ĐẶC ĐIỂM VÀ NHỮNG THÀNH TỰU TIÊU BIỂU TRONG LĨNH VỰC KIẾN TRÚC CỦA TRUNG QUỐC THỜI TRUNG ĐẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG TIỂU LUẬN LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI ĐẶC ĐIỂM VÀ NHỮNG THÀNH TỰU TIÊU BIỂU TRONG LĨNH VỰC KIẾN TRÚC CỦA TRUNG QUỐC THỜI TRUNG ĐẠI Họ tên Nguyễn Hải Linh Mã sinh viên A31562 Số.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

- -TIỂU LUẬN LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

ĐẶC ĐIỂM VÀ NHỮNG THÀNH TỰU TIÊU BIỂU TRONG LĨNH VỰC KIẾN TRÚC CỦA

TRUNG QUỐC THỜI TRUNG ĐẠI

Họ tên : Nguyễn Hải Linh

Mã sinh viên : A31562

Số điện thoại : 0988603934GVHD: GS Nguyễn Cảnh Toàn

Hà Nội - 02/2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẤT NƯỚC TRUNG QUỐC 2

1.1 Địa lý 2

1.2 Cư dân 2

1.3 Sơ lược về lịch sử Trung Quốc thời trung đại 3

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC TRUNG QUỐC THỜI TRUNG ĐẠI 4

2.1 Đặc điểm chung 4

2.2 Đặc điểm kiến trúc Trung Quốc trung đại qua từng giai đoạn 4

2.2.1 Kiến trúc đời nhà Đường 4

2.2.2 Kiến trúc đời nhà Tống 6

2.2.3 Kiến trúc đời nhà Nguyên 7

2.2.4 Kiến trúc đời nhà Minh 8

2.2.5 Kiến trúc đời nhà Thanh 10

2.3 Một số công trình kiến trúc tiêu biểu của Trung Quốc thời trung đại 10

2.3.1 Vạn Lý Trường Thành 10

2.3.2 Tử Cấm Thành 11

2.3.3 Thiên Đàn 13

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Hình 1.1.Bản đồ các nhóm Ngôn ngữ của Trung Quốc 2

Hình 2.1.Đại Minh Cung 5

Hình 2.2.Chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu, Chiết Giang 6

Hình 2.3.Tô Châu Viên Lâm 6

Hình 2.4.Tháp Trắng chùa Miêu Ứng Bắc Kinh 7

Hình 2.5.Minh Cung Thành Đồ 8

Hình 2.6.Sơn Hải Quan và Gia Dụ Quan 8

Hình 2.7.Minh Hiếu Lăng ở Nam Kinh 9

Hình 2.8.Di Hòa Viên 10

Hình 2.9.Vạn Lý Trường Thành 11

Hình 2.10.Tử Cấm Thành 11

Hình 2.11.Tử Cấm Thành 12

Hình 2.12.Thiên Đàn 13

Hình 3.1.Văn Miếu Quốc Tử Giám mang kiến trúc Nho Giáo 14

Hình 3.2.Chùa Một Cột vẫn mang đậm phong cách Việt Nam 15

LỜI MỞ ĐẦU

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, con sông Hoàng Hà đã trở thành biểu tượng “cái

nôi” của nền văn minh Trung Quốc Đây cũng là một trong những nơi từ rất sớm đã có loài

người cư trú Vì thế cùng với sự biến động của dòng chảy lịch sử và những đóng góp về sự

sáng t c ạon ủat h nhữngd T hế Q ệ n gườid n nânđ t rungn m n uốc,v hân ân ước ày ã ạo ên ột ền ănhóa vô cùng rực rỡ so với thế giới đương thời trong đó phải kể đến những thành tựu nghệ

thuật về kiến trúc Đó là một nền văn minh có ảnh hưởng rất lớn không chỉ đối với các nước

lân cận trong đó có Việt Nam chúng ta mà còn ảnh hưởng đến các nền văn minh khác trên

thế giới như Ấn Độ, Ả Rập…Vì vậy, việc tìm hiểu những công trình kiến trúc nổi bật của

nền văn minh Trung Quốc không chỉ giúp ta hiểu hơn về những giá trị to lớn mà còn đưa

chúng t b av tướcg c àos s hết k iớin ủac n ự d ángT Qạo Đhôngh gừng ủa gười ân rung uốc ể iểu

rõ h ơnv v đền ấne mđ cềã đ àyhọnt “Đặc đề v iểmàin t à t hững t b t hành l ựu iêu iểu rong ĩnh

vực kiến trúc của Trung Quốc thời trung đại”.

Bố cục tiểu luận của em được chia làm các phần sau:

Chương 1: Tổng quan về đất nước Trung Quốc

Chương 2: Đặc điểm kiến trúc Trung Quốc thời trung đại

Chương 3: Ảnh hưởng của kiến trúc Trung Quốc trung đại đến nền văn hóa Việt

Nam

Do kiến thức còn nhiều hạn chế nên trong bài làm không thể tránh khỏi những sai

sót Rất mong thầy đóng góp ý kiến để em có thể hoàn thiện đề tài tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn !

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẤT NƯỚC TRUNG QUỐC

1.1 Địa lý

Trung Q l muốc n là ở Đột Á tướcl t ớnT Q ôngc h c ,s rênl ãnh hổ rung uốc ó ai on ông ớnchảy q đua,l s Hó àH ( dông 5 koàng) ở p B àv T ài G 464( 6 mk hía ắc à rường iang dài 300 m)

ở phía Nam Hai con sông này từ xưa đều gây lũ lụt, nhưng nó cũng góp phần bồi đắp cho

đất đai thêm màu mỡ, tạo điều kiện cho nông nghiệp phát triển

Trung Quốc là một trong những nơi từ rất sớm đã có loài người cư trú Năm 1929 ở

Chu Khẩu Điếm (Tây Nam Bắc Kinh), giới khảo cổ học Trung Quốc đã phát hiện ra xương

hóa thạch của một loại người vượn sống cách đây khoảng 400.000 năm Những xương hóa

thạch của người vượn được phát hiện sau đó ngay trên lãnh thổ Trung Quốc đã cung cấp

những niên đại cổ xưa hơn, đặc biệt người vượn Nguyên Mưu ở Vân Nam được phát hiện

năm 1977 có niên đại đến 1.700.000 năm

1.2 Cư dân

Cư dân Trung Quốc ra đời sớm và phát triển nhanh chóng, quá trình hình thành các

cộng đồng dân cư diễn ra rất đa dạng và phức tạp

Hình 1.1.Bản đồ các nhóm Ngôn ngữ của Trung Quốc

Đại bộ phận cư dân thuộc chủng Mongoloid, lúc đầu được gọi là Hoa Hạ, địa bàn cư

trú c yhủ t ếul v huộcs H ưuH Ở pực t ôngv t n oàngl n s s à c c b hía ây à ây am à ơi inh ống ủa ác ộtộc thuộc ngữ hệ Tạng, Môn-Khmer Trong khi ở phía bắc và đông bắc là nơi cư trú của các

bộ tộc thuộc ngữ hệ Tungut, con cháu của họ sau này là các dân tộc ít người như Mông Cổ

(lập ra nhà Nguyên), Mãn (lập ra triều Mãn Thanh), Choang, Ngô, Nhĩ… Đến thời Tần và

vào thời Hán, Trung Quốc thống nhất, người Hoa Hạ không những có sự cộng đồng về lãnh

thổ mà còn có cộng đồng thống nhất về sinh hoạt kinh tế - văn hóa và tâm lý nên dần hình

thành một dân tộc ổn định, được gọi là Hán tộc Ngày nay, cộng đồng cư dân Trung Quốc

bao g 5ồmd t 6t ânđ H ộc,t c rongđ s v 9ó Cán d tộcở T hiếmQ t a ố ới 3% ác ân ộc rung uốc rongmỗi thời kỳ lịch sử của mình đều lập nên những triều đại và có những thành quả văn minh

độc đáo

1.3 Sơ lược về lịch sử Trung Quốc thời trung đại

Thời kì trung đại nói chung là thời kì thống trị của các vương triều phong kiến trên

đất nước Trung Quốc thống nhất.Thời kì này bắt đầu từ năm 221 TCN tức là khi Tần Thủy

Hoàng t l hànht T cập đ riềun 1 tần l n hox r ếnc c ămt t840 p ức à ăm ảy a uộc hiến ranh huốc hiệngiữa Trung Quốc và Anh làm cho Trung Quốc từ một nước phong kiến trở thành một nước

nửa thuộc địa nửa phong kiến

Trong thời trung đại, Hán, Đường, Tống, Minh là những vương triều lớn, đó cũng là

những t k hờiT Q ỳ r crung t vuốcp t ấtv m ườngm N hịnhv T cà hát riển ề ọi ặt, guyên à hanh ũng

là hai triều đại lớn, nhưng triều Nguyên do người Mông Cổ thành lập, triều Thanh do tộc

Mãn Châu lập nên, trong xã hội tồn tại mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫn giai cấp rất gay gắt

do đó đã hạn chế sự phát triển về văn hóa, triều Thanh tuy tồn tại đến năm 1911, nhưng từ

năm 1840, tính chất của xã hội Trung Quốc đã thay đổi nên đã chuyển sang thời kỳ lịch sử

cận đại

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC TRUNG QUỐC THỜI TRUNG ĐẠI

2.1 Đặc điểm chung

K i ế n t r ú c T r u n g Q u ố c t r u n g đ ạ i c h ủ y ế u đ ư ợ c c ấ u t h à n h t ừ g ỗ v à đ á

kết cấu “tứ hợp diện” Tác phẩm điêu khắc được gia công trên bức tường, trần nhà của loại

hình kiến trúc đó Bên cạnh đó,các công trình kiến trúc Trung Quốc trung đại rất phong phú

và đặc sắc, bao gồm các thể loại như: kiến trúc nhà ở, thành quách, cung điện, lăng mộ, đàn

miếu, p nhòng Nhìn cgự…hung,n k t hữngc n đ ềuliếnb àt rúciểuc sổượngt àyt v ho ự hống rị à

uy quyền của các bậc đế vương, chúng mang đậm màu sắc chính trị và lễ chế của chế độ

phong kiến

Nghệ thuật kiến trúc Trung Quốc cổ trung đại là một hệ thống nghệ thuật độc đáo có

lịch sử lâu dài nhất, phân bố địa vực rộng lớn nhất, phong cách rõ rệt nhất trên thế giới, ảnh

h ư ở n g t r ự c t i ế p đ ố i v ớ i k i ế n t r ú c c ổ N h ậ t , T r i ề u T i ê n v à V i ệ t N a m , s a u t h ế

kỷ XVII, còn ảnh hưởng tới kiến trúc Châu Âu Trung Quốc đất đai rộng lớn, nhiều dân tộc,

người Trung Q n gàyxuốc c ưac đ ănk tự n hiên,ứ iềuđ l k iệnịan ýs thácr k hau,t áng ạo a iến rúc

c ổ đ ạ i v ớ i p h ư ơ n g t h ứ c k ế t c ấ u k h á c n h a u v à p h o n g c á c h n g h ệ t h u ậ t k h á c n h a u T ạ i l ư u

v ự c s ô n g H o à n g H à ở m i ề n B ắ c , n g ư ờ i t a d ù n g g ỗ v à h o à n g t h ổ x â y

n h à đ ể c h ố n g l ạ i g i á l ạ n h v à g i ó t u y ế t ; c ò n ở m i ề n N a m , v ậ t l i ệ u

k i ế n t r ú c c ò n b a o g ồ m t r e v à l a u s ậ y , đ ể t r á n h ẩ m ư ớ t v à t ă n g c ư ờ n g

lưu thông không khí, ở một số nơi còn dựng nhà sàn

Nhìn chung, chúng ta có thể thấy kiến trúc cổ củaTrung Quốc có các đặc điểm sau

 P h o n g c á c h đ ộ c đ á o v à t r ì n h đ ộ n g h ệ t h u ậ t c a o c ủ a v ư ờ ncây ;

 Kỹ thuật thi công và phương pháp thiết kế tiên tiến của thời cổ đại

2.2 Đặc điểm kiến trúc Trung Quốc trung đại qua từng giai đoạn

2.2.1 Kiến trúc đời nhà Đường

Sự phát triển của kiến trúc cổ đại Trung Quốc đã trải qua ba cao trào, lần lượt là thời

kỳ Tần Hán, thời kỳ Tuỳ Đường và thời kỳ Minh Thanh Ba thời kỳ này đều đã xây nhiều

kiến trúc tiêu biểu, bao gồm cung điện, lăng mộ, đô thành cùng công sự phòng ngự, công

trình t lhuỷv h ợin h.v,t kơn t ữac c ìnhv l hức ả hiến đ rúc,đ c ách họn ật iệu, đã nh ưởng ến ời on

cháu

Song, do niên đại lâu dài, chiến tranh phá huỷ, một số kiến trúc cổ đại lịch sử lâu dài

đã b iếnm t đất n rênr l ấtT Qước h ộngn n ớnk t rungc đ T uốc,Q iện ay hững iến rúc ổ ại rung uốc

còn giữ lại phần lớn đều là sau đời nhà Đường

Đời nhà Đường (618-907) là thời kỳ cao trào phát triển kinh tế văn hoá xã hội phong

kiến, đ đ ặcp iểmc k hongt đ n Đách l kiếnp rúch v nời chà s ường à hí hách ùng ĩ, ghiêm hỉnh áng

sủa, màu sắc gọn gàng lưu loát

Q u y h o ạ c h t ổ n g t h ể c ụ m k i ế n t r ú c T r u n g Q u ố c d ầ n d ầ n c h í n m u ồ i v à o đ ờ i n h à

Đường Kinh đô đời nhà Đường Tràng An (nay là Tây An ) và đông đô Lạc Dương đều đã

xây dựng cung điện, vườn hoa, các cơ quan nhà nước quy mô to lớn, bố cục kiến trúc cũng

hợp lý quy phạm hơn Tràng An là đô thành to lớn nhất trên thế giới đương thời, quy hoạch

của n r ón ất c ghiêmĐ M C hỉnh,c đ ạiđ v inht t ung,T A rungh iện ế ương rong hành ràng n ất ùng

vĩ, phạm vi di chỉ của nó rộng gấp hơn 3 lần so với diện tích Tử Cấm Thành Cố Cung đời

Minh, Thanh

Hình 2.2 Đại Minh Cung

Kiến trúc gỗ đời nhà Đường đã thực hiện sự thống nhất giữa gia công nghệ thuật và

tạo hình kết cấu, các cấu kiện kiến trúc bao gồm mái cong, cột, xà nhà , đều đã thể hiện sự

kết h hợp m goàn s mỹ v ciữađ Đứcđ cạnhP Q à Nái Đ ẹp.S t Sại iện hùa hật uang gũ ài ơn ỉnh ơnTây là kiến trúc đời nhà Đường điển hình, đã thế hiện được những đặc điểm kể trên

Ngoài r k a,t giến đ đ rúcn Đ ạch,c đ á p ờit thà m ườngb t ũng ược hát riển hêm ột ước, háp

phật phần lớn được xây bằng gạch đá Các tháp đời nhà Đường hiện còn ở Trung Quốc bao

gồm tháp Đại Nhạn, tháp Tiểu Nhạn Tây An và tháp Thiên Tầm Đại Lý đều là tháp gạch đá

2.2.2 Kiến trúc đời nhà Tống

Đời nhà Tống (960-1279) là triều đại chính trị, quân sự tương đối sa sút trong thời

cổ Trung Quốc, nhưng kinh tế, thủ công nghiệp và thương mại đều có phát triển, khoa hoc ̣

kỹ thuật cũng có tiến bộ rất lớn, đặc điểm kiến trúc thời kỳ này là tinh vi khéo léo và đẹp,

chú trọng trang trí

Thành thị đời nhà Tống đã hình thành bố cục mở cửa hàng mặt phố, mở phố theo

nghề, kiến trúc phòng chữa cháy, giao thông vận tải, cửa hàng, cầu cống , thành thị đều đã

có sự phát triển mới Đô thành Bắc Tống Biện Lương (nay là Khai Phong Hà Nam) hoàn

toàn xuất hiện bộ mặt một thành phố thương mại Trong thời kỳ này, kiến trúc Trung Quốc

đã tăng cường tầng thứ không gian đi vào chiều sâu, để làm nổi bật kiến trúc chủ thể, đồng

thời ra sức phát triển trang trí kiến trúc và màu sắc Chính điện cung Ngư Chiêu Phi Lương

trong đền thờ Tấn, thành phố Thái Nguyên tỉnh Sơn Tây là kiến trúc điển hình đời nhà Tống

Trình đ k ột giến đ đ rúcn T ạchk ná nời c hàk t ốngg đ lhông gừng âng ao, iến rúc ạch á úcnày chủ yếu là tháp phật và cầu cống Tháp chùa Linh Ẩn Hàng Châu Chiết Giang, Pháp

Phồn Khai Phong Hà Nam cùng cầu Vĩnh Thông huyện Triệu Hà Bắc đều là mẫu mực kiến

trúc gạch đá đời nhà Tống

Hình 2.3 Chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu, Chiết Giang

Đời nhà Tống, kinh tế xã hội Trung Quốc đã phát triển đến trình độ nhất định, viên

lâm chú trọng ý cảnh bắt đầu xuất hiện trong thời kỳ này Viên lâm cổ điển Trung Quốc tập

trung giữa cái đẹp tự nhiên và cái đẹp nhân tạo, lấy non nước gia dụng, đầm nước, cây cỏ,

hoa lá , cùng biểu hiện cảnh trí nghệ thuật nào đó Viên lâm nghệ thuật đời nhà Tống tiêu

biểu có Thương Lãng Đình của Tô thuẫn Khâm và Độc Lạc Viên của Tư Mã Quang

Hình 2.4 Tô Châu Viên Lâm

Đời nhà Tống đã ban hành sách kỹ thuật kiến trúc hoàn thiện mang tên “Doanh tạo

Pháp Thức”, đánh dấu kiến trúc Trung Quốc đã đạt đến trình độ mới về mặt kỹ thuật công

trình và quản lý thi công

2.2.3 Kiến trúc đời nhà Nguyên

Trung Quốc thời đời nhà Nguyên (1206-1368) là một đế quốc quân sự với lãnh thổ

rộng lớn do người thống trị Mông Cổ thiết lập, nhưng Trung Quốc thời kỳ này kinh tế, văn

hoá phát triển chậm chạp, kiến trúc phát triển cũng cơ bản ở vào tình trạng sa sút, phần lớn

kiến trúc đơn gian sơ sài

Kinh đ đ ôn Nời ĐhàĐ ( guyênp b B Kại q ôm tnayl h nhía q ắc ắc inh) uy ô o ớn ơn ữa, uychế xây dựng được nối tiếp, quy mô của hoàng thành hai đời nhà Minh, nhà Thanh tại Bắc

Kinh đã được sáng lập vào thời kỳ này Núi Vạn Tuế Thái Dịch Trì đời nhà Nguyên (nay là

Q u ỳ n h Đ ả o B ắ c H ả i B ắ c K i n h ) l ư u t r u y ề n đ ế n n a y v ố n l à k h u n g c ả n h n ổ i t i ế n g đ ờ i n h à

Nguyên

Do những người thống trị đời nhà Nguyên sùng tín tôn giáo, nhất là phất giáo lưu

truyền t T Tại kây t tạng,g t iếnk n rrúcp t ôn T iáoT chờiM Ứỳ ày ất hát riển háp rắng hùa iêu ngBắc Kinh tức là một tháp Lạt-ma do thợ người Nê-pan thiết kế xây dựng

Hình 2.5 Tháp Trắng chùa Miêu Ứng Bắc Kinh

2.2.4 Kiến trúc đời nhà Minh

Bắt đầu từ đời nhà Minh (1368-1644), Trung Quốc đã bước vào thời kỳ cuối xã hội

phong kiến, hình dáng kiến trúc thời kỳ này phần lớn kế thừa đời nhà Tống không có biến

đổi rõ rệt nào, nhưng về quy mô thiết kế kiến trúc thì có đặc điểm chính là quy mô to lớn,

cảnh tượng hùng vĩ

Quy hoạch thành thị và kiến trúc cung điện thời kỳ này đều được người đời sau tiếp

tục sử dụng: Kinh đô Bắc Kinh và Nam Kinh, thành cổ có quy mô lớn nhất hiện còn tồn tại

ở T rungQ đ đuốc q hều v kượcd uyv đ noạchM c à đ inhđ v oanhđ ào ời hà inh, ung iện ế ương ờinhà Thanh cũng đã được xây dựng thông qua việc không ngừng mở rộng và hoàn thiện trên

cơ s cở đungđ n iệnM B ờiK thà t inh.k n đ đắc x linht c srongv c hời ỳ ày ã ược ây ại rên ơ ở ốn ó,sau khi xây lại chia làm ba phần ngoại thành, nội thành và hoàng thành.

Hình 2.6.Minh Cung Thành Đồ

Đời nhà Minh tiếp tục ra sức xây dựng Trường Thành- kiến trúc phòng ngự to lớn,

nhiều đoạn tường thành quan trọng và thành luỹ Trường Thành đều xây bằng gạch, trình độ

kiến trúc đạt tới mức cao nhất Trường Thành đời nhà Minh phía đông bắt đầu từ sông Áp

Lục Giang, phía tây đến Gia Dụ Quan Cam Túc, dài 5660 km Các cửa ải nổi tiếng như Sơn

H ả i Q u a n , G i a D ụ Q u a n , … l à k i ệ t t á c m a n g p h o n g c á c h r i ê n g t r o n g n g h ệ t h u ậ t k i ế n t r ú c

Trung Quốc; Trường thành đoạn Bát Đạt Lĩnh, Trường Thành đoạn Tư Mã Đài, Bắc Kinh

còn có giá trị nghệ thuật khá cao

Sơn Hải Quan Gia Dụ Quan

Hình 2.7.Sơn Hải Quan và Gia Dụ Quan

Thời kỳ này, trang trí, tranh màu, tô điểm kiến trúc kiểu cung đình ngày càng có xu

thế định hình hoá; bày biện trong trang trí cũng để lại nhiều tác phẩm với vật liệu khác nhau

như gạch đá, chất men, gỗ cứng v.v, gạch đã đươc ̣ dùng phổ biến trong xây dựng kiến trúc

nhà ở

Đời nhà Minh, bố trí cụm kiến trúc Trung Quốc đã chín muồi hơn Minh Hiếu Lăng Nam

Kinh và Thập Tam Lăng Bắc Kinh là ví dụ thực tế xuất sắc của việc khéo lợi dụng địa hình

và môi trường tạo nên bầu không khí trang nghiêm và kính trọng ở lăng mộ

Hình 2.8 Minh Hiếu Lăng ở Nam Kinh

Điều đáng nhắc đến là, thuật phong thuỷ đã đạt tới mức cực thịnh ở đời nhà Minh,

hiện tượng văn hoá thời cổ đại đặc biệt trong lịch sử kiến trúc Trung Quốc này, ảnh hưởng

kéo dài đến tận cận đại Ngoài ra, gia cụ đời nhà Minh cũng nổi tiếng thế giới

2.2.5 Kiến trúc đời nhà Thanh

Đời nhà Thanh (1616-1911) là triều đại phong kiến cuối cùng ở Trung Quốc, kiến

trúc thời kỳ này đại để kế tục truyền thống đời nhà Minh, kiến trúc càng tôn thờ sự khéo léo

hoa lệ

Thành B K ắct đ đinh,n T hủ đ côb gời n hà h dhanht n ãM ơt ản iữ guyên ình ạng hời hà inh, rongthành có tất cả 20 cổng thành cao lớn, hùng vĩ, cái bề thế nhất là cổng Chính Dương Môn

trong nội thành

Do tiếp tục sử dụng cung điện đế vương đời nhà Minh, đế vương đời nhà Thanh đã

xây d ựngv l hiên g qâmm l oàngt đ biag uyViên Minh Viên và Di Hoà Viênô ớn, rong ó ao ồm

hoa lệ