Kinh nghiệm thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu trong kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tỉnh thái bình (tóm tắt)

Th ực trạng về tình hình tổ chức kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu tại tỉnh Thái Bình ...41 CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC NHẬN DIỆN VÀ KHAI THÁC

BỘ O D C V O T O BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-

ĐỔI KHÍ HẬU TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở NÔNG

BỘ O D C V O T O BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

-

LÊ HỒNG PHÁT KHÓA: 2020-2022

ĐỔI KHÍ HẬU TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở NÔNG

i

L ỜI CẢM ƠN

Xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Trường ại học kiến trúc Hà Nội, các thầy cô giáo, cán bộ khoa sau đại học đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt khoá học

Xin trân trọng cảm ơn các iáo sư, Phó giáo sư, Tiến s đã nhiệt tình

giảng dạy, cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

ặc biệt xin trân trọng cảm ơn đến giảng viên PGS.TS.KTS.Khuất Tân Hưng đã tận tâm hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn tới Ban Quản lý Phố cổ Hà Nội đã cung cấp số

liệu và giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu

và làm luận văn tốt nghiệp

Xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tạo

mọi điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2022

TÁC GI Ả LUẬN VĂN

Lê H ồng Phát

ii

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc s là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GI Ả LUẬN VĂN

Lê H ồng Phát

iii

Lời cảm ơn

L ời cam đoan

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

Danh mục hình ảnh

Danh mục bảng, biểu

Danh mục sơ đồ

PH ẦN MỞ ĐẦU 1

* Lý do ch ọn đề tài 1

* M ục tiêu nghiên cứu 3

* Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: 3

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: 3

* Phương pháp nghiên cứu 4

* C ấu trúc luận văn 5

N ỘI DUNG NGHIÊN CỨU 6

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN KINH NGHIỆM THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI VÀ BI ẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở NÔNG THÔN VEN BI ỂN TỈNH THÁI BÌNH 6

1.1 T ổng quan về địa điểm nghiên cứu 6

1.1.1 Điều kiện tự nhiên 6

1.1.2 Đặc điểm xã hội 12

1.1.3 Nh ận xét chung 13

1.2 T ổng quan về biến đổi khí hậu và các loại hình thiên tai 14

1.2.1 Tình hình bi ến đổi khí hậu ở Việt Nam 14

1.2.2 Các lo ại hình thiên tai chính tại Việt Nam 18

1.2.3 Các lo ại hình thiên tai chính tại tỉnh Thái Bình 22

1.3 T ổng quan tình hình tổ chức kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu 27

1.3.1 Tình hình t ổ chức kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển trên thế giới thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu 27

iv

1.3.2 Tình hình t ổ chức kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tại Việt Nam

thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu 33

1.3.3 Th ực trạng về tình hình tổ chức kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu tại tỉnh Thái Bình 41

CHƯƠNG II: CƠ SỞ KHOA HỌC NHẬN DIỆN VÀ KHAI THÁC KINH NGHI ỆM THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG KI ẾN TRÚC NHÀ Ở NÔNG THÔN VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH 49

2.1 Cơ sở pháp lý 49

2.1.1 Các chính sách qu ốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai 49

2.1.2 Các k ế hoạch hành động ứng phó với thiên tai của bộ, ngành 51

2.2 Cơ sở lý thuyết 52

2.2.1 Lý thuy ết về biến đổi khí hậu 52

2.2.2 Lý thuy ết về quy hoạch và kiến trúc nhà ở nông thôn thích ứng với thiên tai và bi ến đổi khí hậu 53

2.2.3 Phân lo ại làng và nhà ở nông thôn tỉnh Thái Bình thích ứng với thiên tai, bi ến đổi khí hậu .55

2.3 Bài h ọc kinh nghiệm thực tiễn 57

2.3.1 Bài h ọc kinh nghiệm trên thế giới 57

2.3.2 Bài h ọc kinh nghiệm từ các vùng ven biển Việt Nam 59

CHƯƠNG III: NHẬN DIỆN VÀ KHAI THÁC KINH NGHIỆM THÍCH ỨNG V ỚI THIÊN TAI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG KIẾN TRÚC NHÀ Ở NÔNG THÔN VEN BI ỂN TỈNH THÁI BÌNH 61

3.1 Đánh giá, nhận diện các kinh nghiệm ứng xử với thiên tai trong kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tỉnh Thái Bình 61

3.1.1 V ề quy hoạch , quần cư các làng, xã ven biển 61

3.1.2 V ề khuôn viên, nhà truyền thống, loại hình nhà ở 64

3.1.3 V ề công nghệ xây dựng và vật liệu xây dựng 91

3.2 Định hướng, khai thác kinh nghiệm truyền thống trong tổ chức kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tỉnh Thái Bình thích ứng với thiên tai và biến đổi khí h ậu 94

3.2.1 Các nguyên t ắc chung 94

3.2.2 Định hướng khai thác kinh nghiệm cho các nhóm nhà ở đặc thù 95

a Nhà ở nông thôn theo lối truyền thống thuần nông, nhà vườn 95

vi

DANH M ỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

KGKTNONT Không gian kiến trúc nhà ở nông thôn

vii

Hình 1.1 B ản đồ vị trí hành chính của tỉnh Thái Bình 7 Hình 1.2 Các c ửa sông điển hình trong khu vực nghiên cứu 8 Hình 1.3 Hình thái c ửa sông châu thổ (cửa lồi) - cửa Ba Lạt 10 Hình 1.4 Mô hình nhà ở thích ứng với ngập nước ở Hà Lan 29 Hình 1.5 Mô hình ngôi nhà Đổ bộ ở sông Thames, Vương

Hình 1.6 Mô hình nhà ch ống lụt ở Mỹ 31 Hình 1.7 Bi ện pháp tôn nền ứng phó với ngập lụt 35 Hình 1.8 Bi ện pháp đắp bờ bao ứng phó với ngập lụt 35 Hình 1.9 C ấu trúc không gian làng dạng điểm 42 Hình 1.10 C ấu trúc không gian làng dạng điểm khu vực đất

Hình 1.11 Th ực trạng khuôn viên ngôi nhà ở loại 1 (diện tích

kho ảng gần 3 sào Bắc bộ, 1000m2 - khu vực đất

c ửa sông hoặc ven đê biển)

45

Hình 1.12 Th ực trạng khuôn viên ngôi nhà ở loại 2 (diện tích

kho ảng gần 2 sào Bắc bộ, 600m2 - khu vực đất trung tâm, xa đê biển)

45

Hình 1.13 Th ực trạng không gian nhà ở khu vực đất cửa

sông, khu v ực đất ven đê biển (loại diện tích khuôn viên g ần 3 sào Bắc bộ - khoảng 1000m2)

Hình 3.1 Th ực trạng hệ thống giao thông, kênh mương thoát

nước làng Đồng Châu Ngoại, xã Đông Minh, 62

Hình 3.3 Hi ện trạng nhà ở hộ ông Bùi Tiến Hưng, Làng

Đồng Châu Ngoại,xã Đông Minh, huyện Tiền Hải,

t ỉnh Thái Bình - diện tích khuôn viên đất 1000m2

67

Hình 3.4 Hi ện trạng nhà ở hộ ông Bùi Tiến Hưng, Làng

Đồng Châu Ngoại, xã Đông Minh, huyện Tiền

H ải, tỉnh Thái Bình - diện tích khuôn viên đất 600m2

Hình 3.8 Bi ện pháp giằng mái chữ A, vật liệu giằng mái là

tre lu ồng, kết hợp với hệ thống giằng nằm ngang

v ới khoảng cách 50cm/ 1 thanh tre

72

Hình 3.9 Nhà ở nông thôn có tường kết hợp khung gỗ chịu

l ực, có phần phát triển ra phía trước thành những phòng l ồi mái bằng

75

Hình 3.10 M ặt đứng mặt cắt Nhà ở nông thôn có tường kết

h ợp khung gỗ chịu lực 76 Hình 3.11 Bi ện pháp giằng cửa bằng tre 77 Hình 3.12 Bi ện pháp gia cố bằng cách lấy đá nặng hoặc

thanh g ỗ neo giữ xà nhà và vì kèo 78 Hình 3.13 Bu ộc viên đưa đồ lên cao chống ngập nước 79 Hình 3.14 Bi ện pháp bịt mái không cho nước mưa lọt vào 79

ix

Hình 3.15 Bi ện pháp phủ lưới chống tốc mái nhà bà Đinh Thị

Có, thôn B ắc Cường, xã Thái Thượng, huyện Thái

Th ụy, tỉnh Thái Bình

80

Hình 3.18 Thanh tre n ẹp (dùng trên mái), Nhà bà Vũ Thị

Tâm, thôn Đồng Châu, tỉnh Thái Bình 81 Hình 3.19 Trụ bê tông neo dây Nhà bà Bùi Đình Điểu, thôn

B ạch Đằng, tỉnh Thái Bình 81 Hình 3.20 Bi ện pháp dùng khối bê tông Nhà ông Đỗ Quang

Hình 3.21 Bi ện pháp sử đá (gạch vỡ) Nhà ông Đỗ Minh

Hình 3.22 Bi ện pháp dùng đinh cố định tấm tôn vào đầu hồi

nhà Nhà ông Ph ạm Xuân Mai, thôn Bạch Đằng 82 Hình 3.23 Bi ện pháp dùng vít bắn lên trên mỗi lớp sóng Nhà

bà Đàm Thị Điệp, thôn Bích Du 82 Hình 3.24 Bi ện pháp buộc dây thép Nhà bà Đàm Thị Điệp,

thôn Bích Du

82

Hình 3.25 Bi ện pháp đặt bao cát 82 Hình 3.26 Bi ện pháp giằng bằng thanh tre kết hợp bắn vít

cu ờng dộ cao vào sóng mái Nhà ông Vu Văn Khiêm, thôn Ng ải châu, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

83

Hình 3.27 Bi ện pháp giằng bằng dây thép 83 Hình 3.28 Bi ện pháp giằng bằng ống nhựa 83 Hình 3.29 Bi ện pháp chăng dây thừng, nhà ông Đỗ Minh

Hình 3.30 Cách c ố định dây thừng vào cột 84

Hình 3.37 Nhà ở xây theo kiểu thành thị, tường gạch, sử

d ụng khung bê tông cốt thép chịu lực cao 88

xi

DANH M ỤC BẢNG, BIỂU

Số hiệu bảng,

B ảng 1.1 B ảng tóm tắt tác động tiềm năng của BĐKH tới

B ảng 1.2 B ảng các yếu tố tiềm tàng của BĐKH 18

B ảng 1.3 B ảng các loại hình hiểm họa chính ở Việt Nam 19

B ảng 1.4 B ảng thống kê các hiện tượng thời tiết cực đoan

B ảng 1.5 B ảng các giá trị thích ứng với môi trường tự nhiên

một số loại nhà ở nông thôn vùng đồng bằng sông

C ửu Long

35-36

Bảng 1.6 Bảng các giá trị thích ứng với môi trường tự nhiên

m ột số loại nhà ở nông thôn vùng duyên hải miền Trung

38-39

B ảng 3.1 B ảng dữ liệu chỉ dẫn trong tổ chức kiến trúc nhà ở

nông thôn ven biển tại tỉnh Thái Bình ứng phó với thiên tai và bi ến đổi khí hậu

100

xii

DANH M ỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 3.1 Sơ đồ Tổ chức các loại hình nhà ở nông thôn tỉnh

xấu đến môi trường Trong hơn 30 năm qua tại Việt Nam, các loại thiên tai như bão, lũ quét, sạt lở đất, úng ngập, hạn hán, xâm nhập mặn và các thiên tai khác đã làm thiệt hại đáng kể về người và tài sản, bình quân mỗi năm làm chết, mất tích hơn 500 người và bị thương hàng nghìn người, giá trị thiệt hại

về tài sản ước tính khoảng 1,5% DP/năm [16]

Tỉnh Thái Bình nằm ở phía nam đồng bằng Bắc Bộ trừ một phần nhỏ

nằm về phía đông bắc (phía đông huyện Quỳnh Phụ, phía Bắc huyện Thái Thụy) chịu ảnh hưởng của cả hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình Phần còn lại chịu ảnh hưởng của hệ thống Sông Hồng, tức là đất phù sa bồi tụ hầu như toàn bộ diện tích toàn tỉnh đều do hệ thống sông Hồng đưa từ thượng nguồn về, kết hợp với phù sa sông Thái Bình bồi đắp tạo thành dải đất bằng

phẳng, màu mỡ

Tỉnh Thái Bình có khoảng 50km bờ biển, đây là nguồn lợi đánh bắt, nuôi trồng thủy hải sản và giao lưu buôn bán theo đường bờ biển, song đây cũng là mối hiểm họa của tự nhiên luôn thường trực đe dọa tính mạng, tài sản

của cộng đồng dân cư (bão, thủy triều dâng cao, lốc xoáy…) Tác động bất lợi của tự nhiên gây ra ngập lụt, vỡ đê, nước mặn xâm nhập vào sâu đất liền gây , người dân Thái Bình đã biết huy động trí tuệ, sức lực của mình đắp đê sông,

Thái Thụy và Tiền Hải là 2 huyện ven biển của tỉnh Thái Bình Huyện Thái Thụy có 10 làng thuộc 5 xã nằm ven biển (trên tổng số 35 xã) Huyện

Tiền Hải có 14 làng thuộc 6 xã nằm ven biển (trên tổng số 31 xã) 2 huyện thuộc Vùng III (Quảng Ninh đến Thanh Hóa) trong bảng Phân chia 8 vùng ảnh hưởng của bão trên lãnh thổ Việt Nam Từ năm 1961 đến năm 2014, có

tổng số 116 cơn bão ảnh hưởng đến vùng này, trung bình từ 2,0 - 2,5 cơn/năm, ba tháng nhiều bão nhất là các tháng VII - VIII - X Lượng mưa một ngày lớn nhất đã xảy ra 701 mm Tổng lượng mưa trung bình một đợt bão đã xảy ra 150 - 200 mm Cấp gió bão mạnh nhất đã xảy ra cấp 14, giật

cấp 15-16

Thái Bình là một trong những Tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu, theo thống kê của Tổng cục Phòng Chống thiên tai cơn bão số 8 năm 2012 làm sập 11 nhà; trên 5.000 nhà bị tốc mái, hư hỏng, trong đó Hải Phòng có gần 2.900 nhà và Thái Bình có gần 2.200 nhà bị hư

hỏng

Chính vì vậy, việc nghiên cứu: “Kinh nghiệm thích ứng với thiên tai

và bi ến đổi khí hậu trong kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tỉnh Thái Bình” mang ý ngh a thiết thực, nhằm đánh giá những kinh nghiệm đã có của

người dân về việc tổ chức nhà ở nông thôn vùng ven biển tỉnh Thái Bình khi

* M ục tiêu nghiên cứu

ưa ra các tài liệu đánh giá tổng kết các kinh nghiệm ứng xử với thiên tai và biến đổi khí hậu trong kiến trúc nhà ở nông thôn các làng ven biển tỉnh Thái Bình

ưa ra bộ chỉ dẫn về các biện pháp ứng xử với thiên tai và biến đổi khí hậu trong kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tỉnh Thái Bình trên cơ sở khai thác kinh nghiệm truyền thống

* Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

ối tượng nghiên cứu: Nhà ở nông thôn ven biển trên địa bàn tỉnh Thái Bình, đặc biệt là các nhà ở nông thôn chịu ảnh hưởng nặng nề khi xảy ra thiên tai và của biến đổi khí hậu

Phạm vị nghiên cứu: 10 làng thuộc 5 xã nằm ven biển thuộc huyện Thái

Thụy và 14 làng thuộc 6 xã nằm ven biển thuộc huyện Tiền Hải của tỉnh Thái Bình

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

- Ý ngh a khoa học:

ã có một số hội nghị hội thảo của các Bộ ban ngành về vấn đề đưa ra

giải pháp cho nhà ở nông thôn chống chịu với các loại hình thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu Nghiên cứu này nhằm xem xét vấn đề trên các kinh nghiệm của người dân trong nhiều năm ở tỉnh Thái Bình; là tài liệu để tham

4

khảo, học tập chuyên đề cho sinh viên ngành kiến trúc, ngành quy hoạch các trường đjai học chuyên ngành kiến trúc xây dựng

- Ý ngh a thực tiễn:

Phân tích một cách cụ thể các yếu tổ ảnh hưởng tới khả năng chống

chịu thiên tai và biến đổi khí hậu các nhà ở nông thôn ở các làng, xã ven biển tỉnh Thái Bình Nâng cao nhận thức về tâm quan trọng của việc xây dựng nhà

ở nông thôn phòng chống thiên tai cho người dân khắc phục giảm thiểu thiệt

hại do thiên tai gây ra cho đất nước cũng như con người Xây dựng một cơ sở thông tin, dữ liệu để đối chiếu, so sánh với các nghiên cứu khác về các công trình nhà ở nông thôn phòng chống thiên tai của các tỉnh khác trên toàn quốc

* Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp hồi cứu số liệu: Tiến hành thu thập số liệu sơ cấp từ Ban

chỉ huy phòng chống thiên tai của Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn

tỉnh Thái Bình về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, dân số và tình hình nhà

ở nông thôn của các xã ven biển

- Phương pháp khảo sát thực địa: Tiến hành khảo sát thực địa, đánh giá hiện trạng các nhà ở nông thôn ở tỉnh Thái Bình

- Phương pháp chuyên gia: Trao đổi kết quả, nghiên cứu và đề xuất với các chuyên gia về môi trường tại địa phương nhằm khai thác những ưu điểm, khắc phục các thiếu sót, hạn chế trong nghiên cứu, đề xuất của đề tài nghiên cứu

- Phương pháp tham vấn cộng đồng: khuyến khích người dân tham gia, chia sẻ, thảo luận về tình hình mong muốn xây dựng nhà ở chống chịu với thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu

5

* C ấu trúc luận văn

Luận văn ngoài phần danh mục tài liệu tham khảo, mục lục Nội dung bao gồm:

Phần I: Mở đầu

Phần II: Nội dung (gồm 3 chương):

- Chương : Tổng quan kinh nghiệm thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu trong kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển tỉnh Thái Bình

- Chương : Cơ sở khoa học nhận diện và khai thác kinh nghiệm thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu trong kiến trúc nhà ở nông thôn ven biển

tỉnh Thái Bình

- Chương : Nhận diện và khai thác kinh nghiệm truyền thống trong

kiến trúc nông thôn ven biển tỉnh thái bình thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu

Phần III: Kết luận và kiến nghị

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.1 – Nhà E – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

website: http://thuviendhkt.net

Email: thuvien@hau.edu.vn

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

Lưu ý: Tất cả những tài liệu trôi nổi trên mạng (không phải trên trang web chính thức của Trung tâm Thông tin Thư viện – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội) là

những tài liệu vi phạm bản quyền Nhà trường không thu tiền, và cũng không phát hành có thu tiền đối với bất kỳ tài liệu nào trên mạng internet