Untitled BÌA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM KHOA QUẢN TRỊ TIỂU LUẬN MÔN QUẢN TRỊ HỌC ĐỀ TÀI ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC ĐANG NỔI LÊN HIỆN NAY CỦA CÁC DOANH NGHIỆP V[.]
Trang 1BÌA
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TR ƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM
KHOA QUẢN TRỊ
TIỂU LUẬN MÔN QUẢN TRỊ HỌC
ĐỀ TÀI: ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC ĐANG NỔI LÊN HIỆN NAY CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
VIỆT NAM VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
Giảng viên hướng dẫn : Lê Việt Hưng
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Ngọc Yến
Hồ Chí Minh, 17 tháng 04 năm 2022
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TR ƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM
KHOA QUẢN TRỊ
TIỂU LUẬN MÔN QUẢN TRỊ HỌC
ĐỀ TÀI: ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC ĐANG NỔI LÊN HIỆN NAY CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
VIỆT NAM VÀ CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
Giảng viên hướng dẫn : Lê Việt Hưng
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Ngọc Yến
Hồ Chí Minh, 17 tháng 04 năm 2022
Trang 3M ỤC LỤC
L ỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG I 2
LÝ LU ẬN VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH 2
1.1 Đạo đức kinh doanh là gì 2
1.1.1 Khái ni ệm “Đạo đức” 2
1.1.2 Khái ni ệm “Đạo đức kinh doanh” 3
1.1.3 Cơ sở của đạo đức kinh doanh 3
1.1.4 Ví d ụ về đạo đức kinh doanh 3
1.2 Các nguyên t ắc của đạo đức kinh doanh 4
CHƯƠNG II 6
NH ỮNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC ĐANG NỔI LÊN HIỆN NAY CỦA CÁC DOANH NGHI ỆP VIỆT NAM 6
CHƯƠNG III 9
CÁC GI ẢI PHÁP ĐỀ XUẤT 9
K ẾT LUẬN 12
TÀI LI ỆU THAM KHẢO 13
Trang 4L ỜI MỞ ĐẦU
Trong hoạt động kinh doanh, người kinh doanh chỉ quan tâm đến lợi nhuận cho công ty mình thôi thì vẫn chưa đủ để trở thành một doanh nhân thành công và phát triển công
ty Bên canh việc quan tâm đến lợi nhuận công ty, người kinh doanh còn phải quan tâm đến lợi ích cộng đồng xã hội trong cả trước mắt và lâu dài, mà ở đây trước hết là lợi ích
vật chất của cộng đồng Để hiểu hơn về vấn đề này, chúng ta cần biết thêm một khái niệm đó là “Đạo đức kinh doanh” Đạo đức kinh doanh giữ vai trò điều chỉnh hành vi kinh doanh của doanh nghiệp như là phương thức bổ sung cho việc thực thi luật pháp cho doanh nghiệp khi hoạt động kinh doanh Đạo đức kinh doanh còn được xem như là công cụ bổ sung cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bên cạnh những luật kinh doanh Điều này được thể hiện khác nhau ở những nước có trình độ phát triển khác nhau Tất cả hành vi trong kinh doanh sẽ thể hiện phẩm chất tư cách của doanh nghiệp ra bên ngoài và chính tư cách này sẽ tác động trực tiếp đến sự thành bại của tổ chức Bởi thế,
Ấn Độ đã có một ngạn ngữ được lưu truyền trong giới doanh nhân: “gieo tư tưởng gặt
hành vi, gieo hành vi g ặt thói quen, gieo thói quen gặt tư cách, gieo tư cách gặt số
ph ận” Vì vậy, đạo đức kinh doanh là một yếu tố có ý nghĩa quyết định trong kinh doanh
Với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về đạo đức kinh doanh cũng như thực trạng đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay để đề xuất những giải pháp phù hợp, kịp thời ngăn chặn và hạn chế những hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, tôi đã chọn đề tài: “Đạo đức kinh doanh và những vấn đề đạo đức đang nổi lên hiện nay của các doanh nghiệp Việt Nam và các giải pháp đề xuất”
Trang 5CHƯƠNG I
LÝ LU ẬN VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH 1.1 Đạo đức kinh doanh là gì
1.1.1 Khái niệm “Đạo đức”
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “Đạo đức là một từ Hán – Việt, được dùng
t ừ xa xưa để chỉ một yếu tố trong tính cách và giá trị của mỗi con người Là hệ thống các quy t ắc về chuẩn mực của cộng đồng và xã hội Đạo là con đường, đức là tính tốt
ho ặc những công trạng tạo nên Khi nói một người có đạo đức là ý nói người đó có sự rèn luy ện thực hành các lời răn dạy về đạo đức, sống chuẩn mực và có nét đẹp trong đời sống và tâm hồn”
Theo Giáo trình đạo đức học (Học viện chính trị Quốc gia xuất bản năm 2000, trang 816) có định nghĩa:
“Đạo: Đường đi, hướng đi, lối làm việc, ăn ở
Đức: Theo Khổng Tử, sống đúng luân thường là có Đức Theo Lão Tử tu thân tới mức
hi ệp nhất với trời đất, an hòa với mọi người là có Đức
Đạo đức được xem là khái niệm luân thường đạo lý của con người, nó thuộc về vấn đề
t ốt – xấu, hơn nữa xem như là đúng – sai, được sử dụng trong 3 phạm vi: lương tâm con người, hệ thống phép tắc đạo đức và trừng phạt đôi lúc còn được gọi giá trị đạo đức;
nó g ắn với nền văn hóa, tôn giáo, chủ nghĩa nhân văn, triết học và những luật lệ của
m ột xã hội về cách đối xử từ hệ thống này
Đạo đức thuộc hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc nhằm điều
ch ỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau, với xã hội, với
t ự nhiên trong hiện tại hoặc quá khứ cũng như tương lai Chúng được thực hiện bởi
ni ềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội”
Trang 61.1.2 Khái niệm “Đạo đức kinh doanh”
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “ Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụng điều chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành
vi của các chủ thể kinh doanh Đạo đức kinh doanh chính là phạm trù đạo đức được vận dụng vào hoạt động kinh doanh Đạo đức không phải mơ hồ, nó thực sự gắn liền với lợi ích kinh doanh”
Ngoài ra, Bách khoa toàn thư mở Wikipedia còn nêu khái quát “Đạo đức kinh doanh
có tính đặc thù của hoạt động kinh doanh do hoạt động gắn liền với các lợi ích kinh tế,
vì th ế khía cạnh thể hiện trong ứng xử về đạo đức không hoàn toàn giống các hoạt động khác: Tính th ực dụng, sự coi trọng hiệu quả kinh tế là những đức tính tốt của giới kinh doanh nhưng nếu áp dụng sang các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế hoặc sang các quan h ệ xã hội khác như vợ chồng, cha mẹ con cái thì đó lại là những thói xấu bị xã
h ội phê phán Song cần lưu ý rằng đạo đức kinh doanh vẫn luôn phải chịu sự chi phối
b ởi một hệ giá trị và chuẩn mực đạo đức xã hội chung”
1.1.3 Cơ sở của đạo đức kinh doanh
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “Đạo đức kinh doanh được đề xuất nhằm
t ạo ra sự cân bằng xã hội, giúp bảo vệ quyền lợi của số đông người lao động”
1.1.4 Ví dụ về đạo đức kinh doanh
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “Đạo đức kinh doanh được các nhà kinh
tế học nhìn thấy trong hai tình huống chung:
Loại một là phi đạo đức trong kinh doanh: Một doanh nhân Việt kiều về Việt Nam làm ăn, do không thể đứng tên công ty, đã nhờ một người bạn chí cốt đứng tên giùm và cho hùn một phần vốn vào đó Thời gian sau, công ty ăn nên làm ra, người bạn chí cốt vì mê tiền và danh vọng nên đã tìm cách hất luôn người chủ thật sự của công ty ra khỏi doanh nghiệp Hai người góp vốn làm ăn chung Lợi dụng sự cả tin của đối tác, một người đưa người thân vào những vị trí then chốt
và lén lút rút bớt lợi nhuận của doanh nghiệp
Trang 7 Loại hai là cạnh tranh không lành mạnh với đối thủ: Có doanh nghiệp nhờ vào thế chính trị, hay quen biết, tìm cách không cho công ty có cùng ngành nghề thành lập, hay triển khai sản phẩm mới Có doanh nhân tìm cách làm hỏng sản phẩm của đối thủ, hoặc thu gom sản phẩm rồi tung tin bất lợi về đối thủ Có doanh nghiệp gài người hoặc thâm nhập vào hệ thống máy tính của đối thủ để lấy cắp thông tin Có doanh nhân lợi dụng sự quản lý lỏng lẻo của các cơ quan chức năng, sao chép, làm nhái 100% sản phẩm của người khác và dán mác của mình lên”
1.2 Các nguyên tắc của đạo đức kinh doanh
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia có nêu các nguyên tắc của đạo đức kinh doanh như sau:
Giao dịch một cách công bằng, chính trực
Định giá bán sản phẩm & dịch vụ hợp lý, không tuỳ tiện tăng giá, không tăng giá
một cách phi lý
Phục vụ chu đáo, cung ứng sản phẩm có chất lượng cao
Đối đãi, tôn trọng khách hàng như đối tác bình đẳng của tổ chức kinh tế cung ứng
sản phẩm & dịch vụ
Hãy chân thật trong cả giao tiếp và hành động
Duy trì tính liêm khiết cá thể
Hãy trung thành khuôn khổ các nguyên tắc đạo đức cổ truyền
Thể hiện lòng từ bi và sự quan tâm thật sự đến hạnh phúc của những người khác
Xây dựng, bảo vệ, gây dựng uy tín và đạo đức tốt cho bản thân cũng như cho công ty
Chịu trách nhiệm với hành động và lời ăn tiếng nói chung
Andrews University có chia sẻ về những vấn đề về đạo đức kinh doanh trên trang thông tin điện tử với tên bài viết “VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH” (2021) Bài viết nêu
rõ có hai nguyên tắc quan trọng nhất, đó là tính trung thực và sự tôn trọng con người
T ính trung thực đòi hỏi chủ thể kinh doanh không dùng các thủ đoạn gian xảo hoặc
phi pháp để kiếm lời, cạnh tranh không lành mạnh
Trang 8Đối với đối tác, khách hàng và người tiêu dùng, chủ thể kinh doanh phải giữ chữ tín trong kinh doanh Theo đó doanh nghiệp phải giữ chữ tín trong quan hệ, bảo đảm thực hiện đúng nghĩa vụ và cam kết; không sản xuất kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng độc hại cho sức khỏe con người, quảng cáo sai sự thật, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhãn mác và xuất xứ hàng hóa
Doanh nghiệp phải chấp hành nghiêm luật pháp của Nhà nước Doanh nghiệp không trốn thuế, lậu thuế, sản xuất kinh doanh những mặt hàng quốc cấm
Đối với xã hội, doanh nghiệp không được làm ô nhiễm môi trường tự nhiên (xả thải độc
hại ra môi trường, tàn phá hệ sinh thái) và môi trường xã hội (kinh doanh những hàng hóa hay dịch vụ có hại cho thuần phong mỹ tục, ảnh hưởng đến giáo dục con người), thực hiện các trách nhiệm xã hội
Nguyên t ắc tôn trọng con người đòi hỏi doanh nghiệp phải tôn trọng phẩm giá, quyền
lợi chính đáng (lương, bảo hiểm, hưu trí, các chế độ chính sách) của người lao động Bảo đảm an toàn lao động, tạo điều kiện phát triển về thể lực và trí tuệ của đội ngũ cán
bộ, công nhân viên trong doanh nghiệp Mở rộng dân chủ và khuyến khích phát huy
sáng kiến, cải tiến công nghệ
Tôn trọng nhu cầu, sở thích và tâm lý khách hàng Cạnh tranh lành mạnh và công bằng với đối thủ cạnh tranh, thúc đẩy không khí vừa hợp tác vừa cạnh tranh lành mạnh Gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của khách hàng và xã hội Coi trọng hiệu quả kinh doanh gắn với trách nhiệm xã hội
Đối tượng điều chỉnh của đạo đức kinh doanh là doanh nghiệp bao gồm tất cả chủ thể của các quan hệ và hành vi kinh doanh Trong đó có doanh nhân và tổ chức kinh doanh như hộ gia đình, công ty, xí nghiệp, tập đoàn cũng như đối tác và khách hàng
Trang 9CHƯƠNG II
NH ỮNG VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC ĐANG NỔI LÊN HIỆN NAY CỦA CÁC DOANH
NGHI ỆP VIỆT NAM
Andrews University có chia sẻ về những vấn đề về đạo đức kinh doanh trên trang thông tin điện tử với tên bài viết “VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH” (2021) Trong bài viết cũng có nêu về thực trạng đạo đức kinh ở Việt Nam: “Có thể nói, đạo đức kinh doanh tại Việt Nam đã không còn là vấn đề xa lạ với mỗi người Các vấn đề có liên quan như: Đạo đức kinh doanh, văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp,… đã nổi lên như cồn kể từ khi Việt Nam thực hiện các chính sách đổi mới và tham gia vào quá trình quốc
tế hóa, toàn cầu hóa vào những năm cuối thế kỷ 20 Nhưng trước đó, khi vẫn ở trong thời kỳ kinh tế kế hoạch một cách tập trung, những vấn đề đạo đức kinh doanh hầu như chưa bao giờ được nhắc tới
Trong thời kỳ bao cấp, tất cả hoạt động kinh doanh của người dân đều do một tay nhà nước chỉ đạo Những hành vi có đạo đức sẽ được coi là hành vi tuân thủ mệnh lệnh của cấp trên Thời kỳ đó hàng hóa tiêu dùng còn khan hiếm, việc mua bán trao đổi khó khăn
cung cấp và chất lượng dịch vụ chưa được chú trọng
Ở thời kỳ bao cấp, các ngành công nghiệp của Việt Nam chưa có khả năng phát triển như hiện nay Cũng rất ít nhà máy sản xuất và hầu như các nhà máy sản xuất đều thuộc biên chế và quyền sở hữu của nhà nước Nơi mà khi nhắc đến, ta sẽ nghĩ ngay đến kỷ luật, còn chế độ lương thưởng đều rất thấp và vô cùng đơn giản, vô vị Lúc bấy giờ, vấn
đề làm việc trong cơ quan nhà nước rất khó khăn nên sẽ không phát sinh vấn đề đình công hay mâu thuẫn lao động Tất cả các hoạt động trong xã hội đều phải tuân thủ theo các quy định mà nhà nước đưa ra nên vấn đề đạo đức kinh doanh thật sự không được nhắc đến
Trang 10Tuy nhiên, kể từ khi Việt Nam tham gia quốc tế hóa, có nhiều phạm trù mới được xuất hiện như: quyền sở hữu trí tuệ, an toàn thực phẩm, đình công, thị trường chứng khoán,…Vì thế khái niệm đạo đức kinh doanh được trở nên phổ biến hơn trong xã hội Nhưng tình trạng vi phạm đạo đức kinh doanh lại trở thành một vấn đề “nhức nhối”
phẩm đã dấy lên hồi chuông báo động đỏ – như một đại biểu Quốc hội đã phát biểu: “Con đường từ dạ dày đến nghĩa địa chưa bao giờ ngắn và dễ dàng như hiện
nay!” Trước tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định lấy ngày 15/3 hằng năm
là Ngày Bảo vệ quyền người tiêu dùng Việt Nam Đài Truyền hình Việt Nam cũng có hẳn một chuyên mục “Nói không với thực phẩm bẩn!”.”
Trên trang thông tin điện tử “Pháp luật dân sự” có chia sẻ về vấn đề đạo đức kinh doanh
ở Việt Nam với tên bài viết “ĐẠO ĐỨC KINH DOANH Ở VIỆT NAM: Một số vấn đề
lý luận và thực tiễn” (2016) Trong đó bài viết đã chia sẻ thực tiễn đạo đức kinh doanh
ở Việt Nam có nội dung như sau:
hợp với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển kinh tế của thế giới Nhưng rõ ràng là, cho đến nay, khi Việt Nam đã trải qua gần 30 năm tiến hành đổi mới nhưng nền kinh tế
thị trường vẫn đang trong tiến trình hoàn thiện cả về cơ chế thị trường lẫn thể chế xã hội Vì thế, phương thức kinh doanh và hành lang pháp lý cho hoạt động kinh doanh vẫn còn chưa hoàn toàn đầy đủ Do đó, hoạt động kinh doanh còn nhiều lĩnh vực chưa tuân
mới bước vào đổi mới, do hệ thống luật kinh doanh chưa đầy đủ và thể chế hoạt động kinh doanh chưa rõ ràng nên những phương thức kinh doanh có tính chất cơ hội, chộp giật đã mang lại nhiều lợi nhuận cho các doanh nghiệp và cùng với nó là vi phạm nặng
nề đạo đức kinh doanh mà cộng đồng phải gánh chịu, thì đến nay, cùng với hàng loạt điều luật trong hoạt động kinh doanh ra đời, nó đã dần được thay thế bằng sự làm ăn chính đáng, tuân thủ theo luật pháp và không ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng Điều này đã thể hiện rõ ràng rằng, khi hệ thống luật pháp chưa hoàn chỉnh thì những kẽ hở sẽ còn nhiều và trở thành điều kiện cho những doanh nghiệp vi phạm đạo đức kinh doanh
Trang 11Trong quá trình đổi mới, ở Việt Nam đã có nhiều doanh nghiệp vì chạy theo lợi nhuận
mà vi phạm vệ sinh môi trường, làm ăn gian dối, sản xuất hàng giả, hàng nhái nhưng mãi sau này mới bị phát hiện, bị pháp luật xử lý Sự chậm trễ trong xử lý đã vô hình trung tạo ra các doanh nghiệp coi thường pháp luật trong hoạt động kinh doanh và vì thế, khái niệm đạo đức kinh doanh đối với họ coi như không tồn tại Trong những năm gần đây, khi một loạt các doanh nghiệp bị pháp luật xử lý thì lại tạo cho họ và cho cả người dân hiểu rằng, khi nói về đạo đức kinh doanh chính là hoạt động kinh doanh không
vi phạm pháp luật Vì thế, vấn đề tuân thủ đạo đức kinh doanh đối với các doanh nghiệp
lược kinh doanh lẫn phương thức kinh doanh mà lẽ ra, theo yêu cầu của phát triển doanh nghiệp, thì đạo đức kinh doanh phải được tập thể quan tâm ngay trong khâu lập kế hoạch,
quan hệ với khách hàng nói chung”
Trang 12CHƯƠNG III CÁC GI ẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
Trên trang thông tin điện tử “Pháp luật dân sự” có chia sẻ về vấn đề đạo đức kinh doanh
ở Việt Nam với tên bài viết “ĐẠO ĐỨC KINH DOANH Ở VIỆT NAM: Một số vấn đề
lý luận và thực tiễn” (2016) Bài viết có đề xuất các giải pháp để các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động kinh doanh tuân thủ theo những chuẩn mực đạo đức kinh doanh thì trước mắt, các doanh nghiệp Việt Nam khi hoạt động kinh doanh phải đảm bảo những nguyên tắc sau:
“– Xác định mục tiêu kinh doanh là đạt tới sự thống nhất giữa lợi ích doanh nghiệp và lợi ích cộng đồng Lợi ích cộng đồng ở đây phải được tính đến cả về trước mắt và lâu dài Vì vậy, việc hoạch định chiến lược kinh doanh và mở rộng kinh doanh phải đảm bảo lợi ích chung của cộng đồng trên cả phương diện lợi ích vật chất lẫn lợi ích tinh thần, cả về chất lượng sản phẩm lẫn vấn đề đảm bảo môi trường sinh thái cho cộng đồng Việc tuân thủ nguyên tắc này cũng có nghĩa là người kinh doanh không vi phạm đạo đức kinh doanh
– Trong kinh doanh phải luôn giữ chữ tín Chữ tín phải được thể hiện không chỉ ở nhãn hiệu hàng hóa, mà quan trọng hơn là ở thương hiệu của doanh nghiệp, của sản phẩm Thực hiện nguyên tắc này chính là đảm bảo sự phát triển bền vững cho doanh nghiệp trong kinh doanh Trên cơ sở đó, nhà doanh nghiệp sẽ hiểu được vai trò quan trọng của việc thực hiện đạo đức kinh doanh trong chiến lược kinh doanh lâu dài của mình – Sự trung thực trong kinh doanh Đương nhiên, trong nền kinh tế thị trường thì nguyên tắc này cần được áp dụng một cách mềm dẻo và phù hợp vì tính chất cạnh tranh của nó
Nó phải được thể hiện ở cả thương hiệu hàng hóa và cả uy tín đối với khách hàng Đó chính là vấn đề xây dựng thương hiệu trong kinh doanh mà thiếu đạo đức kinh doanh – một trong những chuẩn mực của nó là tính trung thực – thì không thể nào có được Trên
cơ sở thực hiện nguyên tắc này sẽ làm cho nhà doanh nghiệp tự ý thức được vấn đề thực hiện đạo đức kinh doanh là vấn đề sống còn của thương hiệu doanh nghiệp lẫn sản phẩm của họ
– Kinh doanh phải tuân thủ theo pháp luật, phải phù hợp cả với các quy định và các văn bản dưới luật được nhà nước và xã hội quy định Trong kinh doanh phải thực hiện đầy