1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN Sinh viên thự c hiện Tô Thị Bích Ngọc Khóa 47 – Đại học Chính quy MSSV 31211023516 – Lớ p KM00[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
Sinh viên thự c hiện: Tô Thị Bích Ngọc Khóa 47 – Đại học Chính quy
MSSV: 31211023516 – Lớ p: KM002
Mã lớ p HP: 22D1POL51002444 Giảng viên hướ ng dẫn: PGS.TS Vũ Anh Tuấn Thờ i gian thự c hiện: ngày 15 tháng 4 năm 2022 Đến ngày 19 tháng 4 năm 2022
Năm học 2021 – 2022
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên,emxin chân thành cảm ơn Đại học UEH đã tạo điều kiện choem một môi trường học tập thật tốt, cảm ơn trường đã đưa bộ môn “Kinh tế chính trị Mác
-Lênin” vào chương trình giảng dạy Đặc biệt,emxin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn bộ môn “Kinh tế chính trị Mác-Lênin” là PGS.TS Vũ Anh Tuấn đã đồng hành cùngem, cũng như các sinh viên khác,ở các tiết họcr ất tâm huyết, sâu sắc
và ý nghĩa Thầy đã biến một môn học tưởng chừng như khó hiểu và nhàm chán thành một môn học vô cùng cuốn hút và tuyệt vời Cùng với đó là những tri thức mới, những
tư duy mới và những bài học vô cùng bổ ích và tâm huyết giúp chúng emhoàn thiện bản thân hơn từng ngày Thầy như một tấm gương sáng để thế hệ sinh viênhọc tập và
noi theo.Có lẽ kiến thức là vô hạn nhưng sự tiếp thu kiến thức của bản thân mỗi người luôn tồn tại một số hạn chế nhất định Do đó, trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Bản thân em rất mong nhận những góp ý đến từ thầy để bài tiểu luận củaemcó thể hoàn thiện hơn
Lời cuối cùng,emxin kính chúc thầy sức khỏe, hạnh phúc và thành công trong cuộc sống cũng như trong sự nghiệp giảng dạy của mình.
Trang 3MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU NỘI DUNG
1 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế……… …1
2 Tácđộng của hội nhập kinh tế quốc tế đến phát triển của Việt Nam……….1
3 Phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế tr ong phát triển
KẾT LUẬN
Trang 4L ỜI MỞ ĐẦU
Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đang ngày càng đẩy mạnh giữa các nước khác nhau, bao trùm hết các lĩnh vực, thúc đẩy hợp tác cũng như tăng sức ép cạnh tranh khác nhau giữa các nước Theo xu thế hiện đại chung của thế giới, Việt Nam đã và
trọng, cần thiết Từ đó, giúp bản thân em hiểu rõ hơn về quá trình này và tìm ra những
mình Bài viết còn có rất nhiều sai sót, em kính mong thầy giúp đỡ em hoàn thành bài viết tốt hơn
Trang 5NỘI DUNG
1 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế 1.1 Do sự phát triển của phân công lao động quốc tế
Phân công laođộng quốc tế là tiền đề cho sự hình thành các quan hệ kinh tế quốc
tế Phân công laođộng quốc tế ngày càng phát triển và bao trùm toàn bộ nền kinh tế
thế giới Điều kiện để phát triển phân công laođộng quốc tế là: sự khác biệt giữa các
quốc gia về điều kiện tự nhiên, trìnhđộ phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học
-k ỹ thuật và công nghệ…
Sự phát triển của phân công laođộng quốc tế làm cho nền kinh tế của các nước
ngày càng gắn chặt vào nền kinh tế toàn cầu, hình thành các mối quan hệ vừa lệ thuộc,
vừa tương tác lẫn nhau trong một chỉnh thể khiến cho hội nhập kinh tế quốc tế trở
thành xu hướng chung củathế giới.
1.2 Hội nhập kinh tế quốc tế là đòi hỏi khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa diễn ra tr ên nhiều phương diện: kinh tế, chính tr ị, văn hóa, xã hội… trongđó, toàn cầuhóa kinh tế là xu thế nổi trội nhất, không chỉlà trung tâm, là nền
tảng mà còn làđộng lực thúcđẩy toàn cầu hóa các l ĩnh vực khác.
Toàn cầu hoá kinh tế đã kéo các nước vào sự phân công lao động quốc tế, quan hệ sản xuất và trao đổi quốc tế ngày càng trở nên khăng khít, nền kinh tế của các nước đã trở thành một bộ phậncấu thành của nền kinh tế toàn cầu.
1.3 Hội nhập kinh tế quốc tế là xu hướng tất yếu của các nước, nhất là các nước đang phát triển
Hội nhậ p kinh tế quốc tế có thể giúp các nướ c đang phát triển và các nướ c chậm phát triển tận d ụngđượ c các cơ hội phát triển, rút ngắn khoảng cách vớ i các nướ c phát triển, khắc phục những nguy cơ lạc hậu.
Bên cạnh đó, hội nhập kinh tế quốc tế giúp ổn định kinh tế vĩ mô Mở r ộng thị trường, thu hútnguồn vốn đầu tư, thúc đẩy công nghiệp hóa, tăng tích lũy, cải thiện thâm hụt ngân sách và xây dựng niềm tin vào các chương trình quốc tế hỗ trợ cải cách
và mở cửa kinh tế Không những thế, hội nhập kinh tế quốc tế cũng đã tạo điều hiện
cho các tầng lớp cư dân nhận được cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập.
Không chỉ tạo ra cơ hội, hội nhập cũng dẫn đến nhiều thách thức đối với các nước đang phát triểnchẳng hạn như: gia tăngsự lệ thuộc vào nước ngoài, đẩy cao bất bình
đẳng trong trao đổi mậu dịch – thương mại, tiếp nhận công nghệ cũ… Cho nên, các
nước đang phát triển cần phải xây d ựng sách lược hợp lý, vạch ra các chính sách phù
hợp để thích nghi với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.
2 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến phát triển của Việt Nam 2.1 Tác động tích cực của hội nhập kinh tế quốc tế
Mở rộng thị trường, thúc đẩythương mại phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuấtnội địa, tranh thủ sự phâncông lao động quốc tế,thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, chuyển hướng tăng trưởng đạt hiệu quả cao theo chiều sâu.
Trang 6+ Sau khi gia nhậpWTO vào ngày 11/07/2006,“Việt Nam trở thành một nền kinh
tế có độ mở cao, tới 200% GDP và cải thiện cán cân thương mại hàng hóa, chuyển
từ nhập siêu sang xuất siêu 6 năm liên tục kể từ 2016 đến nay. Theo Tổng cục Thống k ê, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa năm 2021 đạt tới 668,5 tỷ USD, tăng 22,6% so với năm 2020 và tăng hơn 7 lần so với năm 2006
+Từ năm 2016 đến nay, cán cân thương mại luôn đạt thặng dư với mức xuất siêu tăng từ 1,77 tỷ USD đến trên 19 tỷ USD (năm 2020);năm 2021, dù chịu ảnh hưởng
nặng nề dịch COVID-19, Việt Nam vẫn đạt mức xuất siêu gần 4 tỷ USD…”1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp, hiện đại vàđạt hiệu quảcao; hình thành các thành phần kinh tếtr ọng tâmđểtăng sức cạnh tranh, giúp cải thiện môi tr ường đầu tư, thu hút khoa họccông nghệ hiện đại vàđầu tư bên ngoài nền kinh tế.
+“Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I năm 2022 ước tính tăng 5,03% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn tốc độ tăng 4,72% của quý I năm 2021 và 3,66% của quý I năm 2020. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 2,45%,
đóng góp 5,76% vào mức tăng trưởng chung; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 6,38%, đóng góp 51,08%; khu vực dịch vụ tăng 4,58%, đóng góp 43,16%.”2 Nâng cao trìnhđộ của nguồn nhân lựcvà tiềmnăng khoa học công nghệnước nhà +“Chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam (GII) năm 2020 xếp thứ 42/131 quốc gia,
vùng lãnh thổ-dẫn đầu nhóm quốc gia có cùng mức thu nhập và đứng thứ 3 trong
ASEAN sau Singapore và Malaysia.
+Số lượng bài báo công bố quốc tế ISI 3 của Việt Nam trong giai đoạn 2016-2020
tăng trung bình 20% Một số lĩnh vực khoa học tự nhiên như: Toán học, Vật lý,
Hóa học tiếp tục giữ thứ hạng cao trong khu vực ASEAN +Bên cạnh đó, nghiên cứu khoa học và công nghệ đã có nhiều đóng góp tích cực trong hoạt động phòng, chống dịch COVID-19 trong tình hình dịch COVID-19 tại Việt Nam cũng như trên thế giới diễn biến phức tạ p.”3
Góp phần tăng thu hút đầu tư, viện trợ nước ngoài,thay thế côngnghệ sản xuất, áp dụngcáchthức quản lý để nâng caokhả năng cạnh tranh quốc tế.
1 (PHONG, 2022)
2 (kê, T ổng cục th ống kê, 2022)
Trang 7+ “Trong những năm qua, Việt Nam đã thu hút được một số lượng lớn dự án và nguồn vốn FDI Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam tính đến 20/9/2021 đạt 22,15 tỷ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm trước.
+Trong 9 tháng năm 2021, có 94 q uốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam
Xin-ga-podẫn đầu với tổng vốn đầu tư đạt 6,28 tỷ USD, chiếm 28,4% tổng vốn đầu tư vào Việt Nam;tiếp đó làHàn Quốc với tổng vốn đầu tư 3,91 tỷ USD chiếm 17,7% tổng vốn đầu tư. Nhật Bản đứng thứ 3 đạt 3,27 tỷ USD, chiếm 14,7% tổng vốn đầu tư Tiếp theo là Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Hà Lan, Hoa Kỳ,…”4
Với việc cải thiện tiêu dùng trong nước, người dânđược thụ hưởng các sản phẩm
hàng hóa, d ịch vụ đa dạng về chủng loại, mẫu mã và chất lượng với giá cảcạnhtranh.
Tạo điềukiện tốt cho hội nhập về văn hóa, tiếp thu giá tr ị tinh hoa văn hóa thế giới, bổ
sung các giá tr ị và sựtiến bộcủa thế giới để làm giàu thêm văn hóa dân tộc.
Tạotiền đề cho cải cách chính tr ị hướng tới xây d ựng một nhà nước pháp quyền xã
hội chủ ngh ĩa, xây d ựng một xã hội mở, dân chủ, văn minh Giúp đảm bảo an ninh
quốc gia, duy tr ì hòa bình,ổn định ở khu vực và quốc tế, mở racơ hội phối hợp với
nguồn lực của các nước đểxử lý các vấn đề chung như môi tr ường, biến đổi khí hậu,
phòng chống tội phạm và buôn lậuxuyên quốc gia…
2.2 Tác động tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế
Sự cạnh tranh gay gắt với cácđối thủnước ngoài gây cản trởnhiều doanh nghiệp
và ngành kinh tế nước ta trong quá trình phát triển, thậm chí phá sản,kéo theo những
hậu quả xấu về mặt k inh tế-xã hội. Tăng sự phụ thuộc vào thị trường nước ngoài, khiến nền kinh tế dễ bị ảnh hưởng bởinhững biến động về chính tr ị, kinh tế thế giới.
Sự phân chia lợ i ích không công bằng có thể làm tr ầm tr ọng thêm khoảng cách giàu nghèo và sự bất công trong xã hội Xuất hiện hiện tượng “chảy máu chất xám”. Sinh viên, học sinh du học xongở lại nước sở tại làm việc, không về nước.
Việt Nam trở thành bãi thải công nghệ. Các nước công nghiệp phát triển sẽ tìm cách chuyển giao toàn bộ những công nghệ cũ, lạc hậu, gây ô nhiễm sang các nước đang phát triển Không những thế, môi trưởng ngày càng bị ô nhiễm do công nghiệp
và sử dụng phân bón hóa chất trong nông nghiệp gây ra, khai thác r ừng bừa bãi làm
xuống cấp chấtlượng rừng Các hiện tượng thiên tai diễn ra ngày càng cực đoan.
Có thể tạo ra cản trở đối với quyền lực Nhà nướ c,đe dọa chủ quyền quốc gia về công tác giữ gìn trật tự, an ninh xã hội Có nguy cơ cao mai một bản sắc dân tộc, văn
hóa truyền thốngViệt Nam tr ước sự “xâm lăng” của văn hóa ngoại lại Tăng nguy cơ
khủng bố quốc tế, buôn lậu, tội phạm xuyên biên giới, d ịch bệnh, nhập cư trái phép.
4 (kê, 2021)
Trang 8Tóm lại, hội nhập kinh tế quốc tế hiện naycó thể vừa tạo ra những cơ hội thuận lợi
để phát triển kinh tế, vừa tiềm ẩn những rủi ro khó lường Vì vậy, việc tận dụng thời
cơ và vượt qua thách thức trong hội nhập kinh tế là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm.
3 Phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế trong phát triển của Việt Nam
3.1 Nhận thức sâu sắc về thời cơ , thách thức do hội nhập kinh tế quốc tế mang lại
Hội nhập kinh tế là một thực tiễn khách quan, không có bất kỳ một quốc gia nào có thể né tránh hoặc không hội nhập Và Việt Nam cũng k hông thể đứng ngoài guồng
quay thời đại. Đókhông chỉ là “khẩu hiệu thời thượng” mà phải là “phương thức tồn tại và phát triển” của nước ta hiện nay.Tư duy hội nhập chuyển từ “mở rộng quan hệ, gia nhập và tham gia hợp tác quốc tế" sang "chủ động đóng góp, tích cực khởi xưởng
và thamgia định hình các cơ chế hợp tác".Tức làkhông đơn thuần là "hội nhập" mà ở tầm và quy mô là“liên kết”. Cần xácđịnhrõ mặt tíchcực và tiêu cực vì tác động của
nó là đadiện, nhiều chiều.Trong đó, cần phải đặt mặt tíchcực, thuận lợi là cơ bản.
Về chủ thể tham gia hội nhập, Nhà nước là người dẫn dắt quá trình hội nhập và
giúpđỡ các chủ thể khác tham gia sân chơi khu vực và toàn cầu Đặt con người vào vị trí trung tâm, là sự nghiệp của toàn dân Doanh nhân, doanh nghiệ p,đội ngũ trí thức là lực lượng đi đầu trong quá trình hội nhập.
3.2 Xây dựng chiến lược và lộ trình hội nhập kinh tế phù hợp Cần đánh giá đúng được bối cảnh quốc tế, xu hướng vận động kinh tế, chính trị thế giới, tác động của toàn cầu hóa, của cách mạng côngnghiệp. Nhận định những điều kiện khách quan vàchủ quan có thể ảnh hưởng đến hội nhập kinh tế của nước ta.Cần làm rõ vị thế của Việt Nam để xác định khả năng và điều kiện hội nhập Song, việc
xây dựng chiến lược hội nhập đòi hỏi phải nghiên cứu kinh nghiệm của các nước, để
tránh mắc phải những sai lầm màhọ đã từng phải gánh chịu hậu quả.
Chiến lược hội nhập kinh tế phải toàn diện, r ộng mở và linh hoạt; cần xác định rõ
lộ trình hội nhậ p hợ p lý Ngoài ra, cần làm rõ những ngành, l ĩ nh vực cần ưu tiên hội
nhậ p kinh tế, trên cơ sở đó tổng hợp các nguồn lựcđể hình thành l ĩ nh vực cốt lõi, nhân
tố đột phá trong quá trình hội nhậ p kinh tế, đạt mục tiêu quốc tế hóa và quốc tế hóa.
Hội nhậ p kinh tế phải tăng hiệu quả một cách chủ động, phù hợ p vớ i thực tế hoạt động kinh tế, sức cạnh tranh, tiềm lực công nghệ và lực lượ ng laođộng.
3.3 Tích cực, chủ động tham gia vào các liên kết kinh tế quốc tế, thực hiện đầy đủ các cam kết của Việt Nam trong các liên kết quốc tế và khu vực
Là thành viên của các tổ chức kinh tế quốc tế như WTO, ASEAN, APEC Việt
Nam đã nỗ lực thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các cam kết, tham gia tích cực các hoạt động của các tổ chức này, cụ thể là về cắt giảm thuế quan, mở cửa dịch vụ, đầu
tư. Việc tích cực tham gia các liên kết kinh tế quốc tế và thực hiện nghiêm túc các
cam kết đãgóp phần nâng cao uy tín, vai trò của Việt Nam trong các tổ chức này.
3.4 Hoàn thiện thể chế kinh tế và luật pháp
Để hội nhập kinh tế quốc tế đạt hiệuquả, cầnhoàn thiện thể chế kinh tế thị trường trên cơ sở đổi mới về sở hữu, chú tr ọng thành phần kinh tế tư nhân, đổi mới doanh
Trang 9nghiệp nhà nước, đồng bộ hóacác loại thị trường, đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các chủ thể kinh tế. Gắn liền với đổi mới cơ chế quản lý Nhà nước trên cơ sở thực hiện đúng chức năng của Nhà nước như: định hướng, tạo điều kiện phát triển, hỗ trợ
và giám sát hoạt độngcủa các chủ thể kinh tế
Hoàn thiện hệ thống pháp luật, tr ọng tâm là các quyđịnh tr ực tiếp liên quanđến
hội nhậ p kinh tế như đầu tư,đấtđai, kinh doanh, thươ ng mại, thuế, tài chính, tín d ụng,
di chúc, tươ ng tr ợ tư pháp phù hợ p vớ i luật pháp quốc tế, đồng thờ i ngăn ngừa và
giảm thiểu các thách thức gây ra tranh chấ p quốc tế, cụ thể là tranh chấ p đầu tư và
thươ ng mại quốc tế gây ra; xử lý các tranh chấ p và các vấnđề kinh tế, thươ ng mại có
hiệu quả; bảođảm sựgắn k ết lợ i ích của ngườ i laođộng và doanh nghiệ p.
3.5 Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của nền kinh tế
Cácdoanh nghiệp phảitập trung tới đầu tư, đổi mới công nghệ,học hỏi cách thức
kinh doanh, tìm kiếm cơ hội kinh doanh, chấp nhận cạnh tranh bình đẳng, nâng cao năng lực quản trị, đồng hành vớiChính phủ trong bối cảnh mới.
Nhà nước cầnvào cuộc hỗ trợ các doanh nghiệp, giúp họ vượt qua những thách thức của thời kỳ hội nhập. Phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao Tổ chức các khóa đào tạo, trao đổi, tích hợp kinh nghiệmvề kỹ năng quản
lý của doanh nghiệp trên phạm vi toàn cầu, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo Việc
cải thiện cơ sở hạ tầng sản xuất, giao thông, dịch vụ, thông tin và các cơ sở hạ tầng khác sẽ giúp giảm bớt chi phí sản xuất, thu hút vốn, công nghệ hiện đại, nâng cao năng suất lao động của doanh nghiệp.
3.6 Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ của Việt Nam
“ Nền k inh tế độc lập tự chủ là nền kinh tế không bị phụ thuộc vào nước k hác,
người khác, hoặcvào một tổ chức kinh tế nàođó về đường lối, chính sách phát triển,
không bị bất cứ ai dùng những điều kiện kinh tế, tài chính, thương mại, viện trợ… để
áp đặt, khống chế, làm tổn hại chủ quyền quốc gia và lợi ích cơ bản của dân tộc”
(Ngh ĩa, 2018) Để làmđược điều đó,Việt Nam phải thực hiệncác biện pháp sau: + Xây dựng, bổ sung hoàn thiện đường lối phát triển chung và đường lối kinh tế của đất nước; k ết hợp với đẩy mạnh quan hệ kinh tế đối ngoại và chủ động hội nhập
kinh tế quốc tế phùhợp với từng giai đoạn, xu thế và lợiích của đất nước.
+ Đẩy nhanh tiến độ côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, điều chỉnh cơ cấu kinh tế, tập trung tăng trưởng theo chiều sâu Tìm kiếm, mở rộng và đa dạng hóa thị trường, nguồn vốn đầu tư và đối tác kinh doanh.
+ Nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế thông qua đổi mới, hoàn thiện hệ thống kinh tế, cải cách hành chính, tăng cường ứng dụng khoa học và công nghệ hiện đại, ươm mầmnguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành.
+Gắn phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh, ngoại giao và hội nhập.
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, nhất định phải giữ vững độc lập, tự chủ, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, biết kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
Trang 10KẾT LUẬN
thách thức Điều này chỉ trở thành hiện thực trong những điều kiện cụ thể mà ở đó vai trò hoạt động lãnh đạo của Đảng, sự điều hành quản lý của Nhà nước và tinh thần tự lực, tự cường, đoàn kết của toàn dân tộc Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế thực sự là điều kiện tiên quyết để Việt Nam có thể phát triển kinh tế và hoàn thành sứ mệnh
“sánh vai với các cường quốc năm châu”
chỉ đơn thuần là mở rộng giao lưu với các nước mà còn là minh chứng cho sự khẳng định vị trí của mình trên trường quốc tế Từ việc mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu
trong quá trình hội nhập cũng không tránh khỏi những khó khăn, thử thách như: hội nhập với các tổ chức kinh tế quốc tế sẽ đe doạ đến sự tồn tại của một số doanh nghiệp trong nước, ảnh hưởng tới chính trị, văn hoá của một quốc gia Nhưng không vì thế
mà chúng ta bỏ đi thời cơ của mình Trái lại, chúng ta “hòa nhập chứ không hoà tan”,
năng lực cạnh tranh Nói một cách chung nhất, chúng ta hãy tranh thủ thời cơ, khắc phục khó khăn, đẩy mạnh quá trình chủ động hội nhập hơn nữa
Chúng ta, những chủ nhân tương lai của đất nước phải thấy được tầm quan trọng của vấn đề hội nhập đối với sự phát triển của quốc gia Từ đó thực hiện tốt trách nhiệm