Xác định giá trị kiến trúc và cảnh quan của tuyến phố lãn ông trong khu phố cổ hà nội (tóm tắt)

65 CHƯƠNG 3: CÁC GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC VÀ CẢNH QUAN CỦA TUYẾN PHỐ LÃN ÔNG TRONG KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI .... Hình 1.25 Hình ảnh minh hoạ phong cách kiến trúc Art deco Hình 1.26 Hình ảnh vỉa hè cho

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-

TRẦN NHẬT LINH

XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC VÀ CẢNH QUAN CỦA TUYẾN PHỐ LÃN ÔNG TRONG KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KIẾN TRÚC

Hà Nội – 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-

TRẦN NHẬT LINH KHÓA: 2020 - 2022

XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC VÀ CẢNH QUAN CỦA TUYẾN PHỐ LÃN ÔNG TRONG KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Kiến trúc

Mã ngành: 8.58.01.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS.KTS VŨ ĐỨC HOÀNG

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN

Hà Nội - 2022

LỜI CẢM ƠN

Xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Trường Đại học kiến trúc Hà Nội, các thầy cô giáo, cán bộ khoa sau đại học đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt khoá học

Xin trân trọng cảm ơn các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ đã nhiệt tình giảng dạy, cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Đặc biệt xin trân trọng cảm ơn đến giảng viên TS.KTS.Vũ Đức Hoàng

đã tận tâm hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn tới Ban Quản lý Phố cổ Hà Nội đã cung cấp số liệu và giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu

và làm luận văn tốt nghiệp

Xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, Ngày … tháng … năm 2022 TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Nhật Linh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của luận văn là

trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Nhật Linh

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục hình ảnh

Danh mục bảng, biểu

MỞ ĐẦU 1

* Lý do chọn đề tài 1

* Mục đích nghiên cứu 2

* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

* Phương pháp nghiên cứu 3

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

* Cấu trúc luận văn 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIẾN TRÚC VÀ CẢNH QUAN TUYẾN PHỐ LÃN ÔNG 5

1.1 Khái quát chung về sự hình thành và phát triển Khu phố Cổ Hà Nội 5

1.1.1 Vị trí và giới hạn Khu phố Cổ trong đô thị Hà Nội 5

1.1.2 Sơ lược lịch sử phát triển của Khu phố Cổ Hà Nội 9

1.2 Vị trí và vai trò của phố Lãn Ông trong Khu phố Cổ 24

1.2.1 Vị trí phố Lãn Ông 24

1.2.2 Sơ lược lich sử hình thành tuyến phố Lãn Ông 26

1.3 Thực trạng không gian kiến trúc và cảnh quan tuyến phố Lãn Ông 31

1.4 Các nghiên cứu liên quan 40

1.4.1 Các nghiên cứu bảo tồn Khu phố Cổ 40

1.4.2 Các nghiên cứu, dự án bảo tồn chỉnh trang phố cổ 42

CHƯƠNG 2: CÁC CƠ SỞ KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ VĂN HOÁ CỦA TUYẾN PHỐ LÃN ÔNG 46

2.1 Cơ sở pháp lý 46

2.1.1 Luật di sản, nghị định bảo tồn di sản văn hoá 46

2.1.2 Chính sách của Nhà nước về bảo tồn phố Cổ 47

2.1.3 Các văn bản pháp lý về bảo tồn di sản đô thị 49

2.2 Cơ sở lý luận 49

2.2.1 Các cơ sở lý luận về bảo tồn 49

2.2.2 Các cơ sở lý luận liên quan đến kiến trúc và cảnh quan 52

2.2.3 Các cơ sở lý luận liên quan xác định những công trình có giá trị 55

2.3 Cơ sở thực tiễn 57

2.3.1 Đặc trưng 57

2.3.2 Các bài học trong nước và ngoài nước 59

2.4 Các yếu tố tác động 63

2.4.1 Yếu tố tự nhiên 63

2.4.2 Yếu tố kinh tế xã hội và văn hoá lối sống 64

2.4.3 Các chính sách của nhà nước trong việc bảo tồn nhà cổ và nghề truyền thống 65

CHƯƠNG 3: CÁC GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC VÀ CẢNH QUAN CỦA TUYẾN PHỐ LÃN ÔNG TRONG KHU PHỐ CỔ HÀ NỘI 67

3.1 Đề xuất tiêu chí xác định giá trị kiến trúc và cảnh quan 67

3.2 Đánh giá và xác định giá trị 71

3.2.1 Đánh giá và xác định giá trị trong kiến trúc 71

3.2.2 Đánh giá và xác định giá trị trong cảnh quan 83

3.3 Định hướng về bảo tồn tuyến phố Lãn Ông 86

3.3.1 Định hướng chung 86

3.3.2 Các giải pháp cụ thể 87

3.3.3 Các giải pháp khác 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 93

*Kết luận 93

*Kiến nghị 94 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Ranh giới phạm vi Khu phố Cổ

Hình 1.2 Ranh giới Khu phố Cổ gồm các tuyến phố

Hình 1.3 Phân vùng quản lý quy hoạch kiến trúc Khu phố Cổ

Hình 1.4 Vị trí Khu phố Cổ Hà Nội

Hình 1.5 Bản đồ cũ Hà Nội

Hình 1.6 Hình ảnh cổng làng thế kỷ XV

Hình 1.7 Bản đồ Hà Nội đầu thế kỷ XIX

Hình 1.8 Hình ảnh các công trình thế kỷ XV

Hình 1.9 Mặt cắt qua một công trình thế kỷ XV

Hình 1.10 Giới hạn Khu phố Cổ trên bản đồ Hà Nội được in lại

vào tháng 11/1924

Hình 1.11 Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc

Hình 1.12 Phố Hàng Bạc vào đầu thế kỷ XX

Hình 1.13 Phố Hàng Đào vào đầu thế kỷ XX

Hình 1.14 Ranh giới Khu phố Cổ và một số di tích chính

Hình 1.15 Hình ảnh một pano cổ động bên bờ hồ Gươm

Hình 1.16 Hình ảnh phố Hàng Buồm thế kỷ XX

Hình 1.17 Hình ảnh góc ngã tư phố Hàng Bài – Tràng Tiền bên bờ

hồ Gươm Hình 1.18 Hình ảnh trước cổng chợ Đồng Xuân

Hình 1.19 Vị trí giới hạn phường Hàng Bồ

Hình 1.20 Vị trí giới hạn phố Lãn Ông

Hình 1.21 Mặt đứng hiện trạng dãy chẵn tuyến phố Lãn Ông

Hình 1.22 Mặt đứng hiện trạng dãy lẻ tuyến phố Lãn Ông

Hình 1.23 Hình ảnh minh hoạ phong cách kiến trúc Việt Nam

truyền thống

Hình 1.24 Hình ảnh minh hoạ phong cách kiến trúc thuộc địa Hình 1.25 Hình ảnh minh hoạ phong cách kiến trúc Art deco Hình 1.26 Hình ảnh vỉa hè cho người đi bộ bị lấn chiếm

Hình 1.27 Cây xanh được trồng trong tuyến phố Lãn Ông

Hình 1.28 Cây xanh được trồng tại các nút giao

Hình 1.29 Các dây điện chằng chịt trên tuyến phố

Hình 2.1 Mặt đứng hiện trạng dãy chẵn tuyến phố Lãn Ông Hình 2.2 Mặt đứng hiện trạng dãy lẻ tuyến phố Lãn Ông

Hình 2.3 Hình ảnh Phố cổ Hội An sau khi trùng tu

Hình 2.4 Hình ảnh khu Chinatown (Khu phố Tàu) tại Singapore Hình 3.1 Các yếu tố cấu thành nên cảnh quan

Hình 3.2 Hình ảnh phố Lãn Ông hiện nay

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Số hiệu

Bảng 2.1 Bảng thống kê các công trình nhà ở có giá trị cần được bảo tồn,

tôn tạo

Bảng 2.2 Bảng tiêu chí đánh giá công trình kiến trúc có giá trị

Bảng 3.1 Bảng tính điểm đánh giá công trình kiến trúc có giá trị

Bảng 3.2 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 10 Lãn Ông Bảng 3.3 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 21 Lãn Ông Bảng 3.4 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 36 Lãn Ông Bảng 3.5 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 55 Lãn Ông Bảng 3.6 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 57 Lãn Ông Bảng 3.7 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 42 Lãn Ông Bảng 3.8 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 46 Lãn Ông Bảng 3.9 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 54 Lãn Ông Bảng 3.10 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 31 Lãn Ông Bảng 3.11 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 37 Lãn Ông Bảng 3.12 Đánh giá công trình kiến trúc có giá trị của nhà số 61 Lãn Ông

1

MỞ ĐẦU

* Lý do chọn đề tài

Hà Nội là một thành phố truyền thống của Việt Nam với hơn 1000 năm lịch sử hình thành và phát triển Ngoài những phòng di tích lớn và quý giá của Hoàng thành Thăng Long, Di tích Cổ Loa, … thì những công trình kiến trúc nhà ở truyền thống cũng có giá trị rất lớn Có thể nói, những ngôi nhà truyền thống tuy nhỏ nhưng phong phú về chủng loại và thay đổi theo thời gian đã mang đến một hình ảnh rất riêng của Hà Nội Tuy nhiên, trước những thay đổi lớn về kinh tế - xã hội (đặc biệt là khu phố cổ Hà Nội), di sản kiến trúc truyền thống của các ngôi nhà đang phải chịu áp lực rất lớn Hình ảnh của ngôi nhà phố điển hình đã bị vượt qua bởi những tòa nhà chọc trời mới và hình dạng khác thường Không gian kiến trúc cảnh quan 36 phố phường cũng đang mai một dần Do thiếu các quy định và cơ chế quản lý phù hợp, tình trạng vi phạm các quy định về xây dựng ngày càng xảy ra nhiều hơn, phá vỡ tính liên kết xã hội làm nền tảng cho sự phát triển hiện tại của đô thị cũ Do đó, cần có các chính sách can thiệp toàn diện và bền vững hơn để đảm bảo bảo tồn giá trị lịch sử của thành phố cổ đồng thời thích ứng với những thay đổi theo thời gian

Hình thái đô thị nơi đây biến đổi theo từng thời kỳ từ khi hình thành thời phong kiến, thời kỳ chiến tranh thực dân Pháp đô hộ và thời kỳ sau này khi đất nước độc lập, pháp triển không ngừng về kinh tế xã hội Những giá trị kiến trúc đô thị gắn liền với văn hoá tập quán dân cư phố cổ chính là yếu tố tạo nên “hồn” của đô thị và vì thế cần được bảo tồn, lưu giữ, phát huy Đây chính là cơ sở đế những nét đẹp văn hoá tập quán xưa được hồi sinh và phát triển một cách tự nhiên trong đời sống của đô thị hiện đại

Hà Nội biến đổi và phát triển nhanh Khu vực Phố Cổ chịu nhiều sức ép mạnh mẽ của đô thị hóa, toàn cầu hóa Không dễ để gìn giữ những giá trị đã

2

trở thành lịch sử, càng không dễ để khôi phục, bảo vệ những đặc trưng đã trở thành biểu tượng

Hà Nội ban đầu có khoảng 58 phố nghề truyền thống Hiện nay, trải qua nhiều biến chuyển lịch sử, Hà Nội còn vẻn vẹn 4 phố nghề truyền thống còn khả năng phát triển mạnh: Hàng Bạc, Hàng Đồng, Hàng Mã, và Lãn Ông

Phố Lãn Ông là một trong vài phố nghề truyền thống còn sót lại trong khu phố cổ Hà Nội Nghề kinh doanh, khám chữa và bốc thuốc Đông y trên phố tạo nên hương vị đặc trưng, hình ảnh và không gian của con phố cũng rất khác biệt với những con phố khác Trải qua thời gian dài hình thành và phát triển, vốn kiến trúc hiện hữu trên con phố này khá đa dạng, phong phú và hấp dẫn: Kiến trúc truyền thống Việt Nam, kiến trúc thời kỳ thuộc địa, kiến trúc Art deco và kiến trúc hiện đại… Trong đó, đáng chú ý là những không gian phục vụ cho nghề thuốc truyền thống đặc trưng và đầy tính nhân văn đang tồn tại trong các công trình nhà ở trên tuyến phố Lãn Ông, các ngõ nhỏ

Hiện nay, Phố Lãn Ông đang chịu nhiều áp lực về phát triển kinh tế, gia tăng dân số, phương tiện giao thông cơ giới đi lại Vì vậy, để góp phần phục

vụ cho công tác cải tạo chỉnh trang, bảo tồn tuyến phố thì việc nghiên cứu:

“Xác định giá trị kiến trúc và cảnh quan của tuyến phố Lãn Ông trong Khu phố Cổ Hà Nội” là thật sự cần thiết

* Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, khảo sát, đánh giá thực trạng, phân tích, xác định những giá trị kiến trúc và cảnh quan của tuyến phố Lãn Ông để phục vụ cho công tác bảo tồn, cải tạo chỉnh trang tuyến phố

* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Kiến trúc và cảnh quan của tuyến phố Lãn Ông trong Khu phố Cổ Hà Nội

3

- Phạm vi nghiên cứu: Trục đường giao thông và các công trình trên tuyến phố Lãn Ông (có nhận xét một số tuyến phố lân cận có ảnh hưởng) Giới hạn tuyến phố đoạn từ ngã tư Lãn Ông - Chả Cá đến đoạn ngã tư Thuốc Bắc - Lãn Ông

* Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp được sử dụng trong luận văn:

- Khảo sát thực trạng, thu thập các tài liệu, hình ảnh, … có liên quan

- Phương pháp phân tích tổng hợp: Trên cơ sở quá trình thu thập thông tin, tiến hành phân tích tổng hợp, lựa chọn các vấn đề về cơ hội đầu tư, giá trị

di sản để bảo tồn

- Phương pháp sơ đồ hóa: Trên cơ sở các tài liệu và thông tin tổng hợp được, sơ đồ hóa các nội dung tài liệu và thông tin thành các hình vẽ, bảng biểu logic, nhằm hệ thống hóa tài liệu và số liệu, là cơ sở để nhận diện các vấn đề nghiên cứu trọng tâm

- Phương pháp so sánh: Trên cơ sở các thông tin, tài liệu thu thập được để đưa ra những đánh giá, nhận xét, so sánh sự khác biệt giữa tại các mốc thời điểm khác nhau

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học:

+ Góp phần hoàn thiện về lý luận phương pháp xác định giá trị kiến trúc cảnh quan của tuyến phố Lãn Ông trong Khu phố Cổ

Hà Nội

+ Làm cơ sở khoa học, nghiên cứu để đề xuất phương án bảo tồn

và chỉnh trang phù hợp

- Ý nghĩa thực tiễn:

4

+ Góp phần bổ sung để nghiên cứu lập phương án bảo tồn, cũng như là các phương án cải tạo chỉnh trang trên tuyến phố Lãn Ông

+ Quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả các giá trị văn hoá mà tuyến phố đã và đang lưu giữ, tồn tại

* Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm có 3 phần:

Phần I: Mở đầu Phần II: Nội dung (gồm 3 chương):

- Chương 1: Tổng quan về kiến trúc và cảnh quan tuyến phố Lãn Ông

- Chương 2: Các cơ sở khoa học liên quan đến việc xác định giá trị văn hoá của tuyến phố Lãn Ông

- Chương 3: Các giá trị kiến trúc và cảnh quan của tuyến phố Lãn Ông trong Khu phố Cổ Hà Nội

Phần III: Kết luận và kiến nghị

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.1 – Nhà E – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

website: http://thuviendhkt.net

Email: thuvien@hau.edu.vn

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

Lưu ý: Tất cả những tài liệu trôi nổi trên mạng (không phải trên trang web chính thức của Trung tâm Thông tin Thư viện – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội) là

những tài liệu vi phạm bản quyền Nhà trường không thu tiền, và cũng không phát hành có thu tiền đối với bất kỳ tài liệu nào trên mạng internet

93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

* Kết luận

Khu Phố Lãn Ông là một thành phần có giá trị không thể tách rời khu phố cổ Hà Nội

Khu Phố Lãn Ông có lịch sử hình thành và phát triển gắn liền với khu Phố Cổ Hà Nội, gắn liền với những con phố nghề truyền thống Bảo tồn phố nghề và kiến trúc trên đó là bảo tồn những giá trị vật thể và phi vật thể của những đặc trưng Hà Nội Bên cạnh đó, bảo tồn phố nghề Đông Nam Dược cũng là bảo tồn, thúc đẩy sự phát triển của nghề thuyền thống không chỉ trên không gian nhỏ của khu phố cổ Hà Nội mà còn trên các làng nghề ngoại vi và các hoạt động sinh hoạt mang tính đặc trưng

Do sự biến đổi không gian, thời gian thì kiến trúc khu phố cổ thay đổi theo từng thời kỳ Hiện tại nhiều công trình bị biến dạng so với kiến trúc xưa Để nghiên cứu bảo tồn, phát triển, kiến trúc trên tuyến phố Lãn Ông cần căn

cứ vào các cơ sở khoa học sau:

+ Cơ sở lý luận

+ Cơ sở thực tiễn

Phố Lãn Ông với nghề kinh doanh thuốc Đông y cùng sự tồn tại đan xen với các không gian kiến trúc truyền thống mang lại một giá trị quý báu

Sự tồn tại của những yếu tố truyền thống là minh chứng cho giá trị của lịch

sử, văn hóa, đời sống… Trước bối cảnh toàn cầu hóa và đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, bảo tồn những giá trị truyền thống đặc trưng càng trở nên cấp thiết hơn Những nghiên cứu trong luận văn phần nào làm sáng tỏ hơn giá trị và hiện trạng của không gian nhà ở truyền thống cùng nghề kinh doanh thuốc Đông Y trên con phố Lãn Ông Từ đó thấy đưa ra các giải pháp để bảo tồn, phát huy giá trị không gian phố nghề