Ảnh hưởng về chênh lệch tuổi của chủ tịch hội đồng quản trị và giám đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại việt nam

TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG NGUYỄN THỊ THU ANH ẢNH HƯỞNG VỀ CHÊNH LỆCH TUỔI CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ VÀ GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH ĐẾN HIỆU QUẢ[.]

TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGUYỄN THỊ THU ANH

ẢNH HƯỞNG VỀ CHÊNH LỆCH TUỔI CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ

VÀ GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG

TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2020

TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGUYỄN THỊ THU ANH

ẢNH HƯỞNG VỀ CHÊNH LỆCH TUỔI CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ

VÀ GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC CÔNG

TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2020

Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Tôn Đức Thắng

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Cẩm Trang

Trường Đại học Tôn Đức Thắng

Thành phần Hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ gồm:

-NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

1 Tên đề tài: Ảnh hưởng về chênh lệch tuổi của chủ tịch Hội đồng quản trị và Giám

đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại Việt Nam

2 Nhiệm vụ (yêu cầu về nội dung và số liệu ban đầu):

3 Ngày giao nhiệm vụ: 17/01/2020(ngày giao đề tài theo quyết định)

4 Ngày hoàn thành: 15/07/2020 (hạn nộp luận văn và hồ sơ xin bảo vệ)

5 Cán bộ hướng dẫn: TS Hoàng Cẩm Trang

Tp HCM, ngày tháng năm 2020

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh

sự nỗ lực cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình của quýThầy Cô, cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình, đồng nghiệp và bạn bè trongsuốt thời gian học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ

Lời đầu tiên, tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn của mình đến tất cả những thầy côTrường Đại học Tôn Đức Thắng nói chung và các thầy cô Khoa Tài chính – Ngânhàng nói riêng đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức trong thời gian qua để tôihoàn thành bài luận văn của tôi được hoàn thành tốt nhất

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình đến giảng viên hướngdẫn của tôi là TS Hoàng Cẩm Trang, người Cô đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, hỗtrợ cho tôi hoàn thành bài luận văn này một cách tốt nhất, hoàn thiện nhất Tôi xincảm ơn cô trong suốt thời gian qua đã tận tình chỉ dẫn và cho tôi những lời khuyên,cùng những lời nhận xét hữu ích trong quá trình chuẩn bị và hoàn thành cho bàiluận văn

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến cơ quan nơi tôi làm việc Nhữngngười đã luôn hỗ trợ và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi làm nghiên cứu của mình

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, người thân đã tạo điều kiện, độngviên giúp đỡ tạo động lực cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu,những lời động viên ấy đã tạo động lực cho tôi trong suốt thời gian học tập tạitrường Đại học Tôn Đức Thắng và tôi có được thành quả như hôm nay

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm

Tác giả

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sựhướng dẫn khoa học của TS Hoàng Cẩm Trang Các nội dung nghiên cứu, kết quảtrong đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đây.Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giáđược chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phần tài liệutham khảo

Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như sốliệu của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồngốc

Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung luận văn của mình Trường Đại học Tôn Đức Thắng không

liên quan đến những vi phạm tác quyền, bản quyền do tôi gây ra trong quá trìnhthực hiện (nếu có)

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ Trường Đại họcTôn Đức Thắng vào ngày… tháng… năm….theo Quyết định số…/…/TĐT-QĐngày …/…/…

TÓM TẮT

Bài nghiên cứu này xem xét ảnh hưởng của chênh lệch tuổi giữa chủ tịchHĐQT và CEO đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được niêm yết trên sànHOSE và HNX với mẫu dữ liệu được lựa chọn từ 67 công ty đạt giải thưởng báocáo thường niên, gồm 398 quan sát trong giai đoạn năm 2014 – 2019 Các biến

được sử dụng bao gồm: Biến Chair-CEOAge là thước đo chính về chênh lệch về tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO, bao gồm cả bình phương (Square Chair- CEOAge), việc sử dụng bình phương về chêch lệch tuổi để xem xét về vấn đề nếu

có xung đột về nhận thức, vấn đề giao tiếp giữa chủ tịch HĐQT và CEO không chỉphát sinh nếu người trước già hơn đáng kể so với người sau mà còn nếu người trướctrẻ hơn người sau Ngoài ra, tác giả sử dụng giá trị tuyệt đối của chênh lệch tuổi

(Chair-CEOAge Absolute) kết hợp với giá trị tuyệt đối là biến giả về độ tuổi của chủ tịch và CEO (Chair Younger) Bài nghiên cứu sử dụng các kết quả hồi quy để

kiểm chứng sự tác động của HQHĐ doanh nghiệp thông qua mô hình hồi quy sau:

mô hình tác động cố định Fixed effect (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên Random effect (REM), sau đó, sử dụng kiểm định Hausman để kiểm nghiệm lựa chọn mô hình (FEM, REM) để có kết quả đồng nhất giữa các kết quả Kết quả

-nghiên cứu cho thấy bằng chứng mạnh mẽ rằng ảnh hưởng về chênh lệch tuổi củachủ tịch HĐQT và CEO có tác động đáng kể và tích cực đến kết quả hoạt động củadoanh nghiệp được đo lường qua cả 2 yếu tố về giá trị thị trường Tobin’s Q và giátrị kế toán ROE Thông qua kết quả giúp cho các công ty niêm yết trong việc hướngtới xác định được cơ cấu phù hợp cho các thành viên HĐQT trong công ty, nhằmnâng cao chất lượng của hệ thống quản trị và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp

MỤC LỤC

TÓM TẮT

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.5 Những đóng góp chủ yếu của luận văn

1.6 Kết cấu của luận văn

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC

2.1 Những lý luận cơ bản

2.1.1 Khái niệm về quản trị doanh nghiệp 10

2.1.2 Khái niệm và vai trò của Hội đồng quản trị 10

2.1.3 Khái niệm về Ban Giám Đốc 11

2.1.4 Khái niệm và vai trò của CEO 12

2.1.5 Sự khác biệt về độ tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO với HQHĐ của doanh nghiệp

12 2.1.5.1 Tuổi và tuổi tương đồng 12

2.1.5.2 Sự khác biệt về tuổi tác, cường độ giám sát và giá trị doanh nghiệp 13

2.2 Cơ sở lý thuyết

2.2.1 Lý thuyết đại diện 14

2.2.2 Lý thuyết quản lý 15

2.2.3 Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực 15

2.3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

2.3.1 Nghiên cứu trong nước 16

2.3.2 Nghiên cứu nước ngoài 17

2.4 Nhận xét các nghiên cứu trước

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Dữ liệu nghiên cứu

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.3 Các biến trong mô hình

3.3.1 Biến phụ thuộc 25

3.3.2 Biến độc lập 25

3.3.3 Nhóm biến kiểm soát 26

3.4 Mô hình nghiên cứu

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1 Mô tả thống kê, phân tích hệ số tương quan

4.1.1 Mô tả thống kê 31

4.1.2 Phân tích hệ số tương quan 32

4.2 Kết quả phân tích hồi quy và phân tích hồi quy

4.2.1 Ảnh hưởng về chênh lệch tuổi chủ tịch HĐQT và CEO đến HQHĐ của

doanh nghiệp (Tobin’s Q) theo FEM, REM 33

4.2.2 Ảnh hưởng về chênh lệch tuổi chủ tịch HĐQT và CEO đến HQHĐ của doanh nghiệp (ROE) theo FEM, REM 36

4.3 Phân tích bổ sung

4.3.1 Phân tích bổ sung xem xét mối quan hệ tuyến tính về ảnh hưởng của chênh lệch tuổi chủ tịch HĐQT và CEO đến HQHĐ của doanh nghiệp 38

4.3.2 Phân tích bổ sung về ảnh hưởng của chênh lệch tuổi chủ tịch HĐQT và CEO được đo lường bằng giá trị tuyệt đối đến HQHĐ của doanh nghiệp theo Tobin’s Q và ROE 40

4.4 Thảo luận kết quả nghiên cứu

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

5.1 Kết luận

5.2 Kiến nghị

5.3 Hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 3.1: Mô tả các biến trong mô hình……… 28 Bảng 4.2: Bảng mô tả thống kê các biến trong mô hình……… 31 Bảng 4.3: Bảng ma trận tương quan của các biến trong mô hình………32 Bảng 4.4: Kết quả ước lượng Pooled OLS, FEM, REM của Tobin’s Q………… 34 Bảng 4.5: Kết quả ước lượng theo Pooled OLS, FEM, REM của ROE………… 36 Bảng 4.6: Kết quả ước lượng của bình phương về chênh lệch tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO theo Tobin’s Q và ROE ……… 38 Bảng 4.7: Kết quả ước lượng của giá trị tuyệt đối về chênh lệch tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO theo Tobin’s Q và ROE ……… …40

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Để mang đến thành công của một doanh nghiệp thì dấu ấn của lãnh đạo doanhnghiệp khá quan trọng Với sự phát triển của môi trường đầu tư và tài chính toàncầu như ngày nay, để đảm bảo thu hút nguồn vốn của các nhà đầu tư trong và ngoàinước một cách hiệu quả thì mỗi công ty cần phải trang bị cho mình một cơ chế quảntrị phù hợp với những quy định về khuôn khổ pháp lý cũng như thông lệ quốc tế tốtnhất Bên cạnh đó, quản trị công ty tốt cũng sẽ giúp cho doanh nghiệp tạo được uytín, thu hút được đội ngũ lao động tốt và mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp (Le,2014) Bên cạnh đó Le (2014) còn cho rằng hoạt động quản trị công ty cần thíchnghi, cải tiến và phải điểu chỉnh liên tục cho phù hợp với nhu cầu phát triển củadoanh nghiệp

Đặc biệt, khi Việt Nam đã tiến hành công cuộc đổi mới và đẩy mạnh hội nhậpkinh tế quốc tế với phương châm “đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ đối ngoại”

đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường, dần tiếp cậnđược thị trường khu vực cũng như thị trường kinh tế toàn cầu, thúc đẩy sự cải cáchsâu rộng các nền kinh tế quốc gia và sự hợp tác khu vực để có thể nâng cao vị thếcạnh tranh và phát triển được trong nền kinh tế thị trường thế giới Điều này càngthể hiện tầm quan trọng trong hoạt động hiệu quả của công ty và có thể đưa doanhnghiệp trở thành một đối thủ lớn trên thị trường thế giới, phát triển và tồn tại trongmôi trường mở cửa như hiện nay đòi hỏi doanh nghiệp phải có một chiến lược kinhdoanh tốt và được điều hành bởi một bộ phận chuyên nghiệp với mục tiêu quantrọng là tối đa hóa lợi nhuận

Trong quá trình quản trị công ty thì trách nhiệm của Hội đồng quản trị(HĐQT) và Ban Giám Đốc (BGĐ) đóng vai trò rất quan trọng, đây là cơ quan quản

lý và chịu trách nhiệm trong việc điều hành, đưa ra chiến lược, điều phối và giám

sát cho sự phát triển của doanh nghiệp, góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệptrên thị trường kinh tế ngày nay

Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về tác động của HĐQT và BGĐ lên hiệuquả hoạt động doanh nghiệp như nghiên cứu của Bathula (2008) nghiên cứu mốiquan hệ giữa đặc điểm của quy mô HĐQT, tỷ lệ sở hữu của Ban Giám Đốc, quyềnkiêm nhiệm của CEO và giới tính của HĐQT với hiệu quả của doanh nghiệp.Velnampy (2013) nghiên cứu về quản trị doanh nghiệp và hiệu suất doanh nghiệptại các công ty sản xuất tại Sri Lanka, kết quả xác định thấy quản trị doanh nghiệpkhông có sự tương quan tới hiệu suất và không có ảnh hưởng đến ROE, ROA củadoanh nghiệp Mohan and Chandramohan (2018) nghiên cứu về ảnh hưởng củaquản trị doanh nghiệp tới hiệu quả công ty Một số nghiên cứu khác lại cho thấymột khi quyền lực của CEO quá lớn và vượt qua sự kiểm soát của HĐQT thì có thểdẫn đến tác hại xấu cho cho công ty Như theo Johnson and Yi (2014) đã cho thấynhững vụ bê bối tài chính của công ty Eron hay WorldCom và những vụ bê bối toàncầu khác đều có nguyên nhân chính liên quan đến quyền lực và kiêm nhiệm chức vụcủa CEO Dunn (2004) cho thấy một khi quyền lực đều tập trung vào một cá nhânkiêm nhiệm thì sẽ dễ xảy ra gian lận trong báo cáo tài chính Và theo lý thuyếtngười đại diện được xây dựng từ kinh tế học cho rằng con người là cá nhân, cơ hội

và tư lợi Ngược lại, theo Donaldson and Davis (1991) cho rằng CEO là nhà quản trị

và công việc của CEO sẽ hiệu quả hơn khi họ có quyền hành và khả năng tự quyếtcao trong quản trị công ty Yang and Zhao (2014) cũng cho ra kết quả như lý thuyếtquản trị rằng một khi CEO kiêm chủ tịch HĐQT thì cá nhân đó sẽ luôn sẵn sànglàm việc nhiều hơn và hiệu quả hơn cho công ty

Tuy nhiên, với những tranh luận về ảnh hưởng của HĐQT và BGĐ đến hoạtđộng hiệu quả của doanh nghiệp không chỉ ngừng lại ở quyền kiêm nhiệm mà cònđược nghiên cứu qua một số đặc điểm khác như: Giới tính của (Carter, Simkins et

al 2003) và Campbell and Mínguez-Vera (2008) đã cho thấy có mối quan hệ đáng

kể và tích cực giữa tỷ lệ nữ giám đốc và hiệu suất của doanh nghiệp; quy môHĐQT, Trình độ học vấn (Joh and Jung 2016); độ tuổi (Cheng, Chan et al 2010) và

đặc biệt vấn đề đang được quan tâm đó là sự chênh lệch tuổi giữa chủ tịch HĐQT

và Giám đốc điều hành sẽ làm giảm sự tương tác và hiểu nhau giữa hai bên từ đó sẽlàm thúc đẩy sự độc lập nhận thức và dễ nãy sinh xung đột (Amason 1996) Điềunày dẫn đến sự giám sát chặt chẽ hơn, xem xét và đưa ra quyết định kỹ lưỡng hơnđối với những đề xuất của CEO và buộc họ phải đưa ra nhiều thông tin thuyết phụcHĐQT hơn, mối quan hệ tích cực này sẽ làm tăng hiệu quả hoạt động của doanhnghiệp

Tuổi tác thường ảnh hưởng đến thái độ, hành vi và suy nghĩ của một cá nhân(Rhodes 1983), (Taylor 1975) và mối quan hệ giữa chủ tịch và CEO được hìnhthành bởi sự tương đồng về tuổi tác giữa hai bên Do đó, các CEO và chủ tịchHĐQT có độ tuổi gần nhau thường có quan điểm, thái độ và quyết định tương tựnhau (Wagner, Pfeffer et al 1984), hay nói cách khác họ thường có cùng suy nghĩ

và có khả năng kết nối trong công việc

Như vậy, vấn đề về tuổi tác và sự khác biệt về tuổi tác của chủ tịch HĐQT vàCEO có thật sự cải thiện hoạt động hiệu quả doanh nghiệp hay không? Để tìm rađược câu trả lời cho câu hỏi này, trong những năm gần đây đã có nhiều công trìnhnghiên cứu về tuổi của CEO và HĐQT có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinhdoanh của doanh nghiệp và đa số các nghiên cứu này đều tập trung vào các nền kinh

tế phát triển như Mỹ, Pháp,… Nghiên cứu của Waelchli and Zeller (2013) đã chothấy mối quan hệ tiêu cực giữa tuổi của HĐQT và hiệu suất hoạt động của công ty.Amran, Yusof et al (2014) cũng nghiên cứu về đặc điểm của CEO và chủ tịch củacác công ty liên kết Chính phủ (GLCs) tại Malaysia với hiệu suất của công ty, tácgiả sử dụng 80 công ty trong giai đoạn 2005-2009 Và kết quả cho thấy có mối quan

hệ tích cực của độ tuổi chủ tịch, dân tộc, quy mô công ty và tuổi của công ty khi hồiquy với chỉ số ROA, tuy nhiên độ tuổi của CEO lại có mối quan hệ âm với ROA.Goergen, Limbach et al (2015) cũng cho thấy mối quan hệ tích cực giữa tuổi tácgiữa CEO và chủ tịch HĐQT, tác giả sử dụng dữ liệu từ các chỉ số giao dịch chứngkhoán của Đức cho mỗi năm trong giai đoạn từ 2005 – 2010 Kết quả cho thấy rằng

sự khác biệt đáng kể về tuổi tác giữa CEO và chủ tịch HĐQT dẫn đến việc đưa ra

quyết định có thể bị giám sát chặt chẽ hơn và điều này làm cho giá trị doanh nghiệp

sẽ được hoạt động hiệu quả hơn

Tuy nhiên, các yếu tố về tuổi của HĐQT và BGĐ với hoạt động hiệu quảdoanh nghiệp vẫn còn cho ra kết quả chưa thống nhất và chưa có kết luận chungnhất Đa số nhiều nghiên cứu từ thị trường nước ngoài và chưa có cung cấp nhữngbằng chứng rõ ràng trong trường hợp tại Việt Nam Tại thị trường Việt Nam vẫncòn ít nghiên cứu được thực hiện liên quan đến đặc điểm của HĐQT và CEO đặcbiệt là về tuổi tác, hoặc đa số các nghiên cứu trước đều tập trung vào từng yếu tốtuổi của chủ tịch HĐQT hay CEO mà chưa có nghiên cứu vào sâu về chênh lệchtuổi của hai bên đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Vậy tác động thật sự vềchênh lệch tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO lên hoạt động hiệu quả của doanhnghiệp tại thị trường Việt Nam là như thế nào? Chính vì vậy, tác giả tiến hành

nghiên cứu với đề tài “Ảnh hưởng về chênh lệch tuổi của Chủ tịch Hội đồng quản trị và Giám đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại Việt Nam”.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Tác giả nhận thấy các ngiên cứu về sự khác biệt tuổi tác giữa chủ tịch HĐQT

và CEO đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp vẫn còn khá ít tại Việt Nam v.v…Nghiên cứu của Nguyen and Nguyen (2014) nghiên cứu về trách nhiệm của HĐQT

và hiệu quả doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam, kết quả cho thấy

có mối tương quan thuận giữa trách nhiệm của HĐQT và Ban kiểm soát và hiệu quảhoạt động doanh nghiệp Hay nghiên cứu của Thuy và Tran (2017) đo lường tácđộng của đặc điểm Giám Đốc điều hành đến hiệu quả hoạt động của công ty ở ViệtNam, kết quả cho thấy khi độ tuổi CEO gia tăng đến khoảng 45 hay 55 tuổi, hiệuquả hoạt động của công ty gia tăng, đây được xem là giai đoạn CEO có tuổi đời trẻ,

có nhiều sáng tạo trong công việc điều này làm tăng năng suất hoạt động và tănghiệu quả cho doanh nghiệp Bài nghiên này sẽ nghiên cứu thêm để bổ sung lý thuyết

về chênh lệch về độ tuổi giữa chủ tịch HĐQT và CEO đến hiệu quả hoạt động củadoanh nghiệp Do đó, qua bài nghiên cứu tác giả muốn:

- Xem xét ảnh hưởng về chênh lệch tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO đếnhiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

- Từ kết quả nghiên cứu đề xuất các hàm ý về cơ cấu quản lý phù hợp nhất,

từ đó nâng cao chất lượng của hệ thống quản trị trong công ty và hiệu quảhoạt động doanh nghiệp

1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ảnh hưởng về chênh lệch tuổi của chủ tịchHĐQT và CEO đến hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết tại Việt Nam

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: Mẫu nghiên cứu 06 năm trong giai đoạn từ 2014 - 2019

Về không gian: Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 67 công ty niêm yết trên

HOSE và HNX đã được đạt giải thưởng báo cáo thường niên, gồm 398 quan sáttrong giai đoạn năm 2014-2019 sau khi đã loại bỏ đi những quan sát bị mất dữ liệu.Mẫu nghiên cứu giới hạn trong phạm vi các doanh nghiệp được niêm yết trênSGDCK đạt giải thưởng về báo cáo thường niên

Để đảm bảo mức độ bền vững cho toàn dữ liệu cũng như việc xây dựng cácbiến trong mô hình thì tất cả thông tin liên quan đã được chắc chắn thu thập đầy đủ

và chính xác dựa trên các báo cáo tài chính và báo cáo thường niên Toàn bộ dữ liệuđược thu thập từ các trang web uy tín như: Fiinpro, cafef.vn, vietstock.vn và cáctrang web chính thức của những công ty này

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mô hình hồi quy đểkiểm chứng cho sự ảnh hưởng của đa dạng tuổi lên hiệu quả hoat động của doanhnghiệp Xây dựng giả thuyết và mô hình phù hợp với giả thuyết của bài nghiên cứu.Sau đó, thu thập dữ liệu từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các doanhnghiệp niêm yết trên HOSE và HNX, trong giai đoạn 2014–2019, được lấy từ cáctrang web uy tín như: Fiinpro, www.cafef.vn, www.vietstock.vn và các trang webchính thức của những công ty này và xử lý dữ liệu cần thiết để ước tính cho môhình nghiên cứu

Các biến được chọn chia thành 03 loại: biến phụ thuộc đại diện cho hiệu quảhoạt động của doanh nghiệp trong nghiên cứu được đo lường dựa vào giá trị kế toánvới chỉ số lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu (ROE) và hoạt động của công ty cũngđược đo lường dựa vào giá trị thị trường Tobin’Q Và biến giải thích được lựa chọn

là biến Chair-CEOAge là thước đo chính về chênh lệch về tuổi của chủ tịch HĐQT

và CEO, bao gồm cả bình phương (Square Chair-CEOAge), tác giả sử dụng bình

phương về chêch lệch tuổi để xem xét về vấn đề nếu có xung đột về nhận thức, vấn

đề giao tiếp giữa chủ tịch HĐQT và CEO không chỉ phát sinh nếu người trước giàhơn đáng kể so với người sau mà còn nếu người trước trẻ hơn người sau Ngoài ra,

tác giả sử dụng giá trị tuyệt đối của chênh lệch tuổi (Chair-CEOAge Absolute) kết hợp với giá trị tuyệt đối là biến giả về độ tuổi của chủ tịch và CEO (Chair Younger) (nhận giá trị bằng 1 nếu chủ tịch nhỏ tuổi hơn CEO)

Bên cạnh đó, các biến kiểm soát được xác định bởi 04 nhóm khác nhau như

sau: (1) đặc điểm của CEO: nhiệm kỳ (CEOTenure), kết hợp biến giả về năm thay đổi CEO (CEOChange); (2) đặc điểm của chủ tịch HĐQT: nhiệm kỳ (ChairTenure), biến giả về năm thay đổi Chủ tịch (ChairChange); (3) đặc điểm của công ty: tăng trưởng doanh thu (Grs), độ tuổi của doanh nghiệp (FirmAge), quy mô doanh nghiệp (FirmSize), tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (Free-float), chi phí đầu tư cho TSCĐ trên tổng tổng tài sản (CapEX/TA).

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để kiểm định các giảthuyết Kết quả thu được chính là cơ sở để chấp nhận hoặc bác bỏ các giả thuyếtnghiên cứu, từ đó làm rõ mối quan hệ về sự khác biệt tuổi tác giữa chủ tịch HĐQT

và CEO với hoạt động hiệu quả doanh nghiệp Qua đó, giúp cho các cơ quan chứcnăng trong việc hướng tới xác định được cơ cấu phù hợp cho các thành viên HĐQTtrong công ty, nhằm nâng cao chất lượng của hệ thống quản trị và hiệu quả hoạtđộng doanh nghiệp

1.5 Những đóng góp chủ yếu của luận văn

Bài nghiên cứu này sẽ đóng góp cho tài liệu văn học hiện tại về sự chênhlệch về tuổi tác giữa chủ tịch HĐQT và CEO với hoạt động hiệu quả doanh nghiệp:

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra rằng sự khác biệt về độ tuổi của chủ tịch HĐQT

và CEO được thể hiện như một khía cạnh quan trọng trong quản trị công ty và hiệuquả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam

Thứ hai, nghiên cứu sẽ cung cấp những hiểu biết về những đặc điểm củanhững nhà quản trị công ty như BGĐ, các thành viên trong HĐQT Bên cạnh đó,thông qua các mô hình hồi quy, tác giả cho thấy sự ảnh hưởng về tuổi tác của cácnhà lãnh đạo trong công ty đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Từ đó giúpcho các doanh nghiệp đưa ra được những quyết định phù hợp nhất về quản trị công

ty nhằm đưa công ty phát triển mạnh trong tương lai

Thứ ba, đề tài so sánh và rút ra kinh nghiệm từ các nghiên cứu nước ngoài vàtrong nước; xây dựng và phát triển các biến để áp dụng tại thị trường Việt Nam Từ

đó, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một nguồn tư liệu cho các doanh nghiệp,đánh giá được hiện trạng của doanh nghiệp và đồng thời giúp cho các cơ quan chứcnăng trong việc hướng tới xác định được cơ cấu phù hợp cho các thành viên HĐQTtrong công ty, nhằm nâng cao chất lượng của hệ thống quản trị và hiệu quả hoạtđộng doanh nghiệp

1.6 Kết cấu của luận văn

Cấu trúc của bài luận văn gồm có 05 chương với những nội dung như sau: Chương 1: Mở đầu: Chương này sẽ nêu lên các lý do lựa chọn đề tài, mục

tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và thảoluận những những đóng góp có được từ kết quả thực hiện nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và tổng quan nghiên cứu trước: Chương này nêu

lên các cơ sở lý thuyết cơ bản về tuổi của HĐQT và CEO ảnh hưởng đến hiệu quảhoạt động công ty dựa trên một số dẫn chứng nghiên cứu của tác giả về các nghiêncứu trên thế giới và Việt Nam Từ đó, tác giả đề xuất mô hình và phương phápnghiên cứu phù hợp

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu: Chương này sẽ xác định giả thuyết

nghiên cứu và mô hình nghiên cứu Đồng thời trình bày rõ về phương pháp nghiêncứu, mô tả các biến, cách thức lấy dữ liệu và cách đo lường các biến nghiên cứu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận: Chương này sẽ tiến hành trình

bày những các kết quả kiểm định và hồi quy, đưa ra các thảo luận từ kết quả nghiêncứu về mối quan hệ và ảnh hưởng của sự chênh lệch về tuổi của chủ tịch HĐQT vàCEO đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp

Chương 5: Kết luận và kiến nghị: Chương này sẽ tóm tắt lại kết quả và

những đóng góp quan trọng từ kết quả nghiên cứu kể cả lý thuyết và thực tiễn.Đồng thời, đưa ra một số hạn chế cũng như các biện pháp cho bài nghiên cứu này

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Sự thành công của bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng mang dấu ấn quantrọng của người lãnh đạo Trong đó, trách nhiệm của chủ tịch HĐQT và CEO đóngvai trò rất quan trọng Do đó, có rất nhiều nghiên cứu trước đây đã kiểm tra đặcđiểm của CEO và HĐQT ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhưGiới tính của (Carter, Simkins et al 2003) và Campbell and Mínguez-Vera (2008)

đã cho thấy có mối quan hệ đáng kể và tích cực giữa tỷ lệ nữ giám đốc và hiệu suấtcủa doanh nghiệp; quy mô HĐQT, Trình độ học vấn (Joh and Jung 2016); độ tuổi(Cheng, Chan et al 2010) Tuy nhiên, với bài nghiên cứu này, tác giả muốn hướngđến mục tiêu nghiên cứu về chênh lệch tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO đến hiệuquả hoạt động của doanh nghiệp Và từ kết quả nghiên cứu đề xuất các hàm ý về cơcấu quản lý phù hợp nhất, từ đó nâng cao chất lượng của hệ thống quản trị trongcông ty và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp

Để đảm bảo số liệu nghiên cứu chính xác, tác giả đã thu thập dữ liệu từ báocáo tài chính và báo cáo thường niên của các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE vàHNX, trong giai đoạn 2014–2019, được lấy từ các trang web uy tín như: Fiinpro,www.cafef.vn, www.vietstock.vn và các trang web chính thức của những công ty

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN

CỨU TRƯỚC

2.1 Những lý luận cơ bản

2.1.1 Khái niệm về quản trị doanh nghiệp

Theo quan điểm của Mathiesen (2002) quản trị doanh nghiệp là một trongnhững lĩnh vực kinh doanh học nghiên cứu cách thức bằng việc sử dụng các cơ cấuđộng viên lợi ích và quy chế - quy tắc cũng như cấu trúc tổ chức để khuyến khíchquá trình quản trị doanh nghiệp hiệu quả trong các công ty cổ phần Quản trị doanhnghiệp thường được giới hạn trong phạm vi câu hỏi về hiệu quả tài chính, chẳng hạnnhư cách thức để người sở hữu doanh nghiệp khuyến khích các thành viên của họ

sử dụng để đem lại hiệu quả trong đầu tư

Theo quan điểm của OECD (2004) thì quản trị công ty là hệ thống được xâydựng để điều khiển và kiểm soát các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả Trong cấutrúc của quản trị công ty chỉ ra cách thức phân phối quyền và trách nhiệm của các

bộ phận quản trị trong công ty như HĐQT, cổ đông và những chủ thể có liên quankhác Quản trị công ty thường đưa ra các quy tắc và thủ tục để đưa ra các quyết địnhliên quan đến vận hành công ty, thiết lập các mục tiêu và phương tiện để đạt đượchiệu quả công việc

Quản trị doanh nghiệp là một trong những vấn đề rất quan trọng của cả công

ty lẫn các nhà đầu tư Theo Shleifer và Vishny (1997), quản trị doanh nghiệp để đápứng các yêu cầu sinh lời của nhà đầu tư trên số vốn mà họ đầu tư Và khi quản trịdoanh nghiệp tốt trong bảng xếp hạng thì sẽ thu hút được các nhà đầu tư khi đánhgiá về giá trị của cổ phiếu của công ty này (Berthelot và các cộng sự, 2010)

2.1.2 Khái niệm và vai trò của Hội đồng quản trị

Theo Luật doanh nghiệp 2014 tại điều 149 của công ty cổ phần quy định:

“Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, có toàn quyền nhân danh công ty đểquyết định, thực hiện các quyền và có nghĩa vụ của công ty không thuộc thẩmquyền của Đại hội đồng cổ đông” HĐQT có vai trò quan trọng trong mô hình công

ty cổ phần, là cơ quan quyết định những vấn đề quan trọng trong hoạt động kinhdoanh của công ty: quyết định chiến lược, kế hoạch phát triển trung hạn và kế hoạchkinh doanh hằng năm của công ty; kiến nghị loại cổ phần và tổng số cổ phần đượcquyền chào bán của từng loại; quyết định chào bán cổ phần mới trong phạm vi số cổphần được quyền chào bán của từng loại; quyết định huy động thêm vốn theo hìnhthức khác; quyết định giá chào bán cổ phần và trái phiếu công ty; quyết định mualại cổ phần theo quy định; quyết định phương án đầu tư và dự án đầu tư trong thẩmquyền và giới hạn theo quy định; Quyết định giải pháp phát triển thị trường, tiếp thị

và công nghệ; thông qua hợp đồng mua bán, vay, cho vay và hợp đồng khác có giátrị bằng hoặc lớn hơn 35% tổng giá trị tài sản được ghi trong báo cáo tài chính gầnnhất của công ty hoặc một tỷ lệ khác nhỏ hơn quy định tại Điều lệ công ty, trừ hợpđồng và giao dịch không thuộc thẩm quyền của Hội đồng quản trị

Qua đó cho thấy vai trò của HĐQT hết sức cần thiết trong việc điều hành và

ra quyết định cho hoạt động phát triển của doanh nghiệp Theo kết quả nghiên cứucủa Hillman and Dalziel (2003) và Babic (2011) đã xác định vai trò của HĐQTthông qua ba yếu tố sau: vai trò hỗ trợ, kiểm soát và chiến lược kết hợp với sự pháttriển các lý thuyết quản trị doanh nghiệp

2.1.3 Khái niệm về Ban Giám Đốc

BGĐ là nhóm cá nhân được các cổ đông bầu ra để đại diện cho họ BGĐ cónhiệm vụ thiết lập chính sách công ty và giám sát các quản lý công ty Theo Luậtdoanh nghiệp 2014 tại điều 157 của công ty cổ phần quy định: BGĐ được quyếtđịnh các vấn đề liên quan đến công việc kinh doanh hằng ngày của công ty mà

không cần phải có quyết định của Hội đồng quản trị; tổ chức thực hiện các nghịquyết của HĐQT; tổ chức thực hiện kế hoạch kinh doanh và phương án đầu tư củacông ty; kiến nghị phương án cơ cấu tổ chức, quy chế quản lý nội bộ của công ty;

bổ nhiệm, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh quản lý trong công ty, trừ các chứcdanh thuộc thẩm quyền của HĐQT; kiến nghị phương án trả cổ tức hoặc xử lý lỗkinh doanh

Qua đó cho thấy mục đích của BGĐ là đảm bảo quản lý hoạt động vì lợi íchtốt nhất cho cổ đông và doanh nghiệp BGĐ có trách nhiệm xây dựng hệ thống quảntrị doanh nghiệp, xây dựng chiến lược, cung cấp tầm nhìn, sứ mệnh, mục tiêu pháttriển của công ty

2.1.4 Khái niệm và vai trò của CEO

Theo Luật doanh nghiệp 2014 tại điều 64 của công ty cổ phần quy định:CEO là người điều hành hoạt động kinh doanh hằng ngày của công ty, chịu tráchnhiệm trước Hội đồng thành viên về việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình.Thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong việc tổ chức thực hiện các nghị quyết củaHội đồng thành viên; Quyết định các vấn đề liên quan đến hoạt động kinh doanhhằng ngày của công ty; Tổ chức thực hiện kế hoạch kinh doanh và phương án đầu

tư của công ty; Ban hành quy chế quản lý nội bộ của công ty, trừ trường hợp Điều lệcông ty có quy định khác; Bổ nhiệm, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh quản lýtrong công ty, trừ các chức danh thuộc thẩm quyền của Hội đồng thành viên; Ký kếthợp đồng nhân danh công ty, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Hộiđồng thành viên; Kiến nghị phương án cơ cấu tổ chức công ty,.v.v Qua đó cho thấyvai trò của CEO hết sức quan trọng trong việc đưa ra các chiến lược hoạt động hiệuquả

2.1.5 Sự khác biệt về độ tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO với HQHĐ của doanh nghiệp

2.1.5.1 Tuổi và tuổi tương đồng

Theo như Pfeffer (1983) cho thấy các thuộc tính về nhân khẩu học bao gồmnhư tuổi, trình độ học vấn, dân tộc và giới tính ảnh hưởng đến hành vi cá nhân vàảnh hưởng đến việc đưa ra quyết định, suy nghĩ Trong đó tuổi và giới tính là nhữngthuộc tính thể hiện rõ nhất Tuy nhiên, trái ngược với giới tính và hầu hết các thuộctính khác thì tuổi tác là một yếu tố thể hiện sự đa dạng và năng động của các đặcđiểm cá nhân bao gồm các trải nghiệm trong cuộc sống của một cá nhân, điều nàydần dần hình thành tính cách của con người (Medawar, 1952), do đó làm ảnh hưởngđến hành vi, giao tiếp và đưa ra chiến lược quyết định trong xử lý thông tin và chấpnhận rủi ro Taylor (1975) cho rằng các giám đốc lớn tuổi thường sử dụng nhiềuthông tin trong quá trình ra quyết định của họ hơn và đưa ra các đánh giá chính xáchơn về các thông tin đó Điều này cũng được thảo luận từ Serfling (2014) khi cácgiám đốc trẻ tuổi có xu hướng chấp nhận rủi ro nhiều hơn Theo Wagner và cộng sự(1984) đã cho thấy các thành viên HĐQT và giám đốc ở độ tuổi tương tự có khảnăng chia sẻ kinh nghiệm và do đó có khả năng giữ thái độ, ý kiến và đưa ra quyếtđịnh tương tự nhau

2.1.5.2 Sự khác biệt về tuổi tác, cường độ giám sát và giá trị doanh nghiệp

Với giả thuyết của bài nghiên cứu rằng sự khác biệt đáng kể về tuổi tác giữachủ tịch và CEO làm tăng hiệu quả giám sát của HĐQT và điều này làm giá trị công

ty vững chắc hơn bằng việc khi tuổi tác lớn hơn sẽ làm tăng tính độc lập về nhậnthức của chủ tịch và CEO trong việc đưa ra quyết định Điều này sẽ dẫn đến sự xemxét kỹ lưỡng và đánh giá cao hơn cho các ý kiến của CEO cung cấp, buộc các CEOphải cung cấp thêm thông tin chi tiết có giá trị hơn để được chấp nhận (Amason1996); (Forbes & Miliken 1999) Theo Pilcher (1994) cho rằng sự khác biệt về tuổi

tác được thể hiện rõ nhất qua các thế hệ khác nhau và khoảng cách giữa chủ tịch vàCEO có tác động mạnh nhất đến cường độ giám sát và giá trị doanh nghiệp

Chênh lệch về tuổi tác sẽ xác định được khoảng cách tuổi giữa chủ tịchHĐQT và CEO, sẽ cho biết được độ tuổi cao nhất và thấp nhất Theo quan điểm củaCarlson & Karlson (1970) thảo luận rằng các thành viên lớn tuổi hơn thường hay engại rủi ro trong quá trình đưa ra quyết định hay thường xuất hiện xu hướng bảo thủkhi đưa ra ý kiến Trong khi đó, các nhà điều hành trẻ tuổi thường có khuynh hướngchấp nhận rủi ro và chiến lược tăng trưởng đột phá hơn (Guthrie & Olian, 1991) Họ

có thể đưa ra nhiều ý tưởng mới sáng tạo hơn so với các nhà điều hành lớn tuổi Tuynhiên, Kang & cộng sự (2007), Murray (1989), Cheng & cộng sự (2010) cho rằngkhi các nhà quản trị càng lớn tuổi sẽ càng có nhiều kinh nghiệm, vốn hiểu biết về xãhội cũng như sự trải nghiệm của họ gia tăng, điều này sẽ tác động cùng chiều đếnhiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

2.2 Cơ sở lý thuyết

2.2.1 Lý thuyết đại diện

Lý thuyết đai diện là một trong những lý thuyết chính và khá nổi tiếng liênquan đến quản trị doanh nghiệp và liên quan đến vấn đề về đặc điểm của CEO, nhưvấn đề về bồi thường trong điều hành và làm thế nào nó ảnh hưởng đến giá trị công

ty cũng như ảnh hưởng đến giá trị của cổ đông Như Brealey, Myer & Allen (2011)giải thích đây là lý thuyết đề cập về mối quan hệ thường xảy ra xung đột lợi íchgiữa các nhà quản lý hàng đầu của công ty với các cổ đông của công ty Một vấn đềkhác cần lưu ý nữa đó là chi phí đại diện, đây là những tổn thất có thể phát sinh nếungười quản lý của công ty không hành động theo cách là tăng giá trị cho cổ đông.Theo Brealey, Myer & Allen (2011) cũng đã thảo luận vấn đề không chỉ nằm ở mốiquan hệ giữa các nhà quản lý hàng đầu và cổ đông của công ty mà nó còn có mốiquan hệ bên trong từ tất cả các nhân viên khác của công ty Do đó, theo Fama &Jensen (1983) cho rằng sự kiểm soát và quản lý của hội đồng quản trị sẽ là một

trong những nhân tố chính giúp giảm thiểu những xung đột đó Jensen & Meckling(1976) cũng cho rằng vai trò giám sát của HĐQT cũng đóng một vai trò cực kỳquan trọng trong việc giảm bớt các tác nhân xung đột ảnh hưởng đến hiệu quả hoạtđộng của công ty Dựa trên lý thuyết này, Hillman and Dalziel (2003) cho thấy rằng

sự sụt giảm hiệu suất liên quan đến tuổi thực sự có ảnh hưởng đáng kể đến nhữngcông ty có các cổ đông thiểu số cùng kiểm soát tới 50% cổ phần Kết quả phù hợpvới dự đoán từ lý thuyết đại diện, khi chức năng giám sát giảm của các cổ đôngthiểu số làm khó khăn hơn trong việc phát hiện và loại bỏ những nhà quản lý hoạtđộng kém

so sánh hai lý thuyết với việc chọn mẫu gồm 321 công ty có trụ sở tại Hoa Kỳ, kếtquả cho thấy tính kiêm nhiệm của chủ tịch và CEO là rất cao, với 76% tổng số cáccông ty lựa chọn có cùng một cá nhân là chủ tịch HĐQT và CEO

Theo lý thuyết này cho rằng việc kết hợp vị trí Giám đốc điều hành và Chủtịch HĐQT sẽ tăng cường hiệu quả quản lý của HĐQT bởi vì nó cung cấp các thôngtin đầy đủ và kịp thời hơn về công ty, thống nhất về cơ cấu và lãnh đạo công ty theohướng nhất quán và tạo ra một môi trường hợp tác cho việc ra quyết định củaHĐQT Ngoài ra, với kiến thức sâu rộng, am hiểu chi tiết và có tầm nhìn về công tythì Chủ tịch kiêm nhiệm này sẽ hiểu rõ được điểm mạnh cũng như điểm yếu của

công ty Từ đó, sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về hoạt động và sức khỏe tài chính củacông ty mình quản lý, để lãnh đạo và hướng dẫn các thành viên HĐQT hiểu rõ, suyxét kỹ lưỡng và đưa ra các quyết định cần thiết nhất cho công ty

2.2.3 Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực

Lý thuyết nguồn lực (Resource Dependence Theory) cho rằng công ty là một hệthống mở và nó phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài (Pfeffer & Salancik, 1978) Lýthuyết này nhấn mạnh rằng ban quản trị công ty đóng vai trò quan trọng trong việcquản lý nguồn lực từ bên ngoài và giảm rủi ro và sự không chắc chắn đến môitrường kinh doanh Theo quan điểm của Pfeffer & Salancik (1978) cho rằng banguồn lực quan trọng mà ban điều hành mang lại là sự tư vấn, tính tuân thủ và kênhthông tin của công ty và các tổ chức bên ngoài Theo lý thuyết này, khi các nhàquản lý có nhiều kinh nghiệm thì vốn hiểu biết về xã hội cũng như sự trải nghiệmcủa họ sẽ gia tăng Họ chia sẽ những giá trị hiểu biết về yếu tố xã hội và con người,lịch sử hình thành công ty nhiều hơn (Murray, 1989) và họ đem lại nguồn lực dồidào cho công ty chẳng hạn như uy tín, tính tuân thủ pháp luật, kỹ năng, kiến thức,

sự kết nối với những nguồn lực bên ngoài tốt hơn Trên quan điểm tiếp nhận tri thứcquản lý doanh nghiệp, tuổi của các nhà quản lý có thể được xem như kinh nghiệm,

sự hiểu biết của bản thân (Farh & ctg, 1998) Ưu điểm của các nhà quản trị lớn tuổi

là họ tích lũy được nhiều kinh nghiệm, sự hiểu biết của mình hơn do đó họ có thể sửdụng kinh nghiệm của mình để thực thi trong công việc một cách hiệu quả hơn(Tsui & ctg, 2002) Và theo Cheng & ctg (2010) cho rằng độ tuổi của nhà quản lýtác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động công ty

2.3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến tuổi của chủ tịch HĐQT và CEO đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp

2.3.1 Nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu của Nguyen and Nguyen (2014) nghiên cứu về trách nhiệm củaHĐQT và hiệu quả doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam Theo tác

giả HĐQT và ban kiểm soát đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động của doanhnghiệp, bởi vì nó ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động cũng như định hướng phát triểncủa doanh nghiệp Nghiên cứu này của tác giả được thực hiện nhằm khảo sát tácđộng trách nhiệm của hội đồng quản trị và ban kiểm soát lên hiệu quả doanh nghiệpniêm yết trên thị trường chứng khoán Tác giả sử dụng một bộ dữ liệu gồm 200doanh nghiệp có giá trị vốn hóa lớn nhất trên thị trường chứng khoán năm 2011 đãđược thu thập Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối tương quan thuận giữa tráchnhiệm của hội đồng quản trị, ban kiểm soát và hiệu quả hoạt động của doanhnghiệp Nghiên cứu cũng xem xét đến ảnh hưởng của yếu tố ngành công nghiệp lênmối liên hệ giữa trách nhiệm của hội đồng quản trị và ban kiểm soát và hiệu quảhoạt động của doanh nghiệp, kết quả cho thấy có bằng chứng để kết luận về tácđộng của yếu tố ngành công nghiệp lên mối liên hệ giữa trách nhiệm của hội đồngquản trị và ban kiểm soát lên hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Đối với tuổi củaHĐQT càng lớn và công ty có chủ tịch HĐQT kiêm nhiệm chức vụ Giám đốc điềuhành thì sẽ làm tăng suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và suất sinh lời trên tổng tàisản của công ty.

Nghiên cứu của Thuy and Tran (2017) được thực hiện với mục đích đo lườngtác động của đặc điểm Tổng giám đốc điều hành (Chief Executive Officer - CEO)đến hiệu quả hoạt động công ty ở Việt Nam Dựa trên mẫu dữ liệu gồm 120 công tyniêm yết trên HOSE giai đoạn 2009-2015, tổng cộng 840 số quan sát, kết quảnghiên cứu cho thấy tác động của độ tuổi và tỷ lệ sở hữu vốn của CEO đến hiệu quảhoạt động công ty là phi tuyến Độ tuổi CEO gia tăng đến khoảng 45 hay 55 tuổi,hiệu quả hoạt động của công ty gia tăng, đây được xem là giai đoạn CEO có tuổiđời trẻ, có nhiều sáng tạo trong công việc điều này làm tăng năng suất hoạt động vàtăng hiệu quả cho doanh nghiệp Ngoài ra, những công ty có CEO kiêm nhiệm chủtịch Hội đồng quản trị (HĐQT) sẽ có hiệu quả tốt hơn so với các công ty không duytrì cấu trúc này

2.3.2 Nghiên cứu nước ngoài

Nhiều nghiên cứu trước đây đã thực hiện ngiên cứu liên quan đến mối quan

hệ giữa tuổi của HĐQT, CEO và hiểu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp

Bài nghiên cứu của Peni (2014) tập trung vào mối quan hệ giữa Giám đốc điều

hành (CEO) và đặc điểm của Chủ tịch và hiệu suất công ty Cụ thể, nghiên cứu xemxét mối liên hệ giữa các đặc điểm của CEO và Chủ tịch hội đồng quản trị và hiệusuất công ty được đo bằng cả ROA và Tobin’s Q Sử dụng một mẫu của các công tyS&P500 và loại bỏ các tổ chức tài chính do các tính chất đặc biệt của những tổ chứcnày, hơn nữa các quan sát với dữ liệu không đầy đủ sẽ được loại trừ khỏi phân tíchnày Thời gian lấy dữ liệu từ năm 2006 – 2010 bao gồm 305 công ty với 1.525 quansát để kiểm tra các mối quan hệ bằng hồi quy, bằng chứng tìm thấy cho thấy các đặcđiểm liên quan đến nhân khẩu học và kinh nghiệm có thể liên quan đến việc địnhgiá thị trường và hiệu quả tài chính của công ty.Cụ thể, kết quả được báo cáo chothấy mối quan hệ tích cực giữa sự hiện diện của nữ CEO hoặc Chủ tịch và hiệu suấtcông ty, do đó cho thấy sự khác biệt dựa trên giới tính có thể ảnh hưởng đến thànhcông của CEO/Chủ tịch Hơn nữa, những phát hiện liên quan đến tuổi của CEOhoặc Chủ tịch là hỗn hợp Tuổi của CEO dường như không có ảnh hưởng đến hiệuquả hoạt động của doanh nghiệp thông qua chỉ số Tobin’s Q, nhưng tác giả lại tìmthấy sự tác động tích cực giữa tuổi CEO và ROA Mặt khác, Peni (2014) tìm thấymối quan hệ tiêu cực đáng kể giữa tuổi chủ tịch HĐQT và Tobin’s Q

Do đó, nhìn chung những kết quả cũng được hỗ trợ một phần bởi các nghiêncứu trước đây khi tuổi của nhà quản trị ảnh hưởng đến mức độ chấp nhận rủi ro,nghĩa là khi các giám đốc điều hành già đi, họ có xu hướng chấp nhận rủi ro ít hơn,điều này có thể làm suy giảm hiệu quả hoạt động của công ty (Bertand &Mullainthan, 2003)

Theo nghiên cứu của Waelchli and Zeller (2013) xem xét về tuổi của chủ

tịch HĐQT liên quan đến hiệu suất công ty, xem xét liệu chủ tịch của các hội đồngquản trị (COB) áp đặt vòng đời của họ đối với các công ty mà họ làm việc Với việc

sử dụng một mẫu lớn gần 10.000 chủ tịch của các công ty chưa niêm yết ở Thụy Sĩ

và sử dụng chỉ số ROA và ROE để đo lường Kết quả cho thấy mối quan hệ tiêu cựcmạnh mẽ giữa tuổi chủ tịch HĐQT và hiệu quả tài chính công ty Điều này cho thấy

có sự giảm sút đáng kể về hiệu suất hoạt động của công ty khi tuổi của chủ tịch già

đi Khả năng nhận thức của họ suy giảm, và họ trải qua những thay đổi đáng kểtrong động lực Suy giảm khả năng nhận thức là động lực chính của hiệu ứng hiệusuất mà tác giả quan sát được

Theo kết quả nghiên cứu của Cheng, Chan et al (2010) về nhân khẩu học

quản lý và hiệu suất công ty: bằng chứng từ Trung Quốc Dựa trên lý thuyết “upperechelons”, quan điểm dựa trên tài nguyên của công ty (RBV) và lý thuyết mạngquản lý, tác giả đưa ra giả thuyết rằng nhân khẩu học quản lý của chủ tịch là quantrọng và phản ánh các nguồn lực có giá trị của công ty Nghiên cứu sử dụng dữ liệu

về báo cáo tài chính, cơ cấu sở hữu, đặc điểm chủ tịch HĐQT của các công tyTrung Quốc được niêm yết từ Thị trường chứng khoán Trung Quốc (CSMAR) vàlấy dữ liệu từ cơ sở dữ liệu Nghiên cứu kế toán và cơ sở dữ liệu Tạp chí Kinh tế ĐàiLoan (TEJ) Trong mẫu dữ liệu nghiên cứu tác giả loại trừ dữ liệu từ các công tytrong ngành tài chính và thời gian chọn mẫu là từ giai đoạn năm 1999 – 2005 với

831 sự kiện gồm 5339 mẫu quan sát sau khi đã loại trừ đi những dữ liệu bị mất Tácgiả sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để kiểm tra hiệu suất công ty qua chỉ sốROA, EPS với các biến về nhân khẩu học quản lý (tuổi tác, trình độ học vấn, chứcdanh và nhiệm kỳ) Kiểm tra thực nghiệm của tác giả về các công ty Trung Quốcủng hộ giả thuyết này bằng cách chỉ ra rằng các đặc điểm nhân khẩu học quản lýkhác nhau (trình độ học vấn, chức danh, tuổi tác và nhiệm kỳ) của các chủ tịch cóảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của công ty Những phát hiện này cho thấy cácthuộc tính cá nhân của chủ tịch là các ủy nhiệm phù hợp của nguồn nhân lực quantrọng và năng lực kết nối quản lý để tiến hành kinh doanh và do đó có liên quan đếnhiệu quả hoạt động của công ty Kết quả cho thấy rằng tuổi của chủ tịch có ảnhhưởng tích cực đến hiệu suất công ty Điều này cho thấy với số liệu tại Trung Quốc,

chủ tịch lớn tuổi thích hợp hơn để tăng cường mức độ lợi nhuận cho công ty so vớinhững người trẻ tuổi hơn họ

Nghiên cứu của Siraji (2019) xem xét tác động của các đặc điểm quản lý của

CFO lên hoạt động của doanh nghiệp: Vai trò quyết định của cấu trúc vốn: Bằngchứng từ Sri Lanka của các công ty niêm yết Mục đích của nghiên cứu này là xemxét sự phù hợp giữa các đặc điểm quản lý của CFO và quyết định cấu trúc vốn tácđộng đến hiệu suất của công ty Nghiên cứu này đặc biệt quan trọng vì những pháttriển trong nghiên cứu về tài chính đã chỉ ra rằng các quyết định tài chính đang bịảnh hưởng bởi xung đột giữa các nhà quản lý và cổ đông Bằng cách rút ra từ mộtkhối lượng lớn nghiên cứu, nghiên cứu sẽ tạo ra một khái niệm vững chắc cũng nhưcung cấp sự hiểu biết toàn diện về các đặc điểm quản lý của CFO như tuổi tác, trình

độ học vấn, nhiệm kỳ và theo dõi chức năng, ảnh hưởng đến hiệu quả của công tyvới hiệu quả trung gian của quyết định cấu trúc vốn Mẫu được tác giả lựa chọn làcác Giám đốc tài chính (CFO) của các công ty niêm yết tại Sri Lanka, với 295 công

ty đại diện cho 20 lĩnh vực kinh doanh Các cuộc khảo sát và lấy dữ liệu được thựchiện trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2016 Kết quả nghiên cứucho thấy rằng tuổi tác có tác động tích cực trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp

và quyết định đến cấu trúc vốn

2.4 Nhận xét các nghiên cứu trước

Tuy có nhiều nghiên cứu của các tác giả trước đây đã nghiên cứu về độ tuổi củaHĐQT và CEO nhưng vẫn còn nhiều hạn chế chưa thực hiện được như:

Nghiên cứu của Thuy and Tran (2017) về ảnh hưởng của đặc điểm tổng giámđốc điều hành đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp Nghiên cứu này chỉ dừng lại

đo lường hiệu quả hoạt động doanh nghiệp qua tiêu chí ROA nên kết quả cho nhữngyếu tố khác như tác động của CEO nữ và trình độ học vấn vẫn chưa thể kết luậnđược Điều này sẽ dẫn đến nghi ngờ về kết quả về tuổi của CEO đến hiệu quả doanhnghiệp có đáng tin cậy không Vì vậy cần có thêm nghiên cứu để xem xét thêm hiệu