gồm 2 ống làm nhiệm vụ dẫn nước tiểu đi

từ thận xuống bàng quang, mỗi ống được chia làm hai phần là phần bụng và phần chậu Phần bụng bắt đầu từ rốn thận chạy ra phía sau và nằm song song động mạch

và tĩnh mạch chủ sau Hai ống này đi vào xoang chậu và hướng hơi chếch đi xuống dưới để đổ nước tiểu vào cổ bàng quang gọi là phần chậu

+ Bàng quang: Bàng quang là một tảng rỗng dưới phúc mạc trong vùng chậu, đây là túi chứa nước tiểu và sau đó qua ống thoát tiểu để thải ra ngoài Hoạt động nhịp nhàng này là do tác động của thần kinh và hệ thống cấu tạo đặc biệt của cơ bàng quang, tạo nên sự thay đổi áp lực của bàng quang và ống thoát tiểu với hai tính chất đặc biệt là tính đàn hồi sinh học và tính co bóp của lớp cơ (Nguyễn Kỳ, 2003)

Khi bàng quang đầy nước tiểu, niêm mạc căng ra Ngược lại khi ít nước tiểu bàng quang thu nhỏ, niêm mạc chun lại Khi cơ bàng quang co để tống nước tiểu ra niệu đạo, các cơ của thành bàng quang ép chặt lỗ niệu quản Chính nhờ điều này mà nước tiểu không trào lên bể thận (Nguyễn Đình Giậu, 2000)

+ Ống thoát tiểu (niệu đạo): Ống thoát tiểu có cấu trúc giống như cấu trúc

bàng quang nhưng chức năng hoàn toàn khác Ống thoát tiểu không chứa nước tiểu

mà cũng không thể giãn như bàng quang, chỉ giúp đưa nước tiểu thoát ra ngoài (Nguyễn Kỳ, 2003)

Ở thú đực, ống thoát tiểu được phân ra nhiều đoạn, đoạn gần bàng quang gọi

là niệu tiền liệt, đoạn giữa gọi là niệu đạo màng (cả hai đoạn này nằm trong xoang chậu), đoạn cuối là niệu đạo dương vật, đoạn này nằm ngoài xoang chậu Niệu đạo gia súc cái tương đương đoạn niệu đạo nằm ngoài xoang chậu của gia súc đực, chỉ khác là không có chứa tuyến (Osborne, 1972)

- Vùng dưới lá thành xoang phúc mạc bao gồm các cơ quan sau:

+ Thực quản đoạn bụng: Là đoạn ngắn đi từ mặt sau cơ hoành, qua cạnh trên của gan đến lỗ thượng vị của dạ dày

+ Gan: Là tuyến tiêu hóa lớn nhất của cơ thể, nằm trong xoang bụng, nằm chéo từ trên xuống dưới, từ sau ra trước, từ phải sang trái Nằm ngay sau cơ hoành, phía trước dạ dày Gan chó nằm ngang trong xoang bụng, bên phải từ xương sườn 10-13, bên trái từ xương sườn 10-12 Gan được phân thành 6 thùy gồm: Thùy trái, thùy giữa trái, thùy vuông, thùy giữa phải, thùy phải, thùy phụ

+ Dạ dày: Dạ dày chó nằm trong xoang bụng và xoang phúc mạc, nằm trong khoảng từ sụn sườn 10-12 bên trái đến mỏm kiếm xương ức Phía trước tiếp giáp với mặt sau của gan, phía sau tiếp giáp với lá lách và khối ruột Dạ dày chó là dạ dày trung gian, có niêm mạc hoàn toàn là vùng có tuyến

+ Lách nằm kẹp giữa đường cong lớn dạ dày và cạnh trước thận trái

+ Ruột non (Ruột nhỏ) bao gồm 3 bộ phận: Tá tràng: Nằm từ dưới thận phải

về sau, đến mặt dưới đốt sống hông 5-6.; Không tràng: Có 6-8 gấp khúc nằm phía vùng bụng trái.; Hồi tràng: Nằm bên phải xoang bụng, từ tá tràng đến đốt sống hông 1-2 + Ruột già (Ruột lớn): Manh tràng của chó nhỏ, nằm phía bên phải xoang bụng,

ở khoảng đốt hông 2-4; Kết tràng: chia làm 3 đoạn: Kết tràng lên, nằm dưới các đốt sống hông, từ mặt trong tá tràng lên trên về trước đến giáp với dạ dày Kết tràng ngang ngắn, đi từ phải sang trái Kết tràng xuống, từ dưới thận trái đến trực tràng

1.2.2 Nguyên lí chẩn đoán bệnh bằng X-quang

Xương: Phát hiện nứt, gãy, sai khớp, viêm khớp, bể sọ

Vùng lồng ngực: Vết mờ bệnh lao, nhiễm trùng phổi, giun tim, ngoại vật thực quản Bụng: Tắc ruột, sạn, ngoại vật trong bụng

Mô mềm: Bệnh trên cơ, dạ dày, ruột, gan ( Nguyễn Văn Biện, 2008)

1.2.2.3 Sự cấu tạo nên hình X-quang

Theo Khương Trần Phúc Nguyên (2006), hình X-quang là những bóng của các

bộ phận trong cơ thể chiếu trên một mặt phẳng với một số đặc tính như sau:

Hình lớn hơn vật: vật ở xa màn chiếu hoặc xa phim chừng nào thì hình sẽ to ra chừng ấy, do vậy khi chụp cần để thú bệnh ở sát phim Đối với những cơ quan sâu bên trong (tim, gan…) không thể áp sát phim khi chụp, nên đưa bóng ra xa và tăng thời gian chụp dài hơn Người ta tính rằng nếu để bóng xa phim 2m thì những vật cách phim 10cm lớn lên không đáng kể

Hình hơi mờ không thật rõ: có nhiều nguyên nhân gây mờ ảnh như mờ hình học, mờ do bệnh nhân Ngoài ta, mờ còn do hình bị méo mó và chồng lên nhau Một phim chụp X-quang có một thang đậm độ khác nhau đi từ màu trắng đến màu đen Những đậm độ khác nhau này là kết quả của sự hấp thu khác nhau của tia

X khi đi xuyên qua môi trường Với một chiều dày như nhau, hiện tượng hấp thu phụ thuộc vào khối lượng nguyên tử của môi trường tia xuyên qua

+ Độ đậm kim loại: gồm các kim loại

+ Độ đậm calci: gồm xương và các thuốc cản quang như iod, BaSO4

+ Độ đậm mỡ: gồm mô tế bào dưới da và mô mỡ bao quanh các cơ quan + Độ đậm nước: gồm nhu mô các phủ tạng, cơ, gân, dây chằng, màng xương, mạch máu, dịch não tủy, dịch mật

+ Độ đậm khí: gồm các cấu trúc chứa khí như khí quản, phế quản, phế nang, xoang mặt, một số đoạn ống tiêu hóa (Khương Trần phúc Nguyên, 2006)

Tóm lại, độ đậm của cơ thể động vật như sau:

Độ Cản Quang Giảm Dần

Kim loại Calci Nước (mô mềm)

Mỡ Khí

Trắng (sáng)

Đen (mờ)

1.2.3 Cách đọc ảnh X-quang

- Phân tích hình ảnh: Là động tác quan sát, mô tả về tư thế thú bệnh, phương

pháp chụp, hình dáng, kích thước, tính chất của hình ảnh bình thường hoặc bất thường khi so sánh với giải phẫu X-quang, tập hợp thành các triệu chứng, hội chứng

- Tổng hợp các dấu hiệu: Là giai đoạn tổng kết, đối chiếu các dấu hiệu nói

trên với triệu chứng lâm sàng, các xét nghiệm khác Để hướng đến chẩn đoán gần đúng với giải phẫu bệnh nhất

Kỹ thuật đọc phim X-quang: gồm 3 bước

Bước 1: Người bác sĩ cần nắm rõ lịch sử bệnh thật chi tiết của thú để có những đánh giá thích hợp

Bước 2: Khám thể chất thú để có những dấu hiệu lâm sàng cần thiết chứng tỏ

lý do tại sao phải chụp X-quang, khẳng định sự phù hợp với kết quả trên phim Bước 3: Kỹ thuật chụp X-quang đúng Cần phải biết rằng những biến đổi trên phim X- quang là những biến đổi từ một vật thể có kích thước không gian ba chiều trở thành một ảnh hai chiều trên một mặt phẳng nhưng phải được mô tả như một vật thể ở không gian ba chiều (Kealy,1987)

Phương pháp đọc phim X-quang

Bước 1: Nhận dạng sơ lược các cấu trúc bình thường trên phim từ đó phát hiện những bất thường theo thứ tự từ da vào trong cơ thể, từ trên xuống và từ phải sang trái Lưu ý những đường nét tạo nên độ cong sinh lý theo từng giống thú như độ cong sinh lý của cột sống, xương cánh tay đùi, dạ dày,…

Bước 2: Mô tả chi tiết và giải thích những bất thường được nhìn thấy

Bước 3: Nêu lên sự tương quan giữ hình ảnh trên phim với các dấu hiệu lâm sàng và kết quả các chẩn đoán hỗ trợ khác để có một sự khẳng định chính xác Bước 4: Dự kiến những chẩn đoán sơ bộ

1.2.4 Một số lưu ý khi chụp X-quang

- Chọn hướng chụp: Khi chụp X-quang, một chiều hướng không cho ta kết

quả chính xác nhất về các biểu hiện giải phẫu Các cơ quan có thể sẽ che đi các góc của nhau Chính vì vậy chụp nhiều góc độ khác nhau sẽ giúp người bác sĩ chẩn đoán hình ảnh chính xác nhất có thể

- Cố định chó khi chụp X-quang: Giữ cho con vật nằm cố định, không rung

trên bàn khi chụp X-quang Tùy theo vị trí, phần muốn quan sát mà chọn hướng chụp thích hợp

Hình 1.2 Kỹ thuật cố định chó trên bàn chụp X-quang

Nguồn: Phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên

- Một số sai sót khi chụp X-quang

Do máy X-quang được điều khiển tự động nên vẫn sẽ có một số sai sót hay gặp trong khi chụp X-quang như sau:

+ Tăng mật độ phim (phim quá tối): Do nguyên nhân như kVp quá cao (công

suất quá lớn), mA quá cao (quá nhiều tia X), thời gian phơi xạ quá lâu, đánh giá sai

độ dày thân thú, dùng và không dùng lưới lọc tia, giảm khoảng cách tiêu cự - bàn chụp, phơi sáng gấp đôi, phim bị mờ

+ Giảm mật độ phim (phim quá sáng): Do nguyên nhân như giảm kVp và mA,

con vật quá nặng, kết hợp làm chậm phim – màn, giảm thời gian hiện hình, giảm nhiệt độ chất hiện hình, phim sai cho loại màn tăng sáng

+ Phim phủ sương: Do nguyên nhân như nhiệt độ và độ ẩm, ánh sáng, hóa

+ Lỗi cục bộ: Có thể tập trung tại 1 hoặc nhiều khu vực trên phim

+ Tư thế cố định sai: Các cơ quan nằm chồng lên nhau, lỗi cố định bằng tay

làm phần tay che đi các cơ quan, bộ phận cần quan sát

1.3 Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh ở một số cơ quan trong xoang bụng của chó

1.3.1 Chụp X-quang vùng bụng không hỗ trợ chất cản quang (chụp X-quang không chuẩn bị)

Phim chụp X-quang cho phép đánh giá vị trí, hình dáng, kích thước của các cơ quan nằm trong xoang bụng Trên phim ta thấy được bóng thận khi lớp mỡ đủ dày Nếu bàng quang không rỗng, có thể thấy được một bóng mờ không đậm Tuy nhiên, cách chụp này gặp phải một số nhược điểm như không thấy rõ hình dạng, bệnh lý và chức năng sinh lý của các cơ quan, ảnh chụp X-quang có thể bị chồng hình

1.3.2 Chụp X-quang vùng bụng có hỗ trợ chất cản quang (chụp X-quang có chuẩn bị)

Để khắc phục nhược điểm của cách không chụp có sự hỗ trợ của chất cản

quang, người ta tiến hành bằng cách dùng chất cản quang (UIV: Urographie intra

veineuse) Chất cản quang không hề làm chậm những thăm dò khác Hiện nay chất cản quang sử dụng chủ yếu trong là Bari sulfat

- Nguyên lý: Dưới tác dụng của tia X thì BaSO4 phát quang BaSO4 không tan trong nước

- Ứng dụng trong chẩn đoán: Hỗn dịch này sẽ chảy trong đường tiêu hóa khi

con vật uống và bám lên thành thực quản, dạ dày và ruột, từ đó giúp chẩn đoán được các dấu hiệu bất thường trên đường tiêu hóa

- Cách bước thực hiện: Pha 1 thìa cafe bột BaS04 với 10ml nước, tùy vào kích thước của con vật mà sử dụng Cho con vật uống, đợi để hỗn dịch chảy xuống các

cơ quan đường tiêu hóa, tùy theo vị trí mà có các khoảng thời gian phù hợp Chụp nhiều lần, mỗi lần chụp cách nhau 15-30 phút

- Chỉ định: Nghi ngờ tắc ruột, đánh giá khối u nguyên phát hoặc thứ phát,

bệnh viêm ruột, chảy máu ống tiêu hóa chưa giải thích được, rối loạn hấp thu

- Lưu ý khi sử dụng: Không sử dụng trong các trường hợp bị tắc ruột hoàn

toàn, thủng đường tiêu hóa

1.3.3 Một số bệnh ở hệ tiết niệu có thể chẩn đoán bằng X-quang

1.3.3.1 Bệnh ở thận

Trong chẩn đoán hình ảnh, thận được cấu tạo bởi mô mềm nên trên hình ảnh X-quang, thận là một khối mờ, có độ bắt màu gần như là đồng nhất Thận bình thường của chó hình hạt đậu, thận phải nằm từ sườn 13 đến mỏm ngang đốt sống hông 3, thận trái nằm từ mỏm ngang đốt sống hông 1 đến đốt sống hông 3 Chiều dài thận bằng 2,5-3,5 lần chiều dài đốt sống hông 2, bề mặt thận nhẵn Thận nhỏ thường là kết quả của bệnh thận mãn tính, và thận được gọi là "thận giai đoạn cuối" Trong trường hợp thận nhỏ có hình dạng đều đặn, có thể nghi ngờ giảm sản

(Kelly và McAllister, 2005)

Hình 1.3 Hình ảnh vị trí thận của chó trong ảnh X-quang

Nguồn: Bệnh viện Thú y Việt Trì PET+

* Sỏi thận

Sỏi được nhìn thấy trên phim là những đốm cản quang calci Sỏi cản quang thường

là triphosphat và oxalat, sỏi urat và cystine có thể cản quang hoặc không cản quang Một số giống chó dễ bị một số loại sỏi thận hơn những loại khác Ví dụ, sỏi thận có chứa canxi và axit oxalic (được gọi là sỏi thận oxalat canxi) có nhiều khả năng được tìm thấy ở các giống chó Lhasa Apsos, Yorkshire Terriers và Miniature Poodles Sỏi thận có chứa acid Uric (được gọi là sỏi thận urat), thường ảnh hưởng đến Dalmatians, Yorkshire Terriers và Bulldogs Anh (Joe Ford, 2021)

* Viêm thận

Viêm chủ yếu xảy ra ở vùng bể và tủy thận hơn là vùng vỏ Khi viêm có tích

mủ ở bể thận quá nhiều có thể gây vỡ thận, nếu ở thể mãn tính kéo dài có thể gây teo nhu mô thận

Trên phim chụp không sửa soạn, bóng thận thường không có hình ảnh đặc trưng, có thể thấy thận to ra ở thể cấp tính hoặc thận nhỏ, không đối xứng, bờ không đều có hình ngấn lõm ở thể mãn

Phim chụp UIV cho thấy chậu thận giãn nở và biến dạng, vỏ thận teo và không đối xứng, thận ngấm thuốc cản quang kém, tốc độ bài thải chậm (Kealy và McAllister, 2000)

- Triệu chứng: Thú giảm trọng lượng, biểu hiện đau vùng thận khi sờ nắn,

tiểu đau, tiểu ít, đôi khi nước tiểu có máu, mủ là những biểu hiện lâm sàng có thể nhận thấy

- Nguyên nhân gây ra các bệnh khiến thận viêm như: Do xoắn khuẩn, cầu

khuẩn, E.coli, Proteus hay do kế phát từ một số bệnh kí sinh trùng đường máu, do

nhiễm độc, do bị nhiễm trùng,…

* Thận ứ nước

Là sự giãn hệ bể đài thận ở 1 bên hoặc cả hai bên thận Thận ứ nước không do bẩm sinh mà có thể từ sự tắc nghẽn của niệu quản

Phim chụp không sửa soạn có thể thấy bóng thận với bờ thận trơn láng

Phim chụp UIV cho thấy bóng thận bình thường Mức độ cản quang của nhu mô thận tùy thuộc thận còn chức năng nhiều hay ít Không có sự bài tiết của chất cản quang qua thận bị ứ nước nếu nguồn nước tiểu ngừng Nếu mới xuất hiện tình trạng ứ nước dấu hiệu X-quang cho thấy vùng nhu mô dày, nếu tình trạng ứ nước kéo dài vùng nhu mô mỏng đi, giãn các đài bể thận (Kealy và McAllister, 2000)

1.3.3.2 Bệnh ở niệu quản

* Niệu quản ứ nước

Là trường hợp niệu quản phình lên bất thường, được nhìn thấy ở gần điểm niệu quản bị nghẽn Bệnh lý niệu quản ứ nước không phát hiện được trên phim chụp không sửa soạn nhưng có thể phát hiện được trên phim chụp cản quang

Sự giãn của phần sa niệu quản bên trong vách bàng quang tạo ra chỗ phồng giống như “đầu rắn hổ mang” tại vị trí dãn khi chụp cản quang (Keally và McAllister, 2000)

* Sỏi niệu quản

Bệnh sỏi niệu là tên gọi chung của bệnh sỏi trong bất kỳ bộ phận nào của hệ tiết niệu, nếu nó xảy ra trong bàng quang tiết niệu, nó được gọi là sỏi niệu; nếu nó xảy ra ở niệu đạo, nó được gọi là sỏi niệu quản (Albasan H và cs, 2013) Mặc dù sỏi niệu quản rất hiếm, nhưng đôi khi một viên sỏi nhỏ đi từ thận xuống bàng quang có thể gây nghẽn niệu quản (Elliot và cs, 2007) Phim chụp X-quang bình thường có thể phát hiện được, dù đường kính chỉ có vài milimet Chẩn đoán X-quang với tiêm tĩnh mạch thuốc cản quang sẽ cho thấy được sự nghẽn này

1.3.3.3 Bệnh ở bàng quang

* Viêm bàng quang

Là dạng bệnh lý thường gặp nhất, xuất hiện trên mọi lứa tuổi, đặc điểm của bệnh là thú rặn tiểu liên tục Tùy tình trạng viêm mà bàng quang có chứa hay không chứa nước tiểu; nếu cơ vòng bàng quang bị viêm, cơ vòng sẽ co mạnh, thú rặn tiểu nhưng nước tiểu không chảy ra được do đó bàng quang căng đầy nước tiểu Trường

hợp không viêm cơ vòng, hầu hết nước tiểu sẽ thoát hết ra ngoài, bàng quang không chứa nước tiểu.Viêm bàng quang cấp tính không thấy được trên phim X-quang Đối với các trường hợp viêm mãn tính thì chẩn đoán X-quang là cần thiết, trên phim X-quang bờ của bàng quang không đều, bóng bàng quang có thể tròn hơn bình thường

và bị đẩy lùi lên phía trên, thành bàng quang dày lên (Kealy và McAllister, 2000) Theo Peery D (2010), X-quang bụng có thể chẩn đoán viêm bàng quang khí phế thũng khi thấy có khí đục trong thành bàng quang

* Sỏi bàng quang

Sỏi được nhìn thấy trên phim là những đốm cản quang hoặc không cản quang trong bóng bàng quang Sỏi cản quang được nhìn thấy trên phim chụp không sửa soạn, sỏi không cản quang chỉ phát hiện được khi chụp với chất cản quang, đó là những đốm cản quang khí trong lòng bàng quang Struvite (magie-amoni-phốt phát) và canxi oxalat là những loại sỏi bàng quang phổ biến nhất ở mèo, tuy nhiên, urat, canxi photphat, silicat, cystine, xanthine và sỏi hỗn hợp là những loại sỏi bàng quang ít phổ biến hơn ở mèo (Albasan, 2012)

Trong khi sỏi struvite thường thấy ở mèo cái (đặc biệt là ở mèo cái lai giống), thì sỏi canxi oxalat thường thấy ở mèo đực Bên cạnh đó, sỏi silicat, urat

và cysteine cũng thường thấy ở mèo đực (Picavet P, 2007)

Hình 1.4 Hình ảnh Chó bị sỏi bàng quang

Nguồn: Phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên

1.3.3.4 Bệnh ở niệu đạo (Ống thoát tiểu)

* Sỏi niệu đạo

Thường xảy ra trên thú đực, hiếm gặp trên thú cái Kích thước viên sỏi nhỏ có thể gây nghẽn niệu đạo Trên phim chụp bình thường có thể phát hiện được hình dạng sỏi là những đốm cản quang trên niệu đạo Các sỏi không cản quang chỉ thấy được trên hình có sửa soạn bằng các hình khuyết sáng Ở mèo tắc nghẽn niệu đạo phổ biến hơn ở mèo đực vì niệu đạo của chúng dài hơn và hẹp hơn so với mèo cái (Picavet P, 2007)

1.3.4 Chẩn đoán bệnh ở gan, mật

* Bệnh U gan có thể chẩn đoán bằng X-quang

Hầu hết u gan (khoảng 99%) của chó là khối u ác tính dẫn đến ung thư, thường là ung thư biểu mô tế bào gan Có thể là một khối u lớn hoặc nốt sần trên gan Thường xảy ra ở những con chó già, ít xảy ra ở chó non

- Triệu chứng: Giảm cân đột ngột, ăn kém, sốt, tiêu chảy, có thể nôn mửa, co giật,…

- Hướng điều trị: Trường hợp phát hiện khối u, nên lấy mẫu đem đi xét

nghiệm sinh thiết Các khối u biểu mô gan phát triển chậm và gan có thể tái tạo ngay cả khi một phần lớn bị loại bỏ, vì vậy nếu không phải là u ác tính và tiến triển xấu thì có thể cắt bỏ

1.3.5 Một số bệnh ở hệ tiêu hóa có thể chẩn đoán bằng X-quang

1.3.5.1 Chẩn đoán bệnh ở dạ dày

* Dị vật trong dạ dày

Do tính hiếu kỳ, chó có thể nuốt phải một số vật lạ, không tiêu được như: cao

su, cây kim, cái nhẫn,… Những vật này không tiêu hóa được, lớn hơn đường tiêu hóa hoặc sắc nhọn nên đâm, mắc kẹt trong dạ dày của chó Theo Uma Rani và cs (2010), chó dễ dàng ăn đồ chơi, xương và bất kỳ đồ vật nào có chứa thức ăn hoặc giữ lại mùi thức ăn, chó dễ bị tắc nghẽn đường tiêu hóa do khả năng nuốt các vật tương đối lớn và đưa chúng qua thực quản Các dấu hiệu lâm sàng thường gặp nhất

là nôn liên tục, chán ăn từng phần đến hoàn toàn, sụt cân và hôn mê

- Triệu chứng: Nôn, bỏ ăn, đau vùng bụng, có thể dẫn đến đi ngoài ra máu,…

Phẫu thuật là biện pháp tốt nhất để giải quyết vấn đề này

- Hướng điều trị: X-quang được chỉ định hàng đầu trong những trường hợp

cho nuốt phải vật lạ X-quang sẽ giúp bác sĩ thú y xác định được vị trí của dị vật trong dạ dày Với những dị vật bằng kim loại hoặc các chất cản quang tốt như canxi, photpho,… sẽ dễ dàng tìm được dị vật vì chúng sẽ bắt màu sáng hơn so với các chất xung quanh như thành dạ dày

Hình 1.5 Hình ảnh X-quang chó ăn phải dị vật

Nguồn: Phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên

* Bệnh xoắn dạ dày chướng hơi ở chó

Bệnh xoắn dạ dày chướng hơi ở chó rất nguy hiểm, chó có thể chết sau vài giờ

do khó thở, rối loạn tuần hoàn, chèn ép mạch máu, phổi,… Dạ dày của chó được treo trong xoang bụng như một khối tự do, nó có thể đung đưa từ bên này sang bên kia trong quá trình chó chạy nhảy, nếu đung đưa mạnh nó có thể quay 1 vòng và hậu quả là đầu này quấn vào đầu kia Thức ăn, chất chứa trong dạ dày lên men, sinh hơi không thoát ra được, dạ dày chướng hơi to lên chèn ép các mạch máu và dây thần kinh ảnh hưởng đến lưu thông gây tử vong

- Triệu chứng: Bụng bỗng nhiên to đột ngột, ấn vào bụng thấy đau đớn, chó

run rẩy, niêm mạc tím tái, loạn nhịp thở,… Hình ảnh X-quang là dạ dày phình to lên

là một khối đen do chưa nhiều khí và 2 đầu bị xoăn vào với nhau

- Hướng điều trị: Nhanh chóng đặt ống thông dạ dày miệng để thoát khí,

chống sốc cải thiện tuần hoàn, trợ tim và tiến hành phẫu thuật gỡ nút thắt

1.3.5.2 Chẩn đoán bệnh ở ruột

* Bệnh tắc ruột

Tắc nghẽn đường tiêu hóa ở vật nuôi là một trường hợp khẩn cấp y tế, và kiểm tra hình ảnh là công cụ chẩn đoán chính, cho phép đưa ra hướng dẫn điều trị thích hợp để giải quyết hiệu quả những trường hợp đó (Niculae Tudor, 2021) Theo Gianella và cs 2009; Madany và cs 2020, tắc nghẽn đường tiêu hóa cơ học có thể đe dọa tính mạng và nó được đặc trưng bởi một tập hợp các triệu chứng tương đối điển hình, tùy thuộc vào vị trí và loại dị vật ăn vào Những dị vật này có thể khác nhau về bản chất, bao gồm xương, đá, gỗ, da, nhân trái cây, kim loại, chất dẻo, nhưng cũng có thể là hàng dệt may (Caixeta và cs, 2018; Mullen và cs, 2020)

+ Tắc ruột non: mực nước hơi có đặc điểm chân rộng nhưng vòm thấp, phân

bố vùng giữa bụng, như bậc thang Không thấy bóng hơi trong ruột già

+ Tắc đại tràng: mực nước hơi có chân hẹp nhưng vòm cao, phân bố theo chu

vi bụng, bóng hơi rất to

- Hướng điều trị: X-quang bụng được chỉ định đầu tiên khi nghi ngờ tắc ruột

Có ít nhất 2 loại phim X-quang được yêu cầu là bụng nằm và bụng đứng Trong các trường hợp tắc đơn giản, X-quang bụng đứng chính xác hơn Tuy nhiên tỷ lệ chẩn đoán thất bại khoảng 30% X-quang là phương tiện hình ảnh khá đơn giản nhằm xác định tình trạng tắc nghẽn đơn thuần Trong một số trường hợp, X-quang còn có thể giúp phân biệt tắc ruột hoàn toàn hoặc bán tắc

* Bệnh lồng ruột

Bệnh lồng ruột xảy ra khi một đoạn ruột chui vào lòng một đoạn ruột khác Trong trường hợp cấp tính ruột bị nghẹt nhanh chóng sau đó hoại tử nên cần chẩn đoán nhanh

- Triệu chứng: Đau đớn, bỏ ăn, đi ngoài ra máu,…

- Hướng điều trị: Sử dụng X-quang barium có hiệu quả cao trong trường hợp

này Tùy theo vị trí khối lồng khi thuốc dừng lại và tình trạng khối lồng phù nề ít hay nhiều Những hình ảnh này không bền, thay đổi theo sự dịch chuyển của khối lồng và mỗi lần dừng lại của thuốc cản quang Phương pháp điều trị thích hợp nhất

là phẫu thuật, do có thể các khối ruột lồng vào nhau lâu, ruột co bóp nhiều dẫn đến hoại tử phần ruột bị lồng

* Bệnh xoắn ruột

Bệnh xoắn ruột xảy ra khi 2 đoạn ruột xoắn vào với nhau gây tắc nghẽn đường ruột, ứ đọng thức ăn, gây tắc nghẽn, giảm lưu lượng máu đến ruột, gây viêm, hoại

tử và nguy hiểm đến tính mạng

- Nguyên nhân: Do vận động quá mạnh, con vật bị kích thích mạnh,

- Triệu chứng: Đau dữ dội, bụng căng do chướng hơi, nôn mửa, lúc đầu táo

bón nặng sau đó tiêu chảy, ấn vào vùng bụng càng đau Chụp X-quang cho thấy tạng dãn chứa đầy hơi, nằm lạc chỗ, có thể thấy thức ăn bị ứ tắc hoặc không tắc gần, phụ thuộc vào độ trầm trọng của xoắn

Chẩn đoán xoắn ruột thường được khẳng định bằng cách chụp X-quang barium, sau khi bơm thuốc cản quang vào, đợi đến khi thuốc chảy xuống vị trí xoắn Các hình ảnh điển hình của xoắn trên phim là hình mỏ chim ở ngang mức xoắn

1.4 Một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước

1.4.1 Trong nước

Khương Trần Phúc Nguyên (2006), ứng dụng kỹ thuật X-quang trong chẩn đoán bệnh hệ tiết niệu trên chó tại Chi cục thú y thành phố Hồ Chí Minh, với 8871 chó được ghi nhận có 647 chó biểu hiện bệnh lý đường niệu và 15 dạng bệnh lý trên

hệ tiết niệu

Trương Phúc Vinh (2011), ứng dụng kỹ thuật chụp X-quang có sửa soạn, thấy

tỷ lệ bệnh lý được phát hiện ở thận là cao nhất (9,46%), trong đó có 1 ca thận mất chức năng, 1 ca thận biến dạng, 1 ca thiểu niệu và 4 ca đa niệu, kế đến là niệu quản

và bàng quang (2,7%), ở niệu quản có 2 ca giãn niệu quản, ở bàng quang có 1 ca sỏi bàng quang (chụp không cản quang không phát hiện) và 1 ca có bờ trong bàng quang không đồng nhất, không phát hiện bệnh lý ở niệu đạo

Trần Ngọc Bích và cs (2014), cho thấy các dạng bệnh lý ở cơ quan hệ tiết niệu trên chó được xác định là khá đa dạng Bệnh lý chiếm tỷ lệ cao nhất là suy thận mãn (31,97%), kế đến là bệnh lý suy thận cấp (28,69%) và viêm nhiễm trùng bàng quang (22,95%), thấp nhất là bệnh lý sỏi bàng quang và niệu đạo với tỷ lệ là 16,39%

1.4.2 Nước ngoài

Kealy J K và cs (2011), đã hướng dẫn các nguyên tắc của X-quang trong chẩn đoán và siêu âm Giải thích các hình ảnh chẩn đoán một cách chính xác với X-quang

chẩn đoán và Siêu âm ở Chó và Mèo Muhlbauer và Kneller (2013), hướng dẫn các

phát hiện chụp X-quang, giải phẫu ảnh chụp X-quang bình thường và giải thích các bất thường trên ảnh chụp X-quang Cung cấp cách tiếp cận đơn giản và mới mẻ về chụp X-quang của chó và mèo, tương quan vật lý, sinh lý và bệnh lý, chụp X-quang cản quang, các phát hiện X-quang bình thường và bất thường, và các chẩn đoán phân biệt liên quan đến cấu trúc cơ xương, lồng ngực và bụng

Chẩn đoán hình ảnh có thể cho phép phát hiện rò rỉ nước tiểu bằng hình ảnh pha chậm, tức là 5–20 phút sau khi tiêm chất cản quang, vì nước tiểu có chứa i-ốt làm tăng độ đậm nhạt của lỗ tiểu theo thời gian (Titton và cs 2003; Goldwasser và cs 2018)

Theo Vlad TIPIŞCĂ và cs ( 2014), hệ thống tiết niệu thường xuyên bị bệnh ở mèo, mặc dù kỹ thuật chụp X-quang không phải là lựa chọn tốt nhất để nghiên cứu hầu hết các cơ quan tiết niệu, nhưng nó vẫn là một công cụ có giá trị đặc biệt đối với các rối loạn niệu quản, bàng quang và niệu đạo Nghiên cứu này nhằm mục đích

mô tả các khía cạnh của bệnh lý đường tiết niệu ở mèo mắc các bệnh tiết niệu khác nhau, được chẩn đoán bằng X-quang

Niculae Tudor và cs (2021), nghiên cứu trên 12 con chó và 8 con mèo có các dấu hiệu lâm sàng về tắc nghẽn đường tiêu hóa Chẩn đoán được xác nhận bằng kiểm tra X-quang với phương tiện cản quang Dị vật dệt may nuốt phải được thể hiện bằng tất/vớ (5 con chó và 3 con mèo), đồ lót (3 con chó), dây thừng (1 con chó

và 3 con mèo), mảnh thảm (2 con chó và 1 con mèo), mảnh đồ chơi (1 con chó và 1 con mèo), và chúng nằm ở dạ dày (chó 7/12; 58,33%, mèo 4/8; 50%), trong đoạn dạ dày-tá tràng (chó 2/12; 16,67%, mèo 3/8; 37,5%), ở hỗng tràng (chó 3/12; 25%, mèo 1/8; 12,5%) và ở đại tràng (chó 1/12; 8,33%, mèo 1/8; 12,5%)

Ajay Sharma và cs (2010), kiểm tra 82 con chó trưởng thành về chứng tắc ruột non do dị vật bằng chụp X-quang và siêu âm Chụp X-quang cho kết quả phát hiện chắc chắn 58/82 (70%) số chó; siêu âm cho kết quả chính xác ở 80/82 (97%) chó Trên phim chụp X-quang, chẩn đoán tắc nghẽn dựa trên việc phát hiện các đoạn ruột non giãn, gấp khúc hoặc phát hiện dị vật

Theo Sharma A.K và cs (2017), một con chó Labrador đực một tuổi có tiền sử thường xuyên nôn mửa, không vận động, trầm cảm, bồn chồn, chẩn đoán bằng X-quang phát hiện dị vật trong dạ dày có màu trắng đục, trường hợp này được chẩn đoán là hội chứng dị vật dạ dày và phải phẫu thuật, sau phẫu thuật các dị vật được tìm thấy là nhựa và 8 chìa khóa cùng với vòng chìa khóa

Manzini M và cs (2020), nghiên cứu hai con mèo mắc chứng tiểu sau chấn thương bằng chẩn đoán hình ảnh Kết quả kiểm tra siêu âm cho thấy nhiều tụ dịch không dội âm được xác định rõ trong khoang sau phúc mạc, kiểm tra X-quang quang thấy độ mờ đục tăng nhẹ đến trung bình ở khoang sau phúc mạc

và tầng sinh môn, chụp cắt lớp vi tính ngược dòng phát hiện rò rỉ chất cản quang và tụ dịch trong khoang sau phúc mạc Chẩn đoán cuối cùng là vỡ niệu đạo với hình thành lỗ tiểu, kéo dài từ sau khoang phúc mạc đến vùng đáy chậu

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Các giống chó đem đến khám và diều trị tại phòng khám Thú y VNPET Thái Nguyên khi có triệu chứng lâm sàng cần làm rõ bằng phương tiện chụp X-quang

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu

Phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên

SN 22 - Tổ 11 - phường Quang Trung – thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên

2.1.3 Thời gian nghiên cứu

- Tấm thu nhận ảnh kỹ thuật số (SONTU);

(Hệ thống do Công ty TNHH Thiết bị và Công nghệ Thú y Việt Nam cung cấp)

2.2.2 Dụng cụ

+ Dụng cụ phẫu thuật: Bàn mổ, hộp Inox đựng dụng cụ, lưỡi dao phẫu thuật,

cán dao phẫu thuật, kim phẫu thuật, chỉ tự tiêu (nhãn hiệu Black silk), cuộn băng vết thương, panh kẹp, nhíp, kéo phẫu thuật, kẹp, dao điện, dụng cụ chọc dò

+ Dụng cụ chụp X-quang: Áo chì chống tia X

+ Dụng cụ khác: Bàn chẩn đoán, kim bướm, xilanh 3-5ml, tông đơ cạo lông,

bông cồn sát trùng, ống nghe, nhiệt kế điện tử

2.3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Nội dung nghiên cứu

- Tình hình chó mang đến khám và điều trị tại phòng khám

- Tỉ lệ mắc các bệnh thường gặp trên chó mang đến khám tại phòng khám

- Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa

- Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giới tính

- Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo theo lứa tuổi

- Tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo theo giống

- Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh bệnh ở hệ tiết niệu trong xoang bụng

của chó mang đến khám và điều trị

- Ứng dụng X-quang trong chẩn đoán bệnh bệnh ở hệ tiêu hóa trong xoang bụng

của chó mang đến khám và điều trị

2.3.2 Phương pháp nghiên cứu

2.3.2.1 Phương pháp điều tra hồi cứu

- Điều tra, tập hợp các hồ sơ bệnh án lưu giữa tại phòng khám để khảo sát tình hình dịch bệnh ở chó

2.3.2.2 Phương pháp khám lâm sàng

- Lập hồ sơ bệnh án: Theo dõi các ca bệnh trên chó mang đến khám và điều trị

tại Phòng khám thú y VNPET Thái Nguyên

- Thu thập thông tin: Thông tin về chủ vật nuôi (tên, địa chỉ), thông tin về con

vật như tên, giống, tuổi, tính biệt, trọng lượng, tình trạng sức khỏe, tình hình chăm sóc, phòng trị bệnh,… Đặc biệt hỏi kĩ và chi tiết chủ vật nuôi về các thông tin: Đã từng mắc bệnh ở cơ quan nằm trong xoang bụng: mắc các bệnh đường tiêu hóa, đường niệu,…rồi ghi chép vào hồ sơ bệnh án cho từng cá thể

+ Tiến hành đo thân nhiệt, tần số hô hấp, tần số tim trên chó và ghi chép vào

hồ sơ bệnh án

+ Quan sát các triệu chứng lâm sàng của con vật: Mệt mỏi, bỏ ăn, nôn, đau dữ dội khi sờ nắn vùng bụng, đi ngoài ra máu, kiểm tra xem bàng quang có căng nước tiểu, vùng thận xem con vật có biểu hiện đau hay không, tiểu nhiều, bí tiểu, tiểu dắt…

- Với chó, được chỉ định chụp X-quang xoang bụng:

+ Nghi bệnh đường tiết niệu (con vật bàng quang căng, trạng thái đi tiểu cảm giác đau, tiểu dắt, bí tiểu hoặc không đi tiểu, tiểu ra máu…),

+ Nghi ăn phải ngoại vật (nuốt khó, nôn dai dẳng, ăn xương , lưỡi câu…): hỏi chủ vật nuôi xem chó ăn thức ăn gì, biểu hiện gần đây nhất

+ Nghi sạn bàng quang (vật nuôi già, bí tiểu): quan sát vùng bụng có căng không, vật nuôi đã già chưa

Những chó được chỉ định chụp X-quang để chẩn đoán bệnh ở xoang bụng, tiến hành lập bệnh án, cấp thẻ theo dõi và cho lưu trú tại phòng khám Các thông tin được lưu trữ trong phần mềm quản lý, được ghi chép trong nhật ký thực tập Đồng thời thực hiện các bước sau:

+ Bước 1: Tìm hiểu bệnh sử;

+ Bước 2: Khám lâm sàng;

+ Bước 3: Chỉ định xét nghiệm X-quang với các trường hợp nghi mắc bệnh ở các cơ quan nằm trong xoang bụng;

+ Bước 4: Hội chẩn và đưa ra phác đồ điều trị;

+ Bước 5: Tiến hành phẫu thuật, điều trị;

+ Bước 6: Kiểm tra hậu phẫu và đánh giá hiệu quả điều trị

2.3.2.3 Phương pháp xác định tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giới tính

Tiến hành xác định tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo giới tính đực, cái

2.3.2.4 Phương pháp xác định tỷ lệ chó mắc bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa theo lứa tuổi

Dựa vào các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của chó, phân ra làm 4 giai đoạn tuổi như sau:

Chó nội hay chó ta, chó mực, chó vện là các giống chó thuần chủng tồn tại từ lâu đời và gắn bó với đời sống người Việt từ nông thôn đến thành thị như chó Bắc

Hà, chó Lài (Dingo Đông Dương), H’mông cộc đuôi, chó Phú Quốc,…

Chó ngoại là những giống chó có nguồn gốc ngoại nhập từ Nhật Bản, Trung Quốc, Đức, như giống chó Fox, Poodle, Chihuahua, Akita, Bulldog, Dobermann, Rottweiler…

2.3.2.6 Phương pháp chụp X-quang

* Chuẩn bị phim: Phim X-quang dày hơn phim ảnh thường và hai mặt được phủ nhũ tương bạc (bề dày chừng 1/4mm), cỡ phim thường dùng: 30x40cm hoặc phim được cắt đôi 20x30cm Lấy phim từ hộp bảo quản trong phòng tối, đậy hộp bảo quản lại, đặt tấm phim vào cassette cho vừa vặn, gài nút cassette cho thật chặt để tránh ánh sáng vào

* Chuẩn bị con vật được chỉ định chụp X-quang:

- Để con vật nhịn đói 6 tiếng trước khi chụp X-quang Tiến hành cắt lông ở vùng cần chụp X-quang

- Đo chiều cao vòng bụng: Để con vật nằm tư thế nghiêng bên, đo chiều rộng bụng ở xương sườn số 12, với chó có kích thước chiều rộng bụng lớn hơn 10cm, nên sử dụng lưới lọc (8:1)

- Tháo hết các thiết bị kim loại trên chó: Dây xích, vòng đeo cổ, các phụ kiện làm bằng kim loại

- Vệ sinh: Làm sạch đất cát trên lông chó để tránh gây nhiễu hay nhầm lên trên phim chụp X-quang

- Tập cho chó làm quen với tư thế chụp để kiểm tra phản ứng của chó, tránh trường hợp chó sợ hãi gây ảnh hưởng đến kết quả phim chụp Trường hợp con vật phản ứng quá dữ dội, có thể sử dụng thuốc gây mê, thuốc an thần Tuy nhiên các bác sĩ cần phải kiểm tra kỹ trước khi chỉ định

* Với bác sĩ: Mặc áo chống tia X như áo chì, yếm chì

* Với máy X-quang

- Khởi động máy và tiến hành kiểm tra tình trạng hoạt động của máy

- Kiểm tra thông số kỹ thuật trên máy X-quang: Chỉnh hệ số kVp, mAs cho phù hợp với vòng bụng của chó để thu được hình ảnh X-quang rõ nhất

+ Chỉnh hệ số kVp: Dùng quy luật Sante cho cài đặt kVp ban đầu:

kVp = (2 x chiều dày đo được) + SID (đơn vị inch) + (yếu tố lưới nếu chiều rộng bụng lớn hơn 10 cm)

Với chụp X-quang vùng bụng thường dùng hệ số kVp ở mức: 60-80 kVp Tùy vào các tình huống khác nhau, thông số kVp sẽ phải được điều chỉnh thêm

+ Cài đặt mAs: Chọn điểm tiêu cự lớn, và chọn mA cao nhất có thể 500mA) Với chụp X-quang vùng bụng nên cài đặt mAs ở mức 7,5 mAs

(300-* Rửa phim

Sau khi chụp xong, đưa cassette vào phòng tối, mở cassette lấy phim ra nhúng phim vào thuốc hiện hình khoảng 13 giây, để phim thật rõ ta nên đảo đầu lại và nhúng vào thuốc hiện hình 3-5 giây, sau đó rửa với nước lã 2 lần, tiếp theo nhúng vào thuốc định hình khoảng 20 giây Rửa phim lại bằng nước lã, phơi khô chờ đọc

2.3.2.7 Phương pháp chẩn đoán bệnh ở hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa của chó bằng kỹ thuật chụp X-quang

- Đặt nơi, vùng cần chụp của chó lên tấm cassette

Lưu ý: Thứ tự chụp từ trên xuống là máy X phát tia, con vật, cassette Cần cố

định con vật trên cassette theo tư thế thích hợp, giữ yên thú trong thời gian chụp

- Bật công tắc máy, điều chỉnh phạm vi phát tia, điều chỉnh thông số thích hợp theo độ dày cơ thể

- Bật đèn chiếu vuông góc với tấm cassette hướng vào vùng cần chụp

- Giữ hoặc cố định chó trong khi chụp

- Người chụp ra ngoài đóng cửa lại, nhấn nút chụp và xem kết quả trên máy tính

* Chẩn đoán bệnh lồng ruột

- Chỉ định chụp X-quang vùng bụng bằng phương pháp chụp cản quang

Barium Trước khi chụp: Dùng xi lanh bơm dung dịch pha bột Bari sulfat vào miệng chó Đợi 15 phút cho chó đi chụp lần 1, sau đó cứ 15 phút chụp một lần,

chụp 5 lần liên tiếp thì thấy được hình ảnh dung dịch bị ứ lại ở phần ruột

+ Tư thế chụp: đặt thú nằm ngang, dọc theo bàn chụp X-quang

+ Chỉnh hệ số kVp ở mức 46 kVp , hệ số mAs ở mức 5.0 mAs

Sau khi thấy hình ảnh X-quang, nghi ngờ chó bị lồng ruột, các bác sĩ đã chỉ định thêm siêu âm để khẳng định chính xác hơn

* Chẩn đoán sỏi bàng quang

- Con vật được chỉ định chụp X-quang bằng phương pháp không sửa soạn + Tư thế chụp: đặt thú nằm ngang, dọc theo bàn chụp X-quang

+ Chỉnh hệ số kVp ở mức 56 kVp, hệ số mAs ở mức 8.0 mAs

Chẩn đoán: những khối trắng hiện rõ ở bàng quang kích thước to nhỏ không đều

và số lượng khác nhau Đánh giá sỏi và chỉ định phẫu thuật hay điều trị nội khoa

* Chẩn đoán chướng hơi:

+ Tư thế chụp: đặt chó nằm nghiêng và nằm ngửa 2 chân sau kéo về phía sau (để lộ rõ phần xoang bụng)

+ Chỉnh hệ số kVp ở mức 52 kVp, hệ số mAs ở mức 5.0 mAs

Chẩn đoán: Dựa theo hình dạng và kích thước của ruột, đánh giá ruột thấy những khối màu đen to nhỏ không đều và ngắt quãng Chỉ định sử dụng thuốc chống chướng để điều trị

* Chẩn đoán bệnh tắc ruột

- Chỉ định chụp X-quang vùng bụng bằng phương pháp chụp không cản quang

trước Sau đó kết hợp phương pháp chụp cản quang Barium Trước khi chụp: Dùng

xi lanh bơm dung dịch pha bột Bari sulfat vào miệng chó Đợi 15 phút cho chó đi chụp lần 1, sau đó cứ 15 phút chụp một lần, chụp liên tiếp thì thấy được hình ảnh dung dịch bị ứ lại ở phần ruột nhiều và phần dịch chảy xuống với số lượng ít và tốc

* Chẩn đoán bệnh viêm bàng quang

- Chỉ định chụp X-quang vùng bụng bằng phương pháp chụp không cản quang

trước Sau đó kết hợp chụp cản quang Xenetic Trước khi chụp: tiêm tĩnh mạch với liều lượng 800mg/kg Đợi 5 phút cho chó đi chụp lần 1, sau 20 phút chụp thêm 1 lần nữa, sau 40 phút chụp lần nữa nếu cần

+ Tư thế chụp: đặt thú nằm ngang, dọc theo bàn chụp X-quang

+ Chỉnh hệ số kVp ở mức 54 kVp, hệ số mAs ở mức 8.0 mAs

Chẩn đoán: Trên phim X-quang bờ của bàng quang không đều, bóng bàng quang

có thể tròn hơn bình thường và bị đẩy lùi lên phía trên, thành bàng quang dày lên quang bụng có thể chẩn đoán viêm bàng quang khí phế thũng khi thấy có khí đục trong thành bàng quang Đánh giá bàng quang để sử dụng phương pháp điều trị hợp lý

X-* Chẩn đoán táo bón

+ Tư thế chụp: đặt chó nằm nghiêng và nằm ngửa, 2 chân sau kéo về phía sau (để lộ rõ phần xoang bụng)

+ Chỉnh hệ số kVp ở mức 50 kVp, hệ số mAs ở mức 5.0 mAs

Chẩn đoán: Dựa theo hình dạng và kích thước của ruột, thấy những khối trắng

có kích thước to nhỏ không đều và có ngắt quãng Đánh giá mức độ táo bón để có phương pháp điều trị phù hợp

2.3.2.8 Phương pháp điều trị

* Chọn mẫu: Những con chó được bác sĩ Thú y chỉ định xét nghiệm X-quang

để chẩn đoán bệnh ở một số cơ quan ở xoang bụng như tắc ruột, lồng ruột, dị vật trong dạ dày,… sẽ được theo dõi và điều trị trong vòng 5-10 ngày hoặc lâu hơn tùy theo từng ca bệnh Mỗi con thú sẽ được theo dõi sự tiến triển của bệnh trong quá trình điều trị Để đánh giá quá trình phục hồi, thể trạng, trạng thái sinh lý trở lại bình thường, chúng tôi dựa vào một số chỉ tiêu: Ăn uống bình thường, không có biểu hiện đau khi sờ nắn vùng tổn thương, vận động bình thường, trạng thái tỉnh táo,…

* Thuốc điều trị: Hiện tại Phòng khám sử dụng một số loại thuốc sau khi điều

trị các chó mắc các bệnh ở các cơ quan nằm trong hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa Tùy từng

ca bệnh mà Phòng khám sẽ bổ sung thêm các thuốc khác để điều trị Danh sách các thuốc điều trị trong quá trình nghiên cứu được thể hiện ở bảng 2.1