Bài tập cơ sở văn hóa việt nam tính nữ trong kiến trúc đền thờ nữ thần mariamman ở thành phố hồ chí minh

Tính nữ trong kiến trúc Đền thờ Nữ thần Mariamman ở Thành phố Hồ Chí Minh Trường ĐH Kiến trúc Tp.HCM Khoa: Khoa học cơ bản GVHD: Cô Nguyễn An Thụy BÀI TẬP CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM HCM 1.

Tính nữ trong kiến trúc Đền thờ Nữ thần Mariamman ở Thành phố Hồ Chí Minh

Trường ĐH Kiến trúc Tp.HCM Khoa: Khoa học cơ bản GVHD: Cô Nguyễn An Thụy BÀI TẬP CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

HCM

1. Lý do chọn đề tài

tiếp xúc và giao lưu văn hóa Ấn

Độ và Việt Nam trên mảnh đất Sài Gòn

1 Những giá trị, ảnh hưởng củatiếp xúc và giao lưu văn hóa Ấn

Độ và Việt Nam trên mảnh đấtSài Gòn

2 Tục thờ mẫu ở Việt Nam

MỤC LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO KẾT LUẬN

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

Tín ngư ỡng thờ nữ thần Mariamman và tính nữ trong kiến trúc Đền thờ Nữ thần Mariamman tại Thành phố Hồ Chí Minh  

CHƯ ƠNG 3

1. Vị trí của người phụ nữ trong truyềnthống văn hóa Ấn Độ

2. Cổ tích Tứ Pháp và dấu ấn của tínngư ỡng Ấn Độ giáo

3. Tín ngưỡng thờ Mẫu, Ấn giáo ở SàiGòn – Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày nay, ngay tại địa bàn sinh sống, làm việc và học tập, vẫn còn các công trình mang nhữngnét đặc sắc trong văn hóa tín ngưỡng Ấn Độ, nhóm mong muốn hiểu thêm quá trình và sự tiếpxúc của văn hóa Việt Nam và Ấn độ và “Tính nữ” trong kiến trúc công trình đền thờ Nữ thầnMariamman- tọa lạc trên đường Trương Định, quận 1, thành phố Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

2 Mục tiêu nghiên cứu

● Hiểu thêm về văn hóa Ấn Độ, về phong tục, tín ngưỡng và sự ảnh hưởng của văn hóa Ấn

Độ đến Việt Nam trong lịch sử

● Tìm hiểu về sự giao thoa giữa hai nền văn hóa Việt Nam và Ấn Độ trên mảnh đất Sài Gònhình thành một nét văn hóa đậm chất riêng, một di sản đô thị nơi Sài Gòn hoa lệ nhưngcũng đầy bình dị len lõi sâu trong từng ngõ ngách, trong đời sống sinh hoạt hằng ngàycủa người dân nơi đây

● Đền nữ thầnMariamman và tính nữ trong tín ngưỡng thờ nữ thần

● Liên hệ với tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam

MỞ ĐẦU

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

● Văn hóa Việt nam và sự tiếp xúc với văn hóa Ấn Độ

● “Tính nữ” trong công trình đền thờ Nữ thần Mariamman

4 Phương pháp nghiên cứu:

● Tìm hiểu qua các kênh thông tin mạng, sách báo, tài liệu lịch sử, Ngoài ra nhóm cònđến công trình thăm quan để trực tiếp trải nghiệm trong một không gian kiến trúc thờ

Nữ thần Ấn độ, từ đó tiến hành xử lý thông tin, số liệu, bối cảnh, từ đó đi vào phân tích đềtài nghiên cứu

 MỞ ĐẦU

CHƯƠNG I: NGUỒN GỐC, LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ XÂY

DỰNG ĐỀN THỜ NỮ THẦN MARIAMMAN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ

MINH

1/ Sơ lược lịch sử quá trình hình thành và phát triển

của Hindu giáo

a.  Một số khái niệm

-  Tên gọi :Hindu giáo (Hinduism)  dùng để chỉ một tôn giáo

ở Nam Á đó là Ấn Độ giáo Hindu giáo là tôn giáo đa

thần, đại diện cho các hiện tượng thiên nhiên hay các

nhân vật linh thiêng xuất hiện trong sử thi nổi tiếng;

Bà-La-Môn là một tôn giáo rất cổ của Ấn Độ, cội nguồn

của Hindu giáo; Đền thờ Hindu giáo   là các công trình

kiến trúc được xây dựng để thờ cúng một vị thần hoặc

một danh nhân quá cố trong Hindu giáo

-  C ác vị thần phổ biến trong tín ngưỡng của người

Nam Ấn Độ; Kartikeya   còn được gọi là Murugan,

Skanda… là vị thần chiến tranh của đạo Hindu;

Ganesha  là vị thần của sự khởi đầu, người bảo trợ

của chữ viết và học tập

- Biểu tượng tôn giáo : Vahana  là “thúcưỡi” của các vị thần; Linga và Yoni  làbiểu tượng cho thần Shiva và sự sinhsôi và phát triển, trong đó Linga làbiểu tượng đặc tính dương và Yoni làbiểu tượng đặc tính âm; Mandala   làmột hình vuông, chứa một vòng trònvới một điểm trung tâm, biểu thị vũtrụ trong cái nhìn của một bậc giácngộ

b Lịch sử hình thành và phát triển Hindu giáo tại Ấn Độ

thầy cúng đóng vai trò quan trọng, có địa vị và quyền lực trong xã hội Ấn Độ lúc bấy giờ, hình thànhđẳng cấp Tăng lữ Bà-La-Môn

giai cấp: Tăng lữ Bà-La-Môn, Sát-Đế-Ly, Phệ-Xá, Thủ-Đà-La và Chiên-Đà-La Từ đó, luật pháp Manuhình thành, kỳ thị giai cấp

thích ứng nhanh chóng, phục hồi những giá trị cơ bản, loại trừ các yếu tố lạc hậu, thái quá và trởthành quốc giáo của người Ấn Độ

C Kiến trúc đền thờ Hindu giáo

-   Về bố cục, luôn được thiết kế kiến trúc

cân xứng dựa theo Mandala, căn vào

bốn hướng (Đông, Tây, Nam, Bắc) để tạo

thành hình vuông, bên trong lại chia

thành 64 hoặc 81 ô bằng nhau, mỗi ô gắn

với một vị thần theo đúng vai trò và vị trí

Trong đó hình vuông trung tâm được

dành cho vị thần Sáng tạo (Thần

Brahma)

Điện thờ(Garbhagriha) là nơi quan trọngnhất, nằm ở trung tâm và đặt tượng chủ thầnchính với ít nhất một sảnh đường Mandala.Thần đường thường chỉ được thiết kế mộtcửa, ba phía xây kín Thần đường có hìnhdáng như một tháp nhọn dần lên đỉnh vừathể hiện hình tượng núi Meru, vừa có sựtương quan với tỉ lệ cơ thể con người

Cách trang trí trong thần đường rất ít để tín

đồ tập trung Tiền sảnh Mandala và hànhlang quanh thần đường lại có nhiều tranhtượng thờ Phần mái và cổng đền tương ứngvới cách trang trí khác nhau Hướng đông là

sự sống, hướng Tây là cái chết, hướng Nam làtrung tính và hướng Bắc là tự nhiên

●  Đặc điểm chung của kiến trúc đền

thờ Hindu giáo

C Kiến trúc đền thờ Hindu giáo

-   Phong cách Nagara  là phong cách Bắc Ấn,

hình thành từ khoảng TK thứ IX Phong

cách đền có đặc điểm như mái đền có cấu

trúc dạng tổ ong với các đường cong vươn

lên, trên cùng có một đĩa đá Amalaka

đựng một búp sen Kalasa được gọi là tháp

hoặc đỉnh Sikhara Công trình không có

sân, đặt trên những khu đất trống, bao

gồm mặt bằng môn sảnh, thần đường,

phòng cầu phúc đều có hình dáng vuông

Phong cách Nagara được xây theo lối

hướng thượng, các tháp cao dần đều từ

cổng vào đến tháp chính

-   P hong cách Dravida  là phong cách Nam Ấn,hình thành từ TK XI đến TK XVIII Kiến trúc máiđền có cấu trúc hình kim tự tháp đỉnh bằng,đặt trong những tường bao nhiều lớp hìnhthành các sân trong, tháp cổng cao lớn gọi làGopura Đền thờ mang phong cách Dravidian

cơ bản có 4 phần: chính điện (Vimana), cáccửa (Mandapas), cổng - kim tự tháp(Gopurams) và hội trường (Chawadis) Bêncạnh đó, một ngôi đền luôn có hồ nước hoặcgiếng nước, sử dụng cho mục đích thiêngliêng, hay phục vụ sinh hoạt

●  Phân loại phong cách kiến trúc đền

thờ Hindu giáo

Phong cách Nagara Phong cách Dravida

2/ Quá trình du nhập Hindu giáo vào Việt Nam và TP HCM

a.  Quá trình du nhập Hindu giáo vào Việt Nam

Quá trình du nhập Hindu giáo vào Đông Nam Á là dovị trí địa lý nằm ngay trên con đườnghàng hải giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Văn hóa Ấn Độ tràn xuống phía Nam chính là khuvực Đông Nam Á và ảnh hưởng sâu rộng đến khu vực này, tạo nền tảng cho sự phát triển của văn

đường biển mà đến

b Lịch sử hình thành và phát triển Hindu giáo tại TP HCM 

Năm 1867, thực dân Pháp chiếm đóng khu vực Nam Bộ và xây dựng một thành phố ngay cửakhẩu Sài Gòn Sau đó, vào cuối thế kỷ XIX, giai đoạn Công ty Đông Ấn Pháp kiểm soát một số bang ở

Ấn Độ, thực dân Pháp đã đưa người Tamil từ thuộc địa Pondicherry và Karaikal nằm dọc theo duyênhải phía Nam Ấn Độ tới Sài Gòn Ở Sài Gòn, bộ phận người Ấn này đã tham gia vào công cuộc kinhdoanh ở nhiều lĩnh vực, nhất là tín dụng, địa ốc và vải sợi Theo thời gian cư trú tại Việt Nam, họ lậpnên một số ngôi đền Hindu giáo để làm nơi thực hành tôn giáo

c.  Kiến trúc Hindu giáo tại TP HCM 

- Cộng đồng dân cư Nam Ấn đã xây dựng tổng cộng bốn cơ sở tôn giáo Đó là Đền thờMariamman,  Đền thờ Sri Thenday Yutthapani, Đền thờ Subramaniam Swamy và Đền thờGanesha  Các ngôi đền tuy được xây dựng để thờ các vị thần và mục đích khác nhau, nhưngđều có nhiều nét tương đồng

dựng theo phong cách kiến trúc Dravia Nhiều vật liệu và các tượng thờ trong ngôi đền đềunhập từ Ấn Độ.Đây là ngôi đền thờ nữ thần Mariamman

- Đ ền thờ Sri Thenday Yutthapani  là ngôi đền có từ năm 1920,

được xây dựng lại trên nền của một ngôi đền Hindu đã được

thành lập vào cuối TK 19 Ngôi đền này thờ thần Murgan

Ngôi đền là một minh chứng cho tộc người Ấn tại miền Nam

Việt Nam một thời thịnh vượng

- Đ ền thờ Subramaniam Swamy   (hay còngọi chùa ông) là ngôi đền Ấn đầu tiênđược xây dựng tại Sài Gòn, để thờ tự namthần Subramanian Swamy và cử hành cácthủ tục cưới hỏi của người theo tôn giáo.Vật liệu xây dựng và đồ dùng trang trí cáctượng thần phần lớn đều nhập từ Ấn Độ

và do chính thợ thủ công tay nghề caongười Tamil thực hiện

3/ Lịch sử xây dựng đền Mariamman

ngôi đền này được cộng đồng người Ấn xây dựng

vào đầu thế kỷ XX Ban đầu, nó chỉ là một ngôi

đền nhỏ lợp mái tôn dành cho những tín đồ Ấn

Tamil trong Hội Ấn kiều sinh sống tại Sài Gòn xây

dựng lại theo kiến trúc của một ngôi đền Ấn Độ

giáo miền Nam Ấn Độ.  Nhiều vật liệu và các

tượng thờ trong ngôi đền đều nhập từ Ấn Độ

- Ngôi đền Mariamman từng có thời kỳ bị bỏ

hoang. Đến năm 1990, ngôi đền này hoạt động

trở lại dưới sự quản trị của một thương gia người

Ấn Độ là cháu ruột của vị cai quản trước (qua

đời năm 2005). Hiện nay, ngôi đền được quản lý

bởi một Ban Quản trị do chính quyền quận 1 cử

ra

LƯU VĂN HÓA ẤN ĐỘ VÀ VIỆT NAM TRÊN MẢNH ĐẤT SÀI GÒN

1.1 Vài nét về lịch sử hình thành cộng đồng người Ấn tại TP HCM

-Người Ấn ở Sài Gònthường được cư dân bản địa gọi làngười Chà hoặc

đôi khi làChà Và Cộng đồng gốc Ấn này có nhiều nhóm địa phương khác

nhau

 -Nhóm Chà Bombay là nhóm người Ấn có gốc tại thành phố Bombay,

Delhi, Benares. Họ đến Sài Gòn từ những thập niên đầu của thế kỉ XIX.Họ

là những chuyên gia thực thụ trên thương trường tơ lụa và có một số chi

điếm quan trọng ở một số thành phố khác. Là những thương nhân giàu có,

nhóm Bombay này lập ra những bang hội kinh doanh rất phát đạt ở Sài

Gòn xưa Họ chính là cộng đồng xây dụng nên đền Hindu giáo Gurnagar

trên đường An Dương Vương, khu vực Chợ Lớn

1 Những giá trị, ảnh hưởng của tiếp xúc và giao lưu văn hóa Ấn Độ và Việt Nam trên mảnh đất Sài Gòn

  Thứ hailànhóm Chà Chetty  Nhóm này được biết đến nhiều với hoạt động cho vay Đa số

thành viên nhóm này có quốc tịch Pháp và do đó nhận được sự ưu đãi rất lớn từ chính quyền

thực dân như “những người châu Á không phải Việt Nam”.  Họ cho vay, thế chấp nhà cửa,

ruộng đất một cách hợp pháp Họ cũng là tầng lớp giàu có và cũng đã xây nên những ngôi

đền Hindu giáo đầu tiên nguy nga trên đất Sài Gòn

  Tầng lớp bình dân người Ấn sống chan hoà cùng dân nghèo thành thị Cuối thế kỉ XIX, họ

chuyên hành nghề đánh xe ngựa chở khách, về sau, họ chuyển sang chăn nuôi bò, dê Nhiều

người trong số họ lấy vợ Việt, sống với nghề nấu cà ri gia truyền

  Đại bộ phận bà con gốc Ấn định cư lâu dài ở TP HCM hiện nay là những người Ấn lai. Họ

là kết quả của những cuộc hôn nhân giữa người Ấn với người Việt hay người Ấn với người

Khmer. Ngày nay, những người Ấn chính gốc đến Sài Gòn trong một thời gian ngắn để làm việc

hoặc kinh doanh rồi họ lại trở về nước, không định cư ở Việt Nam

Sikh. Họ sống tập trung quanh thánh đường Nhóm người Sikh trước đây sống ở quận 1 quanh

thánh đường trên đường Tôn Thất Thiệp Nhóm người Ấn theo Islam giáo quy tụ quanh những

thánh đường ở Đông Du, Chợ Lớn, v.v

  Từ giữa thế kỉ XIX, sau khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, số người nước ngoài, trong đó

có người Ấn, đến Sài Gòn tăng dần Theo thống kê thì vào năm 1898 với diện tích 780 ha vàtrong khoảng 30.000 người ở Sài Gòn thì có đến gần 1000 người Ấn Độ,cụ thể là 505 người Ấn

Độ và 405 người Ấn quốc tịch Pháp

  Thời gian trôi qua, hoàn cảnh người Việt và người Ấn cũng đã thay đổi Mối quan hệ giữahai cộng đồng này ngày càng tốt đẹp vì sự gần gũi, thân thiện mà những thế hệ người Ấn mớimang lại Trong các đền đài Hindu giáo, không chỉ có người Ấn đến lễ bái mà còn thấy không

ít người Việt và cả người Hoa, người Khmer

đồng người theo Hindu giáo, Islam giáo) thường buôn bán vải và lụa ở đường Hàm Nghi, LêLợi, Đồng Khánh và trong chợ Bến Thành. Ở khu vực Chợ Lớn, người Chà có cửa hàng bán vảilụa ở đường Tổng Đốc Phương (nay là đường Châu Văn Liêm) và trong chợ Bình Tây Họ cũngbán kẹo, bánh ngọt, rượu, đồ cổ, mỹ nghệ và trang sức Một số người Chà làm nghề chế tác đồtrang sức và có cửa hàng trên đường Tôn Thất Hiệp, khu vực này có nhiều nhà hàng phục vụmón cà ri dê, gà và các loại bánh ngọt đặc biệt.  Có khá nhiều nhà hàng Ấn Độ nằm trênđường Cây Mai, gần một nhà thờ Islam giáo trên đường Nguyễn Trãi (Chợ Lớn)

1.2 Hoạt động thương mại của cộng đồng người Ấn tại TPHCM

  1 2.1 Hoạt động kinh doanh vải

không còn sôi nổi như trước nữa,có thể kể đến của hiệu vải Tô Hoàng Tân (tên Việt Nam),Sultane (tên tiếng Ấn). Những thế hệ Ấn kiều sau này mở cửa hàng ở đường Đồng Khởi để

Đồng Khởi, quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

  Cashmere làmột loại len siêu mềm và cực kì đắt đỏ được tạo ra từ giống dê Cashmere

Một sợi len đạt chuẩn phải có đường kính ít nhất 18,5 mm và chiều dài ít nhất 3,175 cm.Cashmere được biết đến với sự đa dạng và khả năng thích ứng của nó Cashmere tự nhiên có

ba màu khác nhau: xám, nâu và trắng. Loại len này có thể được xe thành sợi mỏng hay dày,

có thể dệt thành vải nhẹ hoặc nặng tùy theo nhu cầu sử dụng Cashmere cũng có độ ẩm cao,cho phép bản thân nó có khả năng điều chỉnh độ ẩm tương đối của môi trường Điều đókhiến Cashmere thích ứng tốt với mọi khí hậu Ở những vùng rất lạnh, một chiếc áo dày, haylượt khăn Cashmere mỏng cũng đủ khả năng giữ ấm cơ thể Mặc dù từ Cashmere được dùng

để chỉ chung các loại len siêu mềm, nhưng len Cashmere 100% nguyên chất phải được bắtnguồn từ dê Cashmere – đây là giống dê sống chủ yếu ở vùng cao nguyên châu Á như Ấn Độ

Ngoài Cashmere còn cólen Pasmina, cũng

là một loại len quý Loại len này rất mịn và

tốt Đây là một loại vải len cũng làm từ một

giống dê bản địa, đặc biệt ở dãy Himalaya,

những con dê này được nuôi dưỡng thương

mại và sản xuất quần áo Pashmina. Các sản

  Ngoài buôn bán các loại vải truyền thống – trang phục Ấn Độ,cộng đồng người Ấn

tại TP HCM còn buôn bán các mặt hàng handmade, jacket, hoặc một số loại thảm

truyền thống được nhập khẩu từ Ấn Độ

Một số loại sản phẩm được cộng đồng người Ấn bày bán tại đường Đồng Khởi, quận 1, TP HCM

1.2.2 Hoạt động kinh doanh trang sức truyền thống

-Trang sức truyền thống Ấn Độ là một phần không thể thiếu trong văn hoá Ấn Độ, cónguồn gốc từ nền văn hoá cổ xưa Trang sức bằng vàng được sử dụng phổ biến vàrộng rãi, đóng vai trò quan trọng trong các phong tục tập quán, văn hoá và vấn đềlàm đẹp của cả nam giới lẫn nữ giới

Vòng tay Choodiyan:  là một loại trang sứcđược làm từ vàng và đá quý. Đây là một loại vòngđeo tay truyền thống của Ấn Độ, được người phụ

nữ mới lấy chồng ở Ấn Độ đeo Theo tập tục, phụ

nữ Ấn Độ đeo vòng tay Choodiyan thì sẽ khônglàm bất cứ công việc nào trong nhà cho đến khi

họ tháo những vòng tay này ra

V òng đeo bắp tay Baaju band:  đây cũng

là một loại trang sức khá phổ biến đối vớiphụ nữ Ấn Độ, vòng đeo bắp tay này đượcđeo khi mặc những bộ trang phục ngắntay  Đây là loại trang sức sử dụng phổ biến

ở vùng Rajasthan- Bắc Ấn trong các nghi

lễ cưới xin ở Ấn Độ.Chất liệu phổ biến củavòng đeo này cũng là vàng, đồng hoặcđính kim cương

C huỗi đeo Mangal Sutra:   là một loại vòng cổ

truyền thống của người Hindu ở Ấn Độ, là một

trong những món đồ trang sức quý nhất của

những người phụ nữ đã có chồng ở Ấn Độ Vòng

cổ người phụ nữ Ấn đeo suốt cuộc đời hôn nhân

của mình Đây là chuỗi đeo cổcó ý nghĩa bảo vệ

người phụ nữ khỏi những cái ác và đánh dấu sự

hợp nhất giữa người chồng và vợ khi kết hôn. 

Thông thường, những mặt dây chuyền truyền

thống được làm bằng chất liệu là vàng hoặc

đồng

Một cửa hiệu trang sức Kashmir trên đường Đồng

Khởi chuyên buôn bán các loại trang sức truyền

thống Ấn Độ như: vòng tay Choodiyan, chuỗi đeo

cổ Magal Sutra, vòng đeo trên bắp tay

Baajuband hoặc những vòng cổ, khuyên tai,

nhẫn…  Chủ cửa hàng cho biết , hầu hết những

loại trang sức này được làm chủ yếu bằng đá

quý, hoặc kim loại Đa số những mặt hàng trang

sức này được nhập khẩu từ Ấn Độ

Chuỗi đeo Mangal Sutra

1.2.3 Hoạt động kinh doanh ẩm thực

  So với việc kinh doanh vải – trang sức Ấn Độ thì việc buôn bán ẩm thực dường như phát triểnhơn rất nhiều. Dọc theo các con đường lớn khu vực quận 1 như: Hồ Tùng Mậu, Hai Bà Trưng, Nguyễn

An Ninh, Lê Thánh Tôn, v.v không khó bắt gặp những quán ăn mang đậm chất Ấn Độ.Cà ri là món ănkhông thể thiếu và không thể không nếm thử khi đến với ẩm thực Ấn Độ. Món cà ri được chủ cácquán ăn, nhà hàng Ấn Độ làm rất công phu với rất nhiều bí quyết về nguyên liệu, công thức chế biến

Thông thường món cà ri không thể thiếu thịt (tùy khẩu vị từng người mà có thể dùng các loại thịtkhác nhau, trừ thịt heo và bò), rau củ quả, bột cà ri, nước dừa Họ cũng thường cho sữa vào để phục

vụ khách đến từ châu Âu