Untitled TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH PHÂN HIỆU VĨNH LONG KHOA QUẢN TRỊ TIỂU LUẬN KHÔNG THUYẾT TRÌNH MÔN HỌC TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN ĐỀ TÀI Phân tích cơ sở lý luận và những yêu cầu phương[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
PHÂN HIỆU VĨNH LONG KHOA QUẢN TRỊ TIỂU LUẬN KHÔNG THUYẾT TRÌNH
MÔN HỌC: TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN
ĐỀ TÀI : Phân tích cơ sở lý luận và những yêu cầu phương pháp luận của Quy luật Lượng – Chất Tại sao trong nhận thức và thực tiễn, chúng ta không được nôn nóng, đốt cháy giai đoạn, nhưng đồng thời phải biết mạnh dạng chớp thời cơ để thực hiện bước nhảy về chất?
Giảng viên hướng dẫn: T.s Đỗ Kiên Trung
Sinh viên thực hiện: Lâm Thanh Trúc
MSSV: 31221570111 Lớp: Quản trị kinh doanh
Vĩnh Long, ngày 9 tháng 12 năm 2022
0
Trang 2MỤC LỤC
I CƠ SỞ LÝ LUẬN 3
1 Khái niệm 3
1.1 Khái niệm về “Chất” 3
1.2 Khái niệm về “lượng” 4
2 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng 6
2.1 Chất và lượng thống nhất với nhau 6
2.2 Lượng thay đổi dần dần dẫn đến sự thay đổi về chất 6
2.3 Sự thay đổi về chất tác động trở lại đối với sự thay đổi về lượng 8
3 Ý nghĩa phương pháp luận 9
II TRONG NHẬN THỨC VÀ THỰC TIỄN, CHÚNG TA KHÔNG ĐƯỢC NÔN NÓNG, ĐỐT CHÁY GIAI ĐOẠN, NHƯNG ĐỒNG THỜI PHẢI BIẾT MẠNH DẠN CHỚP THỜI CƠ ĐỂ THỰC HIỆN BƯỚC NHẢY VỀ CHẤT? 10
1 Trong học tập 10
2 Trong cuộc sống 11
3 Trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay 12
KẾT LUẬN 14
L Ờ C M N I Ả Ơ TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Nếu học Vật lý, bạn không thể không biết định luật bảo toàn năng lượng: “Năng lượng không tự sinh ra cũng không tự mất đi mà chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác, hoặc chuyển từ vật này sang vật khác” Như vậy, năng lượng cũng như các sự vật, hiện tượng khác trong thế giới luôn tồn tại khách quan và vận động, phát triển không ngừng Khi nói đến quá trình vận động, phát triển, chúng ta không thể không nhắc đến “Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi
về chất và ngược lại” Quy luật chuyển đổi giữa lượng và chất là quy luật cơ bản, phổ biến của phương thức chung của các quá trình vận động, phát triển trong tự nhiên, xã hội và tư duy Khi lượng thay đổi tất yếu sẽ làm thay đổi chất của sự vật, hiện tượng và ngược lại, khi chất thay đổi sẽ tạo nên những biến đổi mới về lượng của sự vật, hiện tượng Đây là quy luật tất yếu, khách quan, phổ biến của sự vật, hiện tượng trong mọi lĩnh vực của tự nhiên, xã hội và tư duy Đối với bản thân, ngay từ quá trình học tập từ tiểu học đến hiện tại là sinh viên ngành Quản trị kinh doanh, bản thân tôi đã có nhiều
sự thay đổi (cả về học tập và rèn luyện) Xuất phát từ mục đích đó, đồng thời bản thân hiện nay là một sinh viên đã học môn Triết học Mác - Lênin, vì vậy mà tôi chọn vấn đề
“Phân tích cơ sở lý luận và những yêu cầu phương pháp luận của Quy luật Lượng -Chất? Tại sao trong nhận thức và thực tiễn, chúng ta không được nôn nóng, đốt cháy giai đoạn, nhưng đồng thời phải biết mạnh dạn chớp thời cơ để thực hiện bước nhảy về chất?” để kết thúc môn học.
Trang 4I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Khái niệm
1.1 Khái niệm về “Chất”
Về định nghĩa: Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách
quan vốn có của sự vật và hiện tượng là sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính làm cho
nó là nó mà không phải là cái khác
Về đặc điểm của chất:
- Chất của các sự vật là do những thuộc tính vốn có của sự vật kết hợp một cách hữu cơ với nhau tạo thành, bản thân mỗi sự vật có muôn vàn thuộc tính, mỗi thuộc tính của sự vật có một phức hợp những đặc trưng về chất của mình, khiến cho mỗi thuộc tính lại trở thành một chất Điều đó cũng có nghĩa là mỗi sự vật có vô vàn chất
Với tư cách là những khía cạnh của chất được bộc lộ ra trong các mối quan hệ,
các thuộc tính của sự vật có vị trí khác nhau, trong đó có thuộc tính cơ bản và thuộc tính không cơ bản Tổng hợp những thuộc tính cơ bản tạo thành chất căn bản của sự
vật Ở mỗi sự vật chỉ có một chất căn bản, đó là loại chất mà sự tồn tại hay mất đi của
nó quy định sự tồn tại hay mất đi của bản thân sự vật Ví dụ như chất của một nền kinh
tế bao gồm nhiều thuộc tính như: cơ cấu ngành (công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ….), thành phần kinh tế (nhà nước, tư nhân…), thu nhập, cơ cấu lao động
- Chất của sự vật không những được xác định bởi chất của các yếu tố cấu thành
sự vật mà còn bởi cấu trúc của sự vật, bởi phương thức liên kết giữa các yếu tố cấu thành sự vật đó
Trong tự nhiên và trong xã hội có không ít sự vật, mà nếu xét riêng về các yếu tố cấu thành, chúng hoàn toàn đồng nhất, nhưng các sự vật đó lại khác nhau về chất
Ví dụ kim cương và than chì tuy đều do Cacbon tạo thành nhưng lại có sự khác biệt giữa căn bản về chất Sự khác nhau về chất ấy được quyết định bởi phương thức liên kết khác nhau của các phân tử cacbon
Trang 5Việc nắm được tính chất cấu trúc của sự vật cho phép hiểu được vì sao thay đổi lại hay mất đi của một số thuộc tính này hay thuộc tính khác của sự vật lại không trực tiếp dẫn đến thay đổi chất của nó Chẳng hạn, ngày nay do tiến bộ khoa học và công nghệ, do đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động… mà sự quản lý trực tiếp của nhà tư bản đối với doanh nghiệp có xu hướng giảm, giai cấp tư sản ở một số nước thực hiện chủ trương cổ phần hóa, một bộ phận những người lao động trở thành trung lưu nhưng chế độ chiếm hữu tư nhân và tư bản chủ nghĩa đối với tư liệu sản xuất vẫn còn tồn tại, quan hệ giữa tư bản với những lao động vẫn là quan hệ bóc lột và bị bóc lột Bởi vì quan hệ quản lý, quan hệ phân phối vẫn do quan hệ chiếm hữu tư liệu sản xuất quy định Ở một số nước tư bản phát triển hiện nay, hàng chục triệu công nhân
có cổ phần, nhưng 20% người giàu vẫn kiểm soát 70% đến 80% nguồn lợi kinh tế, tỷ suất giá trị thặng dư thấp nhất là 200% Qua đó, có thể nói tuy có một số thay đổi như nêu trên, nhưng ở các nước đó chủ nghĩa tư bản vẫn là chủ nghĩa tư bản
Từ đó, có thể thấy sự thay đổi về chất của sự vật không chỉ phụ thuộc vào sự thay đổi của những yếu tố cấu thành, nó còn phụ thuộc vào sự thay đổi phương thức liên kết giữa các yếu tố đó
- Chất biểu hiện trạng thái tương đối ổn định của sự vật, là sự kết hợp tương đối trọn vẹn, hoàn chỉnh, bền vững các thuộc tính của sự vật làm cho sự vật này không hòa lẫn với sự vật khác, mà tách biệt cái này với cái khác
1.2 Khái niệm về “lượng”
Sự đồng nhất và khác biệt của các sự vật và không chỉ được xác định bởi những
tính quy định về chất mà còn bởi những tính quy định về lượng Chẳng hạn, rượu
(trong suốt) không chỉ khác với nước cất về mùi vị, tác dụng sinh học… mà còn về khối lượng riêng của chúng; hai chiếc bàn giống nhau về chất liệu và hình dáng nhưng lại khác nhau về kích thước… Như vậy, cùng những tính quy định về chất bất, kỳ sự vật nào cũng có những tính quy định về lượng
Trang 6Về định nghĩa: Lượng là một phạm trù triết học để chỉ tính quy định khách quan
vốn có của sự vật biểu thị số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu, của sự vận động và phát triển của những sự vật cũng như của các thuộc tính của nó
Về đặc điểm cơ bản của lượng:
- Lượng là yếu tố thường xuyên biến đổi Lượng không nói lên sự vật đó là cái gì Các thông số lượng không ổn định mà thường xuyên biến đổi cùng với sự vận động biến đổi của sự vật Do đó, lượng nói lên mặt không ổn định của sự vật, mặt liên tục thay đổi trong sự vận động phát triển của sự vật
- Trong sự vật, hiện tượng có nhiều loại lượng khác nhau, có lượng là quy định yếu tố bên trong, có lượng chỉ thể hiện yếu tố bên ngoài; sự vật, hiện tượng càng phức tạp thì lượng của chúng cũng phức tạp theo Ví dụ trong con người có số lượng các cơ quan như tuần hoàn, hô hấp… là yếu tố bên trong; con người thể hiện yếu tố bên ngoài như chiều cao, cân nặng…
- Trong thực tế, lượng có thể xác định bằng những đơn vị đo lường cụ thể và chính xác như chiều dài khối lượng xong có những tính quy định về lượng chỉ có thể biểu thị dưới dạng trừu tượng và khái quát Ví dụ lượng có thể xác định bằng đơn vị như: sự tăng trưởng kinh tế của Việt Nam năm 2020 là 2,91%, Quý III năm 2021 là -0.6% Dạng trừu tượng khái quát lượng thể hiện ở trình độ giác ngộ cách mạng của một con người, trình độ phát triển của một xã hội
- Sự phân biệt giữa chất và lượng cũng chỉ là tương đối, phụ thuộc vào các mối quan hệ xác định Nghĩa là có cái trong mối quan hệ này là chất, nhưng trong mối quan
hệ khác, nó lại là lượng và ngược lại Ví dụ như: tình bạn, tình yêu, hôn nhân là những chất khác nhau nhưng nó cũng là sự phát triển về trình độ tình cảm mỗi người Do vậy cần tránh quan điểm siêu hình tuyệt đối hóa ranh giới giữa chất và lượng xác định chất
và lượng phải căn cứ vào từng mối quan hệ cụ thể
Trang 72 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng
2.1 Chất và lượng thống nhất với nhau
Bất kỳ sự vật hiện tượng nào cũng có chất và lượng Chất và lượng của sự vật đều mang tính khách quan Trong sự tồn tại khách quan của mình, sự vật có vô vàn chất, do
đó, nó cũng có vô vàn lượng Tuy nhiên, chất và lượng là hai mặt quy định lẫn nhau không thể tách rời; một chất nhất định trong sự vật có lượng tương ứng của nó Thí dụ:
sự khác nhau về chất (trạng thái) của nước ở thể lỏng với nước ở thể rắn (nước đá) được quy định bởi lượng là nhiệt độ; sự khác nhau giữa “nước thường” với “nước nặng” được quy định bởi lượng là tỉ lệ giữa Hidro và Oxi trong cấu tạo phân tử Sự biến đổi tương quan giữa chất và lượng tạo nên tiến trình phát triển của sự vật
Trong quá trình vận động và phát triển chất và lượng cũng biến đổi Sự thay đổi của lượng và chất không diễn ra độc lập đối với nhau, trái lại chúng có quan hệ với nhau Nhưng không phải bất kỳ thay đổi nào của lượng cũng thay đổi căn bản chất của
sự việc Lượng của sự vật có thể thay đổi trong một giới hạn nhất định mà không làm thay đổi căn bản chất của sự việc đó Ví dụ: Về nước, điều kiện là nước nguyên chất,
áp suất là 1 atm Nếu xác định chất và lượng trong điều kiện cụ thể trên thì ta thấy thay đổi về nhiệt độ (tức là lượng) trong một phạm vi khá lớn (00C < t0C < 1000C) nước vẫn
ở trạng thái lỏng (tức là chưa thay đổi về chất - trạng thái) Như vậy, trong một giới hạn nhất định sự thay đổi của lượng chưa dẫn tới sự thay đổi của chất Vượt quá giới hạn
đó sẽ làm cho sự vật không còn là nó, chất cũ mất đi, chất mới ra đời Khuôn khổ mà trong đó, sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất của sự vật được gọi là “độ”
Độ là một khái niệm dùng để chỉ sự thống nhất giữa lượng và chất, nó là khoảng
giới hạn mà trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật
Trong giới hạn của “độ” lượng và chất tác động biện chứng với nhau làm cho sự vận động
Trang 82.2 Lượng thay đổi dần dần dẫn đến sự thay đổi về chất
Trong giới hạn của “độ” lượng là yếu tố động, nó thường xuyên biến đổi, quá trình này diễn ra một cách từ từ theo cách tăng dần hoặc giảm dần Nhưng sự thay đổi
đó chưa làm thay đổi về chất Chất là yếu tố tương đối ổn định hơn Khi lượng thay đổi đến giới hạn nào đó thì chất căn bản của sự vật mới thay đổi, sự vật không còn là nó nữa, một sự vật mới ra đời thay thế nó Tại điểm giới hạn mà sự thay đổi về lượng sẽ
làm thay đổi về chất của sự vật được gọi là “điểm nút” Bất kỳ độ nào cũng được giới
hạn bởi hai điểm nút
Điểm nút là khái niệm chỉ điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đã đủ để
dẫn tới sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng
Sự thay đổi về lượng khi đạt tới điểm nút sẽ dẫn đến sự ra đời chất mới Sự thống nhất giữa lượng và chất mới tạo thành một độ mới với điểm nút mới Sự thay đổi về chất do những thay đổi về lượng trước đó gây ra gọi là “bước nhảy”
Bước nhảy là khái niệm dùng để chỉ giai đoạn chuyển hóa về chất của sự vật do
những thay đổi về lượng chất đó gây ra
Sự thay đổi về chất của sự vật hết sức đa dạng, với nhiều hình thức bước nhảy khác nhau Tính chất của các bước nhảy được quyết định bởi tính chất của bản thân sự vật, bởi những mâu thuẫn vốn có của nó mới điều kiện trong đó diễn ra sự thay đổi về chất
Dựa vào thời gian và quy mô ta chia thành các loại bước nhảy
Dựa vào thời gian của sự thay đổi về chất, ta có hai loại bước nhảy là “bước nhảy đột biến” và “bước nhảy dần dần” Những bước nhảy được gọi là đột biến khi chất của
sự vật được biến đổi một cách nhanh chóng ở tất cả các bộ phận cấu thành nó Chẳng hạn, khi tăng khối lượng Uranium 235 (Ur 235) đến một mức độ cần thiết được gọi là khối lượng tới hạn (khoảng gần 1 kg) thì sẽ xảy ra phản ứng dây truyền, xảy ra vụ nổ
nguyên tử ngay trong chốc lát Những bước nhảy được thực hiện một cách dần dần là
quá trình thay đổi về chất diễn ra bằng con đường tích lũy dần dần những nhân tố của chất mới và mất đi dần dần những nhân tố của chất cũ Ví dụ: quá trình cách mạng đưa
Downloaded by vú hi (vuchinhhp12@gmail.com)
Trang 9nước ta vốn nhà nước kinh tế lạc hậu quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một bước nhảy như thế Bước nhảy dần dần là quá trình phức tạp, trong đó có cả những quá trình tuần
tự và những bước nhảy cục bộ
Dựa trên quy mô bước nhảy chia thành: “bước nhảy toàn bộ” và “bước nhảy cục bộ” Bước nhảy toàn bộ làm thay đổi toàn bộ về chất tất cả các mặt của bộ phận, các yếu tố cấu thành sự vật Bước nhảy cục bộ làm thay đổi một số mặt một số yếu tố, một
số bộ phận của sự vật đó Đối với các sự vật tính phức tạp về tính chất, về những yếu tố cấu trúc, về những bộ phận cấu thành thì bước nhảy diễn ra bằng con đường từ thay đổi
về chất cục bộ để ý đến thay đổi về chất toàn bộ Sự quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là những thay đổi cục bộ để đi đến thay đổi toàn bộ
Khi xem xét sự thay đổi về chất của xã hội, người ta còn chia sự thay đổi của nó
thành thay đổi cách mạng và thay đổi có tính chất tiến hóa Cách mạng là sự thay đổi
mà trong quá trình đó chất của sự vật biến đổi căn bản, không phụ thuộc vào hình thức biến đổi của nó Tiến hóa là sự thay đổi về lượng với những biến đổi về chất không căn bản của sự vật Như vậy, không có sự thay đổi dần dần về lượng thì không có thể có sự nhảy vọt về chất được Sự thay đổi dần dần về lượng được gọi là “tiến hóa” Sự nhảy vọt về chất còn được gọi là “cách mạng” Không có tiến hóa thì không có cách mạng
và không có sự phát triển
2.3 Sự thay đổi về chất tác động trở lại đối với sự thay đổi về lượng
Sự thay đổi về chất là kết quả của sự thay đổi về lượng khi đạt tới điểm nút Sau khi ra đời, chất mới có sự tác động trở lại sự thay đổi của lượng Chất mới có thể làm thay đổi quy mô tồn tại của sự vật, làm thay đổi nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự vật đó Chẳng hạn, chúng ta không thể dùng chai 1 lít (thể tích của nó đủ
để chứa hết 1 lít nước ở trạng thái lỏng) để chứa hết 1 lít nước sau khi đã cho lít nước
đó hóa hơi Tốc độ vận động của phân tử nước ở trạng thái cao hơn rất nhiều so với tốc
độ vận động của phân tử, trong đó ở trạng thái lỏng…
Tóm lại, từ tất cả các điều trên ta có thể thấy nội dung cơ bản của quy luật chuyển
hóa từ những thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại: Bất kỳ
Downloaded by vú hi (vuchinhhp12@gmail.com)
Trang 10sự vật nào cũng là sự thống nhất giữa chất và lượng, sự thay đổi dần dần về lượng vượt quá giới hạn của độ sẽ dẫn tới thay đổi căn bản về chất của sự vật thông qua bước nhảy; chất mới ra đời sẽ tác động trở lại tới sự thay đổi của lượng.
3 Ý nghĩa phương pháp luận
Nhận thức đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa thay đổi về lượng và thay đổi
về chất giúp chúng ta rút ra được ý nghĩa phương pháp luận quan trọng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn:
Để có tri thức đầy đủ về sự vật ta phải nhận thức cảm về mặt lượng và mặt chất của nó Những nhận thức ban đầu về chất (thấy sự khác nhau) của các sự vật chỉ trở nên đúng đắn và được làm sâu sắc thêm, khi đạt tới tri thức về sự thống nhất giữa chất
và lượng các sự vật đó
Vì sự thay đổi về lượng và thay đổi về chất có mối quan hệ biện chứng với nhau cho nên trong hoạt động thực tiễn phải dựa trên việc hiểu đúng đắn vị trí, vai trò và ý nghĩa của mỗi loại thay đổi nói trên trong sự phát triển xã hội, phải biết kịp thời chuyển hóa ra từ sự thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất, từ thay đổi mang tính tiến hóa sang mang tính cách mạng Xem xét tiến hóa và cách mạng trong mối quan hệ biện chứng của chúng là một trong những nguyên tắc phương pháp luận trong việc xây dựng chiến lược và sách lược cách mạng Hiểu đúng đắn mối quan hệ đó là cơ sở để chống lại chủ nghĩa cải lương, Chủ nghĩa xét lại “hữu khuynh” cũng như chủ nghĩa “tả khuynh” Tả khuynh là tư tưởng chủ quan, duy ý chí, nôn nóng, đốt cháy giai đoạn, coi phát triển là những bước nhảy liên tục, xem nhẹ hoặc bỏ qua sự tích lũy về lượng, chỉ nhấn mạnh đến các bước nhảy từ đó dẫn đến hành động phiêu lưu mạo hiểm mạo hiểm Hữu khuynh là tư tưởng bảo thủ, trì trệ, ngại khó, không dám thực hiện bước nhảy về chất, coi sự phát triển chỉ là những thay đổi đơn thuần về lượng
Trong hoạt động tự tiễn của mình, chúng ra còn phải biết vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy Sự vận dụng linh hoạt đó sẽ tùy thuộc vào việc phân tích đúng đắn những điều kiện khách quan và những nhân tố chủ quan cũng như hiểu biết theo từng trường hợp cụ thể, từng điều kiện cụ thể hay quan hệ cụ thể mà chúng ta
Downloaded by vú hi (vuchinhhp12@gmail.com)