(Tiểu luận) đề bài 12 xúc cảm và tình cảm khái niệm, đặc điểm và vai trò tại sao người ta nói xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người

0 BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN Tâm lý học đại cương ĐỀ BÀI 12 Xúc cảm và tình cảm khái niệm, đặc điểm và vai trò Tại sao người ta nói xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất[.]

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

-

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN: Tâm lý học đại cương

ĐỀ BÀI 12: Xúc cảm và tình cảm: khái niệm, đặc điểm và vai trò Tại sao

người ta nói xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất

ở con người?

Hà Nội, 2021

HỌ VÀ TÊN : Hoàng Bảo Trâm MSSV : 453510

LỚP : 4535 - TL:A

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

I Khái niệm, đặc điểm và vai trò của xúc cảm và tình cảm 2

1 Khái niệm xúc cảm và tình cảm 2

2 Đặc điểm của xúc cảm và tình cảm 3

3 Vai trò của xúc cảm và tình cảm 5

II Xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người 6

1 Xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất ở con người 6

2 Xúc cảm và tình cảm là điểm yếu nhất ở con người 7

KẾT LUẬN 9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Một trong những mặt quan trọng của đời sống tâm lý con người là hệ thống thái độ của họ với thế giới khách quan và bản thân Trong sự tác động qua lại giữa con người với thế giới khách quan, con người không chỉ nhận thức thế giới mà còn tỏ thái độ của mình với nó nữa Ví dụ như khi con người khỏe mạnh, hay đạt được điều gì đó mình mong muốn thì bản thân sẽ hạnh phúc, vui vẻ hơn

và ngược lại khi ốm yếu, không vừa ý việc gì sẽ cảm thấy chán chường, buồn bã, tức giận… Những hiện tượng tâm lý biểu thị thái độ của con người với những cái

mà họ nhận thức được hoặc làm ra được như thế gọi là xúc cảm và tình cảm Xúc cảm, tình cảm là nét đặc trưng thú vị của đời sống tâm lý cá nhân, vì vậy,

em chọn đề bài số 12 để tìm hiểu kĩ hơn về khái niệm, đặc điểm và vai trò của xúc cảm, tình cảm, từ đó tìm ra câu trả lời cho nhận định “xúc cảm và tình cảm

là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người”

NỘI DUNG

I Khái niệm, đặc điểm và vai trò của xúc cảm và tình cảm

1 Khái niệm xúc cảm và tình cảm

Xúc cảm và tình cảm là thái độ cảm xúc và những rung động của một người đối với một người khác, hoặc một sự vật hiện tượng nào đó bất kỳ trong cuộc sống Tuy nhiên không có khái niệm nào có thể định nghĩa xúc cảm, tình cảm một cách chính xác, bởi đó là một phạm trù rất đa dạng và được thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau

Có thể hiểu chung, xúc cảm, tình cảm là thái độ riêng của cá nhân đối với

hiện thực khách quan có liên quan đến sự thỏa mãn nhu cầu của họ.1

2020, tr.138

Theo nhận định của hai nhà tâm lý học Fehr và Russell thì “cảm xúc là thứ

mà tất cả mọi người đều biết nhưng không thể định nghĩa được” Về ngữ nghĩa, cảm xúc có thể được coi là sự trải nghiệm bằng cảm giác Bạn chỉ cảm nhận được cảm xúc chứ không nghĩ ra nó.2

Ở Việt Nam hiện nay, hầu hết các nhà tâm lý học đồng tình với khái niệm về

xúc cảm, đó là: xúc cảm là những rung động của con người trước một tình

huống cụ thể, mang tính nhất thời, không ổn định 3 Còn tình cảm, được định

nghĩa: tình cảm là thái độ cảm xúc mang tính ổn định của con người đối với hiện

thực khách quan, nó phản ánh ý nghĩa của chúng trong mối liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ Tình cảm là sản phẩm cao cấp của sự phát triển xúc cảm trong những điều kiện xã hội nhất định 4

2 Đặc điểm của xúc cảm và tình cảm

Xúc cảm, tình cảm tuy là hai mức độ biểu hiện thái độ cảm xúc khác nhau của con người, nhưng giữa chúng có những đặc điểm tương đồng sau:

Thứ nhất, xúc cảm, tình cảm là thái độ của cá nhân Nội dung và hình thức

biểu hiện của xúc cảm, tình cảm đều mang màu sắc chủ quan Ví dụ như cùng nhìn một sự vật, có người sẽ thấy vật đó đẹp, có người lại thấy vật đó xấu

Thứ hai, xúc cảm, tình cảm đều do hiện thực khách quan tác động mà có, thể

hiện thái độ của cá nhân đối với môi trường xung quanh Ví dụ:

Thứ ba, xúc cảm, tình cảm đều là nét nổi bật trên bộ mặt tâm lý của cá nhân,

biểu thị thái độ tích cực của con người trước tác động của hoàn cảnh xung

Chí Minh, 2017, tr.10

2020, tr.139

2020, tr.139

quanh Chỉ những đối tượng nào liên quan đến việc thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu con người mới tạo nên những xúc cảm, tình cảm

Thứ tư, xúc cảm, tình cảm đều có cơ sở vật chất trên vỏ não và đều có khuynh

hướng truyền cảm Ví dụ: một tập thể khi có người buồn sẽ gây nên bầu không khí u ám, ảnh hưởng đến cả những người khác

Xúc cảm và tình cảm tuy có những đặc điểm giống nhau cơ bản, nhưng chúng vẫn có những điểm khác nhau, không thể đồng nhất với nhau Tình cảm có

những đặc điểm đặc trưng riêng, đó là tính nhận thức, tính xã hội, tính khái quát,

tính ổn định, tính chân thực và tính đối cực

Tính nhận thức được biểu hiện ở chỗ nguyên nhân gây nên tình cảm thường

được chủ thể nhận thức rõ ràng Trong đó nhận thức được xem là “cái lý” của tình cảm, nó làm tình cảm có tính đối tượng xác định

Tính xã hội thể hiện ở chỗ tình cảm chỉ có ở con người, nó mang tính xã hội,

thực hiện chức năng xã hội và hình thành trong môi trường xã hội, chứ không phải là những phản ứng sinh lý đơn thuần

Tính khái quát của tình cảm biểu hiện ở chỗ, tình cảm là thái độ của con

người đối với cả một loại (hay một phạm trù) các sự vật hiện tượng chứ không phải với từng sự vật hiện tượng (xúc cảm) hay với từng thuộc tính của sự vật hiện tượng (màu sắc xúc cảm của cảm giác)

Tính ổn định, khác với xúc cảm, tình cảm là những thái độ ổn định của con

người đối với hiện thực xung quanh và đối với bản thân Chính vì vậy mà tình cảm là một thuộc tính tâm lý, một đặc trưng quan trọng của nhân cách con

người

Tính chân thực được thể hiện ở chỗ, tình cảm phản ánh chính xác nội tâm

thực của con người, ngay cả khi người đó cố che dấu cảm xúc của mình bằng những động tác giả (cố gượng cười vờ như không buồn nhưng thực ra đang rất buồn)

Tính đối cực của tình cảm gắn liền với sự thỏa mãn nhu cầu của con người

Trong một số hoàn cảnh nhất định, có những nhu cầu được thỏa mãn, có những nhu cầu lại bị kìm hãm lại, không được thỏa mãn, tương ứng với điều đó, tình cảm của con người cũng phát triển mà có tính đối cực: yêu-ghét, vui-buồn… Xúc cảm và tính cảm có những điểm khác biệt, nổi bật nhất là trên ba khía cạnh: tính ổn định, tính xã hội và cơ chế sinh lý-thần kinh Xúc cảm là một quá trình tâm lý, còn tình cảm là một thuộc tính tâm lý; xúc cảm có tính chất nhất thời, phụ thuộc vào tình huống đa dạng, trong khi tình cảm có tính chất ổn định, xác định; xúc cảm luôn tồn tại ở trạng thái hiện thực, ngược lại, tình cảm lại tồn tại ở dạng tiềm tàng Có một điểm vô cùng đặc biệt, đó là xúc cảm giúp thực hiện chức năng sinh học, nó gắn liền với phản xạ không điều kiện (bản năng), không chỉ tồn tại ở con người mà có cả ở các loài vật; ngược lại, tình cảm giúp thực hiện chức năng xã hội, nó gắn liền với phản xạ có điều kiện với hệ thống tín hiệu thứ hai, và tình cảm chỉ có ở con người Xúc cảm xuất hiện trước, còn tình cảm xuất hiện sau, là kết quả của thời gian dài tồn tại những xúc cảm kia Có thể thấy, xúc cảm giống như những bản năng khác của con người, nó giúp cơ thể định hướng và thích nghi với môi trường bên ngoài với tư cách một cá thể đơn

lẻ, nhưng tình cảm lại cho con người định hướng và thích nghi với xã hội, với tư cách là một nhân cách

3 Vai trò của xúc cảm và tình cảm

Đối với nhận thức, xúc cảm tình cảm là nguồn động lực mạnh mẽ thúc đẩy và chi phối nhận thức, kích thích sự tìm tòi và sáng tạo của con người Ngược lại,

nhận thức cũng định hướng, điều khiển, điều chỉnh tình cảm đi đúng hướng Nhận thức và tình cảm là hai mặt của một vấn đề nhân sinh quan thống nhất của con người

Đối với đời sống của con người, xúc cảm tình cảm có vai trò vô cùng to lớn

về cả mặt sinh lý lẫn tâm lý Con người không có cảm xúc thì không thể tồn tại được Khi con người “đói tình cảm” thì không thể có hoạt động sống bình

thường được

Đối với hành động, xúc cảm tình cảm nảy sinh, biểu hiện, thúc đẩy con người hoạt động, giúp con người vượt qua những khó khăn trở ngại gặp phải trong quá trình hoạt động nếu nó tích cực; ngược lại, những xúc cảm tình cảm tiêu cực sẽ gây ra sự cản trở

II Xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất

ở con người

Xúc cảm tình cảm có vai trò vô cùng to lớn trong cuộc sống và hoạt động của con người Nó thúc đẩy con người hoạt động, giúp con người vượt qua những khó khăn, trở ngại gặp phải trong quá trình hoạt động Sự thành công của mọi việc phụ thuộc không nhỏ vào thái độ của con người đối với công việc đó Xúc cảm tình cảm có thể đưa con người lên trạng thái tâm lý cao nhất, tiếp thêm sức mạnh tuyệt vời nhưng ngược lại nó cũng có thể làm cho con người ta gặp khó khăn, thất bại Vì vậy ý kiến cho rằng “xúc cảm tình cảm là điểm mạnh nhất và cũng là điểm yếu nhất ở con người” là hoàn toàn có căn cứ

1 Xúc cảm và tình cảm là điểm mạnh nhất ở con người

Xúc cảm tình cảm là thứ năng lượng vô hình, có sức mạnh vô song, nó xuất phát từ trái tim con người để đáp lại những điều khiến họ cảm thấy rung động Nếu con người biết làm chủ năng lượng đó, tận dụng nó làm nguồn động lực

vững chắc thì con người sẽ đạt được những kết quả tốt đẹp trong hành động của mình

Có thể lấy một ví dụ minh họa: Từ xa xưa đến nay, dân tộc Việt Nam ta luôn nổi tiếng với lòng yêu nước nồng nàn, thể hiện ở một số câu nói như “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”, hay những tấm gương anh hùng liệt sĩ tiêu biểu… Bác Hồ đã có câu nói “lòng yêu nước có thể nhấn chìm bè lũ bán nước và cướp nước” Vậy tại sao dân ta lại có được sức mạnh to lớn, tinh thần ý chí mạnh mẽ kiên cường chống giặc đến thế? Chắc chắn điều đó

có được nhờ tình yêu nước vô bờ bến, hết lòng vì một đất nước độc lập, tự

cường, sự khao khát góp phần công sức của bản thân làm cho mỗi người dân có thể đập tan giới hạn của bản thân, cống hiến hết mình cho tổ quốc

Đối với suy nghĩ con người, xúc cảm tình cảm tích cực giúp ta có động lực, tập trung hơn vào công việc đang làm Thái độ tâm lý tích cực sẽ kích thích sự tò

mò, khám phá, tìm tòi, sáng tạo, hướng tới phát triển bản thân

Xúc cảm và tình cảm cũng tác động mạnh mẽ đến tâm sinh lý của con người Cảm xúc vui vẻ, hạnh phúc… sẽ giúp con người điều tiết cơ thể về mặt sinh học hiệu quả Còn về tâm lý, nhờ có cảm xúc, thế giới quan của con người được sinh động, phong phú hơn Con người biết rung động, cảm thụ cái hay cái đẹp, bất bình trước cái xấu… Xúc cảm, tình cảm tạo nên đời sống tinh thần cho con

người Những người giàu cảm xúc, cuộc sống sẽ nhiều màu sắc, không nhàm chán

2 Xúc cảm và tình cảm là điểm yếu nhất ở con người

Cái gì cũng có tính hai mặt của nó không có gì là hoàn hảo, xúc cảm - tình cảm cũng vậy ngoài việc nó là điểm mạnh nhất của con người nhưng không phải

ai cũng nhận được điểm mạnh đó Xúc cảm - tình cảm lại là một điểm yếu chết người của con người

Những xúc cảm đó có những lúc khiến quá trình nhận thức của chúng ta sai lệch đi Ví dụ như có những người quá nhạy cảm, đi kèm với thái độ hay nghĩ xấu về người khác, làm cho họ ngày càng xa cách mọi người, dễ nghi ngờ, thù ghét người xung quanh dù có thể họ quan tâm đến mình Những thái độ tâm lý như vậy chính là nguyên nhân xung đột, làm đổ vỡ các mối quan hệ

Hay có những hôm thời tiết đẹp trời, nhưng bản thân gặp phải một điều gì

đó vô cùng tồi tệ, làm mình trở nên đau khổ, buồn bã, cả thế giới như đổ sập trước mắt, nhìn trời đẹp cũng hóa trời xấu như câu nói “người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” Khi đó ước muốn của mình chính là trở thành cỗ máy không có cảm xúc, tình cảm để không cảm thấy buồn khổ như vậy nữa Và khi tâm trạng không tốt, con người cũng không làm được việc gì nên hồn Đó chính là ví dụ điển hình cho mặt trái của điểm mạnh nhất của con người

Ngoài ra, còn rất nhiều trường hợp bạn bị người khác điều khiển mình, làm những điều mà trước đó mình chưa hề nghĩ tới hoặc không muốn làm Đó không phải là ngẫu nhiên mà chính là một hiện tượng khoa học được gọi là “bẫy cảm xúc”, nó đã đánh trúng vào điểm yếu chết người là xúc cảm - tình cảm Khi

bị phát hiện ra điểm này, con người có thể bị lợi dụng, trở nên mù quáng, mất đi

lý trí, làm theo những yêu cầu của người khác

Xúc cảm – tình cảm tiêu cực cũng sẽ gây hại đến sức khỏe của con người Những người lúc nào cũng buồn bã, lo nghĩ, u sầu… sẽ rất nhanh khiến chính bản thân họ mắc những bệnh tâm lý như trầm cảm, rối loạn lo âu… Ngoài những căn bệnh tâm thần đó ra, họ cũng có thể mắc nhiều những loại bệnh ảnh hưởng đến cách cơ quan, bộ phận khác của cơ thể Có một câu nói rất nổi tiếng trong

sách “Hoàng đế nội kinh” (Trung Quốc) viết rằng: “Tức giận hại gan, quá khích hại tim, buồn phiền hại phổi, lo lắng hại lá lách, sợ hãi hại thận Bách bệnh đều sinh ra do tức giận mà nên.”

Nếu như những xúc cảm – tình cảm tích cực thúc đẩy con người, tăng hiệu quả, năng suất làm việc, thì ngược lại, những xúc cảm - tình cảm tiêu cực lại là rào cản lớn nhất trên con đường dẫn đến thành công Một người không hề thích công việc mình đang phải làm, lúc nào cũng thấy chán nản, ủ rũ thì không thể nào tập trung làm việc được, càng không thể tận dụng được hết khả năng của mình, không tiếp thu được điều gì cũng như nghĩ ra được những sáng kiến gì mới Chính những trạng thái tâm lý tiêu cực u ám đó, cũng là nguyên nhân làm con người thấy cuộc sống tẻ nhạt, từ đó lại càng mệt mỏi, thất bại hơn

KẾT LUẬN

Xúc cảm - tình cảm là một phần không thể thiếu ở con người, phân biệt con người với động vật và máy móc, hơn thế nữa nó lại còn là một sợi dây liên kết con người với nhau, đưa con người đến gần nhau hơn tạo nên mạng lười các mối quan hệ dựa trên yếu tố tình cảm cực kì vững trắc, khó có thể phá vỡ Thái

độ tâm lý của con người với những đặc điểm, vai trò như trên con người phải biết cách điều khiển, rèn luyện, biết khi nào cần bộc lộ, khi nào cần tiết chế để có cuộc sống tình cảm lành mạnh, phong phú

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tâm lý học đại cương, Nxb Công

an nhân dân, 2020

2 Nguyễn Quang Uẩn, Giáo trình Tâm lý học đại cương, Nxb Đại học Sư

phạm, 2007

3 Daniel Goleman, Trí tuệ cảm xúc, Nxb Lao động xã hội, 2019

4 Roger Fisher, Daniel Shapiro, Sức mạnh của trí tuệ cảm xúc, Nxb Tổng

hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2017

5 Roy Garn, Tử huyện cảm xúc, Nxb Hà Nội