Đề tài nghiên cứu các đặc điểm và nguyên tắc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Đề tài nghiên cứu các đặc điểm và nguyên tắc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

LỜI NÓI ĐẦU

1 - Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài:

Bắt đầu từ Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 1 -1994) Đảng ta đã chính thức thừa nhận khái niệm Nhà nước pháp quyền và thấy

rõ sự cần thiết phải xây dựng Nhà nước đó như là điều kiện không thể thiếu để

có nền dân chủ thực sự vì nhân dân Liên tiếp qua các kì Đại hội gần đây (Đại hội IX, Đại hội X) Đảng ta khẳng định nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở

nước ta (từ đây, cụm từ “Chủ nghĩa xã hội” xin viết tắt là “CNXH”).

Do đó, vấn đề cấp bách hiện nay là phải xây dựng được một hệ thống lý luận về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, trong đó xác định rõ những đặc trưng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam nhằm đề ra những giải pháp thích hợp đảm bảo phát húy được các đặc trưng ấy, nhằm từng bước xóa bỏ nguy cơ chệch hướng, xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

2 - Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài:

Đề tài này một lần nữa hướng đến đối tượng nghiên cứu là Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, phạm vi của đề tài tập trung nghiên cứu về các đặc điểm và nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

3 - Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:

Nội dung của đề tài tập trung phân tích các vấn đề về cơ sở lý luận của các nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, bao gồm những vấn đề khái quát về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; những đặc điểm và các nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; đề xuất những giải pháp chính trị - pháp lý bảo đảm thực hiện các nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong thời gian tới

Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM.

1.1 Khái niệm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Mô hình Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là mô hình cho phép và coi trọng sự kết hợp giữa pháp luật với các giá trị đạo đức xã hội và truyền thống văn hoá, giữa pháp luật với các chính sách phát triển xã hội vì con người, nhân đạo XHCN, trong đó pháp luật giữ vị trí là chuẩn giá trị phổ biến, bảo đảm cho

sự phát triển các giá trị và mục tiêu xã hội

1.2 Đặc điểm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Từ thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, có thể nêu lên các đặc điểm của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân như sau:

Thứ nhất, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là Nhà nước thật sự của

dân, do dân, vì dân; quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh của giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức

Thứ hai, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam được tổ chức theo

nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp

Thứ ba, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam được tổ chức và hoạt

động trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm tính tối cao, vị trí đối thượng của Hiến pháp và pháp luật trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản

Thứ tư, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là Nhà nước tôn trọng và

bảo đảm quyền con người, quyền công dân, phấn đấu tất cả vì hạnh phúc nhân dân

Thứ năm, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là Nhà nước tôn trọng

và cam kết thực hiện đầy đủ các công ước, điều ước quốc tế mà nước CHXHCN Việt Nam tham gia, là thành viên hoặc đã ký kết, phê chuẩn

Thứ sáu, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là Nhà nước do Đảng

cộng sản Việt Nam lãnh đạo, hoạt động dưới sự giám sát của nhân dân, sự phản

biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận

1.3 Các nguyên tắc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam với những đặc điểm nêu trên chỉ có thể được xây dựng thành công và đảm bảo không chệch hướng XHCN khi được thực hiện theo hệ thống các nguyên tắc nhất định Cụ thể là:

Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải giữ vững tính chất giai cấp công nhân, tính chất nhân dân và tính chất nhân đạo của Nhà nước Giữ vững tính chất giai cấp công nhân là giữ cho Nhà nước ta luôn luôn là

nhà nước của giai cấp công nhân, do giai cấp công nhân Việt Nam lãnh đạo theo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam Giữ vững tính chất nhân dân là giữ cho Nhà nước ta luôn là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, là hình ảnh của khối đại đoàn kết toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Giữ vững tính nhân đạo là đảm bảo mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều xuất phát và nhằm đáp ứng nhu cầu, lợi ích của con người

Hai là, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải nhằm phát huy được các giá trị của nền dân chủ XHCN và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân Mọi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều

phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân và có sự tham gia ý kiến của nhân dân; cán bộ, đảng viên và công chức phải thực sự là công bộc của nhân dân, phải xác định các hình thức tổ chức và có cơ chế để nhân dân thực hiện quyền dân chủ trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội

Ba là, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải được tiến hành đồng bộ với với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đổi mới hệ thống

chính trị Nhà nước là một bộ phận cấu thành hệ thống chính trị, có quan hệ chặt

chẽ, tác động qua lại với Đảng và các tổ chức xã hội khác; có thể nói, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là kết quả tổng hợp của toàn bộ công cuộc đổi mới

hệ thống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội

Bốn là, cần tiếp thu và vận dụng các giá trị phổ biến và kinh nghiệm thế giới về xây dựng nhà nước pháp quyền vào quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam Để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN

Việt Nam đòi hỏi phải tiếp thu và vận dụng sáng tạo những giá trị phổ biến của các tư tưởng, bài học kinh nghiệm của thế giới về xây dựng nhà nước pháp quyền

Năm là, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Việc quán triệt nguyên tắc Đảng

lãnh đạo sẽ đảm bảo cho việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam luôn phù hợp với ý chí, nguyện vọng và đáp ứng được lợi ích của nhân dân

Chương 2 - NHỮNG GIẢI PHÁP CHÍNH TRỊ - PHÁP LÝ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN CÁC NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM.

2.1 Những giải pháp chính trị - pháp lý cơ bản bảo đảm thực hiện nguyên tắc “Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải giữ vững tính chất giai cấp công nhân và tính chất nhân dân, tính chất nhân đạo của Nhà nước”.

- Giải pháp về chính trị: một là, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH Đồng nghĩa với việc phấn đấu cho sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội

công bằng, dân chủ, văn minh Dân có giàu thì nước mới mạnh, sự phồn vinh của đất nước không thể tách rời tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân, không thể

tách rời xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Hai là, kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là hệ tư tưởng

của giai cấp công nhân Việt Nam đồng thời cũng thể hiện bản chất giai cấp công nhân của Đảng, là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng

- Những giải pháp pháp lý:

+ Về xây dựng pháp luật, thứ nhất cần xây dựng cơ chế pháp lý đảm bảo

thực hiện các quyền tự do, dân chủ, quyền con người và quyền công dân, xây dựng xã hội công dân, tiến tới thực hiện nguyên tắc công dân được làm tất cả

những gì pháp luật không cấm Thứ hai, thể chế hoá mối quan hệ giữa trách

nhiệm của Nhà nước nói chung, của cơ quan và cá nhân có thẩm quyền nói riêng với cá nhân công dân theo hướng đề cao nhân tố con người, tạo điều kiện cho

con người thực hiện đầy đủ các quyền con người, quyền công dân Thứ ba, cần

tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự nhằm đề cao tính nhân đạo, bảo vệ quyền con người

+ Về tổ chức thực hiện pháp luật, một là, đối với công tác tuyên truyền,

phổ biến, giải thích, giáo dục pháp luật, Nhà nước cần sử dụng nhiều hình thức khác nhau, cần phát triển hệ thống thống thông tin nhằm tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng của giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân đối với hệ

thống pháp luật Hai là, vận động, thuyết phục, tổ chức công nhân, các tầng lớp

nhân dân tham gia đông đảo và tích cực vào công tác tổ chức thực hiện pháp luật

Ba là, cần tăng cường cung cấp sách báo pháp lý cho đối tượng là công nhân,

nhân dân, đặc biệt là công nhân và nhân dân ở các vùng nông thôn, vùng sâu,

vùng xa, vùng dân tộc thiểu số Bốn là, cần tăng cường hơn nữa công tác kiểm

tra, giám sát việc thực hiện pháp luật đặc biệt là luật lao động, luật công đoàn, bảo hộ lao động

+ Về bảo vệ pháp luật, huy động và tổ chức giai cấp công nhân và các

tầng lớp nhân dân tham gia tích cực và có hiệu quả vào công tác phòng, chống vi phạm pháp luật Xử lý nghiêm minh, kịp thời mọi hành vi vi phạm pháp luật

2.2 Những giải pháp chính trị - pháp lý cơ bản bảo đảm thực hiện nguyên tắc “Xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải nhằm phát huy được các giá trị của nền dân chủ XHCN và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân”.

- Giải pháp về chính trị: thứ nhất, phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm

chủ của nhân dân cần được thực hiện trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, từng chính sách phát triển, nhằm đảm bảo cho nhân dân thực sự là chủ đất nước, mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của nhà nước đều xuất phát từ nhu cầu, lợi ích của con

người Thứ hai, cần nâng cao trình độ mọi mặt cho nhân dân từ kinh tế, chính trị,

tư tưởng đến các lĩnh vực khác, trong đó đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao

trình độ dân chủ của nhân dân Thứ ba, phải hình thành nhiều hình thức tập hợp

quần chúng, nhiều kênh thông tin để người dân có diễn đàn trình bày ý kiến của mình với Đảng, Nhà nước

- Những giải pháp pháp lý:

+ Về xây dựng pháp luật, thứ nhất, cần dân chủ hóa, minh bạch hóa hoạt

động xây dựng pháp luật, thu hút nhân dân tham gia sâu rộng vào quá trình soạn

thảo các dự án luật Thứ hai, khẩn trương xây dựng một số luật mới nhằm mở

rộng hành lang pháp lý để nhân dân tham gia vào việc quản lý nhà nước và xã

hội như Luật trưng cầu dân ý và Luật phản biện xã hội Thứ ba, cần thực hiện cải

cách pháp luật về hành chính trong quan hệ với nhân dân nhằm phát huy các giá

trị của nền dân chủ Thứ tư, hoàn thiện pháp luật về quyền giám sát tối cao của

Quốc hội và quyền giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp, quyền giám sát, kiểm tra của công dân đối với hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

+ Về tổ chức thực hiện pháp luật, trước hết cần tăng cường tuyên truyền,

phổ biến, giáo dục pháp luật về các quyền dân chủ cho nhân dân biết, nhằm tạo điều kiện cho họ hiểu và coi đó vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của mình, trên cơ

sở đó tham gia một cách chủ động vào việc xây dựng và quản lý đất nước

+ Về bảo vệ pháp luật, cần thực hiện nghiêm túc cơ chế kiểm tra, giám sát

việc thực hiện pháp luật nhằm đảm bảo tạo điều kiện tốt nhất để phát huy dân chủ, để nhân dân thực hiện quyền làm chủ

2.3 Những giải pháp chính trị - pháp lý cơ bản bảo đảm thực hiện nguyên tắc “Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải tiến hành đồng

bộ với với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đổi mới hệ thống chính trị”.

- Giải pháp về chính trị: việc xây dựng nhà nước pháp quyền phải được tiến

hành toàn diện với bước đi thích hợp từ nhận thức, tư tưởng đến hoạt động thực tiễn; từ kinh tế, chính trị, quan hệ đối ngoại đến tất cả các lĩnh vực của đời sống

xã hội Về kinh tế, cần thống nhất nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, tiếp tục thực hiện một cách nhất quán chính sách phát triển

kinh tế nhiều thành phần Về xã hội, cần giải quyết tốt các vấn đề xã hội, hướng

vào phát triển và lành mạnh hóa xã hội, thực hiện công bằng xã hội, coi đây là

bảo đảm tính ưu việt của chế độ xã hội mới Về văn hóa, phát triển văn hóa với tư

cách nền tảng tinh thần của xã hội, trước hết cần phải xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Về hệ thống chính trị, cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức

trong hệ thống chính trị, đồng thời xây dựng mối quan hệ đoàn kết, phối hợp giữa các tổ chức dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, chi bộ cơ sở; đổi mới nội dung và phương thức hoạt động hướng vào phục vụ dân, sát với dân, được dân tin cậy

- Những giải pháp pháp lý:

+ Về xây dựng pháp luật, cần xây dựng một hệ thống pháp luật thực tiễn

và toàn diện Cụ thể là, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế để tạo ra khuôn khổ pháp lý thống nhất và đồng bộ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm phát huy cao nhất mặt tích cực và hạn chế tối đa những khuyết tật của kinh tế thị trường

+ Về tổ chức thực hiện pháp luật, tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo

dục pháp luật cho các tầng lớp nhân dân về định hướng phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, phát huy nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, giữ vững ổn định chính trị, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

+ Về bảo vệ pháp luật, phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc

thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đối với hoạt động của cả hệ thống chính trị và của đảng viên Khuyến khích nhân dân nâng cao trách nhiệm của mình, tham gia có hiệu quả vào công tác bảo vệ pháp luật, kịp thời phát hiện, tố cáo những hành vi vi phạm pháp luật, đó cũng là nghĩa

vụ của công dân

2.4 Những giải pháp chính trị - pháp lý cơ bản bảo đảm thực hiện nguyên tắc “Cần tiếp thu và vận dụng các giá trị phổ biến và kinh nghiệm thế giới

về xây dựng nhà nước pháp quyền vào quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam”.

- Giải pháp về chính trị: sớm hội nhập kinh tế quốc tế, nhanh chóng tiếp

cận với những thành tựu, tinh hoa của thế giới về xây dựng nhà nước pháp quyền, trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ và phát triển nền văn hóa dân tộc, tất cả vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Trên cơ sở hội nhập quốc tế, cần nghiên cứu các lý thuyết và kinh nghiệm phát triển trên thế giới để tìm ra con đường phát triển phù hợp với điều kiện của đất nước, con người và xã hội Việt Nam

- Những giải pháp pháp lý:

+ Về xây dựng pháp luật, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật phù

hợp với điều kiện kinh tế, xã hội của đất nước, trình độ pháp lý của nhân dân, kết hợp hài hòa tính truyền thống và tính hiện đại của hệ thống pháp luật Tiếp tục ký kết, gia nhập các công ước quốc tế trong tất cả các lĩnh Chú trọng việc nội luật hóa những điều ước quốc tế mà Nhà nước ta là thành viên

+ Về tổ chức thực hiện pháp luật, một là, cần tăng cường công tác tuyên

truyền, phổ biến, giáo dục pháp, với một tư duy mới hơn, toàn diện, thiết thực và khoa học hơn Trong đó, xác định trọng tâm là pháp luật về hợp tác quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, hội nhập kinh tế quốc tế

Hai là, cần nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia ký kết Tránh tình trạng mâu thuẫn giữa nội luật và các điều ước quốc tế Thứ ba, cần

đào tạo, đào tạo lại đối với đội ngũ cán bộ chuyên trách nhằm nâng cao kiến thức pháp luật, nghiệp vụ, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và ngoại ngữ đảm bảo cho đội ngũ này có khả năng tiếp cận kịp thời với pháp luật quốc tế

+ Về bảo vệ pháp luật, cần tiến hành đào tạo, đào tạo lại đối với đội ngũ

cán bộ làm công tác bảo vệ pháp luật chuyên trách

2.5 Những giải pháp chính trị - pháp lý cơ bản bảo đảm thực hiện nguyên tắc “Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam”.

- Giải pháp về chính trị: tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng

đối với Nhà nước, coi đây là khâu mấu chốt trong việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng nói chung

- Những giải pháp pháp lý:

+ Về xây dựng pháp luật, mọi nghị quyết của Đảng phải được thể chế hóa

thành pháp luật, hay quy chế, quy định, chính sách với chức năng, nhiệm vụ, cơ chế vận hành của từng loại cơ quan nhà nước, thích hợp với từng lĩnh vực và từng cấp hành chính

+ Về tổ chức thực hiện pháp luật, đấu tranh chống mọi luận điệu xuyên

tạc của các thế lực thù địch, tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội Thể chế hóa nghị quyết của Đảng thành kế hoạch, pháp luật và chính sách của Nhà nước và những quy chế, quy định cụ thể của các tổ chức đảng

+ Về bảo vệ pháp luật, tăng cường kiểm tra, quản lý tổ chức đảng và cán

bộ, đảng viên trong bộ máy nhà nước; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, vững mạnh, thực sự vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân

KẾT LUẬN

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là xây dựng một nhà nước thực sự của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng với lý tưởng dân chủ, nhân đạo, công bằng, văn minh tất cả vì hạnh phúc của nhân dân; nhà nước được

tổ chức và vận hành một cách khoa học, phù hợp với thực tiễn đất nước, tổ chức, hoạt động của nhà nước phải đặt trên cơ sở pháp luật, chịu sự điều chỉnh của pháp luật

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân, vì dân

là một cuộc đấu tranh lâu dài, phức tạp, vừa phải chống tư tưởng bảo thủ, vừa phải chống tư tưởng cực đoan và phải đi từng bước vững chắc, giữ vững ổn định chính trị Chính vì vậy, ngoài việc kiên định các nguyên tắc cơ bản về xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đã đúc kết được, còn cần phải thống nhất nhận thức và quyết tâm thực hiện trong toàn bộ hệ thống chính trị Với quyết tâm cao độ và sự lãnh đạo dày dạn kinh nghiệm của Đảng cộng sản Việt Nam, chúng

ta tin tưởng nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân,

vì dân sẽ tiếp tục giành được những thành tựu mới, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN