Công tác xã hội (CTXH) đã được nhà nước công nhận là một nghề cần phát triển. Hiện nước ta đã có trên 50 trường đào tạo CTXH. Vấn đề cần bàn là trường chúng ta cần làm gì để đóng góp cho sự phát triển ngành CTXH ở địa bàn Khánh Hòa. Bài tham luận này nêu lên ba ý chính : (a) Nhận diện các vấn đề xã hội của tỉnh Khánh Hòa và thành phố biển Nha Trang để làm cơ sở cho việc đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội; (b) Tăng cường tính chuyên nghiệp trong đào tạo; và (c) Kết nối mạng lưới CTXH trong và ngoài nước. Nhiệm vụ đặt ra cho trường là cần nghiên cứu những vấn đề xã hội nẩy sinh trong tỉnh, nghiên cứu về nguồn nhân lực CTXH của tỉnh, nghiên cứu về nhu cầu đào tạo CTXH … từ đó mới có cơ sở để xây dựng sứ mạng, tầm nhìn của trường trong đào tạo ngành CTXH. Để tăng cường năng lực, trường cần có kế hoạch và bước đi thích hợp nhằm nâng cao năng lực nhân sự ngành CTXH của trường bằng nhiều con đường như đào tạo, liên kết hợp tác, kết nối với mạng lưới sẵn có ở trong và ngoài nước.
Trang 1Nâng cao tính chuyên nghiệp trong đào tạo chuyên ngành công tác xã hội tại Đại học Khánh Hòa – kết nối với mạng lưới trong nước và quốc tế
Tóm tắt
Công tác xã hội (CTXH) đã được nhà nước công nhận là một nghề cần phát triển Hiện nước ta đã có trên 50 trường đào tạo CTXH Vấn đề cần bàn là trường chúng ta cần làm
gì để đóng góp cho sự phát triển ngành CTXH ở địa bàn Khánh Hòa Bài tham luận này nêu lên ba ý chính : (a) Nhận diện các vấn đề xã hội của tỉnh Khánh Hòa và thành phố biển Nha Trang để làm cơ sở cho việc đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội; (b) Tăng cường tính chuyên nghiệp trong đào tạo; và (c) Kết nối mạng lưới CTXH trong và ngoài nước Nhiệm vụ đặt ra cho trường là cần nghiên cứu những vấn đề xã hội nẩy sinh trong tỉnh, nghiên cứu về nguồn nhân lực CTXH của tỉnh, nghiên cứu về nhu cầu đào tạo CTXH …
từ đó mới có cơ sở để xây dựng sứ mạng, tầm nhìn của trường trong đào tạo ngành CTXH Để tăng cường năng lực, trường cần có kế hoạch và bước đi thích hợp nhằm nâng cao năng lực nhân sự ngành CTXH của trường bằng nhiều con đường như đào tạo, liên kết hợp tác, kết nối với mạng lưới sẵn có ở trong và ngoài nước
Summary
Social work has been recognized by government since 2010 to develop it for period 2010-2020 So far, there are above fifty universities and colleges to offer social work programs The vital question is what should we do to contribute to the development of social work in Khanh Hoa University and Khanh Hoa province This paper raised three main points : (a) Identify the social problems of Khanh Hoa province and Nha Trang city then using them as data base to build up the education programs that meet the social needs; (b) Enhance the professionalism of education program; (c) Link with social work network domestically and abroad The tasks of Khanh Hoa university is to conduct some surveys on social problems emerged in our province, on social work human resources,
on training demand…hence we can base on the findings to set up the mission, vision of social work education and training Khanh Hoa university has to plan on upgrading the
Trang 2social work human resource capacity of faculty members by training, collaboration, link with social network domestically and abroad.
Dẫn nhập
Khánh Hòa được thiên nhiên ưu đãi về nhiều mặt : địa lý, khí hậu, cảnh quan môi trường
… nên rất thuận lợi trong việc phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt là kinh tế du lịch
Về mặt xã hội, Khánh Hòa cũng nằm trong bối cảnh chung của nước ta và toàn cầu
Vì vậy ngành CTXH ở Khánh Hòa cần có những bước đi đồng bộ với khu vực và cả nước để nâng cao tính chuyên nghiệp trong đào tạo và thực hành đồng thời kết nối các nguồn lực sẵn có từ các địa phương như TP Hồ Chí Minh và các nơi khác
Bài tham luận này xin đề cập đến 3 nội dung sau :
1- Nhận diện các vấn đề xã hội của tỉnh Khánh Hòa và thành phố Nha Trang
2- Tăng cường tính chuyên nghiệp trong đào tạo CTXH
3- Kết nối mạng lưới CTXH
I Nhận diện các vấn đề xã hội của tỉnh Khánh Hòa và thành phố Nha Trang I.1 Làm thế nào để nhận diện các vấn đề xã hội trong tỉnh ?
Từ trước đến nay bản thân Khánh Hòa đã xác định được một số vấn đề xã hội của mình rồi Theo báo cáo của tỉnh, hiện nay Khánh Hòa đang phải giải quyết những vấn đề sau đây :
Khánh Hòa hiện có gần 300.000 người đang được và cần hỗ trợ các dịch vụ xã hội, chiếm gần 30% dân số của tỉnh Trong đó, có hơn 19.000 người khuyết tật; 2.500 trẻ mồ côi; 15.000 đối tượng bảo trợ xã hội được nhận trợ cấp hàng tháng; hơn 89.000 người cao tuổi; hơn 100.000 người thuộc diện hộ nghèo; 30.000 đối tượng chính sách ưu đãi người
Trang 3có công và hơn 100.000 người phải sống trong hoàn cảnh hết sức khó khăn cần sự cứu trợ kịp thời của xã hội Ngoài ra, còn hàng chục nghìn cá nhân, gia đình, nhóm xã hội nảy sinh các vấn đề xã hội phức tạp như ly hôn, bạo lực gia đình, trẻ em bị xâm hại tình dục, trẻ lang thang cơ nhỡ, ma túy, trộm cắp, tội phạm
Khánh Hòa hiện có 5 cơ sở bảo trợ xã hội công lập hiện đang nuôi dưỡng 369 đối tượng, trong đó có 96 trẻ mồ côi, trẻ bị bỏ rơi; 90 trẻ khuyết tật; 105 người khuyết tật thần kinh, tâm thần; 33 người khuyết tật; 23 người cao tuổi và 22 người lang thang xin ăn 3 cơ sở bảo trợ xã hội ngoài công lập hiện đang nuôi dưỡng 430 đối tượng, trong đó có 331 trẻ
mồ côi, trẻ bị bỏ rơi, hoàn cảnh khó khăn; 73 trẻ khuyết tật; 3 người khuyết tật; 23 người cao tuổi không nơi nương tựa.1
I.2 Cần có các cuộc nghiên cứu khoa học về các vấn đề xã hội và nhận thức về nghề CTXH
Để có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ cho công tác đào tạo và thực hành CTXH ở Khánh Hòa, thiết nghĩ trường và tỉnh nên tiến hành một số cuộc nghiên cứu tổng thể và chuyên
đề các vấn đề xã hội, trong đó cần khảo sát nhận thức về nghề công tác xã hội của các cấp
ủy, chính quyền, đoàn thể và nhân dân; khảo sát tỷ lệ nhân sự các ngành đã được đào tạo, tập huấn về CTXH Đặc biệt, cần khảo sát những vấn đề xã hội nẩy sinh gần đây trên địa bàn thành phố Nha Trang bao gồm những vấn đề gì, chúng có tác động gì đến hoạt động kinh tế-xã hội, an sinh xã hội trong đó có kinh tế du lịch Để làm việc này trường Đại học Khánh Hòa cần xây dựng kế hoạch nghiên cứu khoa học nằm trong khuôn khổ chung của nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của tỉnh hàng năm
II Tăng cường tính chuyên nghiệp trong đào tạo và thực hành CTXH
1 Nhận thức về sứ mạng, mục đích, định nghĩa của công tác xã hội
1.1 Sứ mạng của công tác xã hội Theo Hiệp hội Quốc gia Nhân viên Xã hội Hoa
Kỳ (NASW) thì sứ mạng chủ yếu của nghề công tác xã hội là tăng cường
1 Theo : http://dangcongsan.vn/nghe-cong-tac-xa-hoi/khanh-hoa-tiep-tuc-nang-cao-nhan-thuc-ve-nghe-cong-tac-xa-hoi-270568.html , truy cập 12/2/2016
Trang 4chất lượng sống của con người và giúp đáp ứng những nhu cầu cơ bản của con người, đặc biệt quan tâm đến nhu cầu của nhóm đối tượng dễ bị thương tổn, những người bị áp bức và người nghèo (NASW, 1994) Tương tự, Hội
đồng giáo dục công tác xã hội Mỹ (CSWE) mô tả nghề công tác xã hội như
là nghề hết lòng tăng cường cuộc sống an sinh con người và giảm nghèo khó
và áp bức (CSWE, 1994).
1.2 Mục đích của công tác xã hội Theo Hội đồng giáo dục công tác xã hội Mỹ (CSWE) công tác xã hội có 4 mục đích :
1.2.1 Khuyến khích, thúc đẩy; phục hồi; duy trì; và tăng cường việc
thực hiện chức năng xã hội của cá nhân, nhóm, các tổ chức và các cộng đồng bằng cách giúp họ hoàn thành công việc, phòng ngừa và giảm nhẹ những đau buồn thống khổ và sử dụng các nguồn tài nguyên
1.2.2 Hoạch định, xây dựng và thực thi các chính sách xã hội, các
dịch vụ xã hội, các nguồn tài nguyên và các chương trình để đáp ứng những nhu cầu cơ bản con người và hỗ trợ cho sự phát triển năng lực con người
1.2.3 Theo đuổi các chính sách, dịch vụ, tài nguyên và chương trình
thông qua công tác biện hộ trong phạm vi cơ sở hay trong công tác quản trị cơ sở hoặc hành động chính trị để tăng quyền lực cho các nhóm nguy cơ, thúc đẩy công bằng xã hội và công bằng kinh tế.
1.2.4 Phát huy và thử nghiệm kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp để đạt
những mục đích nói trên.
1.3 Định nghĩa công tác xã hội (2014) : “Công tác xã hội là một nghề thực hành
và là một khoa học thúc đẩy sự tiến bộ và phát triển xã hội, sự cố kết xã hội
và tăng quyền lực và giải phóng người dân Các nguyên tắc công bằng xã hội, quyền con người, tinh thần trách nhiệm chung và tôn trọng sự đa dạng
là trọng tâm của nghề công tác xã hội Vận dụng những lý thuyết của công tác xã hội, khoa học xã hội, khoa học nhân văn và kiến thức bản địa; công tác xã hội vận động/thu hút người dân và các tổ chức nhận diện và giải quyết những thách thức trong cuộc sống và tăng cường an sinh cho con người.” 2
2 Theo http://ifsw.org/get-involved/global-definition-of-social-work/ truy cập 12/2/2016
Trang 52 Xây dựng chương trình đào tạo CTXH chuyên nghiệp phù hợp với địa phương
Hiện nay ở nước ta đã có trên 50 cơ sở đào tạo bậc cao đẳng và cử nhân công tác xã hội nên chúng ta có thể tham khảo chương trình đào tạo của các trường bạn Tuy nhiên như chúng ta đã biết các tổ chức quốc tế như Liên đoàn Quốc tế Nhân viên Xã hội (IFSW), Hiệp hội Quốc tế các trường CTXH (IASSW) và Hiệp hội Giáo dục CTXH châu Á-Thái Bình Dương (APASWE) đều nhấn mạnh đến việc xây dựng chương trình đào tạo CTXH có vận dụng kiến thức bản địa Đây là khuyến cáo của quốc tế giúp ta định hướng cho trường mình trong đào tạo CTXH thời gian tới
Để bổ sung những học phần chuyên ngành vào chương trình đào tạo hiện nay của trường, thiết nghĩ chúng ta nên xuất phát từ nhu cầu đào tạo nhân lực CTXH của tỉnh và căn cứ vào kết quả nghiên cứu các vấn đề xã hội để đưa vào chương trình các môn học phù hợp Ngoài ra, chúng ta nên tham khảo sứ mạng, mục đích và định nghĩa về CTXH của các nước và các tổ chức quốc tế về CTXH (ví dụ: Những tiêu chuẩn toàn cầu về giáo dục và đào tạo) để xây dựng chương trình đào tạo của mình vừa mang tính hội nhập quốc
tế vừa có tính đặc thù địa phương
Trước mắt dựa vào số liệu báo cáo của tỉnh về các vấn đề xã hội, chúng ta có thể sơ
bộ xây dựng một số môn học chuyên ngành sau :
- An sinh xã hội và các vấn đề xã hội
- Chính sách xã hội
- CTXH với người cao tuổi
- CTXH với người nghèo
- CTXH với người khuyết tật
- CTXH với người có công
Trang 6- CTXH với nhóm người có nhu cầu đặc biệt (trẻ em bị xâm hại tình dục, trẻ lang thang, ma túy, bạo hành gia đình…)
- CTXH trong bệnh viện
- CTXH học đường
- Quản lý ca
- Quản trị công tác xã hội
- Kiểm huấn thực hành CTXH
- …
3 Vận dụng các kiến thức kỹ năng CTXH vào việc thực hành ở các cơ sở xã hội 3.1 Trong đào tạo ở trường
Như chúng ta đã biết công tác xã hội có hai lĩnh vực : đào tạo và thực hành Đào tạo diễn
ra ở các trường dưới hình thức giảng dạy lý thuyết và thực tập tại thực địa cơ sở xã hội và cộng đồng
Giảng dạy lý thuyết CTXH hiện nay được các trường triển khai theo phương pháp giáo dục chủ động để giúp sinh viên hiểu sâu kiến thức và vận dụng ngay trên lớp dưới các dạng như thảo luận nhóm, thuyết trình, sắm vai, nghiên cứu tình huống (case) v.v
Để đạt hiệu quả cao trong đào tạo cần thiết phải có giảng viên giỏi nghề, có kinh nghiệm giảng dạy và thực hành Bên cạnh đó, giáo trình, bài giảng, tài liệu tham khảo, các tư liệu tình huống; cơ sở thực tập; đội ngũ kiểm huấn viên là hết sức quan trọng
Sinh viên ngoài thời gian lên lớp sẽ được bố trí thực tập các học phần và thực tập tốt nghiệp Vì vậy cần có những người thầy ở hiện trường (field educators) hay những kiểm huấn viên (supervisors) tại chỗ để hướng dẫn giúp đỡ sinh viên hoàn thành tốt chương trình thực tập
Trang 73.2 Thực hành ở các cơ sở xã hội
Sau khi tốt nghiệp ra trường, sinh viên được tuyển dụng vào làm việc ở các cơ sở xã hội
là lúc sinh viên bắt đầu thực hành nghề nghiệp hay nói cách khác là hành nghề với chức danh là nhân viên xã hội (social worker) Nhân viên xã hội làm việc trong các lĩnh vực khác nhau như : trường học, bệnh viện, cộng đồng, khu công nghiệp, người cao tuổi, người khuyết tật, sức khỏe tâm thần…nhưng đều phải thực thi những quy định về đạo đức nghề nghiệp (code of ethics) và các tiêu chuẩn thực hành (standards of practice) của lĩnh vực đó Nhân viên xã hội thường được khuyến khích tham gia vào hội xã hội nghề nghiệp của mình để không ngừng học hỏi, nâng cao kiến thức chuyên môn, mở rộng mạng lưới … rất hữu ích cho công việc của mình
III Kết nối mạng lưới công tác xã hội khu vực, trong nước và quốc tế
Kết nối với mạng lưới công tác xã hội là chuyện sống còn của người làm công tác xã hội cũng như của ngành công tác xã hội, không những kết nối trong nước mà cả với quốc tế Hiện nay ở nước ta có hàng chục trường đào tạo CTXH, hàng trăm cơ sở chuyên hoạt động trong lĩnh vực phát triển xã hội và công tác xã hội dưới hình thức các tổ chức xã hội phi chính phủ (NGOs), tổ chức phi lợi nhuận (NPOs), tổ chức xã hội tôn giáo (FBOs), tổ chức chính trị xã hội… Ở địa bàn tỉnh Khánh Hòa, trường có thể kết nối với các cơ sở xã hội như Trung tâm Bảo trợ Xã hội tỉnh, một số cơ sở xã hội tôn giáo, tư nhân nhằm xây dựng cơ sở thực tập cho sinh viên công tác xã hội và hình thành đội ngũ kiểm huấn viên Trên bình diện quốc tế, ngành CTXH có các tổ chức như Liên đoàn Quốc tế Nhân viên
Xã hội (IFSW), Hiệp hội Quốc tế các trường CTXH (IASSW), Hiệp hội Giáo dục CTXH châu Á-Thái Bình Dương (APASWE); sắp tới chúng ta có AEC (Cộng đồng kinh tế ASEAN) Ngoài ra chúng ta cũng có thể kết nối với hàng trăm hiệp hội nhân viên xã hội của các nước trên thế giới và hợp tác với các trường đại học trong khu vực ASEAN cũng như của các quốc gia khác
Trang 8Gần nhất là trường ta có thể liên kết với Câu lạc bộ CTXH chuyên nghiệp TP Hồ Chí Minh, một tổ chức quy tụ hơn một trăm nhân viên xã hội chuyên nghiệp đủ trình độ, hoạt động từ năm 2010 đến nay
Kết luận
Từ sứ mạng, mục đích, định nghĩa mới nhất của công tác xã hội, chúng ta vận dụng vào bối cảnh tỉnh nhà để thúc đẩy việc đào tạo và thực hành công tác xã hội ở trường Đại học Khánh Hòa ngày càng chuyên nghiệp hơn Để đạt được mục tiêu ấy, trường cần xây dựng
kế hoạch ngắn hạn và dài hạn phát triển ngành công tác xã hội phù hợp với tình hình địa phương trong đó có tổ chức bộ máy khoa công tác xã hội, nhân sự chuyên môn, nhân sự quản lý… Trước mắt cần tăng cường năng lực đội ngũ giảng viên, kiểm huấn viên, cơ sở thực tập, trang thiết bị giảng dạy và thực hành Ngoài ra Trường cần có chính sách chiêu hiền đãi sĩ để quy tụ về những nhân sự giỏi trong ngành, kết nối với các trường bạn, các
tổ chức xã hội trong và ngoài nước để nâng cao chất lượng đào tạo và thực hành CTXH ở địa phương
Câu hỏi đặt ra cho trường và cho hội thảo :
- Trường ĐH Khánh Hòa cần xây dựng sứ mạng, tầm nhìn liên quan đến ngành CTXH như thế nào trong 10 năm tới ?
- Ngành CTXH đóng vai trò gì trong xây dựng và phát triển Khánh Hòa và thành phố Nha Trang thành một tỉnh/thành phố hài hòa về kinh tế và xã hội ?
-Tác giả : LÊ CHÍ AN
Chủ nhiệm Câu lạc bộ CTXH chuyên nghiệp TP.HCM
Nguyên là Giảng viên trường Đại học Mở TP.HCM
Hiện nay là Giảng viên trường Đại học Thủ Dầu Một, Bình Dương
Email : lechian@yahoo.com
lechian@gmail.com
Điện thoại : 0903359846
Trang 9
-Tài liệu tham khảo:
1- Tiếng Việt
1.1 Sách
CTXH, Tài liệu tham khảo biên soạn theo yêu cầu của Ban Xã hội học, Viện Khoa học Xã hội TP.HCM, tháng 2/1979.
- Nguyễn Thị Oanh, Các hoạt động xã hội và công tác xã hội chuyên nghiệp, bài viết trong
cuốn :”Saigon – Thành phố Hồ Chí Minh 300 năm hình thành và phát triển 1698 – 1998”, Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn và Sở Văn hóa – Thông tin TP.HCM, 1999.
nghề công tác xã hội ở Việt Nam; Nxb Thanh Niên, 2011
1.2 Các tài liệu, văn bản khác
hội thảo khoa học nhân ngày Công tác xã hội thế giới ở Việt Nam năm 2010 “Đào tạo nhân lực công tác xã hội – yếu tố phát triển xã hội bền vững”, Kỷ yếu hội thảo trường Đại học Lao động Xã hội cơ sở II – TPHCM, tr.37.
thảo khoa học quốc tế “Nâng cao tính chuyên nghiệp công tác xã hội vì phát triển và hội nhập”, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, 2013, tr.83.
thảo khoa học quốc tế “Thực tiễn và hội nhập trong phát triển CTXH ở Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà nội, 2014, tr.355.
thức, Kỷ yếu Hội thảo khoa học Ngày CTXH thế giới tại Việt Nam tại TP.HCM 11/2015.
tế “Công tác Xã hội Việt Nam : Thách thức tính chuyên nghiệp trước nhu cầu hội nhập và phát
triển” – Vietnam social work – The Challenges to Professionalism in the context of Integration and Development, do ĐH Công Đoàn Hà Nội tổ chức nhân Ngày CTXH thế giới lần thứ 18 tại Việt
Nam, Nhà xuất bản Lao động, tr.287-295.
Nghề Công tác Xã hội, Bộ LĐTBXH và UNICEF thực hiện tháng 3/2014
SWEP-VN, 2011
2015 quy định mã số và tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp viên chức chuyên ngành CTXH.
2- Tiếng Anh
Nxb Brooks/Cole Publishing Company, Pacific Grove, California, 1993.
Trang 10- Louise C Johnson, Social Work Practice, A Generalist Approach, In lần thứ 5, Nxb Allyn & Bacon,
1995.
Nxb Allyn & Bacon, 2000.
cập 27/9/2013
- The Global Agenda for Social Work and Social Development, 2012, http://ifsw.org/get-involved/ agenda-for-social-work/ truy cập 20/8/2015
- Global Definition of the Social Work Profession, http://ifsw.org/get-involved/global-definition-of-social-work/ , truy cập 12/2/2016
- Statement of Ethical Principles, http://ifsw.org/policies/statement-of-ethical-principles/, truy cập
12/10/2015