(Tiểu luận) đề tài dự đoán tác động của chiến sự ukraine và nga đến hoạt động xuất nhập khẩu dầu khí của việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ BỘ MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRONG KINH TẾ VÀ KINH DOANH o0o BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐỀ TÀI DỰ ĐOÁN TÁC ĐỘNG CỦA CHIẾN SỰ UKRAINE VÀ NGA ĐẾN HOẠT[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ

BỘ MÔN: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRONG KINH TẾ VÀ

KINH DOANH ….……o0o………

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

DỰ ĐOÁN TÁC ĐỘNG CỦA CHIẾN SỰ UKRAINE VÀ NGA ĐẾN

HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU DẦU KHÍ CỦA VIỆT NAM

Nhóm thực hiện: Nhóm 2 Lớp tín chỉ: KTE206(GD1-HK1-2223).11 Giảng viên hướng dẫn: Ths Nguyễn Thúy Quỳnh

Hà Nội, tháng 10 năm 2022

Bảo mật

DANH SÁCH SINH VIÊN NHÓM 2

MỤC LỤC

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Mục tiêu nghiên cứu 5

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

3.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước 5

3.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước 7

4 Các lý thuyết sử dụng trong bài nghiên cứu 9

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 13

5.1 Đối tượng nghiên cứu 13

5.2 Phạm vi nghiên cứu 13

6 Phương pháp nghiên cứu 13

6.1 Chiến lược nghiên cứu 13

6.2 Cách thu thập dữ liệu 14

6.3 Xử lý dữ liệu 16

6.3.1 Chuẩn bị dữ liệu để phân tích 16

6.3.2 Khám phá và mã hóa dữ liệu 17

6.3.3 Báo cáo các kết quả phát hiện được 17

6.3.4 Phát triển nghiên cứu 17

6.3.5 Kiểm chứng các nghiên cứu 17

7 Nội dung nghiên cứu 18

8 Thời gian biểu 20

9 Danh mục tài liệu tham khảo 21

Bảo mật

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dầu khí là mặt hàng quan trọng, chiếm 90% năng lượng tiêu thụ trong các ngành công nghiệp, vận tải, tiêu dùng và chi phối hầu hết các ngành khác trong nền kinh tế Việt Nam Việc xuất nhập khẩu xăng dầu có ý nghĩa vô cùng to lớn

vì nó xuất hiện trong mọi lĩnh vực trong cuộc sống, đặc biệt là sản xuất và kinh doanh Hơn nữa, đối với một nước đang phát triển như Việt Nam, việc thay thế một loại nhiên liệu mới thay vì xăng dầu vẫn còn là chuyện xa vời

Xung đột giữa Nga và Ukraine diễn ra từ đầu thế kỷ XXI và tạo một cú sốc tới nền kinh tế và hệ thống tài chính toàn cầu, và Việt Nam cũng không phải ngoại lệ Không chỉ có ảnh hưởng về mặt chính trị xã hội, cuộc chiến tranh còn tác động đáng kể đến nền kinh tế của Việt Nam Trong đó, một trong những hoạt động chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là hoạt động xuất nhập khẩu xăng dầu Xét ở thị trường Việt Nam, giá dầu trên thế giới tăng cao đã giúp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu dầu thô Nga và Ukraine đều là những đối tác lâu đời của Việt Nam về dầu khí tại khu vực Á-Âu Chiến sự Nga - Ukraine đã giúp các doanh nghiệp dầu khí tại Việt Nam hưởng lợi không chỉ qua nguồn thu từ xuất khẩu dầu thô mà còn đi cùng với các khoản tăng thu từ thuế, phí với các loại sản phẩm được tạo thành từ xăng dầu, dầu mỏ….Song căng thẳng ở Ukraine cũng làm giá dầu trong nước tăng cao liên tục trong nhiều tháng Đi kèm với

đó là sự tăng giá của nhiều loại mặt hàng khác như rau, phân bón, Điều này gây ra sức ép rất lớn đến thị trường tiêu thụ ở Việt Nam buộc chính phủ phải đưa ra nhiều biện pháp Vậy chiến sự giữa Nga và Ukraine đã tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu dầu khí của Việt Nam như thế nào và làm thế nào để ngành dầu khí Việt Nam có thể tận dụng cơ hội và giảm tác động tiêu cực trong quá trình xuất nhập khẩu trong tương lai Hiểu được tính cấp thiết của câu hỏi

này, nhóm tác giả xin đề xuất thực hiện bài nghiên cứu với đề tài “Dự đoán tác động của chiến sự Ukraine và Nga đến hoạt động xuất nhập khẩu dầu khí của Việt Nam”

Bảo mật

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu:

− Đánh giá tổng quan hoạt động xuất nhập khẩu dầu khí

− Xác định tổng quan sự ảnh hưởng của xung đột tới nền kinh tế thế giới

− Đánh giá tổng quan hoạt động xuất nhập khẩu dầu khí của Việt Nam sau khi chiến sự Ukraine - Nga xảy ra

− Khảo sát những doanh nghiệp chịu ảnh hưởng của chiến sự Ukraine-Nga

=> Xác định mặt tích cực và tiêu cực

− Dự đoán xuất nhập khẩu dầu khí trong ngắn hạn sắp tới nếu tình hình chiến sự không thay đổi

− Dự đoán những ảnh hưởng trong dài hạn tới ngành

− Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực và tận dụng cơ hội của chiến sự tới tình hình xuất nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu

3.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước

Cuộc khủng hoảng Nga và Ukraine chưa kết thúc, chính vì vậy rất khó đánh giá tác động của cuộc khủng hoảng này đến tính hình hoạt động xuất nhập nhập dầu khí trên thế giới cũng như Việt Nam Hiện nay, trước khi cuộc khủng hoảng xảy ra ta có thể thấy trên thế giới cũng có rất nhiều những công trình nghiên cứu về thị trường dầu khí và phần lớn các công trình nghiên cứu đó tập trung vào thị trường và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển thị trường dầu thô được đáng giá dưới nhiều góc độ khác nhau:

Paul Cashin, Kamiar Mohaddes, Maziar Raissi và Mehdi Raissi (2012)

nghiên cứu ảnh hưởng của các cú sốc kinh tế toàn cầu đối với nguồn cung và nhu cầu tiêu dùng xăng dầu Các tác giả đã chỉ ra hai nguyên nhân chính dẫn

Bảo mật

đến giá dầu trên thị trường thế giới tăng cao đó là nền kinh tế thế giới phát triển

và OPEC cắt giảm sản lượng

Stephen A Holditch, Russell R Chianelli (2008) trong “Factors that will

influence oil and gas supply and demand in the 21st century” đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến cung và cầu Dầu khí trong Thế kỷ 21 Đây là nghiên cứu có quy mô lớn, các tác giả đã đưa ra nhiều dự đoán về số các số liệu liên quan đến trữ lượng dầu mỏ trên thế giới và nhu cầu về năng lượng toàn cầu tính đến năm 2030 Theo đó, các nguồn nhiên liệu được sử dụng chủ yếu vẫn

là nhiên liệu hóa thạch là dầu khí và khí gas Bên cạnh đó, những khía cạnh về môi trường được quan tâm và năng lượng sạch là một nguồn thay thế sáng giá cho nguồn nguyên liệu từ tự nhiên

Ibrahim A Onour, Mai M Abdo (2022) trong “Sensitivity of Crude Oil

Price Change to Major Global Factors and to Russian–Ukraine War Crisis”, tác giả đã sử dụng các mô hình phi tuyến tính đánh giá độ co giãn của giá dầu thô với các yếu tố toàn cầu liên quan đến cung dầu thô và đô la Mỹ tỷ giá trước và sau khi Chiến tranh Nga và Ukraine xảy ra Nhìn chung giá dầu thô trung bình thế giới tăng và trong trường hợp cấm vận hoàn toàn đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô của Nga và khi mức sản lượng của OPEC không thay đổi trong

nỗ lực bù đắp tổn thất dầu của Nga trên thị trường quốc tế, giá dầu thô toàn cầu

dự kiến sẽ tăng 88 đô la Mỹ so với mức của nó trước tác động của chiến tranh Nga - Ukraine

Nghiên cứu “The economic costs of the Russia - Ukraine conflict” của Iana Liadze, Corrado Macchiarelli, Paul Mortimer - Lee, Patricia Sanchez Juanino (2022) chỉ ra những chuyển biến trong xuất nhập khẩu của Nga sau cuộc xung đột với Ukraine Cụ thể là dưới tác động của lệnh trừng phạt đối với Nga, mặc dù chi phí xuất khẩu giá dầu cao hơn nhưng giá ròng vẫn ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế của Nga Từ những biến động đó dẫn đến lạm phát tăng cao dẫn, làm cho giá nhập khẩu tăng vì sự mất giá của đồng rúp

Bảo mật

3.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước

Cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine hiện đang là vấn đề được chú ý nhất trên toàn thế giới bởi cuộc chiến tranh này không chỉ đem lại thiệt hại về nhiều mặt ở 2 quốc gia đang tham chiến mà còn gây ra nhiều rủi ro cho một nền kinh

tế thế giới đang trong quá trình phục hồi sau bối cảnh đại dịch Covid-19 bùng

nổ trên toàn cầu Cuộc xung đột này đã gây ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu trong đó có Việt Nam Từ lúc chiến tranh xảy ra, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học thực hiện ở trong nước tập trung nghiên cứu, phân tích đánh giá một số lĩnh vực liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu và kinh doanh dầu khí

ở Việt Nam cụ thể là:

Theo Bùi Hữu Quyền (2011) trong Luận văn Thạc sĩ kinh tế: “Giải pháp

quản lý và bình ổn thị trường xăng dầu tại Việt Nam”, Thế giới tràn đầy những

sự bất ổn Giá xăng dầu là điển hình là của sự bất ổn đó Từ những năm 70 của thế kỷ trước, giá dầu đã có những biến đổi một cách khó lường Nguyên nhân sâu xa là do những động thái của OPEC đến lĩnh vực kinh doanh dầu mỏ Bên cạnh đó, các cuộc chiến tranh tại những điểm nóng về khai thác dầu khí như Trung Đông cũng có tác động không nhỏ đến giá xăng dầu thế giới Tác giả đã đưa ra những ý nghĩa kinh tế sâu rộng và ý nghĩa chiến lược quốc phòng đến giá dầu khí và hoạt động xuất nhập khẩu, thương mại dầu khí giữa các quốc gia

Bùi Hồng Việt (2012) trong Luận án Tiến sĩ kinh tế: “Chính sách quản lý

nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam” đã chỉ rõ các yếu tố ảnh hưởng đến kinh doanh xăng dầu chính là các yếu tố ảnh hưởng đến cung và cầu

về xăng dầu Tác giả để xuất một số giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện chính sách quản lý Nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu

Nguyễn Đức Diệp (2015) trong Luận án Tiến sĩ kinh tế: “Nghiên cứu các

nhân tố tác động tới sự phát triển thị trường xăng dầu ở Việt Nam” đã sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh để hệ thống hóa những vấn

Bảo mật

đề lý luận, đối chiếu với thực tiễn; phương pháp nghiên cứu định tính; phương pháp phân tích định lượng: Sử dụng các mô hình hồi quy và dùng phần mềm SPSS, E_Simple, để phân tích các nhân tố tác động trực tiếp đến sự phát triển của thị trường xăng dầu ở Việt Nam và khuyến nghị các giải pháp nhằm tăng cường tác động tích cực của các nhân tố đến sự phát triển của thị trường nhằm thúc đẩy thị trường xăng dầu Việt Nam tăng trưởng về lượng và chuyển từ trạng thái thị trường còn mang tính hành chính hiện nay sang thị trường cạnh tranh Đồng thời, bài nghiên cứu cũng đã chỉ ra được thị trường xăng dầu chịu tác động rất lớn bởi các yếu tố chính trị Trong số đó phải kể đến nơi thường xuyên xảy ra bất ổn chính trị là khu vực Trung Đông, Bắc Phi (nơi có trữ lượng dầu

mỏ lớn của thế giới) thì thị trường biến động rất mạnh

Theo Nguyễn Hương Chi, Nguyễn Thị Thủy Tiên, Đặng Thanh Tùng,

Nguyễn Anh Đức, Nguyễn Trung Khương (2022) trong Tạp chí dầu khí

PetroVietnam: “Các nhân tố tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh của Tập đoàn dầu khí Việt Nam trong năm 2022” đã nghiên cứu tổng thể về kinh doanh xăng dầu trong bối cảnh xung đột Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra được các nhân tố ảnh hưởng tích cực, nhân tố ảnh hưởng tiêu cực và nhân tố vừa là thách thức vừa là cơ hội Tuy nhiên nghiên cứu này chỉ đề cập các nhân tố ảnh hưởng hoạt động kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam nói chung

Theo Nguyễn Thị Nguyên, Trần Phương Nga, Phạm Vân Anh, Hoàng Thị

Hồng Chúc, Phan Thị Kim Ngân (2022) “Xung đột giữa Nga và Ukraine ảnh

hưởng đến nền xuất nhập khẩu ở Việt Nam và các nước Châu Âu” đã nghiên cứu tổng thể sự ảnh hưởng của cuộc xung đột đến xuất, nhập khẩu tại Việt Nam

và lĩnh vực xuất nhập khẩu tại các nước Châu Âu bị ảnh hưởng về các mặt hàng dầu mỏ, khí đốt và sản phẩm nông sản nói chung và chưa phân tích rõ ràng được tác động của xung đột này đến việc xuất nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt

Nguyễn Hoàng Bảo (2022) trong bài viết “Tác động của cuộc khủng hoảng

Nga - Ukraine đến kinh tế Việt Nam thông qua giá dầu”, dựa trên phân tích các

Bảo mật

cơ chế kinh tế, cơ chế truyền dẫn, trực tiếp và gián tiếp mà cuộc ảnh hưởng đến các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô Việt Nam, bài nghiên đã chỉ ra được những tác động của cuộc khủng hoảng giữa Nga và Ukraine thông qua giá dầu và giá lương thực đến nước ta Tác giả đã chỉ ra rằng, giá dầu tăng đã dẫn đến sự chuyển dịch nhiều chỉ số khác như lạm phát, ngoại thương, tỷ giá hối đoái, cung tiền, Hầu hết là những tác động tiêu cực

− Hạn chế của các nghiên cứu trước – những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu:

Qua quá trình tìm hiểu, tới nay mỗi đề tài, mỗi bài viết, mỗi công trình nghiên cứu đều có đóng góp tích cực về cơ sở lý luận và thực tiễn ở các giác

độ tiếp cận khác nhau, đồng thời tạo ra những tiền đề để tiếp tục nghiên cứu Tuy nhiên những nghiên cứu trên còn nhiều khoảng trống và cho đến thời điểm hiện nay chưa hề có nghiên cứu nào trực tiếp nghiên cứu các tác động của chiến tranh Ukraine-Nga và đưa ra nhận định trong tương lai đối với hoạt động xuất nhập khẩu dầu khí ở Việt Nam

4 Các lý thuyết sử dụng trong bài nghiên cứu

− Lý thuyết giao dịch thương mại quốc tế:

Giao dịch thương mại quốc tế cung cấp những kiến thức và kỹ năng liên quan tới hoạt động thương mại trên thị trường thế giới phục vụ cho việc tiến hành nghiên cứu Lý thuyết này tập trung vào các phương thức giao dịch trên thị trường thế giới, điều kiện thương mại quốc tế Incoterms, hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, xuất khẩu , nhập khẩu Các giao dịch được tiến hành phù hợp với quy định và tập quán quốc tế dưới nhiều hình thức khác nhau như mua bán trực tiếp, giao dịch qua trung gian, giao dịch tái xuất, mua bán đối lưu, đấu giá, đấu thầu và nhượng quyền thương mại

− Lý thuyết về cung cầu thị trường:

Bảo mật

Trong mô hình kinh tế cổ điển về xác định giá trong nền kinh tế hàng hóa, giá cả của một loại hàng hóa được quyết định bằng cung và cầu của hàng hóa

đó trên thị trường Theo đó; khi cầu tăng hoặc cung giảm thì giá hàng hóa trên thị trường sẽ tăng lên; khi cầu giảm hoặc cung tăng thì giá hàng hóa đó sẽ giảm xuống

Lý thuyết trên được sử dụng trong bài nghiên cứu đối với trường hợp của mặt hàng dầu khí trên thị trường là toàn thế giới.Vì xăng là một loại sản phẩm của dầu nên lý thuyết sẽ chủ yếu áp dụng cho mặt hàng dầu Giá dầu trên thế giới sẽ dựa vào hai yếu tố chính: nguồn cung sản lượng và nhu cầu về dầu

Nguồn cung sản lượng là một trong những yếu tố quan trọng để xem xét giá dầu Theo số liệu thu thập vào tháng 11/2021 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IKEA), Nga là nước xuất khẩu dầu lớn nhất trên thế giới với sản lượng

11 triệu thùng/ngày chiếm tỉ trọng rất lớn trong nguồn cung dầu trên thế giới Phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Nga được Châu Âu và Trung Quốc mua, chiếm 90% tổng kim ngạch Tuy nhiên; khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra; nhiều nước Châu Âu đã ban hành các lệnh trừng phạt về kinh tế đối với Nga Đáp trả lại, Nga đã cắt giảm lượng dầu khi xuất sang thị trường Châu Âu Điều này làm nguồn cung dầu trên toàn thế giới giảm xuống

Nhu cầu về dầu trên thế giới cũng tác động mạnh mẽ đến giá cả loại hàng hóa này Có nhiều yếu tố tác động đến nhu cầu dầu trên thế giới Các yếu tố này cùng với sự biến động trong nguồn cung dầu thế giới sẽ được nghiên cứu tùy theo dữ liệu thu thập được

− Ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái đến hoạt động xuất nhập khẩu:

Tỷ giá hối đoái hay tỷ giá trao đổi ngoại tệ thể hiện tỷ giá giữa hai loại tiền tệ Tại đó, tiền tệ của quốc gia này sẽ được trao đổi với tiền tệ của quốc gia khác Cách mà tỷ giá hối đoái ảnh hưởng tới xuất khẩu và nhập khẩu là ngược nhau Đồng tiền trong nước tăng giá sẽ khiến lượng doanh thu có được từ hoạt động xuất khẩu giảm xuống Doanh nghiệp sẽ có xu hướng giảm sản lượng xuất

Bảo mật

khẩu Như vậy, khi đồng tiền trong nước giảm giá thì các hoạt động xuất khẩu

sẽ được khuyến khích Lúc này, doanh thu có được từ xuất khẩu sẽ lớn hơn Khi đồng tiền trong nước tăng giá, doanh nghiệp sẽ có xu hướng đẩy mạnh nhập khẩu hơn Lý do là vì lúc này giá trị đồng tiền trong nước tăng lên Doanh nghiệp sẽ phải trả số tiền thấp hơn so với trước kia để mua một lượng hàng hóa như nhau Do đó, đồng tiền trong nước tăng giá cũng là thời điểm nhập khẩu được khuyến khích Ngược lại, khi tiền trong nước giảm giá, chi phí nhập khẩu

sẽ tăng lên Điều này sẽ làm hạn chế nhập khẩu

Chiến sự Nga - Ukraine không ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ giá hối đoái sử dụng trong xuất nhập khẩu dầu của Việt Nam nhờ hệ thống Petrodollar (sự trao đổi dầu lấy Dollar Mỹ giữa những nước mua dầu và sản xuất dầu) Tuy nhiên

nó ảnh hưởng tới giá dầu khí thế giới qua việc tác động vào đồng Ruble (đơn

vị tiền tệ của Nga) Việc các lệnh trừng phạt kinh tế áp đặt lên Nga đã làm giá trị của đồng Ruble giảm xuống buộc Nga phải đưa ra nhiều biện pháp Trong

đó có việc yêu cầu các quốc gia không thân thiện trả tiền khí đốt bằng đồng Ruble Điều này ngay lập tức làm giá khí đốt tăng cao và khôi phục lại giá trị đồng Ruble Theo đó, xuất nhập khẩu dầu của các doanh nghiệp ở Nga cũng biến động theo

− Tác động của thuế xuất nhập khẩu hàng hóa đến hoạt động xuất nhập khẩu:

Thuế xuất nhập khẩu hàng hóa hay còn gọi là thuế quan là tên gọi chung

để gọi hai loại thuế trong lĩnh vực thương mại quốc tế Đó là thuế nhập khẩu

và thuế xuất khẩu.Thuế nhập khẩu là một loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu Thuế xuất khẩu là loại thuế đánh vào những mặt hàng mà Nhà nước muốn hạn chế xuất khẩu Cả 2 loại thuế này đều có vai trò huy động nguồn thu cho ngân sách nhà nước, bảo hộ quá trình sản xuất và can thiệp vào quá trình hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia Khi thuế nhập khẩu giảm

Bảo mật