Phân tích cơ sở lý luận và những yêu cầu phương pháp luận của quy luật lượng – chất

Untitled BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM Khoa Cơ Bản  TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN HỌC TRIẾT HỌC Đề bài Phân tích cơ sở lý luận và những yêu cầu phương pháp luận của Quy luật[.]

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

Khoa Cơ Bản

 TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN HỌC: TRIẾT HỌC

Đề bài: Phân tích cơ sở lý luận và những yêu cầu phương pháp luận của Quy luật Lượng – Chất? Tại sao trong nhận thức và thực tiễn, chúng ta không được nôn nóng, đốt cháy giai đoạn, nhưng đồng thời phải biết mạnh dạn chớp thời cơ

để thực hiện bước nhảy về chất?

Giảng viên giảng dạy: Phan Thị Hà

Lớp: LM001 MSSV:31221570053

Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh (Phân hiệu Vĩnh Long), ngày 18 tháng 11 năm 2022

Nguyễn Tuấn Anh

Nội Dung

I.NHỮNG KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 4

1 Khái niệm chất 4

2 Khái niệm về lượng 5

II NHỮNG LÝ LUẬN HIỂU RÕ SỰ THAY ĐỔI VỀ LƯỢNG DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI VỀ CHẤT VÀ NGƯỢC LẠI 6

III.Ý nghĩa của việc nắm rõ quy luật này trong hoạt đô ̣ng thực tiễn: 12

1 Vận dụng vào quá trình học tập của sinh viên Việt Nam: 12

1.1.Sự khác nhau giữa môi trường học tập phổ thông và đại học 12

1.2 Hình thành đô ̣ng cơ học tập 13

1.3 Phương pháp học tập tối ưu 14

1.4 Tích luỹ tri thức dần dần và kiên trì học hỏi 14

1.5 Siêng năng, nổ lực không ngừng, xậy dựng kế hoạch học tập tốt 14

1.6 Nghiêm túc thực hiện kế hoạch học tập và trung thực trong thi cử 15

1.7 Nâng cao kĩ năng mềm 15

1.8 Giải trí, sinh hoạt điều đô ̣ Tham gia hoạt đô ̣ng ngoại khóa 16

1.9 Có ý thức cô ̣ng đồng tốt 16

2.Vận dụng vào thực tiễn phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN Việt Nam: 16

2.1 Tính tất yếu khách quan của kinh tế thị trường định hướng CNXH ở nước ta 16

2.2 Những thành tựu mà chúng ta đã đạt được sau 15 năm đổi mới 18

2

Lời cảm ơn

Lời đầu tiên, em xin gửi lời tri ân sâu sắc đến cô Phan Thị Hà Trong quá trình tìm hiểu và học tập bộ môn Triết học, em đã nhận được sự giảng dạy và hướng dẫn rất tận tình, tâm huyết của cô Cô đã giúp em tích lũy thêm nhiều kiến thức hay và bổ ích

Từ những kiến thức mà cô truyền đạt, em xin trình bày lại những gì mình đã tìm hiểu

về vấn đề giữa mối quan hệ giữa vật chất và ý thức gửi đến cô

Tuy nhiên, kiến thức về bộ môn Triết học của em vẫn còn những hạn chế nhất định Do đó, không tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận này Mong cô xem và góp ý để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

Kính chúc cô thành công hơn nữa trong sự nghiệp trồng người Kính chúc cô luôn dồi dào sức khỏe để tiếp tục dìu dắt nhiều thế hệ học trò đến những bến bờ tri thức

Em xin chân thành cảm ơn!

MỞ ĐẦU

Quy luật chuyển đổi giữa lượng và chất là quy luật cơ bản, phổ biến của phương thức chung của các quá trình vận động, phát triển trong tự nhiên, xã hội và tư duy Khi lượng thay đổi tất yếu sẽ làm thay đổi chất của sự vật, hiện tượng và ngược lại, khi chất thay đổi sẽ tạo nên những biến đổi mới về lượng của sự vật, hiện tượng Đây là quy luật tất yếu, khách quan, phổ biến của sự vật, hiện tượng trong mọi lĩnh vực của tự nhiên, xã hội và tư duy

1 Lý do chọn đề tài:

Mơ ước của mỗi học sinh khi còn cắp sách đến trường là có thể đậu vào trường đại học mình mong muốn hay chí ít là được bước vào môi trường đại học để được nghiên cứu, học tập, được đào tào để có kĩ năng cho công việc sau này Thế nhưng đậu đại học là một chuyện, học đại học lại là chuyện khác Đối với nhiều bạn học sinh sau khi trở thành sinh viên thì cảm thấy bỡ ngỡ, cảm thấy ngợp và không còn giữ được phong độ như xưa nữa do môi trường học đại học quá khác so với môi trường học phổ thông Nếu cứ tiếp tục học tập bằng phương pháp truyền thống thì sinh viên không thể tồn tại trong môi trường đại học khắc nghiệt được Do đó, chúng em chọn đề tài này với mong muốn có thể giúp đỡ một phần nào cho các bạn sinh viên nghiên cứu những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mac-Lenin nói chung và quy luật lượng - chất nói riêng, từ đó có thể giúp cho chúng ta hình dung được phương thức học tập mới phù hợp với bản thân và rút ra nhiều kinh nghiệm cho mình trong việc học tập

2 Mục đích nghiên cứu:

Đưa một phần môn triết học Mac- Lenin ứng dụng vào trong thực tiễn đời sống Giúp cho chúng ta hứng thú hơn trong việc học tập bộ môn này

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Tóm gọn trong việc phân tích sự chuyển hóa giữa chất - lượng và áp dụng cho các bạn sinh viên và học sinh

2

Nội dung

I NHỮNG KHÁI NIỆM LIÊN QUAN.

1 Khái niệm chất.

Là tổng thể các thuộc tính cho biết đối tượng đó là gì?

Chất dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng, đó là

sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính, những yếu tố cấu thành sự vật, hiện tượng, nói lên sự vật,hiện tượng đó là gì, phân biệt nó với các sự vật,hiện tượng khác Mỗi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có những chất vốn có, làm nên chính chúng Nhờ đó chúng mới khác với các sự vật, hiện tượng khác

Chất có tính khách quan, là cái vốn có của sự vật, hiện tượng, do những thuộc tính, những yếu tố cấu thành quy định Thuộc tính của sự vật là những tính chất, những trạng thái, những yếu tố cấu thành sự vật Đó là những cái vốn có của sự vật từ khi sự vật được sinh ra hoặc hình thành trong sự vận động và phát triển của nó

Tuy nhiên những thuộc tính vốn có của sự vật, hiện tượng chỉ được bộc lộ ra thông qua sự tác động qua lại với các sự vật, hiện tượng khác

2 Khái niệm về lượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật về mặt

số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật, biểu hiện bằng con số các thuộc tính, các yếu tố cấu thành nó Lượng là cái khách quan, vốn có của sự vật, quy định sự vật ấy là nó Lượng của sự vật không phụ thuộc vào ý chí, ý thức của con người Lượng của sự vật biểu thị kích thước dài hay ngắn, số lượng nhiều hay ít, quy mô lớn hay nhỏ, trình độ cao hay thấp, nhịp điệu nhanh hay chậm

II NHỮNG LÝ LUẬN HIỂU RÕ SỰ THAY ĐỔI VỀ LƯỢNG DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI VỀ CHẤT VÀ NGƯỢC LẠI.

Mỗi sự vật, hiện tượng đều tồn tại mối quan hệ giữa lượng và chất trong một chỉnh thể Chúng tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng Sự thay đổi về lượng

sẽ có thểdẫn tới sự thay đổi về chất song không phải lúc nào lượng thay đổi thì chất sẽ thay đổi Nếu lượng được cung cấp chưa đủ để vượt qua giới hạn nhất định thì chất vẫn chưa thể thay đổi Khoảng giới hạn đó được gọi là độ

3

- Khái niệm độ chỉ tính quy định, mối liên hệ thống nhất giữa chất và lượng, là khoảng giới hạn mà trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản chất của

sự vật, hiện tượng Như vậy muốn chất thay đổi ta phải cung cấp một lượng sao cho nó đạt đến một điểm nhất định Điểm đó gọi là nút

- Điểm nút chính là ranh giới giữa lượng và chất mà tại đó khi sự thay đổi về lượng đạt đến thì sự thay đổi về chất bắt đầu được hình thành Độ mới và điểm nút mới của sự vật, hiện tượng cũng được hình thành

Ví dụ : Nước bình thường khi đun lên đến hơn 100 độ C thì bốc hơi Vậy từ 0

độ C đến 100 độ C là độ của nước, 100độ C chính là điểm nút của nó

Thời điểm mà lượng chuyển sang chất được gọi là bước nhảy

- Bước nhảy là một phạm trù triết học để chỉ sự chuyển hóa về chất của sự vật

do sự thay đổi về lượng trước đó gây nên

* Đặc điểm của bước nhảy:

Bước nhảy là sự kết thúc một giai đoạn phát triển của sự vật và là điểm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới Nó là sự gián đoạn trong quá trình vận động và phát triển liên tục của sự vật

* Các hình thức cơ bản của bước nhảy:

Với bản chất của mỗi sự vật, hiện tượng và mối quan hệ của nó với các sự vật, hiện tượng khác, để đủ lượng tác động làm thay đổi chất thì ta cần thực hiện một lượng bước nhảy xác định, từ đó tạo nên sự phong phú và đa dạng của bước nhảy

Dựa trên nhịp điệu bước nhảy ta chia thành Bước nhảy đột biến và bước nhảy dần dần

+ Bước nhảy đột biến là bước nhảy được thực hiện trong một thời gian ngắn làm thay đổi cơ bản toàn bộ kết cấu của sự vật, hiện tượng

VD: Những đợt thi kết thúc học phần

+ Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy làm thay đổi toàn bộ chất của sự vật, hiện tượng

Trên thực tế, muốn thực hiện bước nhảy toàn bộ ta phải thực hiện bước nhảy cục bộ

Như vậy, mọi sự vật, hiện tượng đều có sự thống nhất về chất; với sự tích lũy về lượng khi vượt qua giới hạn nào đó gọi là điểm nút thì bước nhảy được hình thành và chất của sự vật, hiện tượng bắt đầu được thay đổi Khi chất được hình thành thì sẽ có

4

tác động trởlại tới lượng của sự vật, hiện tượng, quy định nên điểm nút và độ mới Quátrình đó diễn ra liên tục làm cho sự vật không ngừng vận động, phát triển

Friedrich Engels (Phridrich Ănghen 1820- 1895) đã giải thích cho Quy luật lượng vàchất một cách ngắn gọn như sau: “Những thay đổi đơn thuần về lượng đến một mức độ nhất định sẽ chuyển hóa thành những sự khác nhau về chất”

Quy luật lượng chất vừa đúng cho sự phát triển xã hội, cũng đúng cho các hiện tượng tự nhiên

Chẳng hạn buồng chuối từ lúc đâm hoa đến lúc chín phải mất mấy tháng

Khi còn xanh thành phần chủ yếu trong quả chuối là tinh bột, chuối già chỉ cần 3-5 ngày giấm là thay đổi hoàn toàn về chất, vỏ biến thành màu vàng, thành phần chính lúc này không phải là tinh bột mà là đường sucrozo, fructozo và glucozo, hàm lượng của các loại đường có thể đạt hơn 16% trọng lượng quả tươi

Sự thay đổi về chất có thể theo xu hướng tích cực hoặc tiêu cực tùy thuộc vào lượng “chất” tích lũy được và thời gian chuyển hóa

VD: Quá trình đổi mới được nhấn mạnh tại Đại hô ̣i Đảng 12 có thể xem là quá trình tạo sự thay đổi về chất xã hội Việt Nam hiện đại

Từ các Nghị quyết Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết 4 khóa 11, Đảng đã nhận diện các mặt tích cực, tiến bộ cũng như tiêu cực, yếu kém của thể chế chính trị, kinh

tế, xã hội hiện tại

Đời sống người dân được cải thiện một phần, hạ tầng cơ sở, đặc biệt là giao thông có tiến bộ, GDP tăng liên tục, đất nước trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, hệ thống luật và văn bản quy phạm pháp luật tương đối đồng bộ… là những thay đổi theo hướng tích cực mà thế giới thừa nhận

Tuy nhiên tập thể lãnh đạo thể hiện trong các văn kiện chính thức cũng không ngại đề cập đến hiện trạng đạo đức, văn hóa xuống cấp, niềm tin của nhân dân với Đảng suy giảm, tham nhũng tràn lan chưa được đẩy lùi, năng lực cán bộ, đặc biệt là đội ngũ tham gia hoạch định đường lối chưa theo kịp nhu cầu, lợi ích nhóm, đặc biệt là các “nhóm thân hữu” có lúc, có nơi lấn át lợi ích quốc gia, dân tộc…

Theo quy luật, muốn có sự thay đổi về chất xã hội Việt Nam, tức là muốn xây dựng đất nước thành một quốc gia “dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh” thì sự thay đổi về “lượng” phải đạt đến một ngưỡng nhất định và “lượng” đó phải bao gồm các “chất” có thể chuyển hóa thành “công bằng, dân chủ, văn minh”

5

Downloaded by v? ngoc (vuchinhhp10@gmail.com)

Chẳng hạn tinh bột có thể chuyển hóa thành đường nhưng mảnh sành thì không thể Khái niệm “lượng” ở đây bao gồm cả hữu hình và vô hình (phi vật thể)

Tìm hiểu những “lượng” và “chất” của “lượng” mà xã hội Việt Nam tích lũy được từ sau khi thống nhất là vấn đề rộng, trong khuôn khổ bài viết chỉ có thể đề cập một vài khía cạnh

Năm 1976, sau khi thống nhất, vào dịp Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 4 (từ 14

- 20/12/1976), Đảng có 1.550.000 đảng viên Số lượng Đảng viên cuối năm 2015 vào khoảng 4,5 triệu người

Trong 40 năm, số lượng đảng viên tăng gần gấp 3 lần, trong khi chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên theo nhận định của Ban chấp hành Trung ương:

“Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện, vô nguyên tắc làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Đảng”

Bộ phận không nhỏ ấy, không biết chiếm bao nhiêu phần trăm nhưng chắc chắn

là “không nhỏ”, khi số lượng đảng viên tăng lên nhanh chóng mà lại chưa (hoặc không) kiểm soát được chất lượng thì tỷ lệ “không nhỏ” đương nhiên sẽ tăng, ít nhất là

tỷ lệ thuận theo số lượng.Từ nhận định của Trung ương có thể thấy một nghịch lý:

“lượng” đảng viên tăng lên khá nhanh trong khi “chất” của “bộ phận không nhỏ đảng viên” lại theo chiều ngược lại

Vậy sự thay đổi về lượng đảng viên đã “đủ độ” để xuất hiện sự thay đổi về chất chưa? Nếu sự chuyển hóa về chất diễn ra tại thời điểm này thì xu hướng sẽ như thế nào?

Với lực lượng nắm quyền dẫn dắt xã hội, nhưng lại có một “bộ phận không nhỏ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống”, kèm theo đó là một bộ phận “cũng không hề nhỏ” yếu kém về năng lực quản lý, điều hành… nếu sự “biến đổi về chất” xảy ra vào thời điểm này sẽ không phải chuyện đơn giản

Để làm chậm bước “nhảy vọt” về chất theo hướng tiêu cực thì điều cần là phải kìm hãm sự tăng quá nhanh về “lượng”, nói cách khác cần ngay lập tức cho ra khỏi Đảng những phần tử tham vọng quyền lực chứ không phải chỉ là kêu gọi không đưa vào Trung ương các đối tượng này Sự thanh lọc Đảng viên phải bắt đầu từ các chi bộ

6

Downloaded by v? ngoc (vuchinhhp10@gmail.com)

Thực tế cho thấy, tại các vùng nông thôn, kể cả ngoại thành Hà Nội, chuyện đảng viên nắm vai trò chủ chốt (Bí thư – Chủ tịch) đối phó với chính sách cán bộ bằng cách mua bằng, mượn bằng, sử dụng bằng rởm, thuê người thi hộ… đã diễn ra và cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu thuyên giảm hoặc dừng lại

Bằng chứng là mới đây, Chủ tịch một xã ở Hà Nội nhờ người thi hộ 25 môn trong chương trình cử nhân tại Viện Đại học Mở hay Trưởng ban Tổ chức thành ủy Vị Thanh tỉnh Hậu Giang “mượn” bằng phổ thông của người khác để hợp thức hóa hồ sơ

Những phát biểu nêu trên phần nào cho thấy “chất” của “lượng” bên trong các

cơ quan dân cử Sự chuyển hóa những “chất” đó thành luật hoặc văn bản quy phạm pháp luật khiến cho không ít trường hợp luật, nghị quyết, nghị định ban hành không phù hợp với thực tiễn

Sự thay đổi về “lượng vô hình” dễ nhận diện nhất trong xã hội ngày nay là sự

vô cảm Người nông dân sẵn sàng sử dụng chất cấm, chất độc trong trồng trọt, chăn nuôi; người kinh doanh sẵn sàng buôn hàng lậu chứa đầy chất có hại cho sức khỏe, doanh nghiệp thủy điện sẵn sàng chặn nước bức tử cả dòng sông… miễn là thu được lợi nhuận cao nhất

Hiểu về Quy luật lượng – chất nghĩa là phải hiểu rằng, không phải bất kỳ sự biến đổi về chất nào cũng mang lại cho con người quả ngọt nếu bên trong “quả” không

có chất có thể chuyển hóa thành đường

Muốn điều chỉnh quá trình biến đổi “chất” thì cần phải tác động sao cho sự biến đổi về “lượng” không kèm theo sự tích lũy những chất có hại, một khi sự tích lũy các

“tiền chất” có thể chuyển hóa thành tham nhũng có xu hướng tăng mạnh thì cần kìm hãm không để sự tích lũy đó đạt đến ngưỡng không thể điều chỉnh

Tác đô ̣ng ngược:

Sự thay đổi về chất tác động trở lại đối với sự thay đổi về lượng.Lượng thay đổi luôn luôn trong mối quan hệ với chất, chịu sự tác động của chất Song sự tác động của chất đối với lượng rõ nét nhất khi xảy ra bước nhảy về chất, chất mới thay thế chất cũ,

nó quy định quy mô và tốc độ phát triển của lượng mới trong một độ mới.Khi chất mới

ra đời, nó không tồn tại một cách thụ động,mà có sự tác động trở lại đối tượng lượng, được biểu hiện ở chỗ: chất mới sẽ tạo ra một lượng phù hợp với nó để có sự thống nhất mới giữa chất và lượng Sự quy định này có thể được biểu hiện ở quy mô, nhịp độ và mức độ phát triển mới của lượng

Ý nghĩa phương pháp luận:

7

Downloaded by v? ngoc (vuchinhhp10@gmail.com)

- Với bất kì sự vật, hiện tượng nào đều có 2 phần chất và lượng Chúng quy định, tác động, chuyển hóa lẫn nhau, do đó, trong nhận thức và thực tiễn phải coi trọng

cả 2 loại lượng và chất

- Vì lượng và chất có khả năng tác động lẫn nhau nên trên thực tế, ta phải dựa vào mối quan hệ của sự vật, hiện tượng đó với bên ngoài để thực hiện sự thay đổi dần

về lượng hoặc phát huy tác dụng của chất mới làm thay đổi lượng của sự vật, hiện tượng

- Chất chỉ được biến đổi khi lượng đạt tới một mức độ nhất định, tức phải vượt qua khoảng độ của nó, khoảng độ này tùy vào sự vật, hiện tượng mà dài hay ngắn do vậy trong thực tiễn cần tránh tư tưởng nôn nóng tả khuynh Khi vượt qua điểm nút thì

ta có thể tác động được đến chất của sự vật, hiện tượng nên cũng cần khắc phục tư tưởng bảo thủ hữu huynh

- Cần vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy cho phù hợp với từng hoàn cảnh cụthể Đặc biệt trong xã hội quá trình phát triển không chỉ phụ thuộc vào điều kiện khách quan, mà còn phụ thuộc vào nhân tố chủ quan của con người Do đó chúng ta cần phải nâng cao tính tích cực, chủ động của chủ thể để thúc đẩy quá trình chuyển hóa từ lượng đến chất một cách hiệu quả nhất

III Ý NGHĨA CỦA VIỆC NẮM RÕ QUY LUẬT NÀY TRONG HOẠT ĐỘNG THỰC TIỄN

1 Vận dụng vào quá trình học tập của sinh viên Việt Nam:

1.1 Sự khác nhau giữa môi trường học tập phổ thông và đại học.

Khi bạn đã vào đại học thì bạn đã trưởng thành hơn Do đó, thầy cô cũng không còn những ưa ái như ngày xưa nữa Cụ thể:

- Thầy cô không còn đọc cho ta chép: Mỗi buổi học thầy cô đều giảng bài một cách liền mạch và không dừng lại đọc từng chữ một nữa nên chúng ta cần ghi chép đủ

để hiểu

- Không kiểm tra thường xuyên: Ở cấp trung học hay phổ thông, chúng ta thường kiểm tra bằng việc kiểm tra miệng, kiểm tra 15 phút hay kiểm tra 45 phút, ta mới lao đầu vào học bài cũ, soạn bài mới Nhưng khi lên đại học, chuyện này sẽ không còn thấy xảy ra nữa Sinh viên chỉ có kiểm tra giữa kì và cuối kì Thậm chí không chép bài cũng không sao nên từ đó có thể khiến ta trì hoãn việc học

8

Downloaded by v? ngoc (vuchinhhp10@gmail.com)