LỜI MỞ ĐẦU Đại hội lần thứ XIII của Đảng diễn ra trong thời điểm đặc biệt và bối cảnh đặc biệt, Đại hội đã trở thành điểm hội tụ của lịch sử, hội tụ uy tín của Đảng, tầm nhìn và khát vọng của dân tộc,.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Đại hội lần thứ XIII của Đảng diễn ra trong thời điểm đặc biệt và bối cảnh đặc biệt, Đại hội đã trở thành điểm hội tụ của lịch sử, hội tụ uy tín của Đảng, tầm nhìn và khát vọng của dân tộc, niềm tin của nhân dân Một kỳ Đại hội với văn kiện
có tính tổng kết không chỉ một nhiệm kỳ và đặt ra tầm nhìn đến giữa thế kỷ; chọn lựa nhân sự sau "quy trình 5 bước", “2 vòng 8 bước” và những cuộc họp khẩn bên
lề về phòng, chống Covid-19
Sau hơn 7 ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc với tinh thần "Đoàn kết -Dân chủ - Kỷ cương - Sáng tạo - Phát triển", với ý thức trách nhiệm cao trước Đảng, nhân dân, đất nước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã thành công rất tốt đẹp, hoàn thành toàn bộ chương trình đã đề ra, kết thúc sớm hơn gần hai ngày so với kế hoạch
Đại hội XIII diễn ra sau hơn 90 năm Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, hơn
75 năm sau khi thành lập nước và hơn 35 năm kể từ khi đổi mới
Những thành tựu của 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, 30 năm thực hiện Cương lĩnh năm 1991, đặc biệt, trong 10 năm thực hiện Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) đã tiếp tục khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước
ta là phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại; sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam
Những thành tựu đã đạt được, những bài học kinh nghiệm rút ra, những tồn tại và hạn chế, bối cảnh đất nước và thời đại, những vấn đề đặt ra, những câu hỏi cần trả lời, thời cơ và thuận lợi, thách thức và khó khăn…, tất cả đều được đặt lên bàn nghị sự của Đại hội Đại hội xác định các chỉ tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2021-2025, định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030, nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, các đột phá chiến lược… Và lần đầu tiên, văn kiện Đại hội Đảng đề cập tới “hai mục tiêu 100 năm” với yêu cầu “khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”
Cùng với đó, Đại hội đã lựa chọn những đại biểu ưu tú nhất để bầu ra Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII – “bộ tư lệnh tối cao” của cả dân tộc trong giai đoạn phát triển sắp tới Đặc biệt, Đại hội đã tín nhiệm bầu đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư của Đảng trong hai nhiệm kỳ liên tiếp, tiếp tục tái cử Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị khóa XIII để giữ chức Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII Kết quả, Ban Chấp hành Trung ương đã bầu đồng chí Nguyễn Phú Trọng làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII Điều này một lần nữa khẳng định sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, trong Trung ương, khẳng định cho nhận định về Người đứng đầu Đảng, Nhà nước:
Uy tín của Đảng ta đang hội tụ ở Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng
Có thể khẳng định, Đại hội XIII – Đại hội của ý Đảng, lòng dân, niềm tin và
sự đổi mới, đã trở thành điểm hội tụ về tầm nhìn và khát vọng phát triển đất nước, niềm tin và kỳ vọng của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, điểm hội tụ về uy tín của Đảng, của Trung ương và Người đứng đầu Đảng, Nhà nước Đại hội cũng trở
Trang 2thành điểm hội tụ của lịch sử, khi tổng kết chặng đường cách mạng đã qua và hướng tới những cột mốc trọng đại: 50 năm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước; 100 năm thành lập Đảng; 100 năm thành lập nước
Thành công rất tốt đẹp của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng
sẽ cổ vũ mạnh mẽ toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục vượt qua mọi khó khăn, thách thức, tranh thủ thời cơ, thuận lợi, phấn đấu sớm đưa nước ta trở thành một nước phát triển, có thu nhập cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động nhanh, phức tạp, Cương lĩnh của Đảng tiếp tục là ngọn cờ tư tưởng, ngọn cờ chiến đấu, ngọn cờ quy
tụ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc phấn đấu vì một nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”
Sau khi được nghiên cứu học phần “Chính trị quốc tế trong giai đoạn hiện nay”, em lựa chọn Đề 2: Trong Báo cáo Chính trị Đại hội lần thứ XIII của
Đảng, phần "Dự báo tình hình thế giới và đất nước những năm sắp tới”có ghi:
“Cục diện thế giới tiếp tục biến đổi theo xu hướng đa cực, đa trung tâm; các nước lớn vẫn hợp tác, thoả hiệp, nhưng đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau gay gắt hơn Các nước đang phát triển, nhất là các nước nhỏ đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới” Bằng thực tiễn và kiến thức đã học, Anh (Chị) phân tích và luận giải nhận
định trên
Do nhận thức và tài liệu nghiên cứu hạn chế, bài tiểu luận không tránh khỏi
những thiếu sót, rất mong được thầy thông cảm, giúp đỡ, chỉnh sửa, bổ sung để bài thi hoàn thiện hơn
Em xin trân trọng cảm ơn!
Trang 3Phần thứ nhất NHỮNG ĐIỂM MỚI VỀ NHẬN DIỆN CỤC DIỆN THẾ GIỚI
VÀ KHU VỰC TRONG VĂN KIỆN ĐẠI HỘI XIII CỦA ĐẢNG
1.1 Những vấn đề chung về cục diện thế giới hiện nay
Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức Đại hội XIII khi thế giới đang trải qua những chuyển biến rất nhanh, phức tạp, khó lường Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn ra gay gắt so với các giai đoạn trước Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tiếp tục diễn ra mạnh mẽ hơn, mở ra những không gian phát triển mới rộng lớn và cả những thách thức mới cho loài người, mỗi quốc gia, cộng đồng và mỗi cá nhân Đại dịch COVID-19 bùng nổ theo cách thức khó ai lường trước được
và gây ra những hậu quả, hệ quả chưa từng có Tuy nhiên, hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song đang đứng trước nhiều trở ngại, khó khăn; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, phức tạp và quyết liệt hơn, làm gia tăng rủi ro đối với môi trường chính trị, an ninh quốc tế Toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế tiếp tục tiến triển nhưng đang phải đối mặt với sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc Luật pháp quốc tế và các thể chế đa phương toàn cầu đứng trước những thách thức lớn.
Trong bối cảnh đó, sự gắn kết về lợi ích gia tăng cùng với nhận thức về trách nhiệm chung trong giải quyết những vấn đề toàn cầu trở thành yếu tố thuận lợi cho không khí hợp tác và đối thoại Cùng với xu thế đa cực hóa và dân chủ hóa quan hệ quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh, các dân tộc nâng cao ý thức độc lập, tự chủ, tự cường, ngăn ngừa những hành vi áp đặt và can thiệp của các thế lực cường quyền; các nước có cơ hội để triển khai hiệu quả chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để phát triển
Kinh tế thế giới vừa được phục hồi một bước sau khủng hoảng tài chính và suy thoái toàn cầu song tốc độ tăng trưởng đang chậm lại, tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng và suy thoái trước tác động của Đại dịch Covid-19 trên phạm vi toàn cầu Chiến tranh thương mại, tranh giành các nguồn tài nguyên, thị trường, công nghệ, nhân lực chất lượng cao giữa các nước ngày càng quyết liệt. Cách thức giải quyết, ứng phó các vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh sau khủng hoảng, nhất là về ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chú trọng đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là những kinh nghiệm quý giúp các nước vượt qua được những thách thức đó để phát triển nhanh và bền vững
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng với quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế đang là hai xu thế lớn, chi phối sâu sắc tiến trình phát triển của nhân loại Những đột phá công nghệ diễn ra nhanh chóng trong nhiều lĩnh vực, như: trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, cơ sở dữ liệu lớn, Internet kết nối vạn vật, robots, công nghệ in 3 chiều, công nghệ nano, công nghệ sinh học, lưu trữ năng lượng , đem đến sự thay đổi vượt bậc cho chất lượng cuộc sống, việc làm và sản xuất, kinh doanh Sự đan xen của các quá trình hội nhập đưa thế giới đến các hiệp định tự do thương mại (FTA) trên nhiều tuyến và nhiều cấp độ, trong đó phải
kể đến các FTA thế hệ mới
Xu thế đổi mới công nghệ diễn ra nhanh, đặt ra nguy cơ lớn về tụt hậu song cũng là điều kiện cho các nước đi sau thực hiện các bước phát triển rút ngắn qua
Trang 4việc tận dụng những thành quả phát triển của nhân loại Tuy không có ưu thế về công nghệ, vốn, nguồn nhân lực chất lượng cao, kinh nghiệm quản lý và điều hành nền kinh tế, v.v như các nước phát triển, nhưng nhờ hội nhập và chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, các nước đang phát triển có thể huy động và phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực, tiếp nhận kiến thức, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế, để thực hiện “đi tắt, đón đầu”
Tuy nhiên, toàn cầu hoá gắn liền với chủ nghĩa tự do mới đang làm gia tăng bất bình đẳng xã hội Sự bùng nổ của phong trào “Chiếm Phố Wall” tại Mỹ, sự ủng
hộ của người dân Anh đối với phương án rời khỏi EU (Brexit), làn sóng biểu tình
áo vàng tại Pháp, v.v cho thấy trong lúc toàn cầu hóa mang lại sự giàu có cho một
số ít người thì vẫn có một số đông dân chúng bị đẩy ra bên lề xã hội
Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong đó có Đông Nam Á, tiếp tục phát triển năng động có vị trí địa kinh tế - chính trị ngày càng quan trọng Đây cũng là địa bàn cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các cường quốc, thể hiện qua những sáng kiến và kế hoạch lớn như Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở, Vành Đai con đường, v.v buộc các nước vừa và nhỏ phải lựa chọn đối sách tham gia Các hành vi đơn phương, chính trị cường quyền nước lớn và tranh chấp lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo trong khu vực, nhất là trên Biển Đông diễn ra căng thẳng, phức tạp hơn. ASEAN đã trở thành một lực lượng được các nước ngày càng coi trọng, đóng vai trò trung tâm trong tăng trưởng kinh tế, bảo đảm môi trường hòa bình và an ninh khu vực Tuy nhiên, sự tranh thủ lôi kéo, gây sức
ép và can thiệp của các nước lớn, cùng với những tính toán lợi ích riêng của một
số nước thành viên, là yếu tố cản trở ASEAN có tiếng nói chung trong một số vấn
đề khu vực, tác động không nhỏ đến tính thống nhất của tổ chức này Tiểu vùng Mêkông tiếp tục là điểm sáng về tăng trưởng kinh tế nhờ quá trình mở cửa, cải cách, chuyển đổi sang cơ chế thị trường và tăng cường hợp tác xuyên biên giới; song các vấn đề về ô nhiễm môi trường, khan hiếm nguồn nước ngọt và nước biển dâng đang là thách thức không nhỏ đối với mục tiêu phát triển bền vững của các nước trong tiểu vùng
2.2 Một số điểm mới thể hiện trong dự báo về cục diện thế giới trong văn kiện Đại hội XIII của Đảng
Mặc dù cục diện thế giới tiếp tục biến đổi theo xu hướng đa cực, đa trung tâm, về cơ bản các nước lớn vẫn vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, song khía cạnh “đấu tranh, kiềm chế lẫn nhau gay gắt hơn Chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa cường quyền nước lớn, chủ nghĩa thực dụng trong quan hệ quốc tế gia tăng” Nhìn chung, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế chung, là nguyện vọng tha thiết của nhân loại tiến bộ, là nhu cầu cơ bản của các quốc gia nhằm tập trung phát triển, phục hồi kinh tế Hơn nữa, khả năng chiến tranh và xung đột lớn giữa các cường quốc khó xảy ra bởi lẽ điều đó sẽ mang lại những hệ quả khôn lường không chỉ đối với những bên tham gia cũng như khu vực liên quan mà còn cả thế giới Đại hội XIII của Đảng đánh giá rất cụ thể là “Các nước đang phát triển, nhất là các nước nhỏ đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới” thể hiện trên một số điểm sau:
Một là, Khủng hoảng kinh tế thế giới buộc các quốc gia phải tìm mọi cách
để bảo đảm lợi ích và vị thế của mình, trong đó có những phương cách mang tính
vị kỷ, cường quyền
Trang 5Hai là, Tương quan so sánh lực lượng thay đổi mạnh mẽ góp phần khiến
cạnh tranh trở thành mặt chủ đạo trong một số cặp quan hệ nước lớn quan trọng, tiêu biểu như Mỹ - Trung Quốc, Mỹ - Nga, Trung Quốc - Ấn Độ Trong bối cảnh
đó, các vấn đề an ninh truyền thống diễn biến phức tạp, các “điểm nóng” đều tăng nhiệt, một số tranh chấp lãnh thổ tái bùng phát thành xung đột cục bộ, trong khi các cơ chế quản lý xung đột và các nỗ lực kiểm soát vũ khí chiến lược ít phát huy tác dụng Một số chuyên gia cho rằng, thế giới hậu dịch bệnh COVID-19 sẽ nghèo hơn, kém cởi mở và ít tự do hơn, trong đó tư duy “cùng có lợi” bị ảnh hưởng đáng kể
Ba là, Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục diễn biến phức tạp, nhất là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc Quan hệ Mỹ - Trung
Quốc ngày càng thể hiện rõ bản chất là cạnh tranh chiến lược mang tính quy luật giữa một cường quốc đang lên và một cường quốc tại vị Xu hướng cạnh tranh diễn
ra quyết liệt trên tất cả các lĩnh vực, như thương mại, công nghệ, ngoại giao, quân
sự, dân chủ, nhân quyền và trên các diễn đàn đa phương, như Liên hợp quốc, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tuy nhiên, cả hai nước đều kiềm chế, không để đổ vỡ quan hệ vì cả hai bên đều có nhu cầu tập trung xử lý những khó khăn trong nước Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, trong bối cảnh nước Mỹ có chính quyền mới, Trung Quốc kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc (1/7/1921 - 1/7/2021), cạnh tranh và hợp tác giữa hai cường quốc này có những diễn biến mới, phức tạp hơn Chiến lược An ninh quốc gia của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden nêu rõ Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược số 1 của Mỹ Ngoại trưởng Mỹ Antony John Blinken cho rằng, cạnh tranh với Trung Quốc là thách thức địa - chính trị quan trọng nhất trong thế kỷ XXI Trong khi đó, Trung Quốc cũng không ngần ngại đáp trả Mỹ trên các lĩnh vực Tuy nhiên, hai bên để ngỏ khả năng hợp tác trên một số lĩnh vực, như biến đổi khí hậu, phòng, chống dịch bệnh COVID-19
Bốn là, Xu thế đa phương toàn cầu có thể được củng cố ở mức độ nhất định
do thực tiễn phòng, chống dịch bệnh COVID-19 cho thấy nhân loại cần phải chung tay đối phó với thách thức an ninh phi truyền thống chưa từng có này Quy mô của những thách thức tích tụ trước và trong dịch bệnh COVID-19, nhất là các vấn đề bất bình đẳng, đói nghèo, khủng hoảng y tế, xung đột, đòi hỏi phải có những giải pháp và cơ chế toàn cầu Chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden bước đầu thực thi ngoại giao đa phương tích cực hơn so với chính quyền tiền nhiệm Tuy nhiên, cạnh tranh nước lớn khiến những cải cách mạng tính đột phá của các cơ chế
đa phương toàn cầu tiếp tục gặp trở ngại Các nước ưu tiên hợp tác tại các cơ chế tiểu đa phương ở cấp độ khu vực và tiểu vùng
Năm là, Toàn cầu hóa vốn gặp nhiều khó khăn trong mấy năm qua do xu thế
dân túy, dân tộc và bảo hộ thương mại, từ năm 2020 đến nay càng gặp thách thức lớn do dịch bệnh COVID-19 Dịch bệnh COVID-19 thúc đẩy các xu hướng
“hướng nội”, “co lại”, bảo hộ thương mại, dân túy, dân tộc chủ nghĩa, khiến lực cản đối với toàn cầu hóa càng gia tăng Trong thời gian tới, chính sách của nhiều nước, nhất là một số nước lớn có thể sẽ tiếp tục mang tính hướng nội, bảo hộ, cứng rắn Điều này khiến tự do hóa thương mại, các dòng đầu tư toàn cầu có xu
Trang 6hướng chậm lại Tuy nhiên, về lâu dài, bản chất của nền kinh tế thị trường trong thời kỳ toàn cầu hóa vẫn là phân công lao động quốc tế để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực và lợi nhuận Quá trình điều chỉnh toàn cầu hóa và liên kết kinh tế vẫn tiếp tục được thúc đẩy với những đặc điểm mới do nhu cầu phát triển kinh tế của các nước Thế giới sẽ không chuyển sang xu hướng phi toàn cầu hóa, mà chỉ thận trọng hơn và chọn lọc hơn trong thực hiện toàn cầu hóa Các nước sẽ xây dựng những tiêu chuẩn mới cho việc duy trì sự chu chuyển của các dòng người, các dòng hàng hóa và dịch vụ, đồng thời áp dụng các biện pháp ngăn ngừa những nguy cơ liên quan tới sự chu chuyển này Nhiều khả năng các quốc gia sẽ cùng xây dựng lại mô hình toàn cầu hóa dựa trên các nền kinh tế khu vực, bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích quốc gia và quốc tế, giữa tính hiệu quả và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, giữa tăng trưởng và sự bình đẳng
Sáu là, Về kinh tế, Đại hội XII của Đảng đánh giá “Kinh tế thế giới phục hồi
chậm, gặp nhiều khó khăn, thách thức và còn có nhiều biến động khó lường” Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang dần phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 - 2009 Tuy nhiên, trước sự gia tăng cạnh tranh nước lớn, nhất là cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc và sự xuất hiện của dịch bệnh COVID-19, Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng nhận định: “Kinh tế thế giới lâm vào khủng hoảng, suy thoái nghiêm trọng và có thể còn kéo dài do tác động của đại dịch COVID-19 Các quốc gia, nhất là các nước lớn, điều chỉnh lại chiến lược phát triển, giảm bớt sự phụ thuộc vào bên ngoài, làm thay đổi các chuỗi cung ứng Cạnh tranh kinh tế, chiến tranh thương mại, tranh giành thị trường, các nguồn tài nguyên, công nghệ, nhân lực chất lượng cao giữa các nước ngày càng quyết liệt, tác động mạnh đến chuỗi sản xuất và phân phối toàn cầu”
Do tác động của dịch bệnh COVID-19, nền kinh tế thế giới rơi vào khủng hoảng sâu rộng chưa từng có Về chiều sâu, kinh tế thế giới suy thoái ở mức -4,4% trong năm 2020; đầu năm 2021 một số nước phát triển như Anh, Mỹ, Đức bức tranh kinh tế cũng đã bớt u ám, xuất hiện một số tín hiệu tích cực Sau khi Chính phủ bắt đầu triển khai chương trình tiêm vaccine phòng COVID-19, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đánh giá rằng, kinh tế Mỹ sẽ tăng trưởng 4,2% trong năm
2021 và 3,2% trong năm 2022, cao hơn so với những dự báo đưa ra hồi tháng 9 vừa qua Hiện Quốc hội Mỹ đã đồng ý thông qua gói cứu trợ trị giá 900 tỷ USD Gói hỗ trợ kinh tế 900 tỷ USD được nhận định là hết sức cần thiết đối với doanh nghiệp và người thất nghiệp, đồng thời sẽ là “liều thuốc tăng lực” để đưa nền kinh
tế Mỹ trở về quỹ đạo tăng trưởng trong năm 2021 Tuy nhiên, triển vọng phục hồi vẫn tiếp tục bấp bênh và không đồng đều giữa các quốc gia cũng như giữa các lĩnh vực khác nhau, phụ thuộc vào khả năng kiểm soát dịch bệnh COVID-19, sự phục hồi của các nền kinh tế “đầu tàu” (Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Liên minh châu
Âu - EU ) và khả năng thích ứng, điều chỉnh của mỗi quốc gia Trong trung hạn, kinh tế thế giới đứng trước một số yếu tố rủi ro, như nguy cơ sụt giảm năng suất do quá trình tái cơ cấu mô hình kinh doanh, điều chỉnh chuỗi cung ứng, sự gia tăng xu thế bảo hộ, tác động của các vấn đề xã hội, như nguy cơ nghèo đói và bất bình đẳng gia tăng Theo kịch bản xấu, nếu kiểm soát dịch bệnh COVID-19 trở nên khó khăn, tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2021 có thể giảm xuống mức khoảng 2% - 3% Bên cạnh đó, những thách thức cố hữu của kinh tế thế giới vẫn tồn tại,
Trang 7như nợ công, lạm phát tăng cao, xu thế bảo hộ thương mại, chiến tranh thương mại, căng thẳng địa - chiến lược vẫn tiếp tục là mối đe dọa với an ninh chính trị toàn cầu
Cùng với cạnh tranh chiến lược, cạnh tranh thương mại và sự phát triển của công nghệ mới, dịch bệnh COVID-19 góp phần đẩy mạnh hơn quá trình dịch chuyển, sắp xếp lại các chuỗi cung ứng toàn cầu theo một số xu hướng sau đây:
(1) Rút ngắn chuỗi cung ứng bằng cách đưa một phần hoặc toàn bộ chuỗi sản xuất về nước hoặc về các nước gần gũi về địa lý trong khu vực
(2) Phi tập trung hóa, phân tán rủi ro thông qua dịch chuyển một số chuỗi/công đoạn ra khỏi Trung Quốc về nước, về các thị trường gần gũi về địa lý hoặc đến một nước/nhóm nước khác tin cậy hơ Xu hướng này không hẳn là nhằm tìm địa bàn hay “công xưởng” mới thay thế Trung Quốc, mà để phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc
(3) Dịch chuyển các khâu/công đoạn: các chuỗi hàng thiết yếu, các khâu/công đoạn sử dụng công nghệ cao và/hoặc linh kiện thiết yếu nhiều khả năng
sẽ di chuyển về nước và/hoặc các nước gần gũi về địa lý hoặc đối tác tin cậy Do
đó, Báo cáo chính trị Đại hội XIII của Đảng đánh giá “Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là công nghệ số phát triển mạnh mẽ, tạo đột phá trên nhiều lĩnh vực, tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với mọi quốc gia, dân tộc”
Dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngoài công nghệ thông tin, các lĩnh vực có sự đột phá mạnh mẽ hàng đầu còn bao gồm y học, năng lượng, sinh học, môi trường Chuyển đổi số trở thành xu hướng chung được đẩy mạnh trong hầu hết các lĩnh vực như một nguồn động lực quan trọng của phát
triển Các quốc gia trên thế giới đứng trước cơ hội hiếm có để bứt phá. Cơ hội
“nhảy vọt” về phát triển đang hiện hữu do mức độ tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư được đánh giá là cao hơn hàng trăm lần so với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều tập đoàn công nghệ đã có số tài sản gia tăng lớn hơn GDP của nhiều nước là một trong những minh chứng rõ nét về điều này Trong từng lĩnh vực cũng sẽ có những điểm đột phá mới, như trong công nghệ tài chính, tiền kỹ thuật số, công nghệ y sinh học, lượng tử, thiết bị kết nối tốc độ cao hay trí tuệ nhân tạo (AI) Đổi mới sáng tạo và
số hóa các ngành kinh tế - xã hội là công cụ để các nước lớn cạnh tranh ảnh hưởng,
là cơ hội cho các nước vừa và nhỏ bứt phá, giành vị trí có lợi hơn trong chuỗi cung ứng và bản đồ công nghệ toàn cầu Các sáng chế, phát minh sẽ giúp giải quyết nhiều vấn đề an ninh và kinh tế, nhưng cũng làm gia tăng nhanh chóng hơn sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các nước và trong mỗi quốc gia Cũng chính
vì vậy, nguy cơ “tụt hậu” sẽ cao hơn nếu không có sự chuyển đổi kịp thời
Bảy là, Các vấn đề toàn cầu và an ninh phi truyền thống ngày càng nghiêm trọng Ngày nay tất cả các quốc gia trên thế giới đều chịu tác động của vấn đề toàn
cầu như khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia, phổ biến vũ khí hủy diệt, thảm họa thiên tai, thảm họa môi trường sinh thái, nghèo đói và dịch bệnh, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, an ninh mạng Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng tiếp tục nhận định là “diễn biến phức tạp”, song nhấn mạnh hơn vào “an ninh mạng, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ô nhiễm môi trường, ” Trong những năm qua, các vấn đề an ninh phi truyền thống ngày càng ảnh hưởng trực tiếp tới tương lai
Trang 8phát triển của nhân loại và ngày càng trở thành nguy cơ sát sườn, hiện hữu đối với đất nước ta Dịch bệnh COVID-19 là minh chứng rõ ràng cho những hậu quả toàn diện và lâu dài mà các thách thức phi truyền thống gây ra đối với thế giới Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19, một số vấn đề an ninh phi truyền thống có những diễn biến phức tạp hơn, với quy mô lớn hơn hẳn giai đoạn trước Ở nước ta, cùng với dịch bệnh COVID-19, biến đổi khí hậu ngày càng biểu hiện rõ hơn qua tình trạng thiên tai, thời tiết khắc nghiệt Tình hình này đòi hỏi các giải pháp bền vững và nguồn lực đáng kể, nhất là sự chung tay của các quốc gia trên thế giới
Tám là, Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, khu vực có tầm quan trọng đặc
biệt đối với an ninh và phát triển, là môi trường đối ngoại trực tiếp của đất nước ta, Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh đến cạnh tranh ảnh hưởng nước lớn, tình hình Biển Đông và nhận định về Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng nêu rõ: “Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó Đông Nam Á có vị trí chiến lược ngày càng quan trọng, là khu vực cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, tiềm ẩn nhiều bất ổn Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo diễn ra căng thẳng, phức tạp, quyết liệt hơn Hòa bình, ổn định, tự do, an ninh, an toàn hàng hải, hàng không trên Biển Đông đứng trước thách thức lớn, tiềm ẩn nguy cơ xung đột ASEAN có vai trò quan trọng trong duy trì hoà bình, ổn định, thúc đẩy hợp tác khu vực nhưng cũng đứng trước nhiều khó khăn” Trong những năm qua, nhất là khi nền kinh tế thế giới còn phục hồi khó khăn, châu Á - Thái Bình Dương vẫn là khu vực phát triển năng động, thu hút sự quan tâm chú ý của cả thế giới, đặc biệt là các nước lớn Tuy nhiên, cạnh tranh quyền lực ở khu vực ngày càng gay gắt hơn, tập hợp lực lượng phức tạp, các điểm nóng cũng diễn biến khó lường Đặc biệt, khu vực này đang trở thành địa bàn trọng điểm của cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc, đang chứng kiến những
nỗ lực tập hợp lực lượng của hai cường quốc này Trong khi đó, các cường quốc, như Nhật Bản, Ấn Độ, Ô-xtrây-li-a cũng đang chủ động dẫn dắt một số tập hợp lực lượng không có cả Mỹ và Trung Quốc Tranh giành ảnh hưởng và sự lôi kéo đặt ra nhiều thách thức trong ứng xử đối ngoại; đồng thời khiến đoàn kết ASEAN đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức hơn
Chín là, Một số vấn đề nóng ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, như vấn
đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, Biển Đông, biển Hoa Đông vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp Trong đó, tình hình hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên có khả năng sẽ biến động khó lường hơn do chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Bide có thể sẽ thay đổi cách tiếp cận, không tiếp tục duy trì các cuộc đối thoại cấp cao như thời chính quyền tiền nhiệm Quan hệ giữa hai bờ eo biển Đài Loan (Trung Quốc) căng thẳng chưa từng có khi chính quyền của nhà lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn tái đắc cử và tăng cường quan hệ với Mỹ, nhất là hợp tác quân sự
Mười là, Tình hình Biển Đông nhiều khả năng có những diễn biến mới ngày
càng phức tạp, đòi hỏi phải xử lý hết sức tỉnh táo, bình tĩnh, linh hoạt Từ đầu năm
2021 đến nay, Trung Quốc tiếp tục gia tăng các hoạt động cả trên thực địa lẫn trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao, pháp lý Trong khi đó, chính quyền của Tổng thống
Mỹ Joe Bide tăng cường lôi kéo đồng minh tham gia kiềm chế Trung Quốc ở Biển Đông Các nước Đông Nam Á liên quan đều kiên quyết hơn trong thực thi chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia trên biển Khu vực tiểu vùng
Trang 9sông Mê Công tiếp tục thu hút sự quan tâm và đầu tư nguồn lực của các đối tác Nỗ lực của ASEAN trong việc tăng cường vai trò và gắn kết hợp tác Mê Công với hợp tác tiểu vùng trong ASEAN sẽ mở ra triển vọng mới cho hợp tác ở tiểu khu vực này Tuy nhiên, khác biệt lợi ích giữa các nước ASEAN, sự can dự, lôi kéo nhằm gây ảnh hưởng của các nước lớn sẽ đặt ra nhiều thách thức đối với việc duy trì các
cơ chế hợp tác Mê Công phục vụ thiết thực cho lợi ích phát triển của khu vực
Phần thứ ba THỜI CƠ, THÁCH THỨC; TẦM NHÌN VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
ĐẤT NƯỚC CỦA ĐẢNG TA TRONG THỜI KỲ MỚI
Thế giới đương đại đang có những chuyển biến lớn lao với biết bao sự kiện diễn ra một cách nhanh chóng, vừa mang đến cho con người những thời cơ, vận hội và thắp sáng những hi vọng tương lai, lại vừa đặt ra trước mắt những nguy cơ, thách thức và những lo lắng bất an. Điều đó đòi hỏi chúng ta phải có cách nhìn nhận hết sức khoa học về tình hình thế giới hiện nay, từ đó đưa ra những chủ trương và cách thức để tận dụng cơ hội cũng như để vượt qua những thách thức không hề nhỏ
3.1 Thời cơ đối với Việt Nam
Các nước vừa và nhỏ trong đó có Việt Nam sẽ trở thành đối tượng lôi kéo, tranh giành của các nước lớn trên thế giới, không những về chính trị mà còn về kinh tế Nếu các nước vừa và nhỏ biết tận dụng thời cơ này, củng cố đoàn kết, tăng cường tiếng nói trong đời sống chính trị quốc tế, cùng nhau đưa ra những “luật chơi” mới về chính trị, kinh tế để đỡ bị thiệt thòi, để được tôn trọng, bình đẳng, công bằng hơn, thì các nước lớn sẽ phải có những nhượng bộ, tuy không lớn
Các nước vừa và nhỏ tăng cường quan hệ với tất cả các nước lớn, không nghiêng hẳn về bên nào, không để bị biến thành lệ thuộc vào nước lớn nào Sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc đem lại sự thay đổi mạnh mẽ trong việc tập hợp lực lượng Các nước không còn chú trọng gắn kết với nhau theo ý thức hệ như trước, mà dựa trên những lợi ích đan xen về kinh tế, chính trị, an ninh với mục tiêu chính là phục vụ cho lợi ích quốc gia, đồng thời bảo vệ lợi ích của mình trên thế giới Chính điều này đã làm giảm ảnh hưởng của Mỹ, khó có thể buộc các nước phải phục tùng Mỹ như trong trật tự thế giới “hai cực” trước đây
Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cục diện khu vực mới với sự can dự ngày càng mạnh mẽ của Mỹ, sự lớn mạnh của Trung Quốc và sự dính líu ngày càng sâu vào các vấn đề khu vực của các cường quốc trên thế giới mở ra thời cơ để các nước trong khu vực phát triển quan hệ với cả Trung Quốc và Mỹ cũng như với các cường quốc khác, tạo ra môi trường quốc tế rất thuận lợi cho tăng cường xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực Trong bối cảnh đó, đặc điểm về hợp tác và cạnh tranh giữa các nước lớn ở tầm toàn cầu cũng được thể hiện trong khu vực
Mặc dù ASEAN còn có không ít khó khăn và hạn chế, nhưng nhiều khả năng ASEAN sẽ tiếp tục là nhân tố thúc đẩy hợp tác khu vực, vì:
Thứ nhất, nghi kỵ và thiếu niềm tin chính trị giữa các nước lớn tạo điều kiện
cho ASEAN đóng vai trò “trung tâm” trong việc xây dựng các cơ chế hợp tác khu vực Các nước lớn sẽ dễ dàng hơn trong việc xem xét các cơ chế hợp tác, đối thoại
do ASEAN khởi xướng, điều phối
Trang 10Thứ hai, thành công của từng nước thành viên ASEAN trong sự nghiệp phát
triển đất nước theo hướng hiện đại hóa và của cả khối ASEAN trong vai trò duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực làm cho ASEAN trở thành một trong những tổ chức khu vực tiếp tục có vai trò đối với trật tự ở khu vực Đông Á
Thứ ba, ASEAN đã nhất trí xây dựng Cộng đồng với ba trụ cột từ cuối năm 2015,
theo đó, hợp tác sẽ đi vào thực chất hơn Đây cũng là điều kiện thuận lợi để ASEAN đóng vai trò hạt nhân trong hợp tác giữa ASEAN với các nước lớn Do cạnh tranh chiến lược với nhau, nên các nước lớn đều ủng hộ vai trò của ASEAN trong nỗ lực xây dựng thể chế hợp tác khu vực Các Diễn đàn ARF, ADMM+, Shangri-La, EAS, là những cơ chế hợp tác - dù còn một số hạn chế - được xem là không thể thay thế ở châu Á - Thái Bình Dương Nói cách khác, ASEAN đang đóng vai trò thúc đẩy hợp tác khu vực, tạo nên đặc điểm quan trọng ở châu Á -Thái Bình Dương là một khối các nước nhỏ được các nước lớn ủng hộ, đang chi phối tiến trình, hợp tác khu vực
Do đó, để ASEAN có thể duy trì và tăng cường vai trò của mình ở Đông Á
từ nay đến 2020 thì ASEAN phải thích ứng tốt hơn trước các thách thức mới nảy sinh, chủ động và hiệu quả hơn trong môi trường Đông Á đang thay đổi Muốn vậy, ASEAN nói chung và từng thành viên ASEAN cần có một số điều chỉnh trong phương cách tham gia hợp tác ASEAN
Như vậy, vai trò của các nước vừa và nhỏ sẽ được các nước lớn tranh thủ, đề cao nếu tập hợp lại trong một tổ chức khu vực có cơ chế hoạt động chặt chẽ, đoàn kết; có khả năng bảo vệ được quyền lợi của mình trong một trật tự thế giới đang hình thành, và trong cục diện thế giới, khu vực đầy biến động
3.2 Thách thức đối với Việt Nam
Tuy nhiên, cục diện thế giới theo xu thế “đa trung tâm” cũng như sự can dự của nhiều nước lớn đặt ra những thách thức đối với các nước vừa và nhỏ trong việc giữ vững độc lập, tự chủ
Các nước lớn sẽ tìm cách tranh thủ, bành trướng thế lực bằng “quyền lực mềm”, buộc các nước lệ thuộc nhiều hơn thông qua các quan hệ kinh tế, đầu tư, thương mại, chuyển giao công nghệ, viện trợ, cho thuê lãnh thổ làm “đặc khu kinh tế”, dẫn tới lệ thuộc về chính trị vào một “cực”, một “trung tâm” nhất định Thách thức gay gắt đặt ra cho các nước vừa và nhỏ là tránh nguy cơ bị phụ thuộc, nhất là phụ thuộc kinh tế, vào một cường quốc
Sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc một cách nhanh chóng đã gây ra quan ngại lớn cho nhiều quốc gia trên thể giới, đặc biệt là Mỹ Mỹ coi Trung Quốc là cường quốc có nhiều khả năng nhất thách thức vị thế lãnh đạo số một của Mỹ trong tương lai, do vậy Mỹ tìm mọi cách tập hợp lực lượng nhằm kiềm chế Trung Quốc Bản thân Trung Quốc cũng luôn chú ý lôi kéo các nước khác, nhằm tăng cường sức mạnh, phạm vi ảnh hưởng của mình và phá vỡ thế bao vây của Mỹ Cho nên, một thách thức lớn khác đối với các nước vừa và nhỏ là phải tạo thế “cân bằng” tương đối trong quan hệ với các nước lớn, không quá thiên về bất kỳ nước lớn nào để trở thành đối đầu với cường quốc khác, hứng chịu xung đột
vũ trang và chiến tranh Kinh nghiệm cũng cho thấy, khi quyền lợi giữa các nước lớn bị cọ sát, có thể xảy ra xung đột, thì các nước lớn tìm cách chuyển hóa xung đột ấy sang các nước vừa và nhỏ Nói cách khác, nước lớn sẽ tìm cách tiến hành