Hoàn thiện hệ thống công trình công cộng tại làng nghề truyền thống bát tràng theo định hướng phát triển du lịch văn hóa (tóm tắt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI NGUYỄN ĐÌNH KHUYÊN KHÓA: 2020 - 2022 HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG TH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN ĐÌNH KHUYÊN KHÓA: 2020 - 2022

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

Chuyên ngành: Kiến Trúc

Mã số: 8.58.01.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS NGUYỄN TRÍ THÀNH

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN

TS BÙI ĐỨC DŨNG

Hà Nội, Năm 2022.

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa học, tôi xin trân trọng cảm ơn Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Khoa sau đại học và các thầy, cô giáo trong nhà trường đã tận tình giảng dạy và chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn tốt nghiệp

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Trí Thành người đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng năm 2022

Nguyễn Đình Khuyên

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn này do chính tôi nghiên cứu Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và các thong tin trích dẫn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan trên

Hà Nội, tháng năm 2022

Nguyễn Đình Khuyên

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục bảng, biểu

Danh mục hình, sơ đồ, đồ thị

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài 1

Mục đích nghiên cứu 2

Đối tượng nghiên cứu 2

Phương pháp nghiên cứu 2

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2

Cấu trúc luận văn 3

NỘI DUNG CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG VÀ

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG 4

1.1 Giới thiệu về làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng, huyện Gia Lâm, TP Hà Nội 4

1.1.1 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển 4

1.1.2 Vị trí địa lý và mối liên hệ vùng của làng nghề gốm sứ Bát Tràng 6

1.1.3 Điều kiện tự nhiên 8

1.1.4 Điều kiện kinh tế - xã hội 9

1.1.5 Thực trạng quy hoạch sử dụng đất 10

1.2 Thực trạng hệ thống công trình công cộng tại làng nghề truyền thống Bát Tràng 12

1.2.1 Thực trạng hệ thống công trình công cộng hạ tầng xã hội 12

1.2.2 Thực trạng hệ thống công trình tôn giáo tín ngưỡng, di tích văn hóa lịch sử 15

1.2.3 Thực trạng công trình công cộng thương mại dịch vụ 21

1.2.4 Thực trạng công trình công cộng phục vụ du lịch 23

1.3 Thực trạng phát triển du lịch tại làng nghề truyền thống Bát Tràng 24

1.3.1 Thực trạng phát triển các giá trị văn hóa phi vật thể 24

1.3.2 Thực trạng phát triển nghề sản xuất gốm sứ Bát tràng 33

1.3.3 Thực trạng phát triển du lịch 35

1.3.4 Đánh giá hiện trạng kiến trúc cảnh quan 36

1.4 Các nghiên cứu đã công bố liên quan đến Bát Tràng 45

1.4.1 Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quy hoạch, Đinh Lệnh Bắc Tiến, Khai thác giá trị không gian cảnh quan kiến trúc làng nghề truyền thống phục vụ du lịch trên sông hồng ở Hà Nội, 2006 45

1.4.2 Luận văn thạc sĩ kiến trúc, Vũ Thị Vân, Bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề truyền thống Bát Tràng, 2010 45

1.4.3 Village Architecture in Ha Noi: Patterns and Changes, case Study of Bat Trang, a Pottery –making Village, Đinh Quốc Phương 47

CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA 48

2.1 Cơ sở lý luận 48

2.1.1 Các hiến chương và văn kiện quốc tế 48

2.1.2 Hệ thống giá trị của di sản văn hóa 49

2.1.3 Hệ thống lý thuyết về công trình công cộng 50

2.2 Cơ sở pháp lý 53

2.2.1 Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật; các quy chuẩn, tiêu chuẩn, thông tư có liên quan 53

2.2.2 Nguồn tài liệu, số liệu, bản đồ 54

2.3 Các yếu tố tác động đến hoàn thiện hệ thống các công trình công cộng tại làng nghề truyền thống Bát tràng theo định hướng phát triển du lịch văn hóa

…… 55

2.3.1 Điều kiện về kinh tế – xã hội 55

2.3.2 Quá trình đô thị hóa 56

2.3.3 Những yếu tố về khoa học kỹ thuật 57

2.3.4 Vai trò của cộng đồng 64

2.4 Kinh nghiệm thực tiễn 67

2.4.1 Kinh nghiệm nước ngoài 67

2.4.2 Kinh nghiệm trong nước 72

CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA 74

3.1 Định hướng hoàn thiện hệ thống các công trình công cộng tại làng nghề truyền thống Bát Tràng 74

3.1.1 Định hướng quy hoạch hệ thống các công trình công cộng, phân vùng bảo tồn kiến trúc cảnh quan 74

3.1.2 Định hướng hoàn thiện hệ thống công trình công cộng theo hướng phát triển du lịch văn hóa 78

3.1.3 Đề xuất các tuyến du lịch làng nghề Bát Tràng theo định hướng du lịch văn hóa 97

3.2 Nghiên cứu thực nghiệm khu vực làng cổ Bát Tràng 100

3.2.1 Định hướng quy hoạch hệ thống các công trình công cộng trong khu vực làng cổ Bát Tràng 100

3.2.2 Đề xuất các tuyến du lịch làng cổ Bát Tràng theo định hướng du lịch văn hóa 102

3.2.3 Hoàn thiện hệ thống công trình công cộng hiện hữu 106

3.2.4 Định hướng phát triển các công trình công cộng mới, xây dựng trong bối

cảnh khu vực làng cổ có giá trị văn hóa, lịch sử 109

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 124

* Kết luận 124

* Kiến nghị 125 KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Số hiệu bảng, biểu Tên bảng, biểu

Bảng 1.1 Dữ liệu về diện tích và dân cư xã Bát Tràng (Nguồn:Văn bản

số 563/UBND-QLĐT Về việc dữ liệu diện tích, dân cư tại khu vực bãi sông để hoàn thiện 02 đồ án QHPKDT sông Hồng,

sông Đuống trên địa bàn huyện Gia Lâm) Bảng 1.2 Bảng tổng hợp hiện trạng sử dụng đất [ 11 ]

Bảng 1.3 Bảng thống kê chi tiết hiện trạng các công trình hạ tầng

xã hội [ 11 ] Bảng 1.4 Bảng thống kê chi tiết hiện trạng các công trình

di tích,tôn giáo – tín ngưỡng [ 11 ] Bảng 1.5 Bảng đánh giá hiện trạng kiến trúc cảnh quan công trình di

tích, tôn giáo – tín ngưỡng Bảng 1.6 Bảng thống kê chi tiết hiện trạng các công trình thương mại

dịch vụ [11]

Bảng 1.7 Các lễ thức trong một năm của làng

Bảng 1.8 Thống kê chất lượng công trình [11]

Bảng 1.9 Thống kê công trình nhà cổ

Bảng 2.1 Định hướng quy hoạch hệ thống các công trình công cộng

trong khu vực làng nghề Bảng 3.1 định hướng phân vùng khu vực bảo tồn

Bảng 3.2 Xây dựng quy mô trung tâm thể thao và thông tin cấp xã Bảng 3.3 Xây dựng quy mô trung tâm thương mại gốm sứ

Giang Cao

Bảng 3.4 Xây dựng quy mô khách sạn

Bảng 3.5 Xây dựng quy mô công trình cửa ngõ

Bảng 3.6 định hướng quy hoạch hệ thống các công trình công cộng

trong khu vực làng cổ Bát Tràng Bảng 3.7 chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật ô quy hoạch bảo tàng tổng hợp

Bát Tràng Bảng 3.8 Đề xuất quy mô xây dựng Công trình bảo tàng tổng hợp

Bát Tràng Bảng 3.9 chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật ô quy hoạch trung tâm bảo tồn và

phát triển nghề gốm sứ Bát Tràng kết hợp thương mại,

dịch vụ Bảng 3.10 Đề xuất quy mô xây dựng Công trình Trung tâm bảo tồn và

phát triển nghề gốm sứ Bát Tràng kết hợp thương mại,

dịch vụ

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ,

Hình 1.1 Sơ đồ liên hệ vùng giao thông Làng gốm sứ Bát Tràng,

huyện Gia Lâm, Hà Nội [11]

Hình 1.2 Sơ đồ liên hệ vùng du lịch Làng gốm sứ Bát Tràng, huyện Gia Lâm,

Hà Nội với các điểm du lịch lân cận khác [11 ] Hình 1.3 Bản đồ đánh giá hiện trạng sử dụng đất [ 11 ]

Hình 1.4 Thực trạng hệ thống công trình hạ tầng xã hội

Hình 1.5 Hệ thống công trình tôn giáo tín ngưỡng, di tích văn hóa lịch sử

được xếp hạng Hình 1.6 Hiện trạng công trình thương mại dịch vụ

Hình 1.13 Các tour du lịch vẫn chuộng sử dụng bến thuyền cổ

Hình 1.14 Lối bậc thang dẫn xuống bến thuyền

Hình 1.15 Cảnh bờ đê dọc sông Bắc Hưng Hải

Hình 1.16 Cảnh cửa sông Bắc Hưng Hải đổ ra sông Hồng

Hình 1.17 mô hình lý thuyết khu vực bảo tồn

Hình 1.18 mô hình tổ chức hoạt động du lịch

Hình 1.19 mô hình du lịch văn hóa

Hình 2.1 tổng thể công trình trong bối cảnh đô thị truyền thống

Hình 2.2 sơ đồ tổng thể các khối công trình

Hình 2.3 thư viện sách công cộng

Hình 2.4 không gian đọc của làng

Hình 2.5 tận dụng không gian đa chức năng tầng 1

Hình 3.1 Mô hình lý thuyết khu vực bảo tồn

Hình 3.2 Mô hình lý thuyết khu vực bảo tồn đặc trưng cho làng nghề truyền

thống Bát Tràng Hình 3.3 sơ đồ phân tích vùng chức năng

Hình 3.4 sơ đồ phân vùng bảo tồn

Hình 3.5 So sánh xã Bát Tràng trước và sau khi hoàn thiện hệ thống các

cụm công trình công cộng Hình 3.6 Vị trí xây dựng trung tâm văn hóa thể thao và thông tin cấp xã Hình 3.7 Minh họa kiến trúc công trình trung tâm văn hóa thể thao và

thông tin cấp xã Hình 3.8 Minh họa khai thác giá trị mặt nước

Hình 3.9 Vị trí các nhà văn hóa xóm

Hình 3.10 Vị trí các công trình tôn giáo tín ngưỡng, di tích lịch sử Hình 3.11 vị trí xây dựng trung tâm thương mại gốm sứ Giang Cao Hình 3.12 vị trí xây dựng chợ gốm Bát Tràng và khu buôn bán gốm sứ kết hợp

dãy phố bán hàng Hình 3.13 Minh họa ý tưởng kiến trúc công trình chợ Bát Tràng và trung tâm

thương mại Bát Tràng

Hình 3.14 vị trí xây dựng khách sạn

Hình 3.15 Minh họa kiến trúc khách sạn

Hình 3.16 Vị trí xây dựng công trình cửa ngõ

Hình 3.17 Minh họa kiến trúc công trình cửa ngõ

Hình 3.18 mô hình tổ chức tuyến du lịch thăm quan làng cổ Bát Tràng Hình 3.19 Minh họa chỉnh trang tuyến phố

Hình 3.20 Sơ đồ tuyến giao thông thăm quan du lịch Bát Tràng Hình 3.21 Sơ đồ tuyến thăm quan làng cổ Bát Tràng từ du lịch đường sông

điển hình Hình 3.22 Định hướng một số tuyến du lịch

Hình 3.23 Sơ đồ tuyến thăm quan làng cổ Bát Tràng từ khu vực cửa ngõ

điển hình Hình 3.24 Mô hình liên kết nhóm cộng sinh

Hình 3.25 Vị trí các công trình tôn giáo, tín ngưỡng du lịch lịch sử có giá trị

văn hóa Hình 3.26 Các công trình tôn giáo, tín ngưỡng, di tích văn hóa Hình 3.27 Vị trí ô quy hoạch dự kiến xây dựng tháp Bát Tràng số Hình 3.28 Ý đồ tạo điểm nhìn trên cao về không gian làng cổ Bát Tràng

( Ảnh cuộc thi phương án quy hoạch Bát Tràng được giải) Hình 3.29 Hình ảnh thực tế không gian làng cổ Bát Tràng từ trên cao Hình 3.30 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế không gian sinh hoạt văn hóa

cộng đồng Hình 3.31 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế không gian sinh hoạt văn hóa

cộng đồng

Hình 3.32 Hình ảnh minh họa hoạt động tại không gian sinh hoạt văn hóa

cộng đồng Hình 3.33 Vị trí ô quy hoạch xây dựng bảo tàng tổng hợp Bát tràng (1) Hình 3.34 Đánh giá điểm nhìn, trục không gian

Hình 3.35 Sơ đồ bố trí các chức năng của bảo tàng

Hình 3.36 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế bảo tàng tổng hợp Bát Tràng Hình 3.37 Hình ảnh minh họa không gian trưng bày ngoài trời Hình 3.38 Hình ảnh minh họa không gian trưng bày trong nhà Hình 3.39 Vị trí ô quy hoạch dự kiến xây dựng trung tâm thương mại số (2) Hình 3.40 Đánh giá điểm nhìn, trục không gian

Hình 3.41 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế mặt cắt không gian

Hình 3.42 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế kiến trúc

Hình 3.43 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế nội thất

Hình 3.44 Hình ảnh minh họa ý đồ thiết kế Trung tâm bảo tồn và phát triển

văn hóa nghề gốm sứ Bát Tràng kết hợp thương mại dịch vụ

1

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Làng nghề thủ công truyền thống là một đơn vị xã hội đánh dấu sự vượt trội về kinh

tế, văn hóa, xã hội so với các làng truyền thống khác, mà ở đó nền kinh tế phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp là trồng lúa Các làng nghề thủ công có giá trị lịch sử, kinh tế văn hóa là những dấu ấn của truyền thống văn hóa, phần nào đại diện cho yếu tố bản sắc của văn hóa dân tộc Các làng nghề thủ công ở Thăng Long – Hà Nội có sức sống mạnh mẽ trường tồn cùng lịch sử dân tộc hàng chục thế kỷ qua bởi nhu cầu của người tiêu dùng đối với hàng thủ công truyền thống là rất lớn Một trong các làng nghề thủ công truyền thống tiêu biểu cho yếu tố bản sắc văn hóa dân tộc là làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng, xã Bát Tràng , huyện Gia Lâm, Hà Nội Có vị trí chiến lược trong quy hoạch phát triển chuỗi các điểm du lịch làng nghề của thành phố Hà Nội, làng nghề truyền thống Bát Tràng cho thấy rõ tiềm năng để phát triền du lịch văn hóa, phát triển nơi đây trở thành trung tâm hoạt động văn hóa đặc trưng của huyện Gia lâm cung như của thành phố hà Nội

Mặc dù có tiềm năng để phát triển du lịch văn hóa, song làng nghề truyền thống Bát Tràng hiện tại chưa có một hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển phù hợp để đáp ứng hoạt động

du lịch mang tầm cỡ quốc tế Các công trình hiện hữu có giá trị về lịch sử làng nghề chưa được quan tâm đúng mực, các công trình công cộng hiện hữu chỉ hoạt động đơn thuần theo chức năng cơ bản, chưa gắn kết với đặc thù làng nghề thủ công truyền thống Bên cạnh đó

do cơ sở hạ tầng chưa được xây dựng hoàn thiện, nên một số công trình công cộng phục vụ cộng đồng dân cư, có tiềm năng phát triển theo định hướng du lich văn hóa chưa được xây dựng Vậy nên, bên cạnh việc nghiên cứu đặc trưng văn hóa làng nghề qua các công trình di tích lịch sử, các công trình có giá trị văn hóa làng nghề, thì việc kết hợp nghiên cứu các công trình công cộng hiện hữu và các công trình công cộng xây mới có giá trị để phát triển theo định hướng du lịch văn hóa, sẽ hình thành lên hệ thống các nguyên tắc, tiêu chí và giải pháp thiết kế đặc thù của làng nghề thủ công truyền kết hợp phát triển du lịch Qua đó làm tiền đề cho hệ thống các công trình công cộng xây dựng mới gắn chặt với đặc trưng làng nghề truyền thống, góp phần phát triển du lịch song song với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản kiến

đề cho các dự án công trình công cộng xây dựng mới, cải tạo công trình công cộng hiện hữu Góp phần phát triển du lịch song song với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản làng nghề

Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống các công trình kiến trúc công cộng phục vụ dân cư tại địa phương và phục

vụ du lịch văn hóa, bao gồm:

+ Công trình thương mại, dịch vụ: Trung tâm thương mại; Chợ; Khách sạn

+ Công trình văn hóa: Bảo tàng; Nhà văn hóa

Phạm vi nghiên cứu

Làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng

Phương pháp nghiên cứu

+ Phương pháp tiếp cận hệ thống trong việc khảo sát, thu thập thông tin, thống kê và

xử lý số liệu liên quan đến đề tài

+ Phương pháp phân tích tổng hợp

+ Phương pháp kế thừa, tiếp thu kết quả nghiên cứu đã có làm dữ liệu đầu vào, phối hợp liên ngành, liên lĩnh vực

+ Phương pháp so sánh đối chiếu để đúc rút kinh nghiệm các mô hình tương tự trong

và ngoài nước, xây dựng các bài học thực tiễn

+ Tổng hợp, đề xuất các kết quả định hướng

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3

+ Ý nghĩa khoa học: Nhận định được quy luật phát triển tất yếu của làng nghề truyền thống theo hướng bảo tồn các giá trị di sản vốn có Nhận định được mối liên hệ mật thiết giữa bảo tồn làng nghề, nghề truyền thống với phát triển du lịch Nhận định được tầm quan trọng trong phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng gắn chặt với đặc thù phát triển làng nghề truyền thống

+ Ý nghĩa thực tiễn: Đề xuất các nguyên tắc, tiêu chí, giải pháp thiết kế đặc thù của làng nghề thủ công truyền thống kết hợp phát triển du lịch Qua đó làm tiền đề để hoàn thiện

hệ thống các công trình công cộng theo định hướng phát triển du lịch văn hóa tại làng nghề gốm sứ Bát Tràng Mô hình nghiên cứu có thể ứng dụng cho các làng nghề truyền thống khác trong thành phố Hà Nội nói riêng và trên phạm vi cả nước nói chung tham khảo học tập

Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, phần phụ lục và tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 03 chương:

CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG VÀ

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG

CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP

HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH CÔNG CỘNG TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CÔNG

TRÌNH CÔNG CỘNG TẠI LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG BÁT TRÀNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA